sygn. IV CZ 70/14 9 października 2014 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 9 października 2014, sygn. IV CZ 70/14

Data orzeczenia 9 października 2014
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Mirosława Wysocka
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt IV CZ 70/14
POSTANOWIENIE
Dnia 9 października 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)
SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)
SSA Elżbieta Fijałkowska
w sprawie z powództwa J. R.
przeciwko M. Ś.
o wydanie nieruchomości,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 9 października 2014 r.,
zażalenia powódki
na wyrok Sądu Okręgowego w R.
z dnia 28 kwietnia 2014 r.,
oddala zażalenie.
2
UZASADNIENIE
W wyniku apelacji pozwanego M. Ś. od wyroku Sądu Rejonowego w R. z
dnia 22 sierpnia 2013 r., w sprawie z powództwa J. R. o wydanie nieruchomości,
Sąd Okręgowy w R. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2014 r. uchylił zaskarżony wyrok i
przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w R. wraz z
rozstrzygnięciem o kosztach postępowania odwoławczego. Jako przyczynę
uchylenia wyroku Sąd drugiej instancji wskazał w szczególności wadliwe
wykluczenie przez Sąd pierwszej instancji możliwości powoływania się w niniejszej
sprawie przez pozwanego na zarzut prawa zatrzymania i, to że, według Sądu
odwoławczego, Sąd ten nie dokonał żadnych ustaleń dotyczących rodzaju i
wysokości nakładów pozwanego na nieruchomość powódki, przez co nie rozpoznał
istoty sprawy.
W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego powódka zarzuciła naruszenie
przepisów prawa procesowego, tj. art. 386 § 4 k.p.c. poprzez błędne jego
zastosowanie i przyjęcie, że zachodzą przesłanki określone w tym przepisie.
Ponadto zarzucone zostało naruszenie art. 207 § 3 w związku z art. 278 § 1 k.p.c.,
jak też art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powódka wniosła o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego
rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony
wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania
istoty tej sprawy przez sąd pierwszej instancji albo gdy wydanie wyroku wymaga
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W rozpoznawanej sprawie
Sąd Okręgowy zastosował ten przepis uznając, że nie została rozpoznana istota
sprawy i to uzasadnił. Należy zatem zbadać, czy rozstrzygnięcie to jest prawidłowe
w świetle tego uzasadnienia.
Jak zostało to już podniesione przy zaprezentowaniu stanu sprawy, Sąd
drugiej instancji zarzucił wyrokowi Sądu Rejonowego, że rozstrzygając spór
pomiędzy stronami wykluczył zastosowanie w sprawie możliwości powołania się na
3
zarzut zatrzymania (ius retentionis), o którym mowa w art. 461 § 1 k.c., a to ze
względu na wyłączenie tego zarzutu wobec osób, przeciwko którym zgłoszone jest
roszczenie o zwrot rzeczy użyczonych (art. 461 § 2 k.c.). Tymczasem nie zostało
wykazane w postępowaniu dowodowym, że pomiędzy stronami była zawarta
skuteczna umowa użyczenia gruntu, na którym stawiany był budynek, wspólnymi
siłami i środkami finansowymi obu stron, którym miał służyć.
Z dokonanych ustaleń faktycznych w sprawie nie wynika, aby między
stronami była zawarta umowa użyczenia, w sytuacji gdy oboje temu zaprzeczali
twierdząc, że w rzeczywistości chodziło tylko o upoważnienie pozwanego do
podejmowania czynności faktycznych i prawnych związanych z budową wspólnego
domu stron, na działce będącej własnością powódki. Za brakiem użyczenia
przemawia w szczególności pozostawanie gruntu przez cały okres budowy we
współposiadaniu przez obie strony i czynieniu nakładów na nieruchomość powódki
również przez pozwanego. Innymi słowy, zachowanie stron nie spełniało
przesłanek umowy użyczenia, która polega na zezwoleniu biorącemu, aby przez
czas oznaczony lub nieoznaczony bezpłatnie używał rzeczy, która mu w tym celu
na ten czas została oddana (art. 710 k.c.). Umowa ta wygasa, gdy w razie
użyczenia na czas nieoznaczony biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający
umowie (art. 715 k.c.).
Upoważnienie pozwanego do dokonywania czynności na rzecz jego
i powódki, bez wydania pozwanemu gruntu, na którym powstawał ich wspólny dom,
nie odpowiada ani celowi, ani treści umowy użyczenia. W sprawie nie zostało
jednak dostatecznie wyjaśnione, jaka w takim razie umowa łączyła strony i czy
wynika z niej wyłączenie prawa zatrzymania, zgodnie z art. 461 § 2 k.c., czy też
wyłączenie to nie jest zasadne. Dlatego uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania już z tego względu było zasadne i odpowiadało
przesłankom z art. 386 § 4 k.p.c. Przeprowadzenie postępowania uzupełniającego
dowody w sprawie przez sąd drugiej instancji, tak jak tego oczekuje się poprzez
wniesione zażalenie, prowadziłoby do rozstrzygnięcia, którego weryfikacja byłaby
już instancyjnie niemożliwa.
4
Podobny wniosek nasuwa się w związku z drugą przyczyną, którą Sąd
Okręgowy wskazał jako uzasadnienie uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji.
Chodzi o niedokonanie żadnych ustaleń dotyczących rodzaju i wartości nakładów
pozwanego na nieruchomość powódki. Jeżeli w sprawie miałyby zastosowanie
przepisy o tzw. roszczeniach uzupełniających związanych z roszczeniem
windykacyjnym, to należałoby ustalić zasadność tych roszczeń ze strony
pozwanego w sytuacji uwzględnienia powództwa o wydanie rzeczy. Jeżeli Sąd
Rejonowy, uwzględniając powództwo na podstawie art. 222 § 1 k.c. uznał,
że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o roszczeniach uzupełniających, to
rozliczenie stron powinno się odbyć - jak wskazał Sąd Okręgowy - na podstawie
przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.) i w tym kierunku
należało poczynić odpowiednie ustalenia.
Wbrew twierdzeniom zażalenia istota sprawy nie została rozpoznana przez
Sąd pierwszej instancji w takim stopniu, który pozwalał na dokonanie tylko
uzupełnienia postępowania dowodowego oraz ocenę prawną ustalonego stanu
faktycznego poprzez wydanie orzeczenie reformatoryjnego. Istota sprawy nie
została bowiem dostatecznie rozpoznana, gdyż nie było ku temu wystarczających
podstaw faktycznych na gruncie zebranego materiału dowodowego, a orzeczenie
o zwrocie nieruchomości powódce tylko częściowo, choć dla niej wystarczająco,
rozstrzygało spór pomiędzy stronami. Z tych względów było zasadne zastosowanie
przez Sąd Okręgowy art. 386 § 4 k.p.c. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie
wtedy, gdy sąd drugiej instancji w celu wydania orzeczenia reformatoryjnego miałby
przeprowadzać postępowanie dowodowe co do istotnej części sporu między
stronami, w ogóle nie rozpatrzonego w postępowaniu przed pierwszą instancją
sądową.
Mając to na uwadze należało, na podstawie art. 39814
w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c., oddalić zażalenie.