Postanowienie SN z 14 listopada 2014, sygn. I CNP 17/14
Data orzeczenia
14 listopada 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Hubert Wrzeszcz
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 14 listopada 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Hubert Wrzeszcz
w sprawie skargi J. P. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
postanowienia Sądu Rejonowego w R.
z dnia 15 marca 2012 r., wydanego w sprawie
z wniosku M. Z.
przy uczestnictwie, […]
o dział spadku, podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2014 r.,
odrzuca skargę i nie obciąża J. P. kosztami
postępowania skargowego.
UZASADNIENIE
2
Postanowieniem z dnia 15 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w R. dokonał działu
spadku po W. P., podziału majątku wspólnego i zniesienia współwłasności.
Uczestnik postępowania J. P. nie zaskarżył tego postanowienia, a jego wniosek z
dnia 31 lipca 2013 r. o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji został
postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. odrzucony z powodu niewykazania
w rozumieniu art. 169 § 4 k.p.c. wyjątkowego wypadku uzasadniającego żądanie
przywrócenia terminu po upływie roku od jego uchybienia.
Od wymienionego postanowienia z dnia 15 marca 2012 r. uczestnik
postępowania J. P. wniósł – na podstawie art. 5191
§ 2 k.p.c. – skargę
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i zażądał
stwierdzenia jego niezgodności z prawem wynikającej „z naruszenia podstawowych
zasad porządku prawnego, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
poprzez jego błędne niezastosowanie, mimo istniejącego domniemania
bezpośredniego stosowania norm konstytucyjnych, i rozstrzygnięcie przedmiotowej
sprawy bez uwzględnienia fundamentalnej zasady sprawiedliwości postępowania
sądowego oraz art. 316 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 poprzez wydanie
w przedmiotowej sprawie postanowienia wbrew stanowi rzeczy istniejącemu
w chwili wydania orzeczenia”. Uzasadniając przewidzianą w art. 5192
§ 2 k.p.c.
przesłankę dopuszczalności skargi w postaci wyjątkowych wypadków, uczestnik
postępowania stwierdził, że nie zdawał sobie sprawy, że merytoryczne
zakwestionowanie orzeczenia wymaga wniesienia środka odwoławczego. Poniósł
również, że spełnienie omawianej przesłanki uzasadniają charakter naruszonych
przez Sąd przepisów prawa i przeprowadzenie postępowania w sposób sprzeczny
ze standardami, jakim powinno odpowiadać postępowanie sądowe.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 5192
§ 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności
z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została
wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze
przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Przytoczony
przepis wyraża zasadę, że przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie
3
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę
przysługujących jej środków prawnych. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 5192
§ 2 k.p.c., który w sytuacji, gdy strona nie skorzystała z przysługujących jej
środków prawnych, dopuszczalność skargi uzależnia od kumulatywnego spełnienia
dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego wypadku oraz wystąpienia niezgodności
z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych
zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka
i obywatela (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP
4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113).
W orzecznictwie Sąd Najwyższego zostało wyjaśnione, że wyjątkowe
wypadki, o których mowa w art. art. 4241
§ 2 k.p.c., odnoszą się także do przyczyn
nieskorzystania przez stronę z przysługujących jej środków zaskarżenia. Przyczyny
te muszą mieć charakter wyjątkowy w znaczeniu obiektywnym, co oznacza,
że chodzi o wyjątkowe okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie
wniesienie środka zaskarżenia, a nie o okoliczności subiektywne, wynikające z woli
lub zaniedbań strony. Wnosząc skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia, strona musi zatem wykazać, że nieskorzystanie przez
nią z przysługującego środka prawnego nastąpiło z wyjątkowych powodów
mających charakter siły wyższej, takich jak ciężka choroba, katastrofa, klęska
żywiołowa czy wyjątkowe okoliczności leżące po stronie osób trzecich, które
obiektywnie rzecz biorąc uniemożliwiły wniesienie środka zaskarżenia
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, z dnia
29 listopada 2006 r., II CNP 85/06, niepubl., i z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP
217/07, OSNC-ZD 2008, nr 4, poz. 114). Przedstawiona wykładnia pojęcia
wyjątkowych wypadków – ze względu na tożsamą treść art. 4241
§ 2 k.p.c. i art.
5191
§ 2 k.p.c. – jest w pełni aktualna także na gruncie art. 5192
§ 2 k.p.c.
Wskazana w skardze przyczyna niewniesienia przez J. P. apelacji od
zaskarżonego postanowienia nie mieści się przedstawionym wyżej rozumieniu
wyjątkowych wypadków usprawiedliwiających nieskorzystanie przez uczestnika
postępowania z przysługujących mu środków zaskarżenia. Nie ma ona bowiem
charakteru obiektywnego. Sąd, ogłaszając zaskarżone postanowienie bezpośrednio
po ostatniej rozprawie, w której uczestnik postępowania brał udział, pouczył
4
uczestników postępowania – co wynika z protokołu rozprawy – o sposobie
i terminie zaskarżenia ogłoszonego orzeczenia. Nie zachodzi zatem niezbędna
przesłanka dopuszczalności skargi w postaci wyjątkowego wypadku.
Wniesiona skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia nie spełnia ponadto mającego charakter konstrukcyjny wymagania
uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie
orzeczenia, którego dotyczy ( art. 4245
§ 1 pkt 4 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).
Spełnienie tego obowiązku, pozostającego w wyraźnym związku z art. 4171
§ 2 k.c.,
wymaga złożenia przez skarżącego w skardze oświadczenia, że szkoda wystąpiła
– ze wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru – oraz uwiarygodnienia tego oświadczenia.
W tym celu skarżący może powoływać i przedstawiać dowody oraz inne środki,
nawet nieuznawane przez kodeks postępowania cywilnego za dowody, jak pisemne
oświadczenia, surogaty dokumentów czy tzw. opinie prywatne. Niezbędne jest
także wykazanie adekwatnego związku przyczynowego między zaskarżonym
orzeczeniem a powstałą szkodą (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16, z dnia 23 września
2005 r., III CNP 5/05, niepubl., z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC
2006, nr 7-8, poz. 141).
Skarżący wprawdzie zamieścił w skardze wywód dotyczący
uprawdopodobnienia szkody, ale ograniczył go do stwierdzenia, że zaskarżone
postanowienie pozbawiło go należnego mu udziału w spadku. Okoliczności podane
przez skarżącego nie mogą zatem być uznane za spełniające wymaganie
przewidziane w art. 4245
§ 1 pkt 4 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 3 grudnia 2010 r., III CNP 37/00, nie publ.).
Przepis art. 4245
§ 1 k.p.c. wyraźnie odróżnia podstawy skargi oraz ich
uzasadnienie (pkt 2) od wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżone
orzeczenie jest niezgodne (pkt 3). Postawienie przez prawodawcę jako dwu
odrębnych wymagań przytoczenia podstaw i ich uzasadnienia oraz wskazania
przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodnie było – jak wyjaśnił
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05 (OSNC
z 2006 r. Nr 7-8, poz. 140) – zabiegiem w pełni świadomym i uzasadnionym.
5
Tymczasem skarżący nie oznaczył w skardze, co stanowi podstawę skargi i jej
uzasadnienie, a co – wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone
postanowienie jest niezgodne. Łączne ujęcie omawianych wymagań – z powodów
wyżej przedstawionych – jest natomiast niedopuszczalne.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia (art. 4248
§ 1 i 2 k.p.c. oraz art. 102 w związku z art. 42421
,,
art.
39821
i art. 391 § 1 k.p.c.).