Postanowienie SN z 14 marca 2014, sygn. III CZP 128/13
Data orzeczenia
14 marca 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Anna Owczarek
Tagi
POSTANOWIENIE
Dnia 14 marca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Anna Owczarek (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)
SSN Agnieszka Piotrowska
Protokolant Katarzyna Bartczak
w sprawie z wniosku wierzyciela Towarzystwa
W. S.A. z siedzibą w W.
przeciwko dłużnikom R. P., E. P.
i J. P.
o stwierdzenie wykonalności i nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi
sądu polubownego,
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 14 marca 2014 r.
na skutek zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.
postanowieniem z dnia 11 października 2013 r.,
"Czy przepis art. 1160 k.p.c. dotyczący zawiadomień
pisemnych ma zastosowanie do doręczenia odpisu wyroku sądu
polubownego?
w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej:
czy zastosowanie znajduje regulamin konkretnego sądu
polubownego w sytuacji, gdy strony nie postanowiły inaczej
a doręczenie odpisu wyroku sądu polubownego nastąpiło przez
awizo, w konsekwencji:
czy oznacza to zastosowanie obowiązujących w dniu dokonywania
przesyłki przepisów regulaminu świadczenia powszechnych usług
pocztowych, czy też zastosowanie znajdą przepisy rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu doręczania
pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym?"
odmawia podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
2
Sąd Okręgowy w S. rozpoznając zażalenie wierzyciela - Towarzystwa W.
S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Sądu Rejonowego w S., w którym Sąd ten
oddalił wniosek wierzyciela o stwierdzenie wykonalności i nadanie klauzuli
wykonalności wyrokowi Sądu Arbitrażowego prowadzonego przez Mediację i
Arbitraż sp. z o.o. z siedzibą w Ł. z dnia 24 stycznia 2013 r., powziął istotne
wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do
rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w sentencji swojego
postanowienia z dnia 11 października 2013 r. Zagadnienie to powstało na tle
następującego stanu faktycznego.
W § 11 ugody zawartej w dniu 28 maja 2012 r. Towarzystwo W. S.A. oraz R.
P., E. P. i J. P. zawarli zapis na sąd polubowny. Wyrokiem Sądu Arbitrażowego
prowadzonego przez Mediację i Arbitraż sp. z o.o. w Ł. z dnia 24 stycznia 2013 r.
zasądzono od pozwanych R. P., E. P. i J. P. solidarnie na rzecz powoda kwotę 19
600 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty i
orzeczono o kosztach postępowania. Sąd Rejonowy oddalając wniosek powoda
o stwierdzenie wykonalności tego wyroku stwierdził, że w sprawie nie jest możliwe
nadanie klauzuli wykonalności przedłożonemu wyrokowi sądu polubownego,
albowiem nie spełnia on wszystkich przesłanek określonych w art. 1197 k.p.c.
Zdaniem Sądu Rejonowego wyrok ten nie jest prawomocny, albowiem doręczenie
go stronom jest nieprawidłowe. Z akt postępowania przed Sądem Polubownym
wynika, że przesyłki zawierające odpis wyroku dla E. P. oraz R. P. zostały
awizowane z powodu nieobecności adresatów w dniu 30 stycznia 2013 r., powtórne
awizowanie nastąpiło zaś w dniu 6 lutego 2013 r. Zdaniem Sądu Rejonowego
powtórne awizo mogło nastąpić najwcześniej w dniu 7 lutego 2013 r.
W ocenie Sądu Okręgowego w toku rozpoznania zażalenia powstała
poważna wątpliwość dotycząca reguł prawidłowego doręczenia odpisu wyroku sądu
polubownego w sytuacji, gdy doręczenie nastąpiło w wyniku awizowania.
Przede wszystkim Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie art. 1212 § 1 k.p.c.
wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi
z wyrokiem sądu lub ugodą zawartą przed sądem po ich uznaniu przez sąd albo po
3
stwierdzeniu przez sąd ich wykonalności. Wobec tego postanowienie
w przedmiocie stwierdzenia wykonalności ma istotne znaczenie, gdyż dzięki niemu
wyrok sądu polubownego uzyskuje wszystkie walory orzeczenia rozstrzygającego
spór co do istoty, wydanego w postępowaniu rozpoznawczym. W tej sytuacji
ostateczna odmowa wydania postanowienia co do wykonalności wyroku sądu
polubownego definitywnie przekreśla możliwość traktowania tego wyroku na równi
z wyrokiem sądu państwowego, a więc unicestwia wynik dotychczasowego
postępowania przed sądem polubownym.
Sąd Okręgowy dostrzegł również, że zgodnie z art. 1214 § 2 k.p.c., sąd
może odmówić uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego
lub ugody przed nim zawartej tylko jeżeli: 1) według przepisów ustawy spór nie
może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, albo 2) uznanie lub
wykonanie wyroku sądu polubownego albo ugody przed nim zawartej byłoby
sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej
Polskiej (klauzula porządku publicznego). Stwierdził, w tym kontekście, że z akt
Sądu Arbitrażowego wynika, iż wydany przez ten Sąd wyrok nie narusza klauzuli
porządku publicznego, a spór mógł być poddany pod rozstrzygnięcie tegoż sądu.
Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego, powołany przez Sąd Rejonowy przepis art.
1197 k.p.c. ma charakter bezwzględnie obowiązującego i zawiera wymagania
dotyczące wyroku sądu polubownego. W świetle art. 1197 § 4 k.p.c. wyrok sądu
polubownego doręcza się stronom. Sąd polubowny powinien dysponować
pokwitowaniem odbioru lub dowodem doręczenia odpisów wyroku stronom.
Przechodząc do oceny stanowiska Sądu Rejonowego dotyczącego
stwierdzonej nieprawidłowości doręczenia zastępczego Sąd Okręgowy uznał,
że decydujące znacznie ma tu wykładnia art. 1160 k.p.c. Jeżeli oprzeć się tylko na
wykładni literalnej tego przepisu to można, tak jak uczynił to Sąd Rejonowy, uznać,
że przepis ten nie ma zastosowania do doręczenia odpisu wyroku sądu
polubownego, skoro w art. 11160 § 3 k.p.c. jest mowa tylko o pisemnych
zawiadomieniach. W takiej sytuacji dręczenie tego wyroku powinno być oceniane
na podstawie art. 139 § 1 k.p.c. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę
w postępowaniu cywilnym. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy stronom
4
wyrok sądu polubownego nie został doręczony, gdyż nastąpiło to z naruszeniem
wymogów określonych we wskazanych przepisach.
Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że uprawniona jest także inna wykładnia
art. 1160 k.p.c. Powołując stanowisko wierzyciela oraz doktryny Sąd ten
zwrócił uwagę, że przepis ten może być także rozumiany jako regulujący nie tylko
doręczanie zawiadomień, jak stanowi literalnie, ale odnosić się również
do doręczania wyroków sądów polubownych. Taka wykładnia znajduje
uzasadnienie zważywszy na to, że zasadą w postepowaniu arbitrażowym jest
uregulowanie doręczania zawiadomień w sposób określonych przez strony
i dopiero w razie braku stanowiska stron w tym względzie stosuje się tryb doręczeń
określony w art. 1160 k.p.c.
Mając na uwadze tę rozbieżność Sąd Okręgowy uznał, że skoro skutki
przyjęcia jednej lub drugie wykładni są daleko idące, gdyż art. 1160 k.p.c. i art. 139
k.p.c. zawierają odmienne reguły uznawania doręczenia za dokonane,
zagadnienie przedstawiane Sądowi Najwyższemu należy uznać za istotne
w rozumieniu art. 390 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie podkreśla się, że art. 390
k.p.c. należy wykładać ściśle. Podstawową zasadą, na której opiera się wymiar
sprawiedliwości jest sprawowanie go przez niezawisły sąd, który jest
odpowiedzialny za prawidłowe wyłożenie przepisów prawa i zastosowanie ich
zgodnie z tym na co te przepisy zezwalają. Tylko więc gdy na tle wykładni
określonego przepisu pojawiają się poważne wątpliwości, przede wszystkim
ze względu na to, że jest on niejednolicie rozumiany w orzecznictwie lub doktrynie,
dopuszczalne jest udzielenie odpowiedzi przez Sąd Najwyższy.
Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne dotyczy wykładni
art. 1160 k.p.c. Jak podkreślił to sam Sąd w uzasadnieniu zagadnienia prawnego
w doktrynie przyjmuje się, że art. 160 k.p.c., chociaż jego wykładnia literalna
mogłaby uzasadniać inny wniosek, stosuje się także do doręczania wyroków sądów
polubownych. Skoro więc sąd przedstawiający zagadnienie prawne przytoczył
argumenty przemawiające za tym, że sposób doręczenia określony w art. 1160
5
k.p.c., należy stosować także do wyroków sądów polubownych, a jednocześnie nie
wskazał, aby w orzecznictwie sądowym lub doktrynie istniały rozbieżność co do
wykładni tego przepisu, to brak podstaw do stwierdzenia, że przedstawione
zagadnienie ma charakter istotny i wymaga zajęcia stanowiska przez Sąd
Najwyższy. Instytucja pytań prawnych uregulowana w art. 390 k.p.c. nie służy
temu, aby konkretną sprawę zamiast sądu właściwego rozstrzygał Sąd Najwyższy,
ani też usuwaniu wątpliwości jakie ten sąd powziął przy interpretacji przepisów
prawnych przy okazji rozpoznawania sprawy (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 14/5, z dnia 29 października 2009 r.,
III CZP 74/9 oraz z dnia 11 maja 2010 r., II PZP 4/10 nie publ.).
Brak konieczności podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy jest tym bardziej
uzasadniony, że wątpliwości Sądu przedstawiającego zagadnienie prawne wiążą
się tylko z tym, iż w art. 1160 § 3 k.p.c. nie wskazano wprost, że odnosi się on
także do doręczani wyroków arbitrażowych. Mając zaś na uwadze, co dostrzegł
także Sąd Okręgowy, że art. 1160 § 1 k.p.c. wprowadza co do zasady odrębność
regulacji wszystkich zawiadomień pisemny w postępowaniu przed sądem
polubownym zezwalając samym stronom na uregulowanie tej materii, a art. 1160
§ 4 k.p.c. przewiduje od tej zasady wyjątek tylko dla doręczeń dokonywanych przez
sąd powszechny, który działa w związku z procesem arbitrażowym,
brak dostatecznych podstaw, aby przez pisemne zawiadomienie, o którym mowa
w art. 1160 k.p.c. nie rozumieć również wyroku sądu polubownego.
Potwierdza to jednolity pogląd doktryny w tym względzie. Nie widać wobec tego
dostatecznych podstaw do tego, aby do doręczeń wyroków sadów polubownych
stosować regulację przewidzianą w art. 139 k.p.c. oraz rozporządzeniu Ministra
Sprawiedliwości z dnia 20 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu
i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (jedn. tekst Dz. U.
z 2013 r., poz. 1350).
Mając na względzie powyższe Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,
orzekł jak w sentencji postanowienia.
6