Wyrok z 4 sierpnia 2016, sygn. I ACa 202/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 sierpnia 2016 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Małgorzata Gulczyńska

Sędziowie: SSA Karol Ratajczak /spr./

SSA Hanna Małaniuk

Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Kaczmarek

po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa B. T.

przeciwko (...) S.A. w W.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt IX GC 42/14

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od powódki na rzecz pozwanego 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Hanna Małaniuk Małgorzata Gulczyńska Karol Ratajczak

IACa 202/16

UZASADNIENIE

Powódka B. T. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 227.470 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14 marca 2013 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił powództwo (punkt 1) i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 7.217 zł tytułem zwrotu kosztu procesu (punkt 2).

Powyższe rozstrzygniecie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i

wyprowadzone z tych ustaleń wnioski prawne.

Powódka B. T. od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą B. T. Przedsiębiorstwo (...) Stacja Paliw Hurt- (...) w miejscowości N., której przedmiotem była m.in. sprzedaż detaliczna paliw do pojazdów silnikowych na stacjach paliw.

Powódka udzieliła swojemu mężowi L. T. pełnomocnictwa do prowadzenia działalności gospodarczej w jej imieniu, w tym do zawierania z pozwanym umów ubezpieczenia.

W dniu 26 sierpnia 2012 r. strony zawarły umowę kompleksowego ubezpieczenia (...) doradca nr (...), na podstawie wniosku stanowiącego integralną część umowy ubezpieczenia, ze wskazanym okresem ubezpieczenia od dnia 27 sierpnia 2012 r. do 26 sierpnia 2013 r., na warunkach określonych na ogólnych warunkach kompleksowego ubezpieczenia (...) doradca (o.w.u. doradca).

Na podstawie zawartej umowy, ubezpieczeniem od kradzieży z włamaniem i rabunku objęte zostały m.in. środki obrotowe, których suma ubezpieczenia została ustalona na kwotę 60.000 zł.

W § 2 pkt 3 o.w.u. doradca zawarto definicję budynku, którym jest obiekt budowlany trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, posiadający fundamenty i dach wraz z wbudowanymi instalacjami oraz zainstalowanymi na stałe elementami wykończeniowymi, stanowiącymi całość techniczną i użytkową; za budynek uważa się również tymczasowy obiekt budowlany nie połączony trwale z gruntem (np. kiosk, strzelnicę, barakowóz).

W § 2 pkt 54 o.w.u. doradca zawarto definicję środków obrotowych, którymi jest mienie zaliczane do rzeczowych aktywów obrotowych w myśl obowiązujących przepisów tj. towary, surowce, półprodukty, wyroby gotowe lub w toku produkcji, materiały pomocnicze, opakowania, części zamienne i zapasowe maszyn i urządzeń, jeśli nie są w myśl obowiązujących przepisów, zaliczone do środków trwałych.

W § 8 ust. 2 o.w.u. doradca wskazano, że mienie w postaci m.in. środków obrotowych, powinno być zabezpieczone zgodnie z wymogami określonym w załączniku nr (...)do o.w.u. doradca.

W § 1 ust. 1 zd. 1 załącznika nr (...) do o.w.u. doradca wskazano, że ubezpieczone mienie powinno znajdować się w budynkach wykonanych z materiałów i technologii właściwej dla zabezpieczenia użytkowego danego budynku, zgodnie z przepisami prawa budowlanego.

W dniu 29 sierpnia 2012 r. powódka zawarła z pozwanym umowę ubezpieczenia mienia w transporcie krajowym (cargo) polisa obrotowa seria (...), z okresem ubezpieczenia od dnia 31 sierpnia 2012 r. do 30 sierpnia 2013 r. Przed podpisaniem umowy powódce doręczono ogólne warunki ubezpieczenia mienia w transporcie krajowym (cargo), na podstawie których umowa miała być zawarta.

W dniu 29 września 2012 r. strony uzupełniły umowę z dnia 29 sierpnia 2012 r. poprzez wprowadzenie klauzuli nr 2, zgodnie z którą nastąpiło rozszerzenie zakresu ubezpieczenia.

Na podstawie zawartej umowy, ubezpieczeniem od kradzieży z włamaniem i rabunku objęte zostało mienie w transporcie krajowym, przewożone na ryzyko ubezpieczonego, a maksymalne przewidywane wartości mienia na jednym środku transportu (na jeden samochód) zostały ustalone na kwotę 150.000 zł.

W § 2 pkt 21 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia w transporcie krajowym (cargo) (o.w.u. cargo) zawarto definicję transportu, w myśl której transportem jest przewóz ubezpieczonego mienia z miejsca określonego w umowie ubezpieczenia jako miejsce rozpoczęcia transportu do miejsca określonego w umowie ubezpieczenia jako miejsce zakończenia transportu, przy użyciu jednego lub kilku środków transportu; transportem nie jest jakiekolwiek przemieszczenie mienia w granicach tej samej nieruchomości.

W § 11 pkt 1 ppkt 2 o.w.u. cargo uregulowano czas trwania odpowiedzialności pozwanego, który w przypadku transportu własnego trwa, od chwili, w której mienie załadowane na środku transportu opuszcza magazyn lub inne miejsce składowania w miejscu określonym w umowie ubezpieczenia jako miejsce rozpoczęcia transportu (chwila rozpoczęcia transportu) do chwili dostarczenia mienia do miejsca określonego w umowie ubezpieczenia jako miejsce zakończenia transportu (chwila zakończenia transportu).

W § 11 pkt 1 ppkt 3 o.w.u. cargo dodano, że odpowiedzialność pozwanego trwa na całej trasie transportu wykonywanego z użyciem jednego lub kilku środków transportu i obejmuje wszystkie jego fazy wraz z niezbędnymi czynnościami przeładunkowymi mienia i jego składowaniem przejściowym, trwającym nie dłużej niż 14 dni roboczych na trasie transportu, w magazynach lub innych pomieszczeniach przystosowanych do tego celu i odpowiednio zabezpieczonych.

W § 11 pkt 1 ppkt 4 o.w.u. cargo wskazano, że odpowiedzialnością pozwanego objęte są szkody we wszystkich transportach, których umowa ubezpieczenia dotyczy, rozpoczętych w okresie obowiązywania umowy ubezpieczenia do chwili zakończenia tych transportów.

W § 13 pkt 9 ppkt 6 lit. b o.w.u. cargo uregulowano, że w razie powstania szkody powódka jest zobowiązana do dostarczenia pozwanemu w terminie 14 dni od daty zgłoszenia szkody dokumentów w postaci m.in. listu przewozowego lub innego dokumentu potwierdzającego transport.

W dniu 22 stycznia 2013 r. S. C. (1), działający z ramienia Izby Celnej w T., oddał na przechowanie pełnomocnikowi powódki L. T. zajętą w toku postępowania celnego ciecz ropopochodną znajdującą się m.in. w cysternie samochodów ciężarowych marki M. (...) o nr rej. (...) i nr. rej (...) oraz marki J., bez numeru rejestracyjnego, o numerze podwozia (...).

W nocy z 29 na 30 stycznia 2013 r. w miejscowości N., gm. W., dokonano kradzieży z włamaniem do stacji paliw B. T. Przedsiębiorstwo (...) Stacja Paliw Hurt- (...), skąd z zaparkowanych tam autocystern marki M. (...) o nr rej. (...) i nr. rej (...) oraz marki J., bez numeru rejestracyjnego o numerze podwozia (...) skradziono 41.509 litrów oleju napędowego Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt 2 Ds 83/13, Prokuratura Rejonowa w Kole umorzyła śledztwo wobec nie wykrycia sprawcy przestępstwa.

Po dokonaniu kradzieży z włamaniem do stacji paliw powódka wniosła o wypłatę przez pozwanego odszkodowania.

Pismami z dnia 27 lutego 2013 r. i z dnia 5 kwietnia 2013 r. pozwany poinformował powódkę o odmowie przyznania odszkodowania, uzasadniając swoją decyzję brakiem odpowiedniego zabezpieczenia przedmiotu kradzieży oraz brakiem przedstawienia rachunku strat wraz z dokumentacją źródłową, a także nieobejmowania umową ubezpieczenia, paliwa znajdującego się w autocysternach.

W tale ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał żądanie wypłaty odszkodowania na podstawie ubezpieczenia wynikającego z umowy z dnia 29 sierpnia 2012 r. za bezzasadne, wskazując, że nie można przyjąć, że do kradzieży paliwa doszło podczas jego transportu. Powódka domagała się zapłaty odszkodowania za paliwo skradzione w nocy z 29 na 30 stycznia 2013 r., z cystern samochodów zaparkowanych na należącej do powódki nieruchomości, wywodząc roszczenie z umowy kompleksowego ubezpieczenia (...) doradca z dnia 26 sierpnia 2012 r. nr (...), obowiązującej w okresie od 27 sierpnia 2012 r. do 26 sierpnia 2013 r., zawartej na warunkach określonych w ogólnych warunkach kompleksowego ubezpieczenia (...) doradca (o.w.u. doradca) w tym załączniku nr (...), której przedmiotem było między innymi ubezpieczenie mienia obrotowego znajdującego się w budynkach od kradzieży z włamaniem i rabunku oraz z umowy ubezpieczenia mienia w transporcie drogowym (cargo) z dnia 29 sierpnia 2012 r. seria (...), uzupełnionej klauzulą nr 2, zawartej na warunkach określonych w ogólnych warunkach ubezpieczenia mienia w transporcie krajowym (cargo) (o.w.u. cargo) obowiązującej w okresie od 31 sierpnia 2012 r. do 30 sierpnia 2013 r. Jej przedmiotem było ubezpieczenie mienia w transporcie krajowym, przewożonego na ryzyko ubezpieczonego, od kradzieży z włamaniem oraz rabunku.

Sąd Okręgowy, analizując treść art. 805 § 1 i § 2 pkt 1 k.c. oraz zawartej przez strony umowy ubezpieczenia (...) doradca z dnia 26 sierpnia 2012 r. stwierdził, że ubezpieczeniem od kradzieży z włamaniem i rabunku objęte zostały m.in. środki obrotowe, stanowiące mienie zaliczane do rzeczowych aktywów obrotowych w myśl obowiązujących przepisów, którego postacie wymienione zostały w § 2 piet 54 o.w.u. doradca. Z kolei w § 8 ust. 2 o.w.u. doradca wskazano, że mienie w postaci m.in. środków obrotowych, powinno być zabezpieczone zgodnie z wymogami określonym w załączniku nr (...) do o.w.u. doradca, co oznacza, że powinno ono znajdować się w budynkach ( § 1 ust. 1 zd. 1 załącznika nr(...) do o.w.u. doradca). Za budynek należy uznać obiekt budowlany trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, posiadający fundamenty i dach wraz z wbudowanymi instalacjami oraz zainstalowanymi na stałe elementami wykończeniowymi, stanowiącymi całość techniczną i użytkową; za budynek uważa się również tymczasowy obiekt budowlany nie połączony trwale z gruntem (np. kiosk, strzelnicę, barakowóz) (§ 2 pkt 3 o.w.u.).

W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że zawarta umowa nie obejmowała swoim zakresem okoliczności dotyczących kradzieży paliwa dokonanej bezpośrednio z cystern samochodów znajdujących się na należącej do powódki stacji paliw, albowiem skradzione paliwo było przechowywane w cysternach, a nie zgodnie z ww. wymogami w przystosowanych do tego budynkach.

W ocenie Sądu Okręgowego podstawą roszczenia nie mogła być również umowa ubezpieczenia mienia w transporcie krajowym (cargo) z dnia 29 sierpnia 2012 r. zawarta z pozwanym na podstawie o.w.u cargo, której przedmiotem było ubezpieczenie od kradzieży z włamaniem i rabunku mienia w transporcie krajowym, przewożonego na ryzyko ubezpieczonego. Powódka nie wykazała, że do kradzieży paliwa doszło w czasie jego transportu w rozumieniu treści § 2 pkt 21 i § 11 pkt 1 ppkt 2, 3 i 4 o.w.u. cargo. Z materiału dowodowego w postaci dokumentów, w tym przede wszystkim wykazu rzeczy oddanych na przechowanie oraz z zeznań świadków H. J. i S. C. (2), a także częściowo z zeznań świadka L. T. i powódki, wynikało, że ciecz ropopochodna była oddana powódce przez Izbę Celną w T. na przechowanie oraz, że w nocy z 29 na 30 stycznia 2013 r. była ona składowana w cysternach samochodów, w tym pojeździe marki J., który nie miał numeru rejestracyjnego, na terenie należącej do powódki stacji paliw. Powódka nie udowodniła także, że w oparciu o § 9 pkt 6 lit. b o.w.u. cargo, w terminie 14 dni od daty zgłoszenia szkody dostarczyła pozwanemu dokumenty w postaci m.in. listu przewozowego lub innego dokumentu potwierdzającego transport.

W konsekwencji, zdaniem Sądu Okręgowego, na podstawie umowy kompleksowego ubezpieczenia (...) doradca z dnia 26 sierpnia 2012 r. powódka nie uzyskała roszczenia do wypłaty odszkodowania.

O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. i § 6 pkt 7 w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w kwocie 7.200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł).

Wyrok apelacją w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 60.000 zł oraz rozstrzygającej o kosztach procesu zaskarżyła powódka zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania - art. 233 k.p.c. polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, z naruszeniem zasad logiki, doświadczenia życiowego, a przede wszystkim z pominięciem całokształtu materiału dowodowego w sprawie:

a. w zakresie w jakim Sąd niesłusznie odmówił wiary zeznaniom L. T. i B. T., że umowa kompleksowa ubezpieczenia doradca oraz umowa cargo nie obejmowały kradzieży paliwa znajdującego się w cysternach znajdujących się na terenie stacji należących do powódki, oddanych na przechowanie powódki, mimo, iż z samego faktu, iż nastąpiło przekazanie mężowi powódki pod dozór i przelanie paliwa do cystern wynika, że rozpoczął się transport środków obrotowych, jak również w przedmiocie nieprecyzyjnych zapisów umowy ubezpieczenia w przedmiocie definicji budynku (§ 2 o.w.u. doradca), w ramach której definicji zawiera się również cysterna, co wskazywałoby, że paliwo było przechowywane w warunkach do tego odpowiednich;

b. w zakresie w jakim Sąd błędnie przyjął, iż powódka nie wykazała, aby do kradzieży doszło w czasie transportu oraz, że nie udowodniła, iż terminie 14 dni od zaistnienia zdarzenia dostarczyła pozwanemu dokumenty wskazane w § 9 pkt 6 łit,b o.w.u. cargo, podczas, gdy powódka przedstawiła pozwanemu wykaz rzeczy oddanych na przechowanie L. T., sporządzony przez funkcjonariuszy Izby Celnej w B.;

2. naruszenie prawa materialnego - art. 65 § 1 i 2 kc. w zw. z art. 805 § 1 k.c. oraz art. 384 i 385 k.c. w zakresie w jakim Sąd dokonał błędnej wykładni oświadczeń woli zawartych w umowach ubezpieczenia, w szczególności zapisów tych umów zawartych w § 2 pkt 3 o.w.u. doradca, § 1 zd. 1 załącznika nr (...) o.w.u. doradca oraz § 2 pkt 21, § 11 pkt 1 ppkt 2 i 3, § 13 pkt 9 ppkt 6b o.w.u. cargo — w zakresie w jakim Sąd pominął fakt, iż zamiarem strony powodowej było ubezpieczenie mienia od kradzieży w ramach posiadanych warunków technicznych, o czym pozwany wiedział i na co się zgodził - przy czym pozwany wykorzystując wzorzec umowny w efekcie doprowadził do wyłączenia funkcji ubezpieczenia, jak również w zakresie w jakim wobec wątpliwości co do wykładni pojęć „budynek”, „transport” „inny dokument” na gruncie umów ubezpieczenia należało tłumaczyć je na korzyść powódki, w szczególności wobec zamiaru, jaki wyraziła przy zawieraniu umów oraz celu umowy ubezpieczenia.

Powołując powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 60.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14 marca 2013 roku oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Nadto powódka wnioskowała o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Na wypadek nieuwzględnienia apelacji powódka z powołaniem na przepis art. 102 lc.p.c. wniosła o nieobciążanie jej kosztami postępowania w drugiej instancji.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od powódki zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje .

Apelację uznać należało za bezzasadną.

Sąd Apelacyjny w całości podziela poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne oraz ocenę przeprowadzonych w sprawie dowodów. Powódka stawiając zarzut naruszenia art. 233 § 1 lc.p.c. kwestionuje ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy i twierdzi, że z zeznań powódki oraz jej męża — świadka L. T. należałoby wyprowadzić wniosek, że zgodnym zamiarem stron zawierających obydwie umowy ubezpieczenia było objęcie ich zakresem także kradzieży paliwa przechowywanego w cysternach znajdujących się na terenie stacji paliw należącej do powódki.

Należy zatem stwierdzić, iż z bardzo ogólnych zeznań powódki i L. T. takiego wniosku w żaden sposób wyprowadzić nie można. Powódka zeznała jedynie tyle, że to jej mąż zajmował się sprawami firmy i miał do prowadzenia spraw tej firmy pełnomocnictwo powódki. Nie miała ona natomiast wiedzy ani skąd pochodziło skradzione paliwo, ile paliwa skradziono, ani w ilu cysternach to paliwo się znajdowało. Jak zeznała - tylko od męża powzięła informację, iż ubezpieczenie cargo obejmuje wszelką kradzież z cysterny (k. 380v.). Generalnie z zeznań powódki wynika, że nie zajmowała się ona w ogóle sprawami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej, którą de facto prowadził jej mąż w oparciu o udzielone mu przez powódkę pełnomocnictwo. L. T. na okoliczność zawierania umów ubezpieczenie zeznał natomiast tylko tyle: .. Umowa ta chroniła od kradzieży, ognia i zalania i dodatkowo była zawarta umowa cargo. Ona chroniła dodatkowo w sytuacji, gdyby kierowca wywrócił cysternę, to wtedy szkody pokrywałby ubezpieczyciel...” (k. 281). Pozostałe zeznania złożone przez tego świadka dotyczyły okoliczności kradzieży paliwa i stwierdzenia przez niego tego faktu. Świadek nie zeznawał natomiast i nie twierdził, iż zawierając umowy ubezpieczenia, w szczególności umowę doradca, był przeświadczony, że obejmuje ona także swym zakresem kradzież paliwa przechowywanego w cysternach stojących na terenie stacji paliw należącej do powódki.

W tych okolicznościach nie może powódka skutecznie zarzucać naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c., skoro nawet sama nie brała udziału w podpisywaniu umów, a podpisujący je w jej imieniu pełnomocnik na tę okoliczność nie złożył żadnych zeznań. Tymczasem Sąd ustalił - co nie zostało zakwestionowane - źe to ubezpieczający na podstawie przedłożonych warunków ubezpieczenia dokonał wyboru tych wariantów ubezpieczenia, które go interesują przy czym pełnomocnik powódki jeszcze przed podpisaniem umowy otrzymał o.w.u., co potwierdził własnym podpisem na polisie ubezpieczeniowej. Powódka, ja każdy, a tym bardziej jako podmiot gospodarczy, wybierając warianty ubezpieczenia winna się zapoznać z o.w.u. w celu wybrania dla siebie optymalnego rozwiązania co do zakresu ubezpieczenia.

Jak się zdaje, zakres ubezpieczenia co do zasady odpowiadał potrzebom powódld, gdyż ubezpieczyła ono zarówno paliwo w transporcie oraz paliwo jako środki obrotowe znajdujące się w magazynach - do kwoty 60.000 zł. Podpisując umowę za pośrednictwem pełnomocnika nie przewidziała ona, że może dojść do zajęcia paliwa przez organy celne i konieczności przechowywania go nie w przeznaczonych do tego magazynach, w stojących na terenie siedziby jej firmy cysternach. Była to sytuacja nietypowa, trudna do przewidzenia, przeto nie dziwi, że strony nie przewidziały jej wystąpienia konstruując umowę ubezpieczenia.

Skoro powódka otrzymała przed zawarciem umów ubezpieczenia ogóle warunki zawieranych umów, nie mogło dojść do naruszenia w sprawie art. 384 k.c. To samo dotyczy zarzutu naruszenia art. 385 k.c. - skoro powódka jest przedsiębiorcą to nie jest konsumentem, tym samym nie doszło zatem do naruszenia we wzajemnych relacjach stron powołanego przepisu.

Sąd Apelacyjny zwraca uwagę na to, że w apelacji zawarte zostały zarzuty, których uwzględnienie w całości prowadziłoby do wniosku, że pozwany winien wypłacić powódce odszkodowanie na podstawie obydwu zawartych przez strony umów. Z jednej strony twierdzi ona bowiem, że do kradzieży paliwa doszło podczas jego transportu, co jej zdaniem uzasadnia wypłatę odszkodowania na podstawie zawartej przez strony w dniu 29 sierpnia 2012 roku umowy ubezpieczenia (...) cargo, a z drugiej strony wywodzi, że odszkodowanie winno zostać jej wypłacona w oparciu o postanowienia umowy z dnia 26 sierpnia 2012 roku (...) doradca, w której do kwoty 60.000 zł zostały ubezpieczone między innymi środki obrotowe w należącej do powódki firmie. Jak wynika z umowy ubezpieczenia w transporcie krajowym cargo (lc. 17-18), jej przedmiotem było mienie wymienione na wniosku o ubezpieczenie przewożone na ryzyko ubezpieczonego na terenie RP, przy czym maksymalne przewidywane wartości mienia na jednym środku transportu (suma ubezpieczenia) określone zostały na kwotę 150.000 zł.

W apelacji powódka wartość przedmiotu zaskarżenia określiła na kwotę 60.000 zł, co sugeruje, że na tym etapie postępowania żąda ona wypłaty odszkodowania wyłącznie w oparciu o postanowienia umowy ubezpieczenia (...) doradca.

Z tego względu Sąd Apelacyjny jedynie ogólnie odniesie się do tych zarzutów, w świetle treści których - zdaniem powódki - uzasadnione byłoby wypłacanie na jej rzecz odszkodowania w kwocie 60.000 zł w na podstawie zapisów umowy (...) cargo. Zgodnie z treścią polisy ubezpieczenie obejmowało mienie przewożone na ryzyko ubezpieczonego na terenie kraju. Nie ulega wątpliwości, że do kradzieży paliwa nie doszło w czasie jego transportu. Skradzione paliwo było przechowywane w autocysternach (z których jedna nie była zarejestrowana, zatem nie można było nią wykonywać przewozu paliwa) na terenie stacji paliw należących do powódki. Powódka nie mogła w nim w żaden sposób dysponować, bowiem zostało ono zajęte przez Izbę Celną w T. i tymczasowo oddane na przechowanie L. T.. W tej sytuacji, co oczywiste, bez zgody Izby Celnej w T., zajęte paliwo nie mogło być nigdzie przewiezione, przeto twierdzenia zawarte w apelacji, że paliwo zostało przepompowane do cystern celem jego transportu i tym samym w tym momencie transport ten się już rozpoczął, są zupełnie nieuprawione. Pojęcie transport zostało w o.w.u. zdefiniowane, jego pojęcie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, przeto nie można zgodzić się ze skarżącą twierdzącą że w okolicznościach faktycznych sprawy, winno zostać ono - właśnie uwagi na wskazywane przez nią wątpliwości - zinterpretowane na jej korzyść. Oznaczałoby to bowiem wykładnię tego pojęcia umownego dokonaną nie tylko sprzecznie z zapisem umowy, ale także niegodnie z celem umowy, którym było udzielenie ochrony ubezpieczeniowej

podczas transportu towarów oraz - w związku z czasowym z tym transportem - podczas jego załadunku i wyładunku. Żadna z tych sytuacji nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.

Tym samym bez znaczenia pozostaje czy powódka wypełniła obowiązki nałożone na nią w § 13 ust.9 pkt 6 o.w.u. doradca (błędnie w apelacji oznaczone jako nałożone § 9 pkt 6b o.w.u.), gdyż co do zasady nie spełniała ona warunków umownych. Ubocznie jedynie Sąd Apelacyjny stwierdza, iż jednym z tych warunków było przedłożenie ubezpieczycielowi listu przewozowego, którego to warunku powódka, z uwago na brak tego listu, spełnić oczywiście nie mogła. Jak wynika z kolejnego punktu o.w.u. wykonanie między innymi tego obowiązku, niezbędne było do ustalenia obowiązku pozwanego za szkodę. Także z tego względu, odpowiedzialności tej nie można w sprawie ustalić, a tym samym - uwzględnić apelacji.

Nie można także zgodzić się ze skarżąca, iż w sprawie wystąpiły przesłanki odpowiedzialności pozwanego w oparciu o zapisu umowy (...) doradca. Skarżąca powołuje się na zapis § 2 pkt 3 o.w.u. doradca, zgodnie z którym za budynek uważa się obiekt budowlany trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, posiadający fundamenty i dach wraz z wbudowanymi instalacjami oraz zainstalowanymi na stałe elementami wykończeniowymi, stanowiącymi całość techniczną i użytkową; za budynek uważa się także tymczasowy obiekt budowlany nie połączony trwale z gruntem (np. kiosk, strzelnica, barakowóz). Pozwana twierdzi, że skoro skradzione paliwo przechowywane było w cysternach, były to warunki odpowiednie, zgodne z § 2 pkt 3 o.w.u. Nie odnosi się jednak w żaden sposób do argumentacji Sądu, który stwierdził, że powódka, przechowując paliwo w cysternach, nie spełniła wymogów w zakresie zabezpieczeń przeciwkradzieżowych ubezpieczonego mienia, określonych w załączniku nr(...)do umowy ubezpieczenia (...) doradca. Postanowienia tego załącznika miały zastosowanie do wzajemnych relacji stron z uwagi na treść § 8 pkt 2 o.w.u. doradca, zgodnie z którym ubezpieczone mienie, w tym środki obrotowe, winno zostać zabezpieczone zgodnie z wymogami określonymi w załączniku(...)w o.w.u. Zgodnie natomiast z § 11 ust.l pkt 7 o.w.u. pozwany nie odpowiada za szkody z powstałe w wyniku kradzieży z włamaniem w budynkach i lokalach nie spełniających wymogów w zakresie bezpieczeństwa określonych w załączniku nr(...) w o.w.u., o ile miało to wpływ na powstanie lub rozmiar szkody. Oczywistym jest, że przechowanie paliwa w cysternach i to na terenie nie strzeżonym ułatwiło jego kradzież, a tym samym miało wpływ na powstanie szkody. Gdyby paliwo było przechowywane w stałych podziemnych zbiornikach stacji paliw, spełniających wymogi załącznika nr (...) jego kradzież byłaby znacznie utrudniona.

Na koniec Sąd Apelacyjny stwierdza, że nie można zgodzić się ze skarżąca, iż pojęcia „transport” czy „budynek” nie zostały w o.w.u. precyzyjnie zdefiniowane, przeto należałoby przyjąć ich interpretację korzystną dla powódki. Takie stanowisko byłoby zasadne, gdyby faktycznie pojęcia te nie były określone łub określone w sposób inny, niż się powszechnie je przyjmuje i interpretuje. Taka sytuacja nie miała jednak zastosowania w okolicznościach sprawy, przeto nie mógł znaleźć zastosowania art. 12 ust.4 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o działalności ubezpieczeniowej, przewidujący, iż na korzyść ubezpieczonego lub uprawnionego intepretuje się niejednoznaczne postanowienia o.w.u.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c. w pkt I wyroku orzeczono o oddaleniu apelacji.

O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w pkt II na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 1 piet 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. DZ. U z 2013 r„ poz. 490 ze zm.).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Przepis ten realizuje zasadę słuszności i stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.) - tzw. zasada odpowiedzialności za wynik procesu. Hipoteza przepisu art. 102 k.p.c., odwołująca się do występowania "przypadków szczególnie uzasadnionych" pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony stanowią podstawę do nie obciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I Cz 110/07, niepubl.). Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń. Drugie natomiast wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego przepisu powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie SN z dnia 17 kwietnia 2013 r., V Cz 107/12, LEX nr 1341715; z dnia24 października 2012 r., IV Cz 61/13 LEXnr 1389013). Powódka wnosząc o zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. powołała się na fakt, że nie prowadzi już działalności gospodarczej oraz podała, iż zmaga się z chorobą. Drugiego z powołanych faktów jednak nawet nie uprawdopodobniła. W sytuacji zatem, gdy nadto w sprawie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności w podanym wyżej znaczeniu, brak było podstaw do odstąpienia od zasady wynikającej z art. 98 § 1 k.p.c.

Karol Ratajczak Małgorzata Gulczyńska Hanna Małniuk