Postanowienie SN z 24 lipca 2014, sygn. II CZ 26/14
Data orzeczenia
24 lipca 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Agnieszka Piotrowska
Tagi
POSTANOWIENIE
Dnia 24 lipca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)
SSN Dariusz Dończyk
SSN Maria Szulc (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku S. L.
przy uczestnictwie Gminy Miasta B.
o uchylenie postanowienia o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 24 lipca 2014 r.,
zażalenia wnioskodawcy
na postanowienie Sądu Okręgowego w P.
z dnia 30 grudnia 2013 r.
1) oddala zażalenie;
2) oddala wniosek Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej
Skarbu Państwa o zasądzenie kosztów postępowania
zażaleniowego.
2
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w P. odrzucił na podstawie art.
3986
§ 2 w zw. z art. 397 § 1 i 2 k.p.c. skargę kasacyjną wnioskodawcy od
postanowienia tego Sądu oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu
Rejonowego w B., którym został odrzucony na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.
wniosek o uchylenie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w B. z dnia
24 kwietnia 1970 r., sygn. Ns …/69, w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia
nieruchomości. Wskazał, że przedmiotowe postanowienie nie jest rozstrzygnięciem
co do istoty sprawy lub postanowieniem, o którym mowa w dalszej części art. 5191
§ 1 k.p.c., a rozstrzyga jedynie kwestię wpadkową, co czyni skargę kasacyjną
niedopuszczalną.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca wniósł o jego
uchylenie oraz przyjęcie skargi kasacyjnej jako oczywiście uzasadnionej (art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c.). Zarzucił naruszenie art. 610 § 1, art. 679 § 1 i 2 oraz 5191
§ 1 k.p.c.
wskazując, że przepisy te, stanowiące podstawę wniosku, mają zastosowanie
w sprawie o zasiedzenie i bez rozpoznania istoty sprawy wynikającej z ich treści
błędne było zakwalifikowanie charakteru postanowienia jako kwestii wpadkowej
i rozstrzygnięcie w oparciu o art. 5191
§ 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie zauważyć trzeba, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym,
toczącym się wskutek zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji
w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, kontrolą objęta jest prawidłowość
rozstrzygnięcia w tym zakresie, natomiast nie podlegają badaniu przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c.), co czyni
bezprzedmiotowym wniosek skarżącego o jej przyjęcie.
Dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu
nieprocesowym została uregulowana w art. 5191
k.p.c., który zawiera wyczerpujący
katalog prawomocnych orzeczeń, od których może być wniesiony ten środek
zaskarżenia. Skarga kasacyjna przysługuje w sprawach z zakresu prawa
osobowego, rzeczowego i spadkowego od wydanego przez sąd drugiej instancji
3
postanowienia co do istoty sprawy oraz postanowienia w przedmiocie odrzucenia
wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie,
chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (§ 1) oraz w wypadkach literalnie
wymienionych w paragrafie drugim i trzecim, natomiast w pozostałych rodzajach
spraw jest niedopuszczalna, niezależnie od charakteru orzeczenia.
Orzeczenie w sprawie niniejszej zapadło w sprawie z zakresu prawa
rzeczowego, dopuszczalność skargi kasacyjnej oceniać zatem należy
w oparciu o paragraf pierwszy omawianego przepisu. Postanowienie oddalające
zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o zmianę
prawomocnego postanowienia nie jest postanowieniem orzekającym co do istoty
sprawy, a więc orzeczeniem merytorycznym. Rozważenia natomiast wymaga, czy
jest postanowieniem w przedmiocie odrzucenia wniosku w rozumieniu art. 5191
§ 1
k.p.c., a więc wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe.
Wniosek o zmianę lub uchylenie prawomocnego postanowienia
orzekającego co do istoty sprawy i niezaskarżalnego w drodze zwyczajnych
i nadzwyczajnych środków zaskarżenia stanowi szczególny środek prawny
umożliwiający stronie jego wzruszenie. Zasadą jest bowiem, że prawomocne
postanowienie nie może być zmienione ani uchylone, a dopuszczalne jest
to jedynie z mocy przepisu szczególnego (art. 523 zd.1 k.p.c.). Takie wyjątkowe
uprawnienie przyznaje stronie lub sądowi art. 523 zd. 2, 539 - 543, 550 § 2, 559 i n.,
577, 614 oraz 678, 679 i 690 k.p.c. jedynie w rodzajach orzeczeń i spraw nimi
objętych. Podzielić należy więc pogląd doktryny, że wniosek ten jest procesowym
środkiem prawnym, nie będącym środkiem zaskarżenia, którego realizacja pozwala
na zmianę prawomocnego postanowienia orzekającego co do istoty sprawy
z powodu zmiany okoliczności faktycznych sprawy po uprawomocnieniu się
orzeczenia albo zmiany stanu wiedzy sądu o okolicznościach faktycznych
i prawnych strony. Szczególny charakter prawny omawianego wniosku nie pozwala
na zrównanie go z wnioskiem wszczynającym po raz pierwszy postępowanie
w sprawie w postępowaniu nieprocesowym. Oba wnioski stanowią środki ochrony
prawnej, ale należą do dwóch odrębnych grup - środków wszczynających
postępowanie po raz pierwszy oraz środków inicjujących postępowanie
po uprawomocnieniu się postanowienia co do istoty sprawy. Odrzucenie wniosku
4
o zmianę lub uchylenie prawomocnego postanowienia z powodu jego
niedopuszczalności nie może być traktowane tak jak odrzucenie wniosku
o wszczęcie postępowania nieprocesowego, bo są to zupełnie różne środki prawne,
a ich odmienności wykluczają zastosowanie analogii. Stanowisko to wzmacnia
tożsamy pogląd Sądu Najwyższego wykluczający dopuszczalność skargi
kasacyjnej od postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na
postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania
(postanowienia z dnia 12 czerwca 2008 r., III CZ 26/08, z dnia 24 lutego 2012 r.,
I CSK 443/11 i z dnia 13 stycznia 2013, II CSK 477/12 – nie publ.). Mając na
uwadze różnice w charakterze prawnym skargi o wznowienie postępowania
i wniosku o zmianę lub uchylenie prawomocnego postanowienia orzekającego
co do istoty sprawy, nie można pominąć funkcji drugiego z wymienionych środków
prawnych, który w istocie zastępuje instytucję wznowienia postępowania w drodze
żądania zmiany lub uchylenia dotychczasowego postanowienia (art. 524 § 1 k.p.c.).
Postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o zmianę lub uchylenie
prawomocnego postanowienia stanowi orzeczenie o charakterze procesowym,
a jego przedmiotem jest rozstrzygnięcie o dopuszczalności takiego wniosku
w świetle przepisów szczególnych, o których mowa w art. 523 zd. 1 oraz w świetle
art. 523 zd. 2 k.p.c., aczkolwiek nie jest kwestią „wpadkową” jak to ocenił
Sąd drugiej instancji i podstawę jego odrzucenia upatrywać należy w art. 199 § 1
pkt 2 k.p.c. W konsekwencji należało przyjąć, że niedopuszczalna jest skarga
kasacyjna od postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na
postanowienie w przedmiocie odrzucenia niedopuszczalnego wniosku o uchylenie
lub zmianę prawomocnego postanowienia orzekającego co do istoty sprawy.
Zważywszy na powyższe argumenty, nawet zastosowanie najbardziej
przyjaznej dla wnioskodawcy kwalifikacji jego wniosku jako skargi o wznowienie
postępowania, mimo stanowczych twierdzeń ponowionych w zażaleniu
o wniesieniu wniosku o uchylenie postanowienia, nie może prowadzić do przyjęcia,
że wniesiona skarga kasacyjna jest dopuszczalna.
W związku z treścią zarzutów zażalenia odnoszących się do motywów Sądu
drugiej instancji wyrażonych w postępowaniu zażaleniowym, jedynie na marginesie
5
należy wskazać, że w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia niedopuszczalny jest
wniosek o zmianę lub uchylenie prawomocnego postanowienia, a zwłaszcza brak
jest podstaw do wywiedzenia takiego uprawnienia strony z art. 610 § 1 i art. 679 § 1
i 2 k.p.c., odpowiednie bowiem stosowanie przepisów o stwierdzeniu nabycia
spadku w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia ogranicza się do ogłoszenia
i orzeczenia w zakresie obowiązku stwierdzenia zasiedzenia na rzecz osoby, która
prawo rzeczywiście nabyła.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art.
39814
w zw. z art. 3941
§ 3 i 13 § 2 k.p.c. Wobec określenia przez Sąd drugiej
instancji Gminy Miasta B. jako uczestnika postępowania wniosek Skarbu Państwa
Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o zasądzenie kosztów postępowania
kasacyjnego został oddalony.