Wyrok SN z 24 stycznia 2014, sygn. V CSK 113/13
Data orzeczenia
24 stycznia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Grzegorz Misiurek
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 stycznia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Marta Romańska
SSN Maria Szulc (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa A. C.
przeciwko Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego "N." w R.
o stwierdzenie nieważności walnego zgromadzenia i uchwał,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 24 stycznia 2014 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 9 października 2012 r.,
1) uchyla zaskarżony wyrok:
- w punkcie pierwszym w części dotyczącej stwierdzenia
nieważności uchwał numer 10/2011, 11/2011, 12/2011 z dnia 10
czerwca 2011 r. Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni
Mieszkaniowej "N." w R. oraz w części orzekającej o kosztach
procesu i w tym zakresie oddala apelację powoda;
- w punkcie trzecim i zasądza od powoda na rzecz pozwanej
kwotę 135 ( sto trzydzieści pięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania apelacyjnego;
2
2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 720 (
siedemset dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
3
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w
G. oddalający powództwo o stwierdzenie nieważności uchwał w ten sposób, że
stwierdził nieważność uchwał numer 10/2011, 11/2011 i 12/2011 z dnia 10 czerwca
2011 r. Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni Mieszkaniowej „N.” w R. w
przedmiocie wyboru członków rady Nadzorczej, w pozostałym zakresie oddalił
powództwo oraz oddalił apelację w pozostałej części.
Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd
Okręgowy i ustalił, że powód został prawidłowo zawiadomiony o terminie
Walnego Zgromadzenia Członków pozwanej Spółdzielni zwołanego na dzień
27 maja 2011 r. i o porządku obrad, którego jednym z punktów był wybór członków
rady nadzorczej. Posiedzenie Walnego Zgromadzenia zostało przerwane i termin
wznowienia obrad wyznaczono na dzień 10 czerwca 2011 r., o czym powiadomiono
członków Spółdzielni przez wywieszenie informacji na klatach schodowych.
W dniu 10 czerwca wybrano członków Rady Nadzorczej, przy czym w głosowaniu
brało udział sześć osób, które nie były członkami Spółdzielni, na ich deklaracjach
przystąpienia do spółdzielni widnieje bowiem tylko jeden podpis członka zarządu,
zamiast wymaganych - zgodnie z § 8 statutu - dwóch podpisów.
Powód nie uczestniczył w tym etapie Zgromadzenia, ale gdyby wiedział o terminie,
to zgłosiłby swoją kandydaturę do Rady Nadzorczej. Powód jest członkiem
Spółdzielni i otrzymał przydział lokalu przy ul. M. […], a oprócz tego pozwana
zawarła z nim umowę o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu
nr […], która została uznana wyrokiem Sądu Rejonowego w R. uznana za
nieważną, co skutkowało nakazaniem opuszczenia i opróżnienia lokalu. Powód
jest zadłużony wobec pozwanej z tytułu opłat za oba lokale.
Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji o braku
interesu prawnego powoda uznając, że skoro z jego praw członkowskich wynika
upoważnienie do podważania uchwał w trybie art. 42 ustawy z dnia 16 września
1982 r.- Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.; dalej
Pr. spółdz.), to oczywisty staje się jego interes prawny we wniesieniu powództwa
4
ustalającego na podstawie art. 189 k.p.c. zwłaszcza, że dopuszczalność
powództwa o ustalenie nieważności uchwał walnego zgromadzenia wynika z art. 49
§ 9 Pr. spółdz. Wskazał, że druga część Walnego Zgromadzenia została wadliwie
zwołana na dzień 10 czerwca 2011 r., statut pozwanej nie przewiduje bowiem
możliwości kontynuacji walnego zgromadzenia po przerwie, a nadto nie zachowano
ustawowego terminu zawiadomienia wszystkich członków na piśmie co najmniej
21 dni przed terminem posiedzenia, określonego w art. 83
ust. 6 i 7 ustawy z dnia
15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r., nr 119,
poz. 116 ze zm.; dalej u.s.m.) stanowiącym lex specialis w stosunku do art. 40 § 1
i 41 § 1 Pr. spółdz. Ponadto na piętnaście osób uczestniczących w głosowaniu
sześć nie było członkami spółdzielni i do Rady Nadzorczej została wybrana jedna
z tych osób wbrew treści art. 45 § 1 Pr. spółdz. stanowiącego, że członkiem rady
nadzorczej może być wyłącznie członek spółdzielni. Brak członkostwa wskazanych
sześciu osób został wywiedziony z podpisania deklaracji o przystąpieniu
do Spółdzielni przez tylko jednego członka zarządu sprzecznie z § 8 ust. 2 statutu.
W konsekwencji uznał, że kwestionowane uchwały zostały podjęte z naruszeniem
bezwzględnie obowiązującego art. 83
ust. 6 i 7 u.s.m. oraz art. 45 ust. 2 Pr. spółdz.,
co uzasadnia przyjęcie sankcji ich nieważności.
W skardze kasacyjnej, opartej o obie podstawy kasacyjne (art. 3983
§ 1 i 2
k.p.c.) pozwana zaskarżyła wyrok w punkcie pierwszym i trzecim i wniosła o jego
uchylenie w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie
powództwa, ewentualnie o jego uchylenie w tym zakresie i przekazanie sprawy
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy
zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 42 § 2 Pr. spółdz., art. 42 § 2 Pr.
spółdz. w zw. z art. 83
ust. 6 i 7 u.s.m., art. 17 § 2 oraz art. 45 § 2 Pr. spółdz.
Naruszenie przepisów postępowania wywiodła z błędnej wykładni art. 189 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie i doktrynie interes prawny w ujęciu art. 189 k.p.c. ujmuje się
szeroko. Ma wprawdzie rację skarżąca twierdząc, że interesu prawnego powoda
nie można interpretować w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy, nie mniej
jednak uwzględniając te okoliczności należy dokonywać wykładni tego pojęcia
5
z uwzględnieniem przesłanek stosowania art. 189 k.p.c. i ogólnych zasad
wypracowanych i utrwalonych przez doktrynę oraz orzecznictwo w zakresie
interesu prawnego członka spółdzielni w zaskarżaniu uchwał jej organów.
Za utrwalony należy uznać pogląd, że źródłem interesu prawnego członka
spółdzielni jest jego stosunek członkostwa, z którego wynika uprawnienie do
udziału w walnym zgromadzeniu członków, głosowania i kwestionowania uchwał
zarówno w drodze uchylenia uchwały, jak i żądania ustalenia jej nieważności wobec
sprzeczności z prawem (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK
24/10, OSNC 2011/3/30 i orzeczenia w nim powołane, z dnia 14 marca 2013 r.,
II CSK 382/12, nie publ.). Niezależnie więc od tego, czy powód spełniał warunki
kandydowania do rady nadzorczej czy nie, ma jako członek spółdzielni interes
prawny w ustaleniu, że podjęte uchwały są nieważne skoro powołuje się na
ich sprzeczność z konkretnymi przepisami ustawy- prawo spółdzielcze i ustawy
o spółdzielniach mieszkaniowych. Nie może przesądzać o braku interesu
podnoszony przez pozwaną fakt nie uczestniczenia przez powoda w Walnym
Zgromadzeniu, skoro stawia on zarzut nie powiadomienia go o drugiej jego części,
na której zostały podjęte zaskarżone uchwały. W konsekwencji zarzut naruszenia
art. 189 k.p.c. nie jest skuteczny.
Zagadnienie prawidłowości powiadomienia członków pozwanej o drugiej
części Walnego Zgromadzenia w dniu 10 czerwca 2011 r. wiąże się
z dopuszczalnością kontynuacji w innym terminie prawidłowo zwołanego
zgromadzenia po przerwie. Zarówno w przepisach ustawy Prawo spółdzielcze, jak
i ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych brak jest normy prawnej regulującej
instytucję przerwy w obradach walnego zgromadzenia członków spółdzielni.
Brak takiego uregulowania nie oznacza jednak niedopuszczalności przerwy
w obradach, skoro nie ma przepisów zakazujących. Zarządzenie przerwy
i wyznaczenie dalszych obrad na inny termin nie stanowi naruszenia prawa.
Spółdzielnia mieszkaniowa jest dobrowolnym zrzeszeniem przede wszystkim osób
fizycznych, opartym na zasadzie samorządności, a walne zgromadzenie
najwyższym jej organem. Walne zgromadzenie członków odbywa się według reguł
określonych przez członków spółdzielni w nim uczestniczących, w granicach
określonych w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych. Skoro przepisy tej ustawy
6
wyznaczają granice swobody procedowania, a nie zakazują przerwy w obradach,
to jej zarządzenie mieści się w granicach tej swobody. W działalności spółdzielni
mieszkaniowych przerwy w obradach walnego zgromadzenia są powszechnie
praktykowane i ich dopuszczalność nie budziła wątpliwości w orzecznictwie.
Walne zgromadzenie kontynuowane po przerwie jest jednym zgromadzeniem
i brak podstaw do stosowania wymogów określonych w art. 83
pkt 6 u.s.m. odrębnie
do jego każdego etapu. Prawidłowe powiadomienie członka o terminie
zgromadzenia i porządku obrad odpowiada wymogom art. 83
pkt 6 i 7 u.s.m., nawet
jeżeli w zawiadomieniu brak jest informacji, że posiedzenie może być przerwane
i kontynuowane po przerwie. Treść punktu 6 zd. 1 in fine odnosząca się do terminu
powiadomienia członków o pierwszej części zgromadzenia odnosi się
bowiem wyłącznie do przypadku, o którym mowa w punkcie 1 zd. 1, gdy walne
zgromadzenie zostaje podzielone na części wobec przekroczenia liczby
500 członków spółdzielni. Członek spółdzielni ma prawo uczestniczenia w obradach,
ale jeżeli rezygnuje dobrowolnie z tego prawa nie uczestnicząc w pierwszej ich
części i nie wykazuje minimalnej staranności w wykonywaniu praw członkowskich
nie starając się o informację co do ich przebiegu, to nie może powoływać się na
brak wiedzy o drugiej części obrad, na której zostały podjęte uchwały zgodnie
z prawidłowo doręczonym mu porządkiem obrad. Podniesiony przez Sąd
Apelacyjny brak uregulowania kwestii przerwy w obradach w statucie pozostaje bez
znaczenia skoro istniejące jego postanowienia przerwy nie zakazują, a ponadto
przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie, z uwagi na przedmiot żądania, może
być wyłącznie sprzeczność uchwał z ustawą, bo tylko taka sprzeczność jest
przesłanką ustalenia ich nieważności. Z tych względów brak jest podstaw
do przyjęcia, że zaskarżone uchwały zapadły z naruszeniem art. 83
pkt 6 i 7 u.s.m.,
co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 42 § 2 Pr. spółdz., art. 42 § 2 Pr. spółdz.
w zw. z art. 83
ust. 6 i 7 u.s.m.
Odnosząc się do zagadnienia uczestniczenia w głosowaniu osób nie
będących członkami spółdzielni oraz wyboru do rady nadzorczej osoby, która takim
członkiem nie była, wskazać trzeba, że zgodnie z art. 16 § 1 i art. 17 § 1 i 2
Pr. spółdzielczego, stosowanymi odpowiednio poprzez art. 1 pkt 7 u.s.m.,
warunkiem przyjęcia do spółdzielni jest złożenie deklaracji w formie pisemnej,
7
przystępujący do spółdzielni stają się jej członkami z chwilą przyjęcia przez
spółdzielnię, zaś przyjęcie powinno być stwierdzone na deklaracji podpisem dwóch
członków zarządu lub osób do tego przez zarząd upoważnionych z podaniem daty
uchwały o przyjęciu. Oznacza to, że członkostwo w spółdzielni powstaje w wyniku
oświadczenia spółdzielni o przyjęciu w poczet członków, które to oświadczenie
w formie uchwały składa właściwy statutowo organ spółdzielni. Oświadczenie to nie
może być zastąpione innym zdarzeniem prawnym. Z tej przyczyny, aczkolwiek
stwierdzenie przyjęcia na deklaracji przez dwóch członków zarządu jest elementem
procedury określonej ustawowo, decydujące znaczenia dla powstania stosunku
członkostwa ma podjęcie uchwały o przyjęciu w poczet członków. Stwierdzenie,
o którym mowa w art. 17 § 2 Pr. spółdz. ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i
jest pochodne w stosunku do uchwały, stwierdza bowiem, że stosunek członkostwa
już istnieje w wyniku jej podjęcia. Niestwierdzenie przyjęcia na deklaracji podpisami
dwóch członków zarządu lub stwierdzenie wadliwie tylko jednym podpisem stanowi
uchybienie spółdzielni, natomiast nie wpływa na istnienie stosunku członkostwa.
Sąd Apelacyjny wyraził pogląd odmienny bez dokonania analizy, czy sześć osób
biorących udział w głosowaniu oraz osoba wybrana do rady nadzorczej zostały
przyjęte w poczet członków prawidłowo podjętą uchwałą statutowo uprawnionego
organu pozwanej, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 17 § 2 i art. 45 § 2
Pr. spółdz. Powód wywodził brak członkostwa wskazanych osób jedynie z braku
jednego podpisu członka zarządu na deklaracji przy stwierdzenia przyjęcia
w poczet członków, nie kwestionował natomiast wynikającego z tychże deklaracji
podjęcia uchwał przez właściwy organ pozwanej Spółdzielni. Brak zatem podstaw
do stwierdzenia by wykazał, że wskazane przez niego osoby w dacie głosowania
nie były członkami pozwanej spółdzielni, jak również iż jedna z tych osób wybrana
do Rady Nadzorczej nie spełniała wymogów z art. 45 § 1 Pr. spółdz.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39816
k.p.c.,
o kosztach rozstrzygając zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art.
391 § 1 i 39821
k.p.c. oraz § 10 pkt 1 oraz § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej
8
udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 2013,
poz. 490).
jw