Wyrok SN z 15 maja 2014, sygn. II CSK 500/13
Data orzeczenia
15 maja 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Agnieszka Piotrowska
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 maja 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)
SSN Iwona Koper
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Województwa […]
przeciwko J. S.
o zapłatę,
oraz z powództwa wzajemnego J. S.
przeciwko Województwu […]
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2014 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej - pozwanej wzajemnej
od wyroku Sądu Okręgowego w K.
z dnia 25 kwietnia 2013 r.
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Województwa […] na rzecz J. S. 1 800 (jeden
tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
Województwo […] domagało się zasądzenia od J. S. 65.636 zł tytułem kar
umownych. Pozwany wystąpił z powództwem wzajemnym o zapłatę zatrzymanych i
potrąconych przez powoda sum należnego mu wynagrodzenia w kwocie 12.200 zł.
Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012 r. oddalił powództwo
główne oraz uwzględnił powództwo wzajemne. Ustalił, że w dniu 18 października
2008 r. strony zawarły umowę w sprawie opracowania dokumentacji do budowy
obejścia G. w ciągu drogi wojewódzkiej nr […]. Umowę zawarto na okres 12
miesięcy, a terminarz oddania poszczególnych prac ustalono w złączniku nr 1 do
umowy. W dniu 23 grudnia 2008 r. strony sporządziły aneks do umowy, w którym
wyeliminowały dotychczasowy załącznik do umowy o nazwie „Harmonogram
rzeczowo-finansowy prac projektowych” i w to miejsce wprowadziły „Zakres
rzeczowo-finansowy prac projektowych”. Jednocześnie zniosły terminarz oddania
poszczególnych elementów projektu - przedmiotu umowy. Przyczyny niezależne od
pozwanego spowodowały, że wykonanie prac objętych zmodyfikowaną umową w
terminie określonym przez strony stało się niemożliwe. Powód jednostronnie ustalił
termin wykonania prac na dzień 10 czerwca 2011 r., czyli do dnia wydania przez
Wojewodę […] decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej. Opóźnienie
wykonania przez pozwanego zamówionego dzieła zostało ustalone przez powołaną
przez powoda wewnętrzną komisję odbiorczą, w której pozwany nie brał udziału.
Zdaniem Sądu Rejonowego, komisja ustaliła - w sposób całkowicie arbitralny - iż
pozwany nie wykonał części prac projektowych, objętych zakresem rzeczowo-
finansowym, mianowicie zatwierdzonych projektów stałej organizacji ruchu oraz
organizacji ruchu na czas budowy. J. S. złożył zatwierdzony projekt stałej
organizacji ruchu w dniu 24 czerwca 2011 r., a projekt organizacji ruchu na czas
budowy w dniu 25 lipca 2011 r., więc komisja uznała, iż pozostawał w zwłoce z
wykonaniem dzieła przez okres 44 dni i obciążyła pozwanego umownymi karami
pieniężnymi, a powód potrącił je z należną pozwanemu wierzytelnością z
przysługującego mu wynagrodzenia w wysokości 12.200 zł.
3
Zdaniem Sądu Rejonowego, zgodnie z § 7 ust. 1 umowę zawarto na
12 miesięcy od dnia jej podpisania. Oznaczało to, że po upływie okresu
obowiązywania prawa i obowiązki stron wygasły, a strony powinny rozliczyć się
z dokonanych wzajemnie świadczeń. Strony, podpisując aneks do umowy, zniosły
terminarz oddania prac i jednocześnie określiły kolejność oddawania
poszczególnych elementów prac projektowych. Pozwany zdał dwa ostanie projekty
dopiero po zrealizowaniu projektów wcześniejszych. Oznaczało to należyte
wykonanie przez niego umowy i w żadnym wypadku nie mogło być traktowane jako
niedochowanie terminów umownych. Chociaż, zgodnie z § 2 aneksu oraz § 7
umowy, wygasła ona w dniu 19 października 2009 r., jednak strony kontynuowały
współpracę na jej podstawie aż do wykonania dzieła w lipcu 2011. Należało więc
uznać, że strony w sposób konkludentny w dalszym ciągu uważały się za związane
tą umową, postanowienia o terminach umownych stały się zaś nieaktualne.
Województwo […] wniosło apelację od wyroku Sądu Rejonowego.
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013 r. oddalił apelację,
zasądził od Województwa […] na rzecz J. S. 1.800 zł tytułem kosztów
postępowania apelacyjnego oraz z urzędu sprostował oczywistą omyłkę w pkt 2
zaskarżonego wyroku, zastępując datę "14 grudnia 2009 r." datą "17 grudnia 2011
r.” Uznał, że Sąd Rejonowy należycie wyjaśnił sprawę, dokładnie ustalił stan
faktyczny oraz wywiódł z niego prawidłowe wnioski i oceny. Zdaniem Sądu
Okręgowego, apelujący podniósł zarzuty, które są tylko polemiką z ustaleniami i
słusznymi wnioskami Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy w szczególności zgodził
się z Sądem Rejonowym, że użyte w umowie określenie oznacza, iż po upływie 12
miesięcy umowa przestaje obowiązywać, bo została zawarta na czas oznaczony (§
7 ust. 1 i 2 umowy). Punkt 7 specyfikacji istotnych warunków zamówienia nie jest
skorelowany z § 7 umowy (pierwszy z nich mówi o wykonaniu zamówienia, drugi o
okresie obowiązywania umowy). Rozbieżność ta oznacza, że oba postanowienia,
dotyczące różnych zagadnień, funkcjonują niezależnie od siebie. Zarzut, że Sąd
na podstawie art. 65 § 2 k.c. nie dokonał interpretacji (po myśli powoda) § 7 umowy
jest kuriozalny, bo właśnie Sąd zinterpretował to postanowienie zgodnie z jego
werbalnym brzmieniem, odmiennym od znaczenia, jakie powód obecnie usiłuje mu
nadać, ale zgodnie ze znaczeniem użytych słów. Komisja - bez udziału pozwanego
4
- sama zdecydowała o znaczeniu dat, które nie były ani zawarte w umowie, ani nie
były przedmiotem uzgodnień stron. Zdaniem Sądu Okręgowego, powód nie
udowodnił, że poczynając od dnia 10 czerwca 2011 r. płynął okres opóźnienia
zawiniony przez pozwanego.
Województwo […] wniosło skargę kasacyjną, w której zaskarżyło wyrok Sądu
Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego,
mianowicie art. 65 § 1 i 2 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c.
dotyczy błędnej wykładni § 7 ust. 1 umowy z dnia 2 października 2008 r. oraz pkt 7
specyfikacji istotnych warunków zamówienia i pkt 4 oferty przez uznanie, że umowa
została zawarta na czas określony i nie zawierała terminu realizacji zamówienia,
uniemożliwiając zastosowanie § 19 ust. 1 pkt 1 umowy dotyczącego kary umownej,
podczas gdy prawidłowa interpretacja i zastosowanie art. 65 § 1 i 2 k.c. powinny -
zdaniem skarżącego - prowadzić do wniosku, iż umowa określała termin wykonania
zamówienia, który wynosił 12 miesięcy licząc od dnia zawarcia umowy, zaś
po upływie 12 miesięcy umowa nie wygasła i nadal obowiązywała wskutek
niewykonania zobowiązania przez pozwanego. Zarzut ten jest nietrafny. Zgodnie
z § 7 umowy z dnia 2 października 2008 r., została ona zawarta na okres
12 miesięcy liczonych od dnia jej podpisania, a szczegółowe terminy zostały
określone w harmonogramie rzeczowo-finansowym, stanowiącym załącznik nr 1 do
umowy. Według aneksu do umowy z dnia 2 października 2008 r., zamiast
harmonogramu rzeczowo-finansowego wprowadzono zakres rzeczowo-finansowy
prac projektowych, który nie określił terminów wykonania wyszczególnionych prac
projektowych. Interpretując przede wszystkim wolę stron ponad brzmienie łączącej
ich umowy trzeba stwierdzić, że - uchylając w grudniu 2008 r. aneks do umowy
regulujący szczegółowy harmonogram zadań - strony de facto podważyły
skuteczność postanowień umownych o karach umownych za opóźnienie
w realizacji zadania. Na pewno bowiem wspólna wola stron nie obejmowała tego,
że zamawiający sam będzie ustalał nowe terminy wykonania zadania.
5
Stąd za bezpodstawne trzeba przyjąć naliczenie kar umownych, zatem
rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego co do meritum jest trafne.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
k.p.c.
orzekł, jak w sentencji.
6