Postanowienie SN z 25 czerwca 2014, sygn. IV CZ 36/14
Data orzeczenia
25 czerwca 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Dariusz Zawistowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 25 czerwca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)
SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)
SSN Krzysztof Pietrzykowski
w sprawie z powództwa G. C.
przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w S.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 25 czerwca 2014 r.,
zażalenia powoda
na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 23 września 2013 r.,
1. odrzuca zażalenie w części dotyczącej oddalenia wniosku
o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (punkt I
zaskarżonego postanowienia),
2. oddala zażalenie w pozostałej części,
3. nie obciąża powoda kosztami postępowania zażaleniowego,
4. przyznaje radcy prawnemu M. T. od Skarbu Państwa (Sądu
Apelacyjnego) kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł podwyższoną o
stawkę podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za
udzieloną powodowi z urzędu pomoc prawną w postępowaniu
zażaleniowym.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda G.
C. od wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 23 września 2011 r. oddalającego
jego powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w S.
o zadośćuczynienie. Po ogłoszeniu wyroku, w dniu 16 maja 2012 r. wyznaczony z
urzędu pełnomocnik powoda złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku
Sądu Apelacyjnego i jego doręczenie. Uzasadnienie wyroku zostało doręczone
pełnomocnikowi powoda w dniu 9 lipca 2012 r.
Powód wniósł skargę kasacyjną w dniu 20 sierpnia 2013 r. wraz z wnioskiem
o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że
opóźnienie nastąpiło bez jego winy. Podniósł, że po opuszczeniu zakładu karnego
w styczniu 2012 r. udał się do reprezentującego go pełnomocnika celem omówienia
dalszego postępowania w sprawie. Zostawił pełnomocnikowi swój numer telefonu,
jednak pełnomocnik nie poinformował go o wyroku Sądu Apelacyjnego i uzyskaniu
uzasadnienia. Dopiero na skutek zapytania skierowanego do pełnomocnika powód
dowiedział się, że wyrok zapadł w maju 2012 r. Jednocześnie powód uzyskał
informację, że jeżeli chce złożyć skargę kasacyjną musi wystąpić o wyznaczenie
nowego pełnomocnika. Po uzyskaniu tej informacji powód niezwłocznie złożył
wniosek w tym przedmiocie. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r. Sąd ustanowił
dla powoda pełnomocnika z urzędu; odpis wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia
9 maja 2012 r. został doręczony ustanowionemu pełnomocnikowi w dniu
20 sierpnia 2013 r. Zdaniem skarżącego powyższy przebieg zdarzeń, a przede
wszystkim brak wiedzy o wyroku Sądu Apelacyjnego czyni jego wniosek
o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej uzasadnionym.
Zaskarżonym obecnie postanowieniem, Sąd Apelacyjny oddalił wniosek
powoda o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (punkt pierwszy
postanowienia) i odrzucił skargę kasacyjną (punkt drugi postanowienia). W
uzasadnieniu rozstrzygnięcia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do
wniesienia skargi kasacyjnej Sąd Apelacyjny wskazał, że powód nie
uprawdopodobnił, że uchybił terminowi do jej wniesienia bez swojej winy. Skarżący
zwlekał kilka miesięcy z pozyskaniem informacji o toczącym się postępowaniu.
Kilkumiesięcznej bezczynności powoda nie może usprawiedliwiać brak informacji
3
pochodzącej od pełnomocnika. Brak podstaw do przywrócenia terminu powodował,
że skarga kasacyjna pozostała spóźniona, a jako spóźniona podlegała odrzuceniu.
Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 23 września 2013 r. powód
zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie art. 169 § 2 w związku z art. 168 § 1
k.p.c. oraz art. 3986
§ 2 k.p.c.; domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu powód powołał te same okoliczności, które wskazał we wniosku
o przywrócenie terminu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należało stwierdzić niedopuszczalność zaskarżenia
postanowienia oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi
kasacyjnej. Postanowienie Sądu drugiej instancji w tej materii nie jest orzeczeniem
kończącym postępowanie w sprawie, zgodnie zatem z treścią art. 3941
§ 2 k.p.c.,
nie przysługuje na nie zażalenie do Sądu Najwyższego. Zaskarżalność
postanowień sądu drugiej instancji była we wcześniejszym okresie przedmiotem
wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego, w których wyrażony został, ugruntowany już
pogląd, że kończące postępowanie w sprawie są te postanowienia, które orzekają
o całości sprawy poddanej pod osąd i uniemożliwiają jego kontynuowanie
(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 października
2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22; postanowienia z dnia 26 sierpnia
1998 r., II CZ 69/98, nie publ.; z dnia 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, nie publ.; z dnia
20 maja 2002 r., I PZ 38/02, OSNP- wkł.2002, nr 20, poz. 11; z dnia 13 czerwca
2002 r., V CZ 59/02, nie publ.; z dnia 24 lutego 2012 r., II UZ 62/11, nie publ.).
Zażalenie na rozstrzygnięcie objęte punktem pierwszym zaskarżonego
postanowienia podlegało zatem jako niedopuszczalne, odrzuceniu, na podstawie
art. 373 w związku z art. 370, art. 3941
§ 3, art. 39821
i art. 391 § 1 k.p.c.
Zażalenie powoda na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest
natomiast nieuzasadnione. Co prawda skarżący nie zgłosił w zażaleniu
jednoznacznie brzmiącego wniosku, co w zasadzie powinien był uczynić, o objęcie
badaniem prawidłowości postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie
terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 380 w związku z art. 3941
§ 3, art. 391
§ 1 i art. 39821
k.p.c.), skoro jednak podważa w zażaleniu stanowisko Sądu
Apelacyjnego, że nie uprawdopodobnił, iż uchybił terminowi do wniesienia skargi
4
kasacyjnej bez swojej winy, prawidłowość tego rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy
poddał kontroli w trybie powołanych przepisów. Zarzuty skarżącego podniesione
przeciwko temu rozstrzygnięci ocenić jednak należy jako nieuzasadnione.
Powód w postępowaniu apelacyjnym był reprezentowany przez
profesjonalnego pełnomocnika procesowego, ustanowionego z urzędu. Wprawdzie
pełnomocnictwo to nie obejmowało sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej
(por. uchwała składu 7 Sędziów SN z dnia 5.06.2008 roku, III CZP 142/07, OSNC
2008/11/122), ale brak jest podstaw do przyjęcia, że pełnomocnik z urzędu strony
traci z chwilą ogłoszenia orzeczenia sądu drugiej instancji wszelkie uprawnienia do
reprezentowania strony. Przeciwnie, nadal jest uprawniony do zaskarżenia
orzeczenia o kosztach postępowania, jak też do zgłoszenia wniosku
o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem.
Jego obowiązkiem jest także udzielenie reprezentowanej stronie informacji
odnoszących się do sposobu i terminu sporządzenia i wniesienia ewentualnej
skargi kasacyjnej, są to bowiem informacje dotyczące orzeczenia, które wydane
zostało w postępowaniu drugoinstancyjnym objętym jego umocowaniem.
Niedopełnienie przez pełnomocnika obowiązku poinformowania reprezentowanej
strony o otrzymaniu orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem nie
upoważnia jednak powoda do twierdzenia o braku winy własnej w zachowaniu
terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zawinione zaniedbania pełnomocnika są
traktowane jako zaniedbania własne strony i uniemożliwiają złożenie skutecznego
wniosku o przywrócenie terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
13 kwietnia 2005 roku, V CZ 35/05, nie publ.). Jednocześnie podkreślić należy, że
każda strona postępowania – o ile nie zachodzą szczególne okoliczności – w tym
również reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, powinna dokonywać aktów
staranności mających zapewnić jej bieżące rozeznanie co do stanu sprawy; ich
brak świadczy o niedołożeniu wymaganej staranności, a tym samym
o niespełnieniu przesłanki braku winy w rozumieniu art. 168 §1 k.p.c.
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2011 r., IV CZ 100/11,
nie publ.).
W tej sytuacji prawidłowe oddalenie wniosku o przywrócenie terminu
prowadziło do uznania bezskuteczności spóźnionej czynności procesowej
5
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2011 r., I CZ 95/11,
nie publ.), która to bezskuteczność, w odniesieniu do środka odwoławczego, jest
przyczyną jego odrzucenia (art. 3986
§ 2 k.p.c.).
Z powyższych względów zażalenie odnośnie do postanowienia
w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej podlegało oddaleniu, na podstawie
art. 39814
w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.
Sąd Najwyższy nie obciążył powoda kosztami postępowania zażaleniowego,
biorąc pod uwagę jego sytuację materialną, nie pozwalająca na ich pokrycie
(art. 102 k.p.c.).
O kosztach postępowania zażaleniowego w zakresie kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem
Najwyższym orzeczono na podstawie § 10 pkt 25 w związku z § 12 ust. 2 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa
kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego
z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013, poz. 490).