Uzasadnienie z 24 lipca 2026, sygn. VIII Pa 35/26

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 marca 2026 r., w sprawie o sygn. akt X P upr (...)24, Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi, X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2026 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa P. P. przeciwko (...) w N. o odsetki:

1)  zasądził od pozwanego (...) w N. na rzecz powoda P. P. kwotę 2.443,68 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy;

2)  zasądził od pozwanego (...) w N. na rzecz powoda P. P. kwotę 675,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

3)  nadał wyrokowi w punkcie 1. rygor natychmiastowej wykonalności.

Powyższe orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach i w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

P. P. (funkcjonariusz Komendy (...) w Z.) pełnił służbę stałą w okresie od 16 maja 1994 r. do 31 sierpnia 2011 r.

Powodowi wypłacono ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w łącznym wymiarze 35 dni w oparciu o ówczesne brzmienie art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (dalej: jako ustawa o Policji) przy przyjęciu wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia.

Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2102), art. 115a ustawy o Policji- w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia - został uznany za niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP. Przepis we wskazanym brzmieniu utracił moc z dniem 6 listopada 2018 r.

Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2018 roku powód zwrócił się do (...) w N. o wypłatę wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, powołując się na w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2102), z uwzględnieniem należnych odsetek ustawowych.

Pismem z 31 grudnia 2018 r. (...) w N. poinformował powoda, iż z uwagi na konieczność stosowania tych samych zasad interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 w stosunku do wszystkich funkcjonariuszy w stanie spoczynku, którzy wystąpili z żądaniem wyrównania wypłaty ekwiwalentu pieniężnego, dalsze czynności realizowane będą po uzyskaniu interpretacji przedmiotowego wyroku, nie później niż do 31 marca 2019 r.

Wobec „nieuzyskania wytycznych” co do sposobu naliczania oraz wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, w/w organ w dniu 6 marca 2019 r. skierował do powoda informację o braku możliwości rozpatrzenia żądania z uwagi na brak niezbędnych regulacji w przedmiotowym zakresie. Jednocześnie, powoda poinformowano, że jego wniosek o ponowne przeliczenie i wypłatę ekwiwalentu pieniężnego zostanie rozpatrzony niezwłocznie po wejściu w życie przepisów określających sposób ustalania wysokości spornych ekwiwalentów.

Ustawą zmieniającą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1610) dokonano nowelizacji art. 115a ustawy o Policji. Zgodnie z nowym brzmieniem wskazanego przepisu ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustalono na 1/21 część miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Nowelizacja weszła w życie z dniem 1 października 2020 r. W art. 9 ust. 1 ustawy zmieniającej wskazano, że nowe brzmienie przepisu nie ma zastosowania do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby przed dniem 6 listopada 2018 r.

Decyzją z dnia 26 października 2020 roku (...) w Z. odmówił powodowi wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Powód złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2020 roku (...) w N. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Na powyższe rozstrzygnięcie, powód złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze III SA/Łd 215/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję (...) w N. w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy oraz poprzedzającą ją decyzję (...) w Z.. Uzasadniając rozstrzygnięcia, WSA wskazał, iż byłemu funkcjonariuszowi należy wyliczyć należną kwotę ekwiwalentu, w sposób wynikający wprost z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego (tj. z uwzględnieniem, że świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy/ i ustalić różnicę między kwotą należną, a już wypłaconą oraz dokonać wypłaty jej uzupełnienia. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy policji miały uwzględniać przedstawioną ocenę prawną stosownie do art. 153 p.p.s.a., dokonać wyliczenia i wypłaty należnej części ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy na podstawie art. 115a ustawy o Policji interpretowanego zgodnie z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP i stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15) przy uwzględnieniu okoliczności, że w zakresie stosowania prawa, wyrok Trybunału odnosi także skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału. Odnosząc się natomiast do żądania skarżącego dotyczącego odsetek od niewypłaconej części ekwiwalentu wskazano, że zarówno przepisy ustawy o Policji, jak i wydane na jej podstawie akty wykonawcze nie zawierają regulacji, która przyznaje organowi kompetencje do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej sprawy odsetek ustawowych od niewypłaconego w terminie uposażenia i innych należności pieniężnych.

Jednocześnie, podkreślono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że droga administracyjna w przedmiocie dochodzenia odsetek jest dopuszczalna tam, gdzie przepis pragmatyki służbowej przewiduje prawo do odsetek, a jednocześnie nie przewiduje dla ich dochodzenia drogi przed sądem powszechnym.

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2024 roku wydanym w sprawie o sygnaturze III OSK 7200/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną (...) w N. na powoływany powyżej wyrok WSA.

W dniu 16 kwietnia 2024 roku na konto powoda wpłynęła kwota 2.085,61 złotych wypłacona przez (...) w N. tytułem wyrównania przedmiotowego ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy.

W piśmie z dnia 29 maja 2024 roku powód zwrócił się do (...) w N. z pytaniem czy w przelanej mu kwocie uwzględnione zostały ustawowe odsetki. Naczelnik Wydziału Finansów (...) w N. wskazał, że w wypłaconej powodowi kwocie nie uwzględniono odsetek.

Wysokość należnych powodowi odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy za okres od 1 września 2011 roku (od dnia następnego po dacie ustania służby) do 16 kwietnia 2024 roku (do dnia wypłaty) wynosiłaby 2.443,68 złotych.

Wysokość jednomiesięcznego uposażenia powoda na dzień zwolnienia ze służby wynosiła 4.739,20 złotych.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy poczynił wskazane wyżej ustalenia faktyczne, przedstawił ocenę dowodów, w oparciu o które wydał kwestionowane orzeczenie, a które w całości podziela i przyjmuje za własne Sąd II instancji, a nadto przeprowadził szerokie rozważania prawne.

(uzasadnienie k: 230-240)

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości.

J. I. wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 481 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż funkcjonariusz w stanie spoczynku posiada prawo do odsetek za opóźnienie od wypłaconej po zakończonej sprawie sądowo – administracyjnej należności jaka jest wyrównanie ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe (art. 115 a w związku z art. 114 ust. 1 ustawy o Policji),

2.  art. 481 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż w dniu wypłaty powodowi wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy, tj. 16 kwietnia 2024r., pozwany od dnia 1 września 2011 r., pozostawał w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia z art. 115a w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym w dniu zwolnienia, podczas gdy pozwany nie pozostawał w opóźnieniu z wypłatą pełnej kwoty tego świadczenia aż do dnia wypłaty wyrównania ekwiwalentu, a co najmniej aż do dnia następnego po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 tj. 7 listopada 2018 r., gdyż ani w dniu 31 sierpnia 2011 r. (zwolnienia policjanta ze służby), jak i w dniu 6 listopada 2018r. (publikacja wyroku TK) nie było w systemie prawnym regulacji rangi ustawowej, którą obowiązany byłby stosować organ Policji obliczając wysokość pełnego przysługującego policjantowi ekwiwalentu za urlopy, ustalonej dopiero wykładnią sądów administracyjnych po publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

3.  art. 417 § 1 w zw. z art. 417 ¹ § 1 K.c. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że powód poniósł szkodę w związku z działaniem pozwanego, podczas gdy do przypisania odpowiedzialności za szkodę pozwanemu niezbędne jest przede wszystkim stwierdzenie działania pozwanego w sposób bezprawny, którego to znamienia w zachowaniu pozwanego brak, bowiem nie istniał przepis prawa, na podstawie którego pozwany mógłby spełnić świadczenie w postaci wypłaty ekwiwalentu za urlopy przy uwzględnieniu metodologii wyliczenia kwoty tego świadczenia wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30.10.2018r. , sygn. akt K 7/15, ani w dniu zwolnienia powoda ze służby ani w dniu publikacji wyroku TK,

4.  art. 118 zdanie pierwsze k.c. poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skutecznie podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, co doprowadziło do uznania powództwa w całości, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy doszło do przedawnienia roszczenia powoda w postaci skapitalizowanych odsetek od wypłaconego wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowe obejmujących okres od dnia zwolnienia powoda ze służby do dnia wypłaty mu wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowe, a z ostrożności procesowej za okres przed 23 października 2021 r., zaś z daleko posuniętej ostrożności procesowej za okres przed 7 listopada 2018r.,

5.  art. 5 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji bezzasadne uznanie, iż podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia powoda stanowi nadużycie prawa, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw do zastosowania klauzuli generalnej wskazanej w tym przepisie, a zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek szczególnych, rażących czy nadzwyczajnych okoliczności po stronie powodowej uzasadniających nieuwzględnienie tego zarzutu.

W związku z powyższym wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych za obie instancje.

Ewentualnie, w razie uwzględnienia jedynie zarzutu z punktu 2-5, co do przedawnienia roszczenia powoda w części ( przed 23 października 2021 r.), wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa ponad kwotę 691,09 zł obejmującą kwotę odsetek za opóźnienie wyliczoną za okres trzech lat wstecz od wniesienia powództwa (23.10.2021- 23.10.2024r.) oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych za obie instancje z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocnego wyroku w sprawie do dnia zapłaty.

Natomiast z daleko posuniętej ostrożności procesowej, w razie uwzględnienia przez sąd jedynie zarzutu z pkt 2-5 i uznania, iż pozwany pozostawał w opóźnieniu od dnia opublikowania wyroku TK z dnia 30.10.2018 r., tj. 6 listopada 2018r. do dnia zapłaty, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa ponad kwotę 958,27 zł obejmującą kwotę netto odsetek za opóźnienie, wyliczoną od kwoty netto wypłaconego świadczenia tj. 2085,61 zł, za okres od dnia 7.11.2018r. (tj. dnia następnego po opublikowaniu wyroku TK z dnia 30.10.2018r., sygn. akt k 7/15), do dnia zapłaty ;

II. Poza tym pozwany wniósł o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kwoty 2443,68 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 6 marca 2026 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia spełnionego w wykonaniu pkt 1 wyroku Sądu Rejonowego zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności.

(apelacja k: 246-256)

W odpowiedzi na apelację powód, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, w związku z czym zgodnie z art. 505 ⁹ § 1 ¹ kpc apelację można oprzeć tylko na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast stosownie do art. 505 ¹³ § 2 kpc, jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Podkreślić należy, iż w postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy, apelacja ograniczona wiąże Sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący (tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 roku, OSNC Nr 6 z 2008 r. poz. 55).

Sąd II instancji podziela wszelkie ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz dokonaną ocenę prawną wyrażoną w pisemnych motywach rozstrzygnięcia i przyjmuje je za własne, co skutkuje równocześnie ograniczeniem uzasadnienia do rozpoznania przedstawionych w apelacji zarzutów dotyczących prawa procesowego i materialnego (art. 387§2 ¹ § 1 k.p.c.).

Podkreślić przy tym należy, iż Sąd II instancji, zgodnie z normą art. 378 § 1 k.p.c., o ile nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, to wiążą go zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, poza ewentualną nieważnością postępowania braną pod uwagę z urzędu. Oznacza to, iż w przypadku braku w wywiedzionym środku zaskarżenia jakichkolwiek zarzutów dotyczących prawa procesowego, bądź ich nieprawidłowego ujęcia obejmującego faktycznie zastrzeżenia co do zastosowanego prawa materialnego, nie ma podstaw do ingerencji w tym zakresie przede wszystkim w ustalenia faktyczne czy ocenę dowodów przedstawioną w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada 2021 roku V CSKP 168/21 niepubl., Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 12 sierpnia 2021 roku I ACa 832/20 niepubl., Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2021 roku IV CSK 399/20 niepubl., Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2020 roku I CZ 8/20 niepubl. i Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 lutego 2020 roku I ACa 182/19).

Skarżący w ramach rozpoznawanego środka zaskarżenia nie sformułował zarzutów natury procesowej, co oznacza obowiązek rozpoznania zgłoszonych zarzutów naruszenia prawa materialnego na tle ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia.

W świetle prawidłowo zebranego materiału dowodowego sprawy i słusznych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego jest prawidłowy również pod względem materialnoprawnym.

Przechodząc do motywów rozstrzygnięcia Sądu meriti wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenia wymaga na wstępie, że Sąd ten słusznie uznał, że właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest sąd powszechny. Odnosząc się bowiem do żądania przez powoda zasądzenia ustawowych odsetek podnieść należy, że zarówno przepisy ustawy o Policji, jak i wydane na jej podstawie akty wykonawcze, nie zawierają regulacji, która przyznaje organowi Policji kompetencje do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej sprawy odsetek ustawowych od niewypłaconego w terminie uposażenia i innych należności pieniężnych. Analiza różnorodnych uregulowań stosunków służbowych i zapadłego na ich tle orzecznictwa sądowego - sądów powszechnych i administracyjnych - prowadzi do wniosku, że droga administracyjna w przedmiocie dochodzenia odsetek przysługuje tam, gdzie przepis określonej pragmatyki służbowej przewiduje prawo do odsetek, a jednocześnie nie przewiduje dla ich dochodzenia drogi przed sądem powszechnym. Mając zatem na uwadze, że ustawa o Policji nie przewiduje prawa funkcjonariusza do odsetek, a niewypłacenie w terminie uposażenia funkcjonariuszowi Policji stanowi opóźnienie się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, uzasadniające na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego żądanie odsetek przed sądem powszechnym, w sprawie właściwy pozostaje ten sąd. (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2015 r., I OSK 1467/13, LEX nr 1956414, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 stycznia 2025 r., II SA/Wa 531/24, LEX nr 3864002). Powyższe znajduje potwierdzenie w jednolitej, ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych (tak też m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 czerwca 2021 r., III SA/Kr 43/21, LEX nr (...), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 kwietnia 2023 r., III SA/Kr 1864/22, LEX nr (...), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 13 maja 2021 r., II SA/Rz 366/21, LEX nr (...), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 listopada 2024 r., II SA/Wa 777/24, LEX nr (...)).

Sąd II instancji w pełni podziela przy tym przytoczone przez Sąd Rejonowy stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale 7 sędziów z dnia 26 stycznia 2006 r., zgodnie z którym sprawa o odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie przysługującego funkcjonariuszowi Policji ekwiwalentu za urlop, zgodnie z art. 1 k.p.c., jest sprawą cywilną w znaczeniu procesowym, a nie materialnym. Zgodnie z art. 2 § 1 k.p.c. tego rodzaju sprawę rozpoznaje sąd powszechny. Nie jest to jednak sprawa ze stosunku pracy, lecz ze względu na bliskość merytoryczną z tego rodzaju sprawami przyjąć należy, że rozpoznaje ją sąd pracy (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006/15-16/227).

Przechodząc do dalszych rozważań dla porządku wywodu przypomnienia wymaga, że w niniejszym postępowaniu powód domagał się zasądzenia od pozwanego odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Powód podnosił, iż jego żądanie ma związek z postępowaniem toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 215/21, zakończonym wyrokiem z dnia 21.07.2021 roku, w którym WSA uchylił zaskarżoną decyzję pozwanego (...) w N. z 17 grudnia 2020 roku, w przedmiocie odmowy powodowi wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy oraz poprzedzającą ją decyzję (...) w Z. z 26 października 2020 roku. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie III OSK 7200/21, oddalił skargę kasacyjną pozwanego od w/w wyroku WSA. Zdaniem Sądu, bezsporne są przy tym okoliczności ostatecznej wypłaty powodowi należności głównej z tego tytułu jednakże bez odsetek za opóźnienie w zapłacie w/w wyrównania, liczonych za żądany okres, tj. od dnia następnego po odejściu powoda ze służby, do dnia 16 kwietnia 2024 roku, tj. do dnia zapłaty wyrównania ekwiwalentu do pełnej wysokości.

W tym miejscu przede wszystkim podkreślić zatem należy, że Sąd rozpoznający apelację w pełni podziela wykładnię prawa, w myśl której powodowi przysługiwało prawo do wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy mimo tego, że odszedł ze służby z dniem 31 sierpnia 2011 roku, a więc przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie K 7/15, co nastąpiło w dniu 30 października 2018r., jak również przed nowelizacją art. 115a ustawy o Policji wprowadzoną ustawą zmieniającą, a także mimo treści art. 9 ust. 1 tej ustawy. Zagadnienia te zostały w sposób kompleksowy i klarowany przedstawione w znanym stronom wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2024 roku, III OSK 7210/21, LEX nr 3745580.

W myśl art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji policjant zwalniany ze służby otrzymuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe. Z regulacji tej wynika zatem, że ewentualne prawo do odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy powstaje od następnego po ustaniu stosunku służby (podobnie jak na gruncie stosunku pracy).

W zakresie przywołanego zagadnienia istotne są dwie kwestie. Po pierwsze, zbadać należało czy powodowi co do zasady przysługuje prawo do odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie przysługującego mu świadczenia pieniężnego, a po drugie, analizy wymagało, czy zgłoszone przez powoda roszczenie odsetkowe jest zasadne, skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 7/15 został wydany w dniu 30 października 2018 r., przepis art. 115a ustawy o Policji w dotychczasowym brzmieniu utracił moc z dniem 6 listopada 2018 r., zaś do zmiany art. 115a ustawy o Policji w kierunku postulowanym w tym wyroku doszło dopiero w dacie wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. w dniu 1 października 2020 r.

Wskazana kwestia została już zbadana w orzecznictwie sądowym i aktualnie nie budzi żadnych wątpliwości. Przyznać należy, że ustawa o Policji nie zawiera przepisu, który uprawniałby funkcjonariusza Policji do domagania się odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie uposażenia lub ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Nie oznacza to jednak, że de lege lata funkcjonariusz Policji w przypadku opóźnienia w wypłacie świadczeń nie ma prawa do odsetek, co czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c.

Przyjąć bowiem należy, iż właśnie ten przepis słusznie został uznany za materialnoprawną podstawę roszczeń powoda. Dla przypomnienia wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem wskazanej normy - jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Na potwierdzenie tego stanowiska przywołać należy orzecznictwo sądowe, tj. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006/15-16/227, która mimo zmian ustawodawczych nie straciła na aktualności, wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r., II PK 10/08, LEX nr 442828, uchwałę Sądu Najwyższego z 18 listopada 2009 r., II PZP 7/09, OSNP 2010/7-8/82, uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2006 r., I (...) 3/06, (...) 2006, nr 3, poz. 69, uchwałę Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07, OSNC 2008, nr 12, poz. 134, wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2008 r., II PK 99/08, LEX nr 519974, wyrok Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2013 r., II PK 294/12, LEX nr 1363451, a także obszerne orzecznictwo sądów administracyjnych. Z uwagi na utrwaloną linię orzeczniczą w tym przedmiocie Sąd uznaje za zbędne rozwijanie tez, które legły u jej podstaw.

W ocenie Sądu II instancji zgodzić należy się w całości z Sądem Rejonowym, że w przedmiotowej sprawie w stosunku do okresu od 1.09.2011 r. do 5.11.2018 r. zastosowanie – jako podstawy wydanego rozstrzygnięcia dotyczącego tego okresu - znajdują normy art. 417 oraz 417 ¹ § 1 k.c., które dotyczą odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej oraz źródeł odpowiedzialności władzy publicznej. W pozostałym okresie żądania pozwu podstawą prawną roszczeń powoda była norma art. 481 k.c..

Stosownie do treści art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Zgodnie zaś z § 2 w/w przepisu jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zlecono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej osobie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa. Jak zaś stanowi art. 417 ¹ § 1 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

W realiach niniejszej sprawy nie powinno budzić wątpliwości, iż brak wypłaty pełnego ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy na rzecz powoda spowodowało po jego stronie szkodę związaną z niemożnością korzystania ze wskazanych środków finansowych. Nie ulega również wątpliwości, iż szkoda ta była związana z wydaniem aktu prawnego niezgodnego z Konstytucją RP, zaś drogę do jej naprawienia otworzył dopiero wyrok TK z dnia 30 października 2018 roku w sprawie K 7/15. Wiąże to zatem pozwanego z odpowiedzialnością przewidzianą w normie art. 417 § 1 k.c., która polega na konieczności pokrycia szkody związanej z niemożnością korzystania ze świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby w pełnej wysokości (korzystania z kapitału), które mogło być naprawione m.in. poprzez zapłatę odsetek z tym związanych. Zarzut naruszenia norm art. 417 k.c. w zw. z art. 417 ¹ k.c. nie okazał się zatem trafny.

W tym miejscu Sąd Okręgowy pragnie zauważyć, że na gruncie art. 481 § 1 k.c. przesłanką żądania odsetek nie jest ani powstanie szkody w majątku dłużnika, ani też uchybienie terminowi świadczenia pieniężnego wskutek okoliczności obciążających dłużnika, ponieważ już samo opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego daje wierzycielowi prawo domagania się odsetek. Jest to bowiem odpowiedzialność za skutek.

Przepis art. 481 § 1 k.c. nie przewiduje okoliczności egzoneracyjnych pozwalających dłużnikowi uwolnić się od obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie, co oznacza, że kształtuje jego odpowiedzialność jako odpowiedzialność absolutną. Przesłanką powstania po stronie wierzyciela roszczenia o odsetki za opóźnienie jest sam fakt opóźnienia dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Przesłanka, o której mowa powyżej została w przedmiotowej sprawie niewątpliwie spełniona.

Reasumując, podkreślenia wymaga, że przy zasądzaniu odsetek ustawowych od wynagrodzenia za okres od 6 listopada 2018 r. do 16 kwietnia 2024 roku nie ma znaczenia, czy powód poniósł jakakolwiek szkodę, ani czy opóźnienie było następstwem okoliczności, za które pozwany ponosi odpowiedzialność, choć bezspornie szkodą po stronie powoda był już sam brak możliwości korzystania z kapitału w postaci uzyskania pełnego ekwiwalentu urlopowego związanego ze zwolnieniem ze służby.

W tym miejscu wskazania wymaga, że odsetki ustawowe za opóźnienie jako świadczenie okresowe przedawniają się po upływie 3 lat (art. 118 k.c.). W ocenie Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do odnoszenia się w tym zakresie do treści art. 107 ust. 1 ustawy o Policji, zgodnie z którym roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Skoro bowiem w kwestii zasądzenia odsetek stosujemy przepisy kodeksu cywilnego, ponieważ z w/w ustawy o Policji nie wynika, aby należały się one od ekwiwalentu za urlop czy uposażeń, to powinniśmy w całości stosować przepisy wynikające z kodeksu cywilnego, a nie dowolnie wybierać przepisy z różnych aktów prawnych.

W ocenie Sądu II instancji z w/w powodu w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania również art. 107 ust. 1 i 2 ustawy o Policji, z którego wynika, że organ właściwy do rozpatrywania roszczeń może nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami.

Sąd Okręgowy podziela bowiem stanowisko Sądu Rejonowego, iż zgłoszenie przez pozwanego zarzutu przedawnienia w przedmiotowym stanie faktycznym należało uznać za nadużycie prawa nie podlegające ochronie w rozumieniu art. 5 k.c.

Zdaniem Sądu II instancji w ślad za bogatym orzecznictwem sądowym, przyjąć należy, że zastosowanie wynikającej z art. 5 k.c, klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego w konkretnych okolicznościach faktycznych możliwe jest jedynie w wypadkach rażącego nadużycia prawa. Przepis ten pozostawia sądowi znaczną swobodę oceny co do zasadności jego zastosowania w konkretnych okolicznościach faktycznych. Nie zawiera on ograniczeń stosowania z uwagi na rodzaj sprawy, stąd też brak jest przeszkód do stosowania tego przepisu do spraw o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Stosowanie klauzul generalnych, a zwłaszcza art. 5 k.c. stanowi domenę sądów meriti. Zasady współżycia społecznego to pojęcie niedookreślone, nieostre, a powoływanie się na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego powinno wiązać się z konkretnym wykazaniem o jakie zasady współżycia społecznego w konkretnym wypadku chodzi oraz na czym polega sprzeczność danego działania z tymi zasadami. Taki charakter klauzul generalnych zawartych w art. 5 Kodeksu cywilnego nakazuje ostrożne korzystanie z instytucji nadużycia prawa podmiotowego jako podstawy oddalenia powództwa, a przede wszystkim wymaga wszechstronnego rozważenia okoliczności, aby w ten sposób nie doprowadzić do podważenia pewności obrotu prawnego. Zasadą bowiem jest, że ten kto korzysta ze swego prawa postępuje zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego. Z istnienia domniemania, że korzystający z prawa podmiotowego postępuje zgodnie z zasadami współżycia społecznego, wysuwa się jako oczywisty wniosek, iż ciężar dowodu istnienia okoliczności faktycznych uzasadniających ten zarzut spoczywa na tym, kto ten zarzut podnosi. Uznanie, że w danej sprawie z uwagi na całokształt okoliczności faktycznych, wniesione powództwo stanowi nadużycie prawa, względnie, że zarzut pozwanego oparty na art. 5 Kodeksu cywilnego nie zasługuje na uwzględnienie, ma charakter ocenny i jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu meriti. W konsekwencji jedynie w razie oczywistego przekroczenia swobody judykacyjnej sądu w tym przedmiocie zarzut naruszenia art. 5 Kodeksu cywilnego może odnieść zamierzony skutek prawny (vide postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23.08.2022r I CSK 2966/22, z dnia 22.08.2022r I CSK 588/22, z dnia 02.02.2022r I CSK 1036/22, z dnia 04.08.2020r II CSK 625/19, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30.01.2020r I ACa 231/19 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 08.10.2019r V ACa 215/19).

Sąd Okręgowy w całości podziela wszechstronne i należycie umotywowane stanowisko Sądu Rejonowego uzasadniające brak uwzględnienia podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia i nie widzi potrzeby jego powielania.

Jedynie porządkowo przypomnieć należy, iż roszczenie powoda o wyrównanie ekwiwalentu „aktywowało się” dopiero z chwilą wejścia w życie wyroku TK w sprawie o sygn. akt K 7/15, a więc 6 listopada 2018 r. Tym samym z chwilą wejścia w życie w/w orzeczenia Trybunału rozpoczął się bieg terminu przedawnienia roszczeń wynikających z tego wyroku. Stanowisko to w sposób oczywisty wpływa na bieg terminu przedawnienia odsetek ustawowych za opóźnienie. W rozpoznawanej sprawie powodowi wypłacono zaniżoną kwotę ekwiwalentu stosując przepis prawa niezgodny w Konstytucją. Do listopada 2018 r., gdy powód - w związku z ogłoszonym wyrokiem Trybunału - wystąpił do pozwanego z wnioskiem o wyrównanie ekwiwalentu, strona nie miała zatem świadomości istnienia roszczenia. Nie dysponowała też stosowną podstawą prawną.

Z kolei, w administracyjnym toku postępowania, na wydłużenie czasu, w którym powód nie wystąpił z roszczeniem na drogę przed sądem powszechnym, miało wpływ postępowanie pozwanego. Powodowi wskazano, że wniosek o wyrównanie pozostanie nierozpoznany do czasu uzyskania stosownej interpretacji przepisu art. 115a ustawy o Policji. Następnie, nowelizacja przedmiotowej ustawy, okazała się dla powoda niekorzystna i odmówiono wypłaty powodowi wyrównania jako byłemu funkcjonariuszowi.

W dalszej kolejności powód realizował swoje roszczenie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym, a dopiero po zakończeniu postępowania administracyjnego, skorzystał z drogi przed sądem powszechnym.

Także więc toczące się wcześniej postępowanie administracyjne, a następnie sądowoadministracyjne, którego przedmiotem było prawo powoda do należności głównej, należało uznać właśnie za wpływające na niemożność skorzystania przez powoda z drogi dochodzenia swoich roszczeń przed sądem powszechnym, co w konsekwencji czyni zarzut przedawnienia roszczenia podniesiony przez pozwanego za naruszający normy współżycia społecznego. W przedmiotowej sprawie pozwany wypłacił bowiem powodowi ekwiwalent za urlop za okres wsteczny dopiero w wyniku wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2024 r. w sprawie dotyczącej skargi strony pozwanej na korzystne dla powoda rozstrzygnięcie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Powyższe, dalej wydłużało sądowe dochodzenie roszczenia o odsetki. Powód oczekiwał na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie samego prawa do wyrównania ekwiwalentu, a roszczenie o odsetki zgłaszał już wcześniej w postępowaniu administracyjnym.

Tym samym wypłata na rzecz powoda wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy w prawidłowej wysokości poprzedzona była długotrwałym postępowaniem administracyjnym i sądowoadministracyjnym, a wcześniej pozostawaniem w mocy niekonstytucyjnego przepisu.

Reasumując, w ocenie Sądu II instancji, wyrok NSA i realizacja obowiązku przez pozwanego w 2024 r. była przyczyną zgłoszenia przed sądem powszechnym roszczenia o odsetki dopiero w 2024 r. Zasadność roszczenia o odsetki wymagała uprzednio ustalenia prawa powoda do ekwiwalentu za urlop. Zgodzić należy się z Sądem Rejonowym, że pozwany był zobligowany do wyliczenia i wypłacenia powodowi ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy w prawidłowej wysokości już po ogłoszeniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 30 października 2018 r. sygn. K 7/15, a także już wówczas miał taką możliwość (także od strony technicznej). Zaniechanie jakiego dopuścił się pozwany w tym zakresie, pozbawiło powoda przez 5,5 roku należnych mu świadczeń, mimo, że jasnym było, że przepis w oparciu, o który powodowi wypłacono zaniżony ekwiwalent jest sprzeczny z Konstytucją.

Sąd I instancji wszechstronnie i prawidłowo umotywował zastosowanie w sprawie normy art. 5 k.c. podając przyczyny nieuwzględnienia podniesionego zarzutu przedawnienia dochodzonego roszczenia. Sąd II instancji w pełni podziela stanowisko Sąd Rejonowego w tym zakresie i nie znajduje podstaw do jego zakwestionowania, nie dopatrując się nie tylko rażącego, ale jakiegokolwiek nieprawidłowego postępowania przy zastosowaniu wskazanego przepisu w realiach rozpoznawanej sprawy.

Artykuł 5 k.c. może znaleźć zastosowanie (jest to możliwość, a nie przymus jego stosowania) tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki:

1.  uprawnionemu podmiotowi przysługuje prawo (uprawnienie materialnoprawne), którego dotyczy nadużycie;

2.  uprawniony podmiot wykonuje przysługujące mu prawo;

3.  wykonywanie prawa pozostaje w sprzeczności z jednym z kryteriów wymienionych w art. 5 k.c., tj. z zasadami współżycia społecznego lub też ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Przepis ten znajduje zatem zastosowanie w sytuacji, gdy osobie uprawnionej przysługuje - formalnie rzecz ujmując - określone prawo podmiotowe, lecz w świetle oceny danego stanu faktycznego i przy uwzględnieniu treści konkretnej normy prawnej korzystanie przez nią z tego prawa pozostaje w sprzeczności z zasadami wskazanymi w art. 5 k.c.

Posłużenie się przez ustawodawcę klauzulą nadużycia prawa podmiotowego prowadzić ma do uelastycznienia porządku prawnego, zapewniając sądom meriti niezbędny luz interpretacyjny. Cechy te sprawiają, że kwestia stosowania art. 5 k.c. nie stanowi materii, która byłaby adekwatnym podłożem przyczyny kasacyjnej, o której stanowi art. 398/9 § 1 pkt 1 k.p.c. Jednym z wymagań zagadnienia prawnego, o którym stanowi ów przepis, jest bowiem abstrakcyjny charakter, wybiegający poza okoliczności konkretnej sprawy i pozwalający nadać jego rozstrzygnięciu ogólniejsze znaczenie (por. ostanowienie SN z 21.02.2025 r., I CSK 4469/23, LEX nr 3838571).

Stosowanie art. 8 k.p. (podobnie jak art. 5 k.c.) pozostaje w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy. W oderwaniu od tych konkretnych okoliczności nie można formułować ogólnych dyrektyw co do stosowania tego przepisu. Ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p. mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia (por. ostanowienie SN z 23.06.2025 r., III PSK 12/25, LEX nr 3900296).

Mając na względzie wszystkie wymienione powyżej okoliczności przedmiotowej sprawy Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powoływanie się przez stronę pozwaną na zarzut przedawnienia stanowi, w przedmiotowym stanie faktycznym, nadużycie prawa podmiotowego z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. W konsekwencji z uwagi na treść art. 5 k.c. (odpowiednio 8 k.p.), a nie treść art. 107 ust. 2 ustawy o Policji, należało uznać, że odsetki za okres przed 23 maja 2021 r. również winny zostać zasądzone.

Mając na względzie wszystkie wymienione powyżej okoliczności przedmiotowej sprawy Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powoływanie się przez stronę pozwaną na zarzut przedawnienia stanowiło nadużycie prawa podmiotowego z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.

Faktem jest, a na co wskazywał Sąd Rejonowy, że do przerwania biegu przedawnienia odsetkowego doszło dopiero z dniem wniesienia pozwu w niniejszej sprawie, co miało miejsce w dniu 23 października 2024 roku. Oznaczało to, że dochodzone przez powoda odsetki ustawowe za opóźnienie, jako świadczenie okresowe, uległy przedawnieniu za okres do dnia 23 października 2021 roku. Jednakże słusznie zarzut ten został uznany za nadużycie prawa podmiotowego ze strony pozwanej (art. 5 kc). Tym samym zasadnym okazało się zasądzenie na rzecz powoda roszczeń odsetkowych również za okres przed 23 października 2021 roku.

Reasumując Sąd odwoławczy uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu i musi się ostać. W tym stanie rzeczy apelacja strony pozwanej, zgodnie z art. 505 ¹² § 3 k.p.c. w zw. z art. 385 k.p.c., podlegała oddaleniu w całości jako bezzasadna, o czym orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 k.p.c. W konsekwencji, zasądzono od pozwanego na rzecz powoda koszty zastępstwa procesowego w kwocie 337,50 zł, ustalone w oparciu o § 10 ust. 1 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2026.215), o czym orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku.