Wyrok z 10 stycznia 2024, sygn. III Ca 670/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)
Sygn. akt III Ca 670/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 stycznia 2024 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion – Hajduk
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2024 r. w G.
sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W.
przeciwko B. G.
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt I C 139/23
1. oddala obie apelację;
2. znosi pomiędzy stronami koszty postępowania odwoławczego.
SSO Magdalena Balion – Hajduk
Sygn. akt III Ca 670/23
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Zabrzu wyrokiem z 12 maja 2023 roku zasądził od pozwanej B. G. na rzecz powódki (...) Spółki Akcyjnej w W. 11 420 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 sierpnia 2022 r. , oddalił powództwo w części i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 142, 60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.
Sąd Rejonowy ustalił, że powódka (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w dniu 4 kwietnia 2022 r. zawarła z pozwaną B. G. umowę pożyczki gotówkowej nr (...) na kwotę 12 000 zł na wniosek pozwanej. W umowie określono należności pobierane przez powódkę w związku z udzieleniem pożyczki, tj. opłatę przygotowawczą – 340 zł oraz wynagrodzenie prowizyjne – 11 069 zł. W umowie określono nadto, że całkowity koszt pożyczki wynosi 17 556 zł. Wskazano również, iż rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi 101, 21 %, a całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę, tj. suma całkowitego kosztu pożyczki i kapitału pożyczki, wynosi 29 556 zł. Zgodnie z postanowieniami umowy, pożyczkobiorca zobowiązał się do zapłaty całkowitej kwoty w 36 równych miesięcznych ratach po 821 zł, obejmujących spłatę pożyczki, odsetek, opłat i prowizji, w terminach wskazanych w harmonogramie spłat stanowiącym załącznik nr 1 do umowy na rachunek pożyczkodawcy, przy czym pierwsza rata płatna była do dnia 14 maja 2022 r.
Dla zabezpieczenia spłaty należności wynikających z zawartej umowy sporządzona została deklaracja wekslowa z dnia 4 kwietnia 2022 r., na mocy której pożyczkodawca został upoważniony przez pożyczkobiorcę do wpisania domicyliatu i wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą zadłużeniu pożyczkobiorcy względem pożyczkodawcy wynikającemu z umowy pożyczki. W deklaracji wekslowej określono nadto, że pożyczkodawca ma prawo uzupełnić weksel oraz dochodzić na tej podstawie należności przed sądem: (a) gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, (b) w razie złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy pożyczki i w przypadku braku zaksięgowania zwrotu środków z tytułu pożyczki w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy lub odsetek dziennych od tej kwoty oraz upływu 7 dni od wezwania pożyczkobiorcy przez pożyczkodawcę do zapłaty należnych pożyczkodawcy środków.
Pozwana dokonała spłaty w kwocie 580 zł.
Pismem z dnia 14 lipca 2022 roku powódka wypowiedziała umowę pożyczki pozwanej wzywając jednocześnie do wykupu weksla. Wskazano, że zaległość wynosi 29 601, 47 zł.
Powódka wypełniła weksel podpisany przez pozwaną na kwotę 29 601, 47 zł.
Pismem z dnia 22 lutego 2023 r. pozwana złożyła powódce oświadczenie o darmowym kredycie.
Sąd Rejonowy wskazał, że strony łączyła umowa pożyczki – art. 720 § 1 k.c. Podstawę dochodzonego przez powódkę roszczenia był weksel własny in blanco, wypełnionym przez powódkę zgodnie z deklaracją wekslową. Mimo to spór przeniesiony został na płaszczyznę stosunku podstawowego i ocena materiału sprawy powinna prowadzić do stwierdzenia, czy w ramach stosunku podstawowego istniało roszczenie powódki zabezpieczone wekslem i czy powódka miała w konkretnych okolicznościach faktycznych, z uwagi na treść umowy i deklaracji wekslowej, uprawnienie do wypełnienia weksla na określoną przez siebie kwotę.
Sąd I instancji podkreślił, że oceny tego uprawnienia powódki należało dokonać przy uwzględnieniu regulacji art. 6 k.c., art. 58 k.c., art. 353 1 k.c., 385 1 k.c. i art. 720 k.c., a także art. 36a ustawy z 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2018 r., poz. 993 ze zm. – dalej jako u.k.k. lub ustawa o kredycie konsumenckim).
Strony łączyła umowa pożyczki, a pozwana dokonała częściowej spłaty. Umowa została zawarta na podstawie wzorca umownego, między przedsiębiorcą zajmującym się zawodowo udzieleniem pożyczek, a osobą fizyczną, która dokonała czynności prawnej w zakresie niezwiązanym bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Pozwanej przysługiwał status konsumenta w rozumieniu art. 22 1 k.c., co z kolei nakazywało przeprowadzenie oceny prawnej uwzględniającej treść art. 385 1§1 i §4 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Zarówno wynagrodzenie prowizyjne i opłata przygotowawcza nie stanowią świadczenia głównego i podlegały więc kontroli w ramach art. 385 1 k.c. oraz art. 36a u. k. k. określającym maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego. Sąd podkreślił, że sam fakt, że żądana z omawianego tytułu kwota nie przekracza górnej granicy zakreślonej w przepisie art. 36a u. k. k., nie przesądza o zasadności obciążenia nią konsumenta. Przedsiębiorca domagający się pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego powinien wskazać na zindywidualizowane okoliczności usprawiedliwiające naliczenie tychże kosztów w żądanej wysokości. Powódka w załączniku do wniosku o numerze (...) z dnia 31 marca 2022 r. (k. 7v), wyczerpująco wymieniła, co składa się na opłatę prowizyjną. Nie wskazała jednakże elementów wchodzących w skład opłaty przygotowawczej, przy czym jej wysokość, tj. 340 zł nie budziła wątpliwości Sądu. Zawarta między stronami umowa zawierała informacje w przedmiocie podstaw naliczenia przez powódkę wynagrodzenia prowizyjnego, z kolei opłata przygotowawcza nie została zawyżona. Przez to pozwana miała możliwość jej oceny nawet w ogólny sposób jeszcze przed zawarciem umowy, co potwierdziła własnoręcznym podpisem.
W tym zakresie Sąd Rejonowy nie dopatrzył się klauzul abuzywnych.
Pozwana zarzucała nieprawidłową wysokość wskazanej w umowie łączącej strony stawki (...), przy czym nie przedstawiła na tą okoliczność żadnych wniosków dowodowych, a to na niej ciążył obowiązek wykazania tej okoliczności - art. 232 k.p.c. i art. 6 k.c.
Pozwana zarzuciła także nieprawidłowe naliczenia oprocentowania przez powódkę. Zgodnie z art. 5 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim za stopę oprocentowania kredytu uważa się stopę oprocentowania wyrażoną jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. Na podstawie łączącej strony umowy kredytu, pozwanej wypłacona została kwota 12 000 zł. Z kolei oprocentowanie pożyczki ustalono według stałej stopy oprocentowania w wysokości 13, 98 %. Odsetki liczone przy założeniu wyżej wymienionej kwoty kredytu oraz wysokości i rodzaju oprocentowania, a także biorąc pod uwagę, że strony ustaliły spłatę w 36 równych ratach, powinny wynosić 2 760, 54 zł (przeliczenia tego Sąd dokonał na podstawie ogólnodostępnego kalkulatora kredytowego). W piśmie przygotowawczym z dnia 17 kwietnia 2023 r. powódka przyznała, że naliczyła oprocentowania w kwocie 5 556 zł. Oznacza to, że podstawą naliczenia oprocentowania była kwota wyższa niż rzeczywiście wypłacona.
Okoliczność ta przesądziła o abuzywności zapisu o dokonywaniu przez pozwaną spłat zgodnie z harmonogramem stanowiącym załącznik nr 1 do umowy. Powódka za postawę naliczania oprocentowania przyjęła kwotę 24 000 zł, na którą składały się łącznie kapitał, prowizja i opłata przygotowawcza, podczas gdy oprocentowanie winno być naliczane jedynie od wypłaconej kwoty, tj. 12 000 zł. Powódka wykorzystując swoją pozycję względem konsumenta, dokonała błędnego naliczenia odsetek umownych w harmonogramie spłat, tym samym wysokość rat, które pozwana powinna regularnie spłacać zostały bezprawnie zawyżone. Wobec powyższego uznać należało, że pozwana powinna być zobowiązana jedynie do zwrotu kapitału pożyczki wraz z odsetkami umownymi na poziomie 13, 98% rocznie. Po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień, sporna umowa mogła obowiązywać dalej. Nie zachodziły bowiem podstawy do stwierdzenia jej nieważności w całości.
Sąd Rejonowy ocenił, że dokonane przez powódkę wypowiedzenie umowy było prawidłowe i skuteczne, gdyż pozwana dokonała pierwszej i jedynej wpłaty w dniu 18 lipca 2022 r., tj. już po skutecznym wypowiedzeniu umowy. Powódka w umowie naruszyła art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, a to poprzez podanie wadliwej wartości naliczonego oprocentowania, stanowiącego koszt kredytu. Wobec naruszenia dokonanego przez kredytodawcę, pozwana złożyła stosowne oświadczenie o kredycie darmowym, czyniąc tym samym zadość przesłankom art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Tym samym pozwana winna była zwrócić powódce kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposobie ustalonym w umowie. W umowie pożyczki kapitał wynosił 12 000 zł. Pozwana uiściła już należność równą 580 zł. Tym samym do zapłaty pozostało jeszcze 11 420 zł. O odsetkach od zasądzonej kwoty Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. biorąc za podstawę dzień 22 sierpnia 2022 r., czyli dzień w którym upłynął trzydziestodniowy okres wypowiedzenia.
Powódka w apelacji zarzuciła obrazę prawa materialnego, to jest
- art. 10 ustawy z 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe w związku z art. 6 k.c. w sytuacji, gdy powództwo zostało oparte na podstawie weksla in blanco i to stronę pozwaną obciąża obowiązek udowodnienia wad wypełnionego weksla i niezgodności z deklaracją wekslową,
- art. 385 1 § 1 k.c. w związku z art. 36 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim przez błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, że postanowienia umowy pożyczki w zakresie poza odsetkowych kosztów pożyczki budzą wątpliwości, są abuzywne, pomimo że ustawa nie zakazuje powódce pobierać tych opłat, a strony ułożyły stosunek prawny wedle swego uznania, a postanowienia umowy są sformułowane w sposób jednoznaczny, jasny, precyzyjny, a załącznik do wniosku o udzielenie pożyczki wskazuje wprost na poszczególne wartości prowizji z rozbiciem na konkretne koszty ponoszone przez powódkę, co pozwana zaakceptowała własnym podpisem, a opłata przygotowawcza i prowizja pośrednika wynikają wprost z umowy, są jednoznaczne i koszty te mieszczą się kryterium ustawowym kosztów pozaodsetkowych,
- art. 385 1 § 4 k.c. w związku z art. 385 1 § 3 i § 1 k.c. przez błędne zastosowanie i przyjęcie, że strona powodowa nie udowodniła, że poszczególne postanowienia umowne były wynikiem indywidualnego uzgodnienia z pozwaną, podczas gdy wraz z pozwem powódka przedłożyła załącznik do wniosku o udzielenie pożyczki, z którego wynikają poszczególne wartości prowizji z rozbiciem na konkretne koszty ponoszone przez powódkę w związku z zawarciem i realizacją umowy, co pozwana własnoręcznym podpisem zaakceptowała, zatem zostały te postanowienia uzgodnione indywidualnie i jako takie nie podlegają kontroli abuzywności,
- art. 353 1 k.c. w związku z art.359 § 1 k.c. i art. 65 k.c. w związku z pkt 1 ust. 3 umowy pożyczki przez nieuprawnioną ingerencję sądu stosunek umowny strony, zmianę treści zobowiązania w zakresie odsetek umownych i odmowy zasądzenia pełnej kwoty odsetek umownych uzgodnionych w ramach swobody kontraktowej mieszczącej się w granicach odsetek maksymalnych określonych ustawą,
- art. 45 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim w zw. z art. 61 k.c. przez nieuprawnione przyjęcie, że pozwana złożyła oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 tej ustawy i zastosowanie sankcji kredytu darmowego w sytuacji, gdy nie było do tego podstaw, albowiem spółka nie naruszyła przepisów ustawy, o których mowa w art. 45 ust. 1 ustawy.
Powódka wniosła o zmianę wyroku przez uwzględnienie żądania w całości zasądzenie kwoty 17 601,47 zł z odsetkami w umownymi wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 22 sierpnia 2022 roku wraz z kosztami procesu za obie instancje.
Pozwana w swojej apelacji zarzuciła wyrokowi naruszenie art. 10 w związku z art. 101 i art. 102 i art. 104 prawa wekslowego, art. 720 k.c. i art. 359 k.c. w związku z art. 3 k.c. art. 54 ust. 2 i art. 47 ustawy o kredycie konsumenckim , art. 58 § 1, 2, 3 k.c. oraz art. 353 1 k.c. w związku z art. 385 1 i art. 385 2 k.c., art. 353 i art. 354 k.c. w związku z art. 720 k.c. oraz art. 316 § 1 k.c. w z uwagi na błędne pominięcie i nierozważenie roszczenia sformułowanego w oparciu o weksel, mimo że powód dochodził zapłaty z uzupełnionego weksla in blanco o charakterze gwarancyjnym oraz treści deklaracji wekslowej, błędne przyjęcie, że powód uzupełnił weksel zgodnie z deklaracją wekslową co do zasądzonego roszczenia, podczas gdy zasądzenie powództwa z uwagi na wypowiedzenie umowy pożyczki, chociaż jest ono nieskuteczne, pominięcie treści deklaracji wekslowej, wezwania do zapłaty, wypowiedzenia oraz daty wymagalności roszczenia wekslowego, pominięcie sumy wpłat pozwanego i przyjęcie, że miał zadłużenie w chwili wezwania do zapłaty i wypowiedzenia umowy
oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieustaleniu treści umowy pożyczki w zakresie naliczenia odsetek od kredytowanych kosztów, treści deklaracji wekslowej w zakresie przyczyn uzupełnienia weksla i treści umowy w zakresie przyczyn wypowiedzenia, treści wypowiedzenia umowy pożyczki, z której wynikało, że w jego dacie weksel był już uzupełniony, wysokości wpłat pozwanego na rzecz powoda na datę wezwania do zapłaty umowy pożyczki, ilości i wysokości rat pożyczki wymagalnej na chwilę wezwania zapłaty i wypowiedzenia umowy, kwoty zadłużenia wskazanej w wezwaniu do zapłaty i wskazanej w nim rat, zdaniem powoda nie uregulowanych oraz ich wysokości, terminu płatności weksla
oraz naruszenia art. 100 k.p.c. przez obciążenia pozwanej kosztami procesu.
Pozwana wniosła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu i kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Obie apelacje nie odniosły skutku.
Sąd odwoławczy w całości podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji oraz przyjętą podstawę prawną rozstrzygnięcia obszernie cytowaną w pierwszej części uzasadnienia i unikając zbędnych powtórzeń przyjmuje je za własne.
Niniejszy proces miał charakter procesu wekslowego, do którego, w zakresie skutków materialnoprawnych mają zastosowanie szczególne rygory ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe ( Dz. U. z dnia 11 maja 1936 r., Nr 37, poz. 282).
Powódka zarzuciła naruszenie art. 10 ustawy z 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe w związku z art. 6 k.c. w sytuacji, gdy powództwo zostało oparte na podstawie weksla in blanco i to stronę pozwaną obciąża obowiązek udowodnienia wad wypełnionego weksla i niezgodności z deklaracją wekslową. Pozwana podniosła zarzuty dotyczące prawidłowości wypełnienia weksla, niezgodnie z treścią zobowiązania, w konsekwencji czego Sąd Rejonowy ocenił łączący strony stosunek podstawowy. Co więcej powódka sama w pozwie wskazała, że roszczenie dochodzone pozwem powstały w związku z umową zawartą z konsumentem oraz wskazała, że na dochodzoną należność składa się suma pozostałych do spłaty rat pożyczki oraz należne maksymalne odsetki za opóźnienie oraz dołączyła do pozwu umowę pożyczki, harmonogram spłat i wypowiedzenie umowy. Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie nie wydał nakazu w postępowaniu nakazowym, ale 25 stycznia 2023 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, który upadł po wniesieniu przez pozwaną sprzeciwu. W odpowiedzi na sprzeciw natomiast powódka zgłosiła szereg wniosków dowodowych dotyczących treści łączącego strony stosunku prawnego, zasadności i wysokości roszczenia. Odnosiła się do roszczenia wynikającego z umowy pożyczki, nie podnosząc argumentów dotyczących prawidłowości wypełnienia weksla i zgodność deklarację wekslową. Sąd Rejonowy prawidłowo zatem przeprowadził postępowanie dowodowe w tym kierunku.
Odnosząc się do kolejnych zarzutów powódki tj. naruszenia art. 385 1 § 1 k.c. w związku z art. 36 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim zarzut ten zupełnie nie znajduje oparcia w treści zaskarżonego orzeczenia i jego uzasadnienia, albowiem Sąd I instancji badając abuzywność postanowień umowy pożyczki w zakresie pozaodsetkowych kosztów to jest prowizji i opłaty przygotowawczej uznał, iż postanowienia te nie stanowią klauzul abuzywnych albowiem powódka w załączniku do umowy z dnia 31 marca 2022 roku wyjaśniła co składa się na prowizję, zaś opłata przygotowawcza z uwagi na swoją wysokość nie budziła wątpliwości sądu co do jej prawidłowości.
Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 385 1 § 4 k.c. w związku z art. 385 1 § 3 i § 1 k.c. przez błędne zastosowanie i przyjęcie, że strona powodowa nie udowodniła, że poszczególne postanowienia umowne były wynikiem indywidualnego uzgodnienia z pozwaną, podczas gdy wraz z pozwem powódka przedłożyła załącznik do wniosku o udzielenie pożyczki, z którego wynikają poszczególne wartości prowizji z rozbiciem na konkretne koszty ponoszone przez powódkę w związku z zawarciem i realizacją umowy, co pozwana własnoręcznym podpisem zaakceptowała, zatem zostały te postanowienia uzgodnione indywidualnie i jako takie nie podlegają kontroli abuzywności,
Z tym zarzutem zgodzić się nie można. Powódka, zawierając umowę z pozwaną posługiwała się wzorcami umowy, także załącznik do wniosku o udzielenie umowy pożyczki stanowi dokument sporządzony przez kredytodawcę, a jedynie podpisany przez pozwaną. To że zatytułowano go jako wniosek o udzielenie umowy pożyczki nie świadczy jeszcze o tym, że pozwana jako pożyczkobiorca miała jakikolwiek wpływ na treść umowy pożyczki sformułowaną w postaci umownego wzorca. Ponadto art. 385 1 § 4 k.p.c. stanowi, że ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Powódka tej okoliczności nie wykazała i nie stanowi jej wykazania powoływany przez nią wniosek o udzielenie pożyczki.
Powódka zarzuciła naruszenie art. 353 1 k.c. w związku z art. 359 § 1 k.c. i art. 65 k.c. w związku z pkt 1 ust. 3 umowy pożyczki przez nieuprawnioną ingerencję sądu stosunek umowny strony, zmianę treści zobowiązania w zakresie odsetek umownych i odmowy zasądzenia pełnej kwoty odsetek umownych uzgodnionych w ramach swobody kontraktowej mieszczącej się w granicach odsetek maksymalnych określonych ustawą. Art. 385 1 § 1 i § 4 k.c. stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Ocena Sądu Rejonowego co do tego, że powódka wykorzystując swoją pozycję względem konsumenta, dokonała błędnego naliczenia odsetek umownych w harmonogramie spłat jest prawidłowa, postanowienia umowy w tym zakresie były abuzywne. Zgodnie z art. 5 pkt 12 ustawy o kredycie konsumencki rzeczywista roczna stopa oprocentowania stanowi całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Całkowitą kwotę kredytu określono w art. 5 pkt 7 jako maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Wynika z tego, oprocentowanie kredytu nie może obejmować kredytowanych kosztów. Również z art. 25 ust 1 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim wynika, że przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania uwzględnia się całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, z wyłączeniem opłat z tytułu niewykonania swoich zobowiązań wynikających z umowy o kredyt oraz opłat innych niż cena nabycia towaru lub usługi, które konsument jest zobowiązany ponieść bez względu na sposób finansowania tego nabycia. Tym samym naliczenie przez powódkę odsetek od kosztów prowizji i pozostałych było bezzasadne. Powoduje to w oczywisty sposób niewłaściwe wyliczenie wysokości raty, a tym samym niewłaściwe ustalenie rzeczywistej wysokości zadłużenia.
Słusznie Sąd Rejonowy uznał, że po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień, sporna umowa mogła obowiązywać dalej i pozwana powinna być zobowiązana jedynie do zwrotu kapitału pożyczki wraz z odsetkami umownymi na poziomie 13, 98% rocznie. Nie jest to nieuprawniona ingerencja sądu w stosunek prawny łączący strony, ale ustawowe konsekwencje wynikające ze stwierdzenia abuzywności poszczególnych postanowień umownych. Zgodnie z art. 385 1 § 2 k.p.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
Ostatni zarzut powódki dotyczy naruszenia art. 45 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim w zw. z art. 61 k.c. przez nieuprawnione przyjęcie, że pozwana złożyła oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 tej ustawy i zastosowanie sankcji kredytu darmowego w sytuacji, gdy nie było do tego podstaw, albowiem spółka nie naruszyła przepisów ustawy, o których mowa w art. 45 ust. 1 ustawy.
Jak wyżej już podkreślono umowa pożyczki zawarta przez strony zawierała postanowienia niedozwolone w zakresie ustalenia oprocentowania od pozaodsetkowych kosztów pożyczki. Istotą sankcji kredytu darmowego wynikającego z art. 45 ust. 1 u.k.k. jest założenie, że w razie uchybienia przez kredytodawcę określonym obowiązkom informacyjnym na etapie przedkontraktowym, wynikającym z przepisów art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art. 31–33, art. 33a i art. 36a–36c u.k.k., konsument będzie uprawniony do zwrotu kwoty kredytu w wysokości kapitału, bez konieczności zapłaty na rzecz kredytodawcy odsetek oraz pozostałych kosztów zastrzeżonych w umowie kredytu (określonych w art. 5 pkt 6 u.k.k.),
Konsument, który chce skorzystać z tego uprawnienia, musi złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o zamiarze skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Jednakże zgodnie z art. 45 ust. 5 ww. przepisu uprawnienie to wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Wykonanie umowy należy rozumieć w tym przypadku jao przekazanie środków przez pożyczkodawcę. Umowa została zawarta 4 kwietnia 2022 r., pozwana złożyła przedmiotowe oświadczenie 22 lutego 2023 r., a zatem z zachowaniem zawitego terminu.
Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze uznał apelację powódki za nieuzasadnioną i na mocy art. 385 k.p.c. apelację powódki oddalił.
Zarzuty apelacji pozwanej także nie były uzasadnione.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa wekslowego Sąd odwoławczy odniósł się już wyżej oceniając zarzut powódki dotyczący tej samej kwestii. Dodatkowo należy podnieść, że powódka swoje roszczenie przeciwko pozwanemu opierała na wekslu, który miał postać weksla niezupełnego ( in blanco) w chwili jego wystawienia i był on wekslem o charakterze gwarancyjnym do zawartej umowy pożyczki. Występując bowiem z pozwem o zapłatę strona powodowa sformułowała wniosek o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. W takiej sytuacji obowiązkiem powódki było dołączenie do pozwu oryginału weksla, który to obowiązek powódka wypełniła. Pozwana, jako dłużnik wekslowy, mogła bronić się przed tego rodzaju żądaniem za pomocą różnych zarzutów, które mogą mieć zarówno charakter formalny (kwestionujące ważność weksla z uwagi na jego wady formalne), jak i zarzuty dotyczące nieprawidłowego (niezgodnego z porozumieniem) uzupełnienia weksla. Należy przy tym wskazać, że zarzut niezgodnego z porozumieniem uzupełnienia weksla in blanco może być podnoszony w stosunku do pierwszego wekslobiorcy bez ograniczeń (patrz art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936r. – Prawo wekslowe – tekst jednolity: Dz.U. z 2016r., poz. 160). Zarzut ten odwołuje się do stosunku podstawowego, którego roszczenie weksel ma zabezpieczać. Dłużnik wekslowy kwestionując zatem istnienie czy rozmiar świadczenia ze stosunku podstawowego, kwestionuje tym samym istnienie lub rozmiar roszczenia wekslowego. W tej sytuacji również wierzyciel wekslowy, popierając swoje żądanie, musi odwołać się do stosunku podstawowego, co nie zmienia podstawowej okoliczności, iż przedmiotem procesu pozostaje roszczenie wekslowe.
Należy w tym zakresie mieć przede wszystkim na uwadze wyrok (...) z dnia 18 listopada 2018r., wydany w sprawie C-172/17 oraz z dnia 7 listopada 2019r., wydany w połączonych sprawach C-419/18 i C-483/18, dotyczących spraw (...) SA w B. (opublikowane w elektronicznym zbiorze orzeczeń – curia.europa.eu oraz patrz również postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2018r., wydane w sprawie o sygn. akt III CZP 95/17, LEX nr 2505015). W rozstrzygnięciu zawartym w pkt 2. wydanym w połączonych sprawach C-419/18 i C-483/18, dotyczącym odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane w podobnych prawach, Trybunał Sprawiedliwości wprost orzekł, że: „ Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz art. 10 ust. 2 dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, że w wypadku gdy w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym sąd krajowy ma poważne wątpliwości co do zasadności roszczenia opartego na wekslu własnym, który służy zabezpieczeniu wierzytelności wynikającej z umowy kredytu konsumenckiego, oraz gdy ten weksel własny początkowo został wystawiony przez wystawcę jako weksel in blanco, a następnie uzupełniony przez remitenta, sąd ten powinien z urzędu zbadać, czy postanowienia uzgodnione między stronami mają nieuczciwy charakter, i w tym zakresie może zażądać od przedsiębiorcy przedstawienia pisemnego zapisu tych postanowień, tak aby móc zapewnić poszanowanie praw konsumentów wynikających z tych dyrektyw.”
Biorąc to rozstrzygnięcie pod uwagę Sąd Rejonowy zastosował powyższe regulacje.
Odpowiedzialność pozwanej względem powódki wynika z ustawy o kredycie konsumenckim (Dz.U.2011.126.715), w której przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia kredytu konsumentowi, w zw. z art. 720 k.c., z którego wynika obowiązek zwrotu przez pożyczkobiorcę otrzymanych sum.
Obowiązek zwrotu przez pozwaną kwoty pożyczki, wynikający wprost z przepisu art. 720 k.c. nie budzi zastrzeżeń co do zasady, Sąd Rejonowy prawidłowo jednak uznał, że w związku z tym, że umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne, umowa obowiązywała strony nadal, ale z pominięciem klauzul abuzywnych, o których była już mowa powyżej, a co wiązało się ze zmianą harmonogramu spłat i wysokości rat, co Sąd Rejonowy ujął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w postaci tabeli. Raty te wynosiły 410,02zł. Nie wpłynęło to jednak na skuteczność wypowiedzenia umowy pożyczki. Nie było sporu co do tego, że pozwana dokonała spłaty w kwocie 580 zł.
Sąd Rejonowy słusznie ocenił, że dokonane przez powódkę wypowiedzenie umowy było prawidłowe i skuteczne, gdyż pozwana dokonała pierwszej i jedynej wpłaty w dniu 18 lipca 2022 r., tj. już po skutecznym wypowiedzeniu umowy. Zgodnie z punktem 8.1. umowy pożyczki pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę w przypadku gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Zgodnie z punktem 2.1. pierwsza rata płatna była do dnia 14 maja 2022 r. Wobec braku wpłaty pierwszej raty powódka wezwała pozwaną do zapłaty w dniu 15 czerwca 2022 r., po 32 dniach od terminu spłaty. Pozwana odebrała wypowiedzenie w dniu 22 czerwca 2022 r. Wypowiedzenie umowy nastąpiło pismem z dnia 14 lipca 2022 r., odebranym przez pozwaną w dniu 21 lipca 2022 r. Pierwsza i jedyna wpłata dokonana przez pozwaną została dokonana w dniu 18 lipca 2022 r., tj. już po skutecznym wypowiedzeniu umowy. Przyjmując, że pozwana winna uiścić pierwszą ratę w wysokości 410,02 zł do 14 maja 2022 r. i kolejne w tej wysokości do 14 czerwca 2022 r. i do 14 lipca 2-22 r. To na dzień wypowiedzenia umowy jej zaległość wynosiła 1230,06 zł. Pozwana zapłaciła kwotę 580 zł w dniu 18 lipca 2022 r. Spełnione były zatem warunki do wypowiedzenie umowy.
Chybiony jest zatem argument strony pozwanej, że wobec zmniejszenia wysokości rat, wpłaty dokonane przez pozwaną czyniły zadość roszczeniu powódki, bowiem do dnia wypowiedzenia umowy pozwana nie dokonała żadnej wpłaty.
Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze uznał pozwanej apelację za nieuzasadnioną.
Sąd Okręgowy na mocy art. 100 k.p.c. wobec oddalenia obu apelacji i zbliżonej wartości przedmiotu zaskarżeń postanowił wzajemnie znieść koszty postępowania odwoławczego.
SSO Magdalena Balion – Hajduk