Wyrok SN z 11 kwietnia 2014, sygn. I CSK 365/13
Data orzeczenia
11 kwietnia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Józef Frąckowiak
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 kwietnia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa L. W.
przeciwko Miastu W.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli i zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 11 kwietnia 2014 r.,
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 5 lutego 2013 r.
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 30 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w W. zobowiązał powódkę
do złożenia oświadczenia woli, że sprzedaje pozwanej nieruchomość położoną w
W. za kwotę 1 376 000 zł, płatną z chwilą uprawomocnienia się wyroku i wydania
nieruchomości nabywcy, a pozwaną - że kupuje tę nieruchomość za wskazaną
cenę, zasądził od pozwanej na rzecz powódki odsetki od kwoty 1 376 000 zł od
dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej
części, orzekł o kosztach procesu i kosztach sądowych należnych Skarbowi
Państwa oraz o zwrocie powódce niewykorzystanych zaliczek.
Sąd ustalił, że powódka jest właścicielką nieruchomości położonej w W.,
stanowiącej działkę nr 56/2, o powierzchni 1467 m2
, dla której Sąd Rejonowy w W.
prowadzi księgę wieczystą nr …[…]. Nieruchomość ta w miejscowym planie
zagospodarowania przestrzennego m. W., zatwierdzonym uchwałą nr …/92 Rady
m. W. z dnia 28 września 1992 r., znajdowała się w obszarze C-2, w którym
preferowano rozwój funkcji usługowych I i II stopnia obsługi z zakresu administracji,
organizacji społecznych, współpracy gospodarczej i obrotu finansowego,
ubezpieczeń, kultury, nauki, szkolnictwa, sportu, turystyki, wypoczynku i handlu.
Wspomniany plan dopuszczał także utrzymanie i lokalizowanie funkcji
mieszkaniowej wraz z urządzeniami I stopnia obsługi ludności. Rada Gminy W. C.
uchwałą z dnia 28 sierpnia 2000 r. w sprawie miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy B. uchwaliła miejscowy plan
zagospodarowania przestrzennego zmieniający przeznaczenie obszaru, na którym
znajduje się nieruchomość powódki, w ten sposób, że przeznaczyła go na drogę
dojazdową. W dniu 24 stycznia 2001 r. powódka złożyła wniosek z żądaniem
wykupienia nieruchomości przez pozwaną, ponieważ straciła ona dotychczasowe
znaczenie na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego. Nieruchomość nie została jednak wykupiona.
Zdaniem Sądu żądanie powódki, aby pozwana wykupiła jej nieruchomość
jest uzasadnione. Zostały bowiem spełnione przewidziane w art. 36 ust. 1 pkt 2
ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn.:
Dz. U. z 1999 r., Nr 15, poz. 139 ze zm.; dalej - „u.z.p.”), w brzmieniu
3
obowiązującym w chwili zgłoszenia wniosku o wykupienie nieruchomości,
wymagania tego żądania. Na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodny
z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe.
Ustalając cenę wykupienia nieruchomości, Sąd kierował się jej
przeznaczeniem sprzed zmiany miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego i cenami z chwili wyrokowania. Ustalenie tej ceny według
aktualnego przeznaczenia nieruchomości nie zrekompensowałoby doznanej przez
powódkę szkody, gdyż nieruchomość na skutek zmiany miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego straciła na wartości. Należało także – zdaniem
Sądu – przyjąć ceny z chwili wyrokowania, albowiem powódka nie może ponosić
konsekwencji bezczynności pozwanego.
Sąd oddalił roszczenie o zasądzenia odsetek od dnia 25 lipca 2001 r.,
ponieważ uznał, że odsetki należą się za opóźnienie w zapłacie ceny wykupu
nieruchomości, a nie za opóźnienie w wykupieniu nieruchomości.
Wyrok zaskarżyła powódka w części oddalającej powództwo
i rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację i orzekł o kosztach
postępowania odwoławczego, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu
pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik powódki
zarzucił naruszenie art. 37 ust. 9 w związku z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca
2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn.: Dz. U.
z 2013 r., poz. 647, dalej - „u.p.z.p.”), art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji
w związku art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji o ochronie praw człowieka
i podstawowych wolności, art. 5 k.c., art. 481 k.c., art. 36 ust. 12 w związku z art. 36
ust.1 u.z.p. oraz art. 378 k.p.c., art. 227 w związku z art. 36 ust. 1 i 12 u.z.p.
lub w związku z art. 36 ust. 2 u.p.z.p., art. 37 ust. 9 u.p.z.p. w związku z art. 391 § 1
k.p.c., art. 321 w związku z art. 187 i art. 391 § 1 k.p.c. i art. 98 w związku z art. 391
§ 1 k.p.c. Powołując się na te podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o uchylenie zaskarżonego
4
wyroku „i jego zmianę przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki odsetek
ustawowych zgodnie z jej aktualnym żądaniem za okres nie podlegający
przedawnieniu”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozstrzygające znaczenie dla oceny zasadności skargi kasacyjnej ma
zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 37 ust. 9 u.p.z.p.
polegającym na niezastosowaniu w sprawie tego przepisu. Zdaniem skarżącej
w okolicznościach sprawy podstawę prawną orzeczenia w przedmiocie
dochodzonego roszczenia o odsetki powinien bowiem stanowić obowiązujący
w chwili orzekania przytoczony przepis prawa, a nie zastosowany przez Sąd
uchylony art. 36 ust. 12 zdanie drugie u.z.p.
Przepis art. 36 ust. 12 u.z.p stanowił, że właścicielowi lub użytkownikowi
wieczystemu nieruchomości należały się – w wypadku niewykonania przez gminę
przewidzianego w art. 36 ust. 1 i 2 u.z.p obowiązku w ciągu sześciu miesięcy od
złożenia wniosku, chyba że strony postanowiły inaczej – za opóźnienie w wypłacie
z tytułu odszkodowania lub wykupu nieruchomości odsetki ustawowe.
W orzecznictwie przyjmowano, że przewidziane w tym przepisie odsetki należały
się w razie opóźnienia w wpłacie należności zarówno z tytułu odszkodowania,
jak i wykupu nieruchomości, a nie w wypadku samego opóźnienia w wykupie
nieruchomości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2004 r., I CK
244/04, nie publ.).
Przytoczony przepis nie obowiązywał jednak w chwili orzekania. Z dniem
wejścia w życie ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym, tj. 11 lipca 2003 r., zawierająca go ustawa z dnia 7 lipca 1994 r.
o zagospodarowaniu przestrzennym utraciła bowiem moc prawną (art. 88 u.p.z.p.).
Aktualnie obowiązująca ustawa zawiera będący odpowiednikiem uchylonego
przepisu art. 37 ust. 9, różniący się jednak od uchylonego przepisu korzystniejszą
regulacją dotyczącą odsetek za opóźnienie wykonania obowiązku wynikającego
z roszczenia o wykupienie nieruchomości. Obecnie właścicielowi lub użytkownikowi
wieczystemu nieruchomości przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w samym
5
wykupie nieruchomości, a nie - jak dotychczas - w zapłacie należności z tytułu
wykupienia nieruchomości.
Z zawartych w rozdziale siódmym ustawy z dnia 27 marca 2003 r.
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przepisów przejściowych
i końcowych wynika, że dotychczasową ustawę stosuje w wypadkach wskazanych
w tych przepisach. Znajdzie ona zatem – zgodnie z wyraźnym postanowieniem art.
85 ust. 1 u.p.z.p. – zastosowanie na przykład w sprawach wszczętych
i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie obecnie
obwiązującej ustawy. Analiza wspomnianych przepisów przejściowych i końcowych
daje podstawę do stwierdzenia, że ustawa z dnia 7 lipca 1994 r.
o zagospodarowaniu przestrzennym nie znajduje zastosowania w innych
sytuacjach niż przewidziane w tych przepisach. Taki pogląd wyrażono także
w orzecznictwie administracyjnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 16 lutego 2010 r., II OSK 372/09, nie publ., z dnia 6 września 2011 r., II SK
1284/10, nie publ. i 24 maja 2012 r., II OSK 401/11, nie publ.).
W literaturze i orzecznictwie, zwłaszcza Trybunału Konstytucyjnego
(orzeczenia z 4 października 1989 r., K 3/88, OTK z 1989 r., nr 1, poz. 2; z 15 lipca
1996 r., K 5/96, OTK z 1996 r., nr 4, poz. 30 i z 30 listopada 1988 r., K 1/88, OTK
z 1988 r., nr 1, poz. 6), podkreśla się wprawdzie, że nierespektowanie zasady
niedziałania prawa wstecz bądź stosowanie zasady bezpośredniego działania
nowego prawa może prowadzić do naruszenia wynikających z Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej zasad zaufania obywateli do państwa i ochrony praw
nabytych, jednakże w okolicznościach sprawy taka sytuacja nie zachodzi. Zawarty
w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym przepis art. 37 ust. 9 jest bowiem powtórzeniem art. 36 ust. 12 u.z.p.,
z tą różnicą, że w zakresie odsetek za opóźnienie w wykupie nieruchomości
zawiera korzystniejsze rozwiązanie niż przepis dotychczasowy.
Mając na względzie powyższe należało podzielić zarzut skarżącej, że wyrok
w zaskarżonym zakresie został wydany z naruszeniem art. 37 ust. 9 u.p.z.p.
Żaden z zawartych w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. przepisów prawa
przejściowego i końcowych nie przewiduje bowiem zastosowania art. 36 ust. 12
6
u.z.p. do wszczętych przed sądem spraw o wykupienie nieruchomości, z której
na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego
korzystanie w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym
przeznaczeniem stało się niemożliwie, po wejściu w życie tej ustawy. Zasadność
dochodzonego roszczenia o odsetki za opóźnienie w wykupie nieruchomości
wymaga zatem - po dokonaniu odpowiednich ustaleń faktycznych, których
zaskarżony wyrok nie zawiera ze względu na przyjętą podstawę prawną
rozstrzygnięcia - oceny na podstawie art. 37 ust. 9 u.p.z.p.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku
(art. 39815
§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.).