Postanowienie SN z 13 lutego 2015, sygn. II CSK 330/14
Data orzeczenia
13 lutego 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Marta Romańska
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
POSTANOWIENIE
Dnia 13 lutego 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marta Romańska (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Karol Weitz (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku Polskich Sieci Elektroenergetycznych Spółki Akcyjnej
w K.
przy uczestnictwie Z. M. i M.M.
o stwierdzenie zasiedzenia służebności ,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 13 lutego 2015 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w P.
z dnia 4 grudnia 2013 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania, pozostawiając
temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. w K. wniosły o stwierdzenie
zasiedzenia służebności gruntowych o treści odpowiadającej służebności przesyłu
na działkach nr 70, 75 i 94, położonych w B., w gminie S., będących własnością Z.
M. i M. M. Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 1 lutego 2013 r. stwierdził
zasiedzenie służebności gruntowych na wskazanych działkach z dniem 1 stycznia
2003 r. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w P.,
w następstwie apelacji uczestników Z. M. i M. M., zmienił to postanowienie i
wniosek oddalił.
Przez działki uczestników przebiega linia elektroenergetyczna 400 kV P. – G.,
a na działce 75 znajduje się również słup przelotowy oznaczony nr 575.
Wnioskodawca przedstawił kserokopie decyzji datowanych na 21 października
1977 r., 15 lipca 1978 r., 10 października 1978 r. i 20 listopada 1978 r.,
pochodzących od właściwych organów, zezwalających - w trybie art. 35 ustawy
z dnia 25 października 1974 r. - prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.)
oraz art. 35 i 36 ustawy z dnia 15 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania
nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm., dalej ustawa
z 1958 r.) - Zakładowi Energetycznemu T. na wejście na grunt celem założenia i
przeprowadzenia linii. W lutym 1979 r. Wojewodowie T. i P. wydali pozytywne
opinie dotyczące przebiegu linii. W 1982 r. na działkach nr 70, 75 i 94 zbudowano i
oddano do użytku linię o napięciu 400 kV relacji P.- G., która początkowo należała
do Skarbu Państwa, a po 1989 r. i pewnych przekształceniach podmiotowych
weszła w skład przedsiębiorstwa wnioskodawcy.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że objęcie w posiadanie linii nastąpiło
w 1982 r., nie mogąc jednak określić precyzyjnej daty przyjął, że nastąpiło to
1 stycznia 1983 r. (błędnie podając 1993 r.). Uznał, że spełnione są przesłanki
zasiedzenia służebności, w szczególności założył, że wejście w jej posiadanie
przez poprzednika prawnego wnioskodawcy nastąpiło w dobrej wierze, ponieważ
jego podstawę stanowiły decyzje wydane zgodnie z art. 35 ustawy z 1958 r.
3
Rozpoznając apelację uczestników postępowania Sąd Okręgowy w P.
podkreślił, że decyzje, na których oparł się Sąd pierwszej instancji, nie pozwalają
na zindywidualizowanie poszczególnych działek, przez które miała przebiegać linia
P.- G. oraz ich właścicieli. Złożone do akt sprawy decyzje nie wymieniają bowiem,
przez jakie konkretnie działki przebiegać miała linia. W szczególności żadna z tych
decyzji nie wskazuje, że linia elektroenergetyczna o napięciu 400 kV relacji P.- G.
miała przebiegać przez działki stanowiące własność uczestników, położone w B., w
gminie S. Z tego względu Sąd drugiej instancji uznał, że nie można przyjąć, iż
poprzednik prawny wnioskodawcy wszedł w posiadanie służebności w dobrej
wierze. Uznając, że nastąpiło to w złej wierze przyjął, że - w świetle art. 172 § 2 w
zw. z art. 292 i art. 3054
k.c. konieczne byłoby dochowanie trzydziestoletniego
terminu zasiedzenia, który upływałby 1 stycznia 2013 r. Jednak w dniu 13 maja
2011 r. uczestnicy wystąpili z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu na
rzecz wnioskodawcy na działkach 70, 75 i 94, co spowodowało, że bieg terminu
zasiedzenia został przerwany zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c.
Uzasadniało to zmianę postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 1 lutego 2013 r.
przez oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności.
Wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną w całości postanowienie Sądu
Okręgowego z dnia 4 grudnia 2013 r. W ramach podstawy naruszenia przepisów
postępowania zarzucił naruszenia art. 244 § 1 w zw. z art. 252 k.p.c., art. 233 § 1
w zw. z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c., art. 234 k.p.c. w zw. z art. 7 i art. 6 k.c. oraz art.
292 zd. 2 i art. 172 k.c., art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1
k.p.c. Jako naruszenia przepisów prawa materialnego wskazał naruszenia art. 7
w zw. z art. 292 i art. 172 § 1 k.c. oraz art. 292 w zw. z art. 172 § 1 k.c.
Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie - w razie
stwierdzenia przez Sąd Najwyższy niezasadności podstawy naruszenia przepisów
postępowania - o uchylenie tego postanowienia i jego zmianę przez orzeczenie
o ustanowieniu służebności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4
Naruszenia art. 244 § 1 w zw. z art. 252 k.p.c. (stosowanych w drugiej
instancji odpowiednio na podstawie art. 391 § 1 k.p.c.) wnioskodawca dopatruje się
w tym, że Sąd drugiej instancji miał dokonać - na podstawie załączonych do
wniosku decyzji administracyjnych - nieprawidłowych ustaleń co do objętych tymi
decyzjami nieruchomości. Z kolei naruszenie art. 233 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art.
382 k.p.c. miało polegać na braku wszechstronnego rozważenia materiału
dowodowego z akt sprawy, nieuwzględnieniu okoliczności wynikających z decyzji
administracyjnej co do zatwierdzenia przebiegu linii elektroenergetycznej
i pominięciu istnienia decyzji co do przebiegu tej linii i mapy jej przebiegu.
Zarzuty te, jako zmierzające do podważenia oceny dowodów oraz dokonanych na
ich podstawie ustaleń faktycznych w sprawie, w postępowaniu kasacyjnym są
niedopuszczalne (art. 3983
§ 3 i art. 39813
§ 2 k.p.c.).
Zarzucając naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. wnioskodawca
wskazał, że Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił podstawy faktycznej i prawnej
swojego rozstrzygnięcia, gdyż odniósł się tylko do części materiału dowodowego
w sprawie, nie umotywował oceny o braku dobrej wiary po stronie poprzednika
wnioskodawcy i odmowy wiarygodności innym dowodom. Sąd Okręgowy dokonał
odmiennej od Sądu pierwszej instancji oceny materiału dowodowego oraz wskazał,
z jakich powodów i w jakim zakresie nie podzielił ustaleń poczynionych w pierwszej
instancji. Wyjaśnił, dlaczego - w jego ocenie – poprzednik prawny wnioskodawcy
nie pozostawał w dobrej wierze w chwili objęcia służebności w posiadanie.
Podał też podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia - art. 172 § 2 w zw. z art. z art.
292 i art. 3054
k.c., art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. oraz art. 386 § 1 w zw.
z art. 13 § 2 k.p.c. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia zatem
wymagania wynikające z art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., co czyni zarzut
naruszenia tych przepisów bezzasadnym.
W ocenie wnioskodawcy Sąd drugiej instancji naruszył art. 378 § 1 k.p.c.,
gdyż rozpoznał sprawę poza granicami zaskarżenia. W apelacji od postanowienia
Sądu Rejonowego w P. z dnia 1 lutego 2013 r. uczestnicy wskazali, że zaskarżają
je w odniesieniu do pkt 1 i 2, nie powołali jednak pkt 3 tego postanowienia. Sąd
Okręgowy zmienił natomiast to postanowienie w zakresie pkt 1, 2 i 3. Przy
wyznaczaniu zakresu zaskarżenia orzeczenia apelacją należy uwzględniać treść
5
odnośnych sformułowań oraz treść całej apelacji. W postanowieniu z dnia 1 lutego
2013 r. pkt 1-3 dotyczyły stwierdzenia zasiedzenia służebności obciążających
poszczególne działki (nr 70, 75 i 94) uczestników. Apelacja uczestników zawierała
jednak nie tylko wskazanie, że postanowienie to zostaje zaskarżone w pkt 1 i 2, ale
także dalsze doprecyzowanie, że chodzi o jego zaskarżenie w zakresie, w jakim
zostało stwierdzone zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej
służebności przesyłu. Przesądza to, że zakresem zaskarżenia apelacją objęto w
istocie nie tyko pkt 1 i 2, ale również i pkt 3 postanowienia z dnia 1 lutego 2013 r.,
ponieważ wszystkie te punkty obejmowały stwierdzenie zasiedzenia służebności. W
związku z tym zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. jest również bezzasadny.
Wnioskodawca zarzucił też naruszenie art. 234 k.p.c. (stosowanego
w drugiej instancji odpowiednio na podstawie art. 391 § 1 k.p.c.) w zw. z art. 7 i art.
6 i z art. 292 zd. 2 i art. 172 § 1 k.c. przez zaprzeczenie dobrej wiary jego
poprzednika prawnego w sytuacji, w której istnieje domniemanie prawne dobrej
wiary działające na korzyść tego poprzednika, które wiąże sąd, skoro uczestnicy
nie przeprowadzili dowodów obalających to domniemanie. Zarzut ten zmierza
w istocie do wykazania, że Sąd drugiej instancji pominął, z naruszeniem art. 234
w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., wiążące go domniemanie prawne dobrej wiary,
ustanowione w art. 7 k.c. W skardze kasacyjnej taki zarzut jest dopuszczalny
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r., I CSK 428/06, nie publ.).
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z dnia 4 grudnia 2013 r. wynika,
że Sąd drugiej instancji rzeczywiście - oceniając dobrą wiarę poprzednika
prawnego wnioskodawcy - nie rozważył znaczenia w tym zakresie ustanowionego
w art. 7 k.c. domniemania dobrej wiary, będącego domniemaniem prawnym.
Stanowi to naruszenie art. 234 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 7 k.c.
Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro zagadnienie oceny
dobrej wiary poprzednika prawnego wnioskodawcy miało decydujące znaczenie
przy rozstrzyganiu o zasadności żądania wnioskodawcy. Omawiany zarzut jest
więc trafny i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Wobec tego, że podstawa naruszenia przepisów postępowania jest zasadna,
zbędne jest rozważanie zarzutów przedstawionych w ramach podstawy naruszenia
przepisów prawa materialnego. Ubocznie należy jedynie zaznaczyć, że w świetle
6
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2014 r., III CZP 87/13, OSNC 2014,
nr 7-8, poz. 68, wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym z decyzji wydanej
na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r., stanowiącej tytuł prawny do ich
wykonywania, nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej
odpowiadającej treści służebności przesyłu.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 39815
§ 1 w zw. z art. 13
§ 2 i art. 108 § 2 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821
i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
orzekł jak w sentencji.