Wyrok z 28 maja 2026, sygn. XXV C 1335/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Paweł Duda

Protokolant: protokolant sądowy Izabela Kwaterczak

po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa C. B.

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

o ochronę dóbr osobistych

I.  zobowiązuje Skarb Państwa – Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu do złożenia w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie oświadczenia o następującej treści:

„INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ - KOMISJA ŚCIAGANIA ZBRODNI PRZECIWKO NARODOWI POLSKIEMU Z SIEDZIBĄ W W. PRZEPRASZA PANA C. B.

Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w W. przeprasza Pana C. B. za przetwarzanie jego danych osobowych w sposób naruszający prawo do prywatności oraz prawo do ochrony danych osobowych poprzez opublikowanie
w rekordzie Biuletynu Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wzmianki wprost odnoszącej się do korespondencji Pana C. B. z Instytutem Pamięci Narodowej tj. »C. B. (wnuk osoby, której dotyczą zapisy) […], złożył w dniu 10.05.2023 wniosek z prośbą o sprostowanie wpisu […]dotyczący osoby jego dziadka […]«.

Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w W. wyraża ubolewanie z powodu zaistniałej sytuacji.”,

przy czym oświadczenie powinno być sporządzone w formie pisemnej
i własnoręcznie podpisane przez osobę zastępującą Instytut Pamięci Narodowej, skierowane imiennie do C. B., cała treść oświadczenia wraz
z tytułem powinna być zapisana pogrubioną czcionką Times New Roman
o rozmiarze 16 punktów, na białym, czystym tle, w ramce o szerokości nie mniejszej niż 6 punktów, tekstem oddzielonym od krawędzi ramki marginesem nie szerszym niż 10 punktów ze wszystkich stron, bez jakichkolwiek komentarzy, odniesień do jego treści, bez zastosowania jakichkolwiek zabiegów formalnych
i treściowych umniejszających znaczenie, rangę i powagę oświadczenia, względnie zaznaczających dystans do jego treści i formy, bez jakichkolwiek zabiegów utrudniających odbiorcom zapoznanie się z jego treścią czy wpływających na czytelność tekstu przeprosin;

II.  zasądza od Skarbu Państwa – Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz C. B. kwotę 1.000 (tysiąc) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25 lipca 2025 r. do dnia zapłaty;

III.  zobowiązuje Skarb Państwa – Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu do usunięcia, w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie, danych osobowych C. B. (imienia, nazwiska i oznaczenia „jr.”) opublikowanych
w Inwentarzu Archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej przy wpisie oznaczonym sygnaturą IPN Rz (...), w opisie sprostowania;

IV.  oddala powództwo w pozostałej części;

V.  zasądza tytułem zwrotu kosztów postępowania od Skarbu Państwa – Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz C. B. kwotę 1.337 zł (tysiąc trzysta trzydzieści siedem złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt XXV C 1335/24

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 28 maja 2026 r.

Powód C. B. pozwem z dnia 29 października 2024 r., skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Instytutowi Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, wniósł o:

1.  zobowiązanie pozwanego do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda, poprzez skierowanie w terminie 3 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku
w niniejszej sprawie za pośrednictwem siedziby kancelarii pełnomocnika powoda, imiennie do powoda oświadczenia o następującej treści:

„INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ - KOMISJA ŚCIGANIA ZBRODNI PRZECIWKO NARODOWI POLSKIEMU Z SIEDZIBĄ W W.PRZEPRASZA PANA C. B.

Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w W. przeprasza Pana C. B. za przetwarzanie jego danych osobowych w sposób naruszający prawo do prywatności oraz prawo do ochrony danych osobowych poprzez opublikowanie w rekordzie Biuletynu Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wzmianki wprost odnoszącej się do korespondencji Pana C. B. z Instytutem Pamięci Narodowej tj. »C. B., wnuk osoby, której dotyczą zapisy [...], złożył w dniu 10.05.2023 wniosek z prośbą o sprostowanie wpisu [...] dotyczący osoby jego dziadka [...]«”, która to wywołała szkodę w relacjach zawodowych i pozazawodowych oraz naraziła go na utratę zaufania niezbędnego do należytego wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego.

Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w W. wyraża głębokie ubolewanie z powodu zaistniałej sytuacji, godzącej w dobre imię Pana C. B., za co Instytut Pamięci Narodowej przeprasza”,

- sporządzonego w formie pisemnej i własnoręcznie podpisanego przez osobę zastępującą Instytut Pamięci Narodowej, doręczonego na adres siedziby kancelarii (...), (...) W. lub przekazanego osobiście, skierowanego imiennie do powoda, przy czym cała treść oświadczenia wraz z tytułem będzie zapisana pogrubioną czarną czcionką Times New Roman o rozmiarze 16 pkt, na białym, czystym tle, w ramce o szerokości nie mniejszej niż 6 pkt, tekstem oddzielonym od krawędzi ramki marginesem nie szerszym niż 10 punktów ze wszystkich stron, a oświadczenie będzie zajmować co najmniej 70% planszy strony, zaś sam tekst będzie zapisany bez jakichkolwiek komentarzy, odniesień do jego treści, bez zastosowania jakichkolwiek zabiegów formalnych i treściowych umniejszających znaczenie, rangę i powagę oświadczenia, tzw. „emotikonów”, względnie zaznaczających dystans do jego treści i formy, bez jakichkolwiek zabiegów utrudniających odbiorcom zapoznanie się z jego treścią czy też wpływających na czytelność tekstu przeprosin;

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz fundacji pod nazwą Fundacja (...)w R. (KRS: (...)) kwoty 3.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty;

3.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda 1.000 zł tytułem zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej celem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, wraz
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powód wskazał, że jest nauczycielem akademickim. Jego dziadek C. B. walczył w wojnie obronnej 1939 r., w trakcie II Wojny Światowej brał udział w walkach partyzanckich prowadzonych m. in. w obronie miejscowej ludności
w B. przed (...) oraz (...). W katalogu funkcjonariuszy bezpieczeństwa w ramach „Biuletynu Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu” (BIP IPN) umieszczono zapis dotyczący C. B. (dziadka powoda), pomijający pełen kontekst jego działalności oraz funkcje posterunku milicji, a także informacje o odmowie wcześniejszego zwolnienia z wykonywanych zadań. Wobec powyższego powód, jaku wnuk zmarłego w 2002 r. C. B., wniósł o sprostowanie informacji w zakresie dotyczącym jego dziadka. W związku z powyższym, w rekordzie BIP IPN umieszczono wzmiankę — „C. B., wnuk osoby, której dotyczą zapisy (...), złożył (...). ”.
Z uwagi na powyższe ujawnienie danych osobowych powoda, podjął on interwencje
w Instytucie Pamięci Narodowej, a następnie w Urzędzie Ochrony Danych Osobowych, jak
i w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. Ostatecznie wpis zaktualizowano i usunięto powyższe wzmianki. Wpis był jednak ogólnodostępny w okresie od 25 sierpnia 2023 r. do
25 września 2023 r., co doprowadziło do udostepnienia danych osobowych powoda oraz informacji w zakresie spraw jego najbliższych (pozwalające na identyfikacje stopnia pokrewieństwa), co doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci prawa do prywatności, a także dobrego imienia. Zdaniem powoda, opisana sytuacja stanowi przejaw stygmatyzacji zarówno osób zmarłych, jak i żywych, gdyż występowanie w jakimkolwiek katalogu opatrzonym nazwą „Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu” postrzegane jest powszechnie w sposób nacechowany negatywnie. Jest to szczególnie dolegliwe z uwagi na wykonywany przez powoda zawód pracownika naukowo-dydaktycznego w uczelni wyższej. Naraziło bowiem powoda na utratę zaufania wśród uczniów, jak i współpracowników. Powód odczuł szkody osobiste w postaci narażenia na szwank i naruszenia jego dobrego imienia oraz zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu. Naturalna jest, że uczniowie wyszukują informacji na temat osoby prowadzącej zajęcia. Nazwisko (...) jest bardzo rzadkim nazwiskiem w Polsce, przedmiotowy zapis BIP IPN umożliwił osobom postronnym przyporządkowanie bez trudu jego treść do osoby powoda i poznanie szczegółów jego życia rodzinnego oraz postawił powoda w jednoznacznie negatywnym świetle w odbiorze społecznym. Zaniedbanie pozwanego, które doprowadziło do przedstawienia powoda w złym świetle, jako osoby
o wątpliwej konduicie, naruszyło jego godność i prywatność, a także naraziło powoda na przykrości i nieuzasadnione rozczarowania. Powód wskazał, że analiza ustawy z dnia
18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prowadzi do konstatacji, że brak jest podstawy prawnej ujawnienia
w BIP IPN danych osobowych osoby, która złożyła sprostowanie do zbioru dokumentów gromadzonych przez IPN, w szczególności, gdy dokumenty te nie dotyczą bezpośrednio osoby składającej sprostowanie. Powód już w maju 2023 r. podjął działania celem wyrażenia sprzeciwu w zakresie planowanego udostępnienia jego danych osobowych, które nie odniosły zamierzonego skutku. Przetwarzanie danych osobowych oraz informacji prywatnych
o rodzinie powoda jest zatem bezprawne. Powód swoje roszczenie o ochronie dóbr osobistych oparł na podstawie art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679
z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE.L Nr 119, str. 1), zwanego dalej „rozporządzeniem RODO” oraz art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c.

Skarb Państwa – Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Pozwany potwierdził, że na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej IPN, pod adresem https://katalog.bip.ipn.gov.pl/(...), w prowadzonym przez Biuro Lustracyjne katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa państwa, zamieszczone zostały dane osobowe C. B. syna E. – dziadka powoda wraz z informacjami dotyczącymi przebiegu jego służby. Zgodnie z art. 52b pkt. 6 ustawy o IPN, w katalogu umieszcza się wzmiankę o ewentualnych uzupełnieniach, sprostowaniach, uaktualnieniach, wyjaśnieniach lub dokumentach złożonych przez osobę, której dane osobowe zostały zamieszczone w katalogu. Powód złożył do oddziałowego Archiwum IPN w R. wniosek o umieszczenie sprostowania informacji opublikowanych w katalogu funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa PRL w zakresie danych odnoszących się do osoby jego dziadka C. B.. Jako że powyższy wniosek o sprostowanie został włączony do zasobu archiwalnego Oddziałowego Archiwum IPN w R.,
w katalogu w zakładce uzupełnienia/sprostowania została zamieszczona adnotacja
o sprostowaniu złożonym przez powoda jako wnuka osoby, której dane zawarto w katalogu. Po mailowej wymianie pism, podczas aktualizacji katalogu, która odbyła się 25 września
2023 r., dane powoda zostały usunięte. Pozwany wyjaśnił, że przetwarza dane osobowe powoda w zasobie archiwalnym Oddziałowego Archiwum IPN w R.jedynie na skutek złożenia przez powoda wniosku o umieszczenie w katalogu sprostowania danych osobowych jego dziadka. Pozwany czasowo ujawnił w katalogu fakt wnioskowania przez powoda o sprostowanie danych jego dziadka, ale uczynił to jedynie w celach porządkowych informując o osobie, która na podstawie art. 35b ust. 1 ustawy o IPN złożyła sprostowanie dotyczące dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych IPN. Według pozwanego, sam fakt ujawnienia, że członek rodziny osoby wpisanej do katalogu wnioskuje
o sprostowanie danych swojego zmarłego krewnego nie narusza czci czy dobrego imienia wnioskodawcy. Takie działanie świadczy bowiem jedynie o dbałości tej osoby o zachowanie pamięci i dobrego imienia zmarłego. Nie wskazuje przy tym na jakiekolwiek zachowania czy postawy wnioskodawcy, które choćby potencjalnie mogłoby postawić jego osobę
w negatywnym świetle. Sugerowana przez powoda negatywna ocena jego osoby stanowi jedynie jego przypuszczenie i jest raczej emanacją obaw o utratę dobrego imienia czy dobrej opinii, nie zaś realnym efektem działań Instytutu Pamięci Narodowej znajdującym odzwierciedlenie w konkretnych, spotykających powoda zachowaniach pracowników czy studentów uczelni, na której jest zatrudniony. Pozwany podniósł, że przepisu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, nie mają zastosowania do przetwarzania danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum IPN, stosownie do treści art. 2 ust. 2 lit a tego Rozporządzenia. Uniemożliwia to domaganie się przez powoda zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 82 RODO. Podstawą uwzględnienia roszczeń powoda nie może być także art. 24 § 1 k.c.
w zw. z art. 448 k.c., bowiem powód nie wykazał aby jakakolwiek osoba trzecia zapoznała się z jego danymi osobowymi ujawnionymi czasowo w katalogu. Skoro zatem fakt ten nie został udowodniony, to nie wykazano naruszenia dobra osobistego powoda w postaci jego prawa do prywatności.

W piśmie procesowym z dnia 29 września 2025 r. powód rozszerzył powództwo w ten sposób, że wystąpił z nowym roszczeniem obok roszczeń pierwotnych, wnosząc również
o zobowiązanie pozwanego do usunięcia, w terminie 3 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku w sprawie, materiałów naruszających dobra osobiste powoda, tj. usunięcie danych osobowych powoda (imienia, nazwiska oraz stopnia pokrewieństwa) opublikowanych
w Inwentarzu Archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej przy wpisie oznaczonym sygnaturą IPN Rz (...).

Pozwany w piśmie procesowym z 22 stycznia 2026 r. i z 13 marca 2026 r. wniósł
o oddalenie powództwa również w zakresie, w jakim zostało ono rozszerzone, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko. Pozwany podniósł, że w związku z faktem, że materiały, których dotyczył wniosek powoda o sprostowanie, znajdują się w zasobie archiwalnym Oddziałowego Archiwum IPN w R., załączone do wniosku dokumenty zostały włączone do zasobu archiwalnego IPN w R. pod sygn. IPN Rz (...), zaś w dniu 12 lipca 2023 r. dokonano wpisu akt o sygn. IPN Rz 243/102 do systemu Cyfrowe Archiwum, a następnie zaktualizowano opis o informację o złożonym sprostowaniu. W ocenie pozwanego, podanie w opisie jednostki archiwalnej informacji o osobie, która złożyła wniosek o sprostowanie jest konieczne, gdyż przekazuje istotne informacje o jednostce. Brak umieszczenia takich danych może prowadzić do błędnej sugestii, że o sprostowanie wnosiła osoba, której dotyczy jednostka archiwalna, co nie jest w przypadku wniosku złożonego przez powoda prawdą. Publikowanie w zasobie archiwalnym danych osobowych tzw. osób najbliższych, które złożyły wnioski o sprostowanie informacji znajdujących się w archiwum IPN znajduje podstawę prawną w przepisach ustawy o IPN. Powód działał na podstawie art. 35b ust. 1 ustawy o IPN. Przepis ten uprawnia każdego do załączenia do zbioru dotyczących go dokumentów własnego uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumentów lub ich kopii. Stosownie do treści art. 35a ust. 4 ustawy o IPN uprawnienia wynikające m.in. z art. 35b może wykonywać osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego. Na podstawie przepisów 28a ww. ustawy Instytut publikuje na stronie internetowej inwentarz archiwalny zawierający opis całego zasobu na poziomie jednostki archiwalnej w sposób pozwalający na identyfikację zagadnień lub osób, których dotyczą dokumenty. Z wyżej przywołanych przepisów wynika, że sprostowanie złożone do Instytutu na podstawie art. 35b ustawy o IPN nie może być anonimowe. Prawo jego złożenia przysługuje bowiem bardzo ograniczonej liczbie osób i w praktyce ogranicza się do kilku lub kilkunastu osób z najbliższej rodziny osoby, której dotyczy jednostka archiwalna .

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

| C. B.> , syn E., urodzony w (...) i zmarły w 2002 r. wpisany jest do katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa w Biuletynie Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Nardowi Polskiemu (dostępnym w Internecie). W treści dotyczącego do wpisu wskazano następujące dane: Nazwa jednostki: KP (...); Miasto: L.; Nazwa komórki: Posterunek w W.; Stanowisko: sekretarz; Stopień służbowy: plut.; Data rozpoczęcia: (...); Data zakończenia:(...); Sygnatura: IPN Rz (...) t.1, IPN Rz(...); Sygnatura wytwórcy: (...), (...); Rodzaj materiałów: akta administracyjne, akta osobowe i karta (wydruk z BIP IPN: dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa – k. 19).

Powód C. B. jest wnukiem C. B., syna E.. Powód w 2020 r. stwierdził, że w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwanego dalej również jako: „IPN”) znajdują się dane jego dziadka. Wystąpił do IPN o udostępnienie mu dokumentów dotyczących jego dziadka, dokumenty te zostały mu udostępnione i zapoznał się z nimi w czytelni. Powód uznał, że powyższy wpis odnoszący się do jego dziadka jest jednostronny i krzywdzący. W 2022 r. dowiedział się
o możliwości złożenia sprostowania na podstawie art. 35b ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.
o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 102), zwanej dalej również „ustawą o IPN”. Pismem
z dnia 8 maja 2023 r., zatytułowanym jako „Sprostowanie”, powód wniósł do Instytutu Pamięci Narodowej – Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w R.
o zamieszczenie w rekordzie opublikowanym w Internecie pod adresem https://katalog.bip.ipn.gov.(...) (IPN Rz(...), (...), akta osobowe
i karta), dotyczącym jego dziadka, C. B. (1911-2002), adnotacji „SPROSTOWANIE" oraz zgodnie z art. 35b ustawy o IPN wniósł o dołączenie do akt osobowych załączników do tego pisma.

W piśmie powyższym powód wskazał, że C. B. (1911-2002) walczył w wojnie obronnej w 1939 roku, w trakcie II wojny światowej brał udział w walkach partyzanckich prowadzonych m.in. w obronie miejscowej ludności w B.przed (...) oraz (...). Z narażeniem życia pomagał również ludności (...). Posterunek milicji w W. chronił miejscową ludność przed atakami (...), utrzymując łączność z (...) – jak wynika
z załączonej relacji. Dziadek co najmniej dwukrotnie prosił o zwolnienie ze służby na posterunku milicji w W.; prośba ta została urzeczywistniona dopiero we IX 1945.

Powód wniósł o dokonanie korekty zapisu, który jest publicznie dostępny i – w jego opinii – może zostać odebrany jako naruszający dobre imię dziadka (bez podania pełniejszego kontekstu działalności oraz funkcji, jaki wspomniany posterunek milicji spełniał, a także informacji o odmowie wcześniejszego zwolnienia z wykonywanych w nim zadań). Powód podał, że zamieszczenie danych osobowych – nawet jeżeli jest zgodne z literą ustawy –
w internetowym katalogu pod nazwą „Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu” stanowi zdeformowanie obrazu działalności jego dziadka w latach II wojny światowej poprzez jednostronne, wyrywkowe wyjęcie jednego faktu z jego życiorysu, co przy informacji
o „zbrodniach przeciwko Narodowi Polskiemu" oraz z zestawieniem ich z niewymienionymi niebezpieczeństwami podejmowanymi przez dziadka powoda, aby chronić (...), jest dla niego szczególnie przykre i krzywdzące.

Powód wniósł również o powiadomienie go o podjętym działaniu i korekcie rekordu
w Biuletynie (bez podawania do publicznej wiadomości informacji o osobie składającej wniosek.

(pismo powoda z 08.05.2023 r. – k. 18; kopia artykułu z gazety (...) – Marzec 2001 r. – k. 25; patent nr (...) dot. C. B. – k. 26; przesłuchanie powoda C. B. – k. 182-183v.).

Powód podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Biura Lustracyjnego IPN dowiedział, że – w związku ze złożonym przez powoda sprostowaniem – w uzupełnianym rekordzie dotyczącym jego dziadka w katalogu BIP IPN zostaną umieszczone adnotacje
o imieniu i nazwisku powoda oraz o jego stopniu pokrewieństwa z wpisanym w katalogu C. B., synem E.. W wiadomości przesłanej do IPN (inspektora ochrony danych osobowych) w dniu 24 sierpnia 2023 r. za pomocą poczty elektronicznej powód zwrócił się z prośbą o zapobieżenie opublikowaniu jego danych osobowych
w rekordzie, gdyż może ono stanowić naruszenie jego danych osobowych poprzez ujawnienie prywatnych informacji o życiu wstępnych powoda czy też informowaniu o korespondencji powoda z Instytutem (e-mail z 24.08.2023 r. – k. 31-31v., przesłuchanie powoda C. B. – k. 182-183v.).

W dniu 25 sierpnia 2023 r. w Biuletynie Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa przy wpisie dotyczącym C. B. syna E., w dodatkowych informacjach opublikowano wzmiankę o treści: „C. B. (wnuk osoby, której dotyczą zapisy), działając na podstawie art. 35 b ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. nr 2016, poz. 749) złożył w dniu 10.05.2023 wniosek z prośbą o sprostowanie wpisu w katalogu BIP IPN dotyczący osoby jego dziadka. Powyższa dokumentacja została włączona do zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej pod sygn. IPN Rz (...)” (wydruk z (...): dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, z 29.08.2023 r. – k. 19 i z 25.09.2023 r. – k. 20).

Instytut Pamięci Narodowej pismem z dnia 20 września 2023 r., odpowiadając na pismo powoda z 24 sierpnia 2023 r., poinformował powoda, że w art. 52b ust. 1 pkt. 6 ustawy o IPN ustawodawca postanowił, że w katalogu pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa umieszcza się wzmiankę o ewentualnych uzupełnieniach, sprostowaniach, aktualizacjach, wyjaśnieniach lub dokumentach złożonych przez osobę, której dane osobowe zostały zamieszczone w katalogu, do zbioru dokumentów organu bezpieczeństwa państwa znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN. W związku
z powyższym w zakładce uzupełnienia/sprostowania została umieszczone informacja
o złożonych przez powoda sprostowaniach odnoszących się do dokumentów C. B. s. E.. Pracownik umieszczający taką adnotację umieścił imię i nazwisko powoda jako osoby, która złożyła dodatkowe wyjaśnienia, nie chciał naruszyć danych osobowych powoda, a tylko odwzorować stan faktyczny samego procesu składanego sprostowania. Dodatkowo poinformowano powoda, że Biuro Lustracyjne przychyla się do wniosku powoda i w najbliższej aktualizacji katalogu, która będzie miała miejsce jeszcze
w miesiącu wrześniu, przedmiotowy wpis zostanie zmodyfikowany i usunięte zostaną z niego dane osobowe powoda (pismo IPN z 20.09.2023 r. – k. 32-32v.).

W okresie od 21 września 2023 r. do 29 września 2023 r. powód prowadził za pomocą poczty elektronicznej korespondencją z IPN, w której wzywał IPN do natychmiastowego usunięcia jego danych osobowych z przedmiotowego rekordu, wskazywał, że nie ma konieczności zamieszczania w katalogu imienia i nazwiska osoby żyjącej, niemającej żadnego związku z aparatem bezpieczeństwa PRL, podnosił, że nie wyraża zgody na zamieszczanie
w przywołanym rekordzie jakichkolwiek informacji o stopniu pokrewieństwa z osobą, która znalazła się wcześniej w katalogu, a także proponował zawarcie ugody poprzez zakrycie rekordu (e-maile z 21.09.2023 r.-29.09.2023 r. – k. 22-24v.).

W dniu 25 września 2023 r. IPN dokonał aktualizacji wpisu w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa (w BIP IPN) dotyczącego C. B. syna E., modyfikując zapis w informacjach dodatkowych, któremu nadano następującą treść: „Działając na podstawie art. 35 b ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U.
nr 2016, poz. 749), w dniu 10.05.2023 r. złożono uzupełnienie do dokumentów zgromadzonych w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dotyczących Pana C. B. ur. (...). Powyższa dokumentacja została włączona do zasobu archiwalnego Instytucji Pamięci Narodowej pod sygn. IPN Rz (...)” (wydruk z BIP IPN: dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, z 25.09.2023 r., godz. 18:46 – k. 21).

W piśmie z dnia 27 września 2023 r. IPN poinformował powoda, że Biuro Lustracyjne przychyliło się do jego wniosku i w dniu 25 września br. dokonano aktualizacji wpisu
w katalogu pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa, w tym zostały usunięte dane osobowe powoda. W kolejnym piśmie z 29 września 2023 r. IPN poinformował powoda, że brak jest podstaw prawnych i faktycznych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku dotyczącego zakrycia rekordu dotyczącego C. B. (zm. w 2002 r.)
w wynikach wyszukiwania X. i innych wyszukiwarek (pisma IPN z 27.09.2023 r. – k. 27
i z 29.09.20023 r. – k. 28-28v.).

W związku z przedmiotowym wpisem powód skierował również do Urzędu Ochrony Danych Osobowych w dniu 29 sierpnia 2023 r. pismo o podjęcie interwencji wobec Instytutu Pamięci Narodowej, w związku z bezzasadnym i nadmiarowym przetwarzaniem jego danych osobowych. W piśmie powód poinformował, że w maju 2023 r. przesłał do Oddziałowego Archiwum IPN w R. prośbę o umieszczenie w rekordzie dziadka powoda jedynie adnotacji „Sprostowanie”, jednak według Instytutu w rekordzie musi się znaleźć imię
i nazwisko powoda oraz stopień pokrewieństwa, której dotyczy rekord. Powód wskazał, że podejmował próby polubownego rozwiązania sporu lecz bezskutecznie. W związku
z powyższym złożył na podstawie art. 58 RODO wniosek o nakazanie w trybie natychmiastowym usunięcia danych osobowych powoda z rekordu w Katalogu BIP i zakrycie rekordu do czasu toczącego się postepowania przed Urzędem Ochrony Danych Osobowych (pismo powoda z 29.08.2023 r. – k. 29-30).

Ponadto powód w dniu 22 września 2023 r. złożył wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich, wskazując na naruszenie jego prawa do ochrony prywatności i danych osobowych poprzez zamieszczenie w BIP IPN jego danych osobowych wraz z adnotacją
o sprostowaniu informacji dotyczącej dziadka powoda. Rzecznik Praw Obywatelskich podjął działania i pismem z dnia 27 września 2023 zwrócił się do IPN oraz Urzędu Ochrony Danych Osobowych o wyjaśnienia oraz informacje o podjętych działaniach w tej sprawie. W piśmie
z dnia 28 września 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich odpowiedział na wniosek powoda, przedstawiając dotychczas podjęte przez siebie środki oraz wskazując przepisy i środki umożliwiające powodowi dochodzenie jego praw na drodze sądowej (wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich z 22.09.2023 r. – k. 33, pisma Rzecznika Praw Obywatelskich
z 28.09.2023 r. – k. 35-37, z 27.09.2023 r. – k. 38-38v., z 27.09.2023 r.– k. 39-39v.).

Pismem z dnia 21 grudnia 2023 r. pełnomocnik powoda wezwał Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda, w związku z niezgodnym prawem przetwarzanie jego danych osobowych w wyniku zamieszczenia przedmiotowego wpisu
w internetowym katalogu zawierającego imię i nazwisko powoda, poprzez: 1) niezwłoczne, nie później niż do 15 stycznia 2024 r., skierowanie za pośrednictwem kancelarii pełnomocnika do powoda oświadczenia o wskazanej tam treści, 2) zapłaty kwoty 10.000 zł
w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Wezwanie powyższe zostało doręczone IPN 27 grudnia 2023 r. (wezwanie
z 21.12.2023 r. – k. 40-49, potwierdzenie nadania i odbioru przesyłki pocztowej – k. 50-51).

Dane osobowe powoda zostały wpisane i figurują w Inwentarzu Archiwalnym IPN pod sygnaturą IPN Rz (...), w Zbiorze wyjaśnień, sprostowań oraz uzupełnień przekazanych do zasobu archiwalnego IPN na podstawie art. 35b ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.
o IPN, gdzie w „Opisie zawartości: podano:

Tytuł: „Sprostowanie dot.: C. B., imię ojc: E., ur. (...), odnoszące się do materiałów o sygn.:(...)

Opis: „Jednostka zawiera sprostowanie złożone przez C. B. jr. Dotyczące jego dziadka – C. B., uczestnika wojny obronnej 1939 r., żołnierza (...), funkcjonariusza (...). Ponadto wspomnienia ww. spisane w K.14.01.1972r.”

Powyższy wpis odnaleźć w internetowym Inwentarzu Archiwalnym IPN po wpisaniu imienia i nazwiska (...).

(wydruk z inwentarza archiwalnego IPN z 25.09.2025 r. – k. 87, przesłuchanie powoda C. B. – k. 182-183v. ).

Powód Pismem z dnia 8 maja 2026 r., wezwał Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, w związku z nieuprawnionym nadmiarowym przetwarzaniem jego danych osobowych (imienia, nazwiska oraz stopnia pokrewieństwa ze zmarłym C. B.), które nie są danymi historycznymi, w Inwentarzu Archiwalnym IPN sygn. IPN Rz (...), do usunięcia powyższych jego danych oraz do zastąpienia sformułowania „sprostowanie złożone przez C. B. jr. Dotyczącego jego dziadka” – frazą „sprostowanie dotyczące C. B., uczestnika wojny obronnej 1939 r., (...). Ponadto wspomnienia z lat II wojny światowej, spisane 14-01-1972 r. oraz dotyczące pomocy ludności (...) z dn. 7-02-2022 (pismo powoda z 08.05.2026 – 179-180, potwierdzenie nadania przesyłki pocztowej – k. 181).

Powód C. B. jest nauczycielem akademickim na Uniwersytecie (...) w K.. W związku z zamieszczeniem przedmiotowego wpisu
w Biuletynie Informacji Publicznej IPN – katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, w którym ujawnione zostały jego dane osobowe w dodatkowej informacji o złożeniu wniosku o sprostowanie wpisu, powód odczuwał dyskomfort i obawę, że z informacjami tymi zapoznają się inne osoby, w szczególności studenci, którzy poszukują w Internecie informacji o wykładowcach prowadzących zajęcia na Uniwersytecie (...)i że będzie łączony
z historią swojego dziadka, bowiem posiadają takie same imię i nazwisko ( przesłuchanie powoda C. B. – k. 192-183v.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów.

Sąd uznał za wiarygodne obiektywne dowody z przywołanych dokumentów, które nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i nie były kwestionowane przez strony postępowania.

Sąd dał wiarę zeznaniom powoda złożonym w charakterze strony postępowania,
w których przekazał informacje w przedmiocie okoliczności publikacji spornych wpisów
w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa i inwentarzu archiwalnym IPN, w których ujawnione zostały jego dane osobowe, podejmowanych przez niego starań o usunięcie tych danych oraz towarzyszących mu odczuć w związku z umieszczeniem danych w katalogu
i inwentarzu archiwalnym. W tej części zeznania powoda korespondowały z dowodami
z dokumentów, tworzyły spójną i logiczną całość, wobec czego były w pełni wiarygodne. Zeznania powoda były natomiast niewystarczające do dokonania ustaleń odnośnie negatywnych konsekwencji, jakie miały spotkać powoda w życiu zawodowym i prywatnym
w związku z publikacją jego danych osobowych przez IPN. Brak były bowiem jakiegokolwiek innego dowodu, który by świadczył o tym, że podane przez powoda informacje o incydentach z jego życia zawodowego i prywatnego można powiązać z ujawnieniem jego danych
w katalogu lub inwentarzu archiwalnym IPN. Powód nie podał żadnych konkretnych faktów, które by mogły potwierdzić istnienie takiego związku, lecz jedynie wskazał na swoje odczucia, co było niewystarczające do wykazania związku przyczynowego pomiędzy tym zdarzeniami.

Sąd na podstawie art. 235 ² par. 1 pkt. 2 k.p.c. pominął dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu językoznawstwa zgłoszony przez powodowa, jako zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ ocena treści przedmiotowych wpisów nie wymagała wiadomości specjalnych, lecz wystarczająca była znajomość reguł znaczeniowych języka polskiego.

Sąd zważył, co następuje:

W związku z faktem, że powód jako podstawę prawną roszczeń powoływał przepisy RODO jak i Kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych, dochodzone pozwem żądania zostaną poddane ocenie przy uwzględnieniu obydwu tych podstaw prawnych.

W myśl art. 82 RODO każda osoba, która poniosła szkodę majątkową lub niemajątkową w wyniku naruszenia rozporządzenia, ma prawo uzyskać od administratora lub podmiotu przetwarzającego odszkodowanie za poniesioną szkodę (ust. 1). Każdy administrator uczestniczący w przetwarzaniu odpowiada za szkody spowodowane przetwarzaniem naruszającym niniejsze rozporządzenie. Podmiot przetwarzający odpowiada za szkody spowodowane przetwarzaniem wyłącznie, gdy nie dopełnił obowiązków, które rozporządzenie nakłada bezpośrednio na podmioty przetwarzające, lub gdy działał poza zgodnymi z prawem instrukcjami administratora lub wbrew tym instrukcjom (ust. 2). Administrator lub podmiot przetwarzający zostają zwolnieni z odpowiedzialności, jeżeli udowodnią, że w żaden sposób nie ponoszą winy za zdarzenie, które doprowadziło do powstania szkody (ust. 3).

Według definicji zawartej w RODO, „dane osobowe” oznaczają wszelkie informacje
o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej („osobie, której dane dotyczą”); możliwa do zidentyfikowania osoba fizyczna to osoba, którą można bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować, w szczególności na podstawie identyfikatora takiego jak imię
i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy lub jeden bądź kilka szczególnych czynników określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej (art. 4 pkt 1 RODO). „Przetwarzanie” oznacza operację lub zestaw operacji wykonywanych na danych osobowych lub zestawach danych osobowych w sposób zautomatyzowany lub niezautomatyzowany, taką jak zbieranie, utrwalanie, organizowanie, porządkowanie, przechowywanie, adaptowanie lub modyfikowanie, pobieranie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie poprzez przesłanie, rozpowszechnianie lub innego rodzaju udostępnianie, dopasowywanie lub łączenie, ograniczanie, usuwanie lub niszczenie (art. 4 pkt 2 RODO). Natomiast „administrator” oznacza osobę fizyczną lub prawną, organ publiczny, jednostkę lub inny podmiot, który samodzielnie lub wspólnie z innymi ustala cele i sposoby przetwarzania danych osobowych; jeżeli cele i sposoby takiego przetwarzania są określone
w prawie Unii lub w prawie państwa członkowskiego, to również w prawie Unii lub w prawie państwa członkowskiego może zostać wyznaczony administrator lub mogą zostać określone konkretne kryteria jego wyznaczania (art. 4 pkt 7 RODO).

Z przepisów RODO wynika, że przetwarzanie danych osobowych jest zgodne
z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy – i w takim zakresie, w jakim – spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków, określonych m.in. w art. 6 lit. c) o treści: przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, oraz art. 6 lit f) o treści: gdy przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem.

Ponadto, co istotne w niniejszej sprawie, w art. 5 ust. 1 lit. c) RODO wyrażona została zasada „minimalizacji danych”, zgodnie z którą dane osobowe muszą być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane.

Natomiast w polskim prawie cywilnym zasada ochrony dóbr osobistych człowieka wyrażona została w art. 23 k.c., w myśl którego dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego, niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Katalog chronionych dóbr osobistych wymienionych w art. 23 k.c. ma przy tym jedynie charakter przykładowy, na co wskazuje sformułowanie „w szczególności”, nie jest to więc katalog wyczerpujący. W tym katalogu wymienione zostały wyraźnie: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych
w Kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przepis art. 24 § 1 k.c. formułuje domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych, zatem to na osobie, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego ciąży obowiązek wykazania, że jej działanie nie było bezprawne. W myśl art. 448 zd. 1 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 448 k.c. został umieszczony w tytule VI księgi trzeciej Kodeksu cywilnego „Czyny niedozwolone”, zatem stosuje się do niego zasady reżimu odpowiedzialności deliktowej ( vide: orz. SN z dnia 12.12.2002 r., V CKN 1581/00 i z dnia 24.01.2008 r., I CSK 319/07). W przypadku Skarbu Państwa, odpowiedzialność deliktową reguluje art. 417 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

Podkreślenia wymaga, że istotnym składnikiem prawa do prywatności jest autonomia informacyjna jednostki, wywodzona w orzecznictwie TK zarówno z treści art. 47, jak i przede wszystkim art. 51 Konstytucji RP. Autonomia informacyjna oznacza prawo jednostki do „samodzielnego decydowania o ujawnianiu innym informacji dotyczących swojej osoby,
a także prawo do sprawowania kontroli nad takimi informacjami, znajdującymi się
w posiadaniu innych podmiotów (zob. wyr. TK: z 19.02.2002 r., U 3/01, OTK-A 2002, Nr 1, poz. 3; z 20.11.2002 r., K 41/02, OTK-A 2002, Nr 6, poz. 83; z 13.12.2011 r., K 33/08, OTK-A 2011, Nr 10, poz. 116). Istota autonomii informacyjnej wyraża się w swobodzie każdej osoby w wyznaczeniu sfery informacyjnej dostępności. Jednostka jest zasadniczo jedynym dysponentem informacji o niej; służy jej wyłączne prawo samodzielnego decydowania
o zakresie i treści informacji jej dotyczących, które mogą być dostępne innym. Obejmuje to zarówno informacje ujawniane przez nią, jak i informacje o niej uzyskiwane z innych źródeł. Przy czym prawo to, przynajmniej prima facie, nie zawiera żadnych ograniczeń przedmiotowych, odnosi się do wszelkich informacji dotyczących danej osoby, niezależnie od ich treści i formy. Faktycznym przedmiotem ochrony nie jest bowiem określona informacja,
a sama autonomia jednostki (zob. wyr. TK z 12.11.2002 r., SK 40/01, OTK-A 2002, Nr 6, poz. 81).

Naruszenia dobra osobistego jako prawa podmiotowego osoby fizycznej lub osoby prawnej dopuszcza się każdy, kto w takie dobro chronione konkretną normą prawną lub zasadami współżycia społecznego godzi w sposób bezprawny. Obowiązkiem każdego jest powstrzymanie się od działań naruszających cudze dobra osobiste, czemu towarzyszy uprawnienie pokrzywdzonego do żądania zaniechania tych naruszeń względnie usunięcie ich skutków. W konsekwencji na pokrzywdzonym ciąży jedynie obowiązek wykazania, że jego dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, natomiast sprawca, dążąc do uwolnienia się od odpowiedzialności, powinien udowodnić, że jego działanie nie miało cech bezprawności. Brak bezprawności działania nie oznacza wprawdzie braku zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego, niemniej jednak wyłącza odpowiedzialność tego, kto wykazał, że nie działał bezprawnie.

W celu oceny roszczeń powoda zbadać należało zatem w rozpoznawanej sprawie, czy zamieszczenie przez IPN danych osobowych powoda (imienia, nazwiska i stopnia pokrewieństwa) w katalogu funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa PRL oraz w inwentarzu archiwalnym, w związku ze złożonym przez powoda sprostowaniem informacji dotyczących jego dziadka, było zgodne z prawem, przy uwzględnieniu przytoczonych wyżej zasad dotyczących przetwarzania danych osobowych.

Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Biuro Lustracyjne) realizuje zadania związane z prowadzeniem i publikacją danych w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa PRL na podstawie ogólnego przepisu art. 1 ust. 2b ustawy o IPN oraz art. 52a pkt 6 tejże ustawy, który stanowi, że do zadań Biura Lustracyjnego należy przygotowywanie i publikowanie na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwum Instytutu Pamięci katalogów zawierających dane osobowe pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, ze wskazaniem stopnia służbowego zajmowanych stanowisk, oraz organów bezpieczeństwa państwa, w których pełnili służbę lub pracowali.

Przepis art. 52b ustawy o IPN wymienia informacje, które powinien zawierać każdy katalog, wymieniając wśród nich m.in.: 1) dane osobowe – imię i nazwisko (imiona
i nazwiska, w tym imiona i nazwiska poprzednie, jeżeli były używane oraz nazwisko rodowe), imiona rodziców, datę i miejsce urodzenia; 2) opis danej kategorii pracy, służby lub współpracy; 3) informacje o rodzajach dokumentów zgromadzonych w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci, zawierających dane osobowe osoby, której dane osobowe zostały zamieszczone w katalogu; 4) przebieg pracy, służby lub współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, osoby, której dane osobowe zostały zamieszczone w katalogu; 5) treść zapisów ewidencyjnych w dokumentach zgromadzonych w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci, dotyczących osoby, której dane osobowe zostały zamieszczone w katalogu, przy czym kolejne rejestracje traktuje się odrębnie; 6) wzmiankę o ewentualnych uzupełnieniach, sprostowaniach, uaktualnieniach, wyjaśnieniach lub dokumentach złożonych przez osobę, której dane osobowe zostały zamieszczone w katalogu, do zbioru dokumentów organu bezpieczeństwa państwa znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci.

Według art. 28a ust. 1 ustawy o IPN, Instytut publikuje na stronie internetowej inwentarz archiwalny zawierający opis całego zasobu na poziomie jednostki archiwalnej
w sposób pozwalający na identyfikację zagadnień lub osób, których dotyczą dokumenty.
W myśl art. 28a ust. 2 tejże ustawy, opis jednostki archiwalnej zawiera: 1) sygnaturę archiwalną; 2) nazwę zespołu (zbioru) archiwalnego lub wytwórcy materiałów archiwalnych; 3) tytuł jednostki archiwalnej identyfikujący rodzaj materiałów archiwalnych ze wskazaniem danych osobowych osób, takich jak: imię, nazwisko, data urodzenia, imię ojca, bądź zagadnień, których dotyczą; 4) formę fizyczną; 5) liczbę tomów; 6) miejsce przechowywania akt.

Stosownie do art. 35b ust. 1 ustawy o IPN, każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Dane już zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie. Zgodnie z art. 35b ust. 2, uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie dołącza się do zbioru dokumentów z oznaczeniem ich w sposób pozwalający na ich odróżnienie od dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci w trybie art. 25. Natomiast w myśl art. 35a ust. 4 ustawy o IPN, uprawnienia wynikające z art. 30–35 i art. 35b może wykonywać osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego,
a w razie jej braku – także krewny boczny do czwartego stopnia pokrewieństwa po złożeniu pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń oświadczenia
o braku wiedzy o osobie najbliższej zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego.
Z powołanego przepisu Kodeksu karnego wynika, że osobą najbliższą jest m.in. krewny
w linii prostej, w tym także wnuk.

Powód, na podstawie powołanych przepisów art. 35b ust. 2 w zw. z 35a ust. 4 ustawy o IPN, uprawniony był do złożenia do katalogu aparatu funkcjonariuszy bezpieczeństwa prowadzonego przez IPN sprostowania (uzupełnienia) wpisu dotyczącego jego dziadka C. B., syna E.. Nie oznacza to jednak, że Instytut uprawniony był do zamieszczenia w tym katalogu, jak i w inwentarzu archiwalnym IPN, przy informacji
o złożonym uzupełnieniu / sprostowaniu, danych osobowych powoda w postaci jego imienia, nazwiska i stopnia pokrewieństwa z osobą wpisaną do katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. Uprawnienie takie po stronie Instytutu nie wynika w szczególności
z przywołanych wyżej przepisów art. 52b i art. 28a ust. 2 ustawy o IPN, które pozwalają na dokonanie wpisu danych osobowych tych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone
w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, a nie krewnych tych osób. Powyższe przepisy nie dają natomiast podstawy do wpisania do określonego katalogu lub inwentarza archiwalnego IPN danych identyfikujących osobę najbliższą zmarłego, wpisanego do katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, z tej przyczyny, że osoba najbliższa składa uzupełnienia, sprostowania, wyjaśnienia czy dokumenty w trybie art. 35a ust. 4 w zw. z art. 35b ust. 1 ustawy o IPN. Przepis art. 35 ust. 2 ustawy wymaga tylko oznaczenia uzupełnień, sprostowań, uaktualnień, wyjaśnień i dokumentów, dołączanych do zbioru dokumentów,
w sposób pozwalający na ich odróżnienie od dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci w trybie art. 25. Oznaczenie takie nie wymaga jednak ujawnienia danych identyfikujących osobę najbliższą zmarłego, którego dotyczą materiały zgromadzone
w archiwum IPN. Możliwe jest dokonanie stosownego oznaczenia bez ujawnienia danych osoby najbliższej, np. w taki sposób, jak zostało to dokonane ostatecznie w opisie uzupełnienia / sprostowania złożonego przez powoda do katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, po jego modyfikacji uczynionej na skutek zgłoszonych przez powoda zastrzeżeń. Podanie danych osobowych odnoszących się do osoby najbliższej nie spełnia żadnej roli w kontekście zadań IPN opisanych w art. 1 ustawy o IPN, bowiem zadania te nie odnoszą się do osób najbliższych pracowników czy funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa.

W konsekwencji postępowanie IPN, polegające na ujawnieniu danych osobowych powoda, w sposób pozwalający na jego identyfikację, w internetowym katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa przy wpisie dotyczącym jego dziadka
(w dodatkowych informacjach) oraz w inwentarzu archiwalnym IPN (w opisie zawartości) nie znajdowało uzasadnionej podstawy prawnej – a więc było bezprawne w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego (art. 417 § 1 k.c.). Takie działanie pozwanego naruszało także art. 6 lit. c) i art. 6 lit. f) RODO, gdyż nie było niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na Instytucie (administratorze) i naruszało zasadę proporcjonalności oraz minimalizacji danych osobowych, wynikającą z przywołanego wyżej art. 5 ust. 1 lit. c RODO. Publikacja pełnych danych identyfikacyjnych powoda nie była konieczna dla realizacji celu polegającego na poinformowaniu o sprostowaniu lub uzupełnieniu wpisu historycznego dotyczącego osoby, która wpisana została w katalogu prowadzonym przez IPN.

W rezultacie opisanego postępowania IPN naruszył prawo powoda do prywatności
i doprowadził do powstania po jej stronie szkody niemajątkowej (krzywdy). Prywatność to dobro odnoszące się do faktów z życia człowieka, co do których nie wyraża on zgody na ich upublicznienie. Emanację prawa do prywatności stanowią takie dobra jak tajemnica korespondencji, dane osobowe, czy nietykalność mieszkania. Na skutek działania IPN udostępnione zostały (w katalogu internetowym) osobom postronnym dane identyfikujące powoda, w powiązaniu z historią jego przodka, który według wpisu w katalogu IPN pełnił służbę w jednostce aparatu bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1945. W wyniku tego powód utracił poczucie anonimowości w tym sensie, że historia bliskiego członka jego rodziny (mogąca być postrzegana w społeczeństwie jako niechlubna ze względu na uwikłanie w budowę niedemokratycznego ustroju organu bezpieczeństwa państwa, w których pełnił służbę przodek powoda) została powiązana z osobą powoda, który z tamtymi wydarzeniami nie mógł mieć nic wspólnego i nie może za nie ponosić żadnej moralnej odpowiedzialności. Naruszenia prawa do prywatności jest dla powoda dotkliwe ze względu na fakt, że jest nauczycielem akademickim, która to profesja wymaga zaufania społecznego, budowanego przez nieposzlakowaną opinię. Samo powiązanie powoda z Komisją Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu może wywoływać negatywne konotacje co do jego osoby, narażając na szwank jego prestiż w środowisku akademickim.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że w związku ze wskazanymi wyżej wpisami w katalogu i inwentarzu archiwalnym IPN powodowi przysługuje ochrona
z tytułu naruszenia dóbr osobistych, przewidziana w art. 24 k.c. Przywołane już wyżej przepisy, w celu usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, przyznają poszkodowanemu uprawnienia do domagania się zaniechania takiego działania, do złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie oraz zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Na uwzględnienie zasługiwało żądanie powoda o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia, w którym IPN przeprasza powoda za przetwarzanie jego danych osobowych w sposób naruszający prawo do prywatności oraz prawo do ochrony danych osobowych. Oświadczenie takie, skierowane na piśmie do powoda (zgodnie z jego żądaniem), powinno dać powodowi satysfakcję moralną, co stanowi adekwatny środek zmierzający do usunięcia czy złagodzenia negatywnych odczuć powoda w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych .

Żądane przez powoda oświadczenie wymaga jednak pewnych modyfikacji. Sąd może wprowadzić zmiany do treści oświadczenia dochodzonego w sprawie o ochronę dóbr osobistych, jednak taka ingerencja może zasadniczo polegać tylko na zmianach, które prowadzą albo do doprecyzowania treści oświadczenia, albo do usunięcia z niego elementów zbędnych, nadmiernych lub odnoszących się do niewykazanego naruszenia. Sąd może doprecyzować oświadczenie, tak by stanowiło środek usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego, adekwatny do zakresu i stopnia tego naruszenia (podobnie Sąd Apelacyjny
w Warszawie w wyroku z 12.05.2022 r., I ACa 1050/21).

Treść oświadczenia, którego złożenia domagał się powód, w części wskazującej, że zamieszczone w katalogu i inwentarzu archiwalnym prowadzonych przez IPN wzmianki dotyczące powoda wywołały „szkodę w relacjach zawodowych i pozazawodowych oraz naraziły go na utratę zaufania niezbędnego do należytego wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego” stanowiło ocenę (wartościującą) charakteru tych wpisów naruszających dobra osobiste powoda (domaganie się dokonania takiej kwalifikacji wpisów przez sam IPN
w składanym oświadczeniu). W podobny sposób należy potraktować żądanie umieszczenia
w oświadczeniu fragmentu, w którym Instytut wyraża „głębokie” ubolewanie z powodu zaistniałej sytuacji, „godzącej w dobre imię powoda Pana C. B.”, co ma odnosić się do wartościowania uczuć towarzyszących składającemu oświadczenie. Dokonywanie przez pozwanego tego rodzaju subiektywnej oceny spornych wzmianek, jak
i deklarowanie uczuć towarzyszących składaniu oświadczenia nie jest potrzebne do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda. Oświadczenie powinno posługiwać się sformułowaniami obiektywnymi i neutralnymi, a treść żądanego oświadczenia nie może zmierzać, poprzez użyte w nim sformułowania czy zwroty, do dokuczenia osobie zobowiązanej do jego złożenia. Niezasadne było też zamieszczenia w oświadczeniu frazy, że „zaistniała sytuacja godzi w dobre imię powoda”, skoro przedmiotowe wzmianki nie miały charakteru zniesławiającego powoda (godzącego w jego cześć), ale prowadziły do naruszenia innych dóbr osobistych – danych osobowych i prawa do prywatności. Celowi regulacji art. 24 § 1 k.c. odpowiada zatem treść oświadczenia bez wskazanych wyżej fragmentów, co jest
w pełni wystarczające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych. W konsekwencji Sąd usunął z żądanego przez powoda od pozwanego oświadczenie powyższe zbędne fragmenty. Sąd dokonał również modyfikacji w zakresie formy oświadczenia, poprzez wyeliminowanie wymogu, że oświadczenie powinno zajmować co najmniej 70% powierzchni planszy strony, uznając, że przy parametrach formalnych teksu oświadczenia wskazanych przez powoda (co do rodzaju i rozmiaru czcionki, rozmiaru ramki i marginesu) nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy zapis oświadczenie faktycznie zajmie taki obszar strony. Nie ma też potrzeby wskazywania, że oświadczenie ma być skierowane do powoda za pośrednictwem kancelarii jego pełnomocnika, gdyż ograniczenie takie prowadzić mogłoby jedynie do komplikacji
w doręczeniu powodowi stosownego oświadczenia, nie pełniąc przy tym żadnej istotnej funkcji w odniesieniu do kwestii usuwania skutków naruszenia dóbr osobistych.

Zasadne było żądanie o zobowiązanie pozwanego do usunięcia danych osobowych powoda (imienia, nazwiska i oznaczenia „jr.”) opublikowanych w Inwentarzu Archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej przy wpisie oznaczonym sygnaturą IPN Rz (...), w opisie sprostowania. Skoro wpisanie tych danych, identyfikujących powoda, do inwentarza archiwalnego nie znajduje uzasadnionej podstawy prawnej, to tolerowanie istniejącego takiego stanu rzeczy oznaczałoby tolerowanie trwającej bezprawności. Sąd oznaczył termin do usunięcia wskazanych wyżej informacji na 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, co da pozwanemu odpowiedni czas na podjęcie odpowiednich czynności organizacyjnych w celu wykonania wyroku w tym zakresie.

W zakresie majątkowych środków ochrony dóbr osobistych, Sąd ocenił jako zasadne żądanie zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Zgodnie z treścią art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia . Rola roszczenia wynikającego z art. 448 k.c. polega na zapobieżeniu trwania naruszenia i możliwego do osiągnięcia złagodzenia skutków negatywnych doznań, wynikających z naruszenia dóbr osobistych. Dlatego oceniając zarówno możliwość zasądzenia, jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny – a nie represyjny – charakter zadośćuczynienia (zob. orz. SN
z 16.04.2002 r., V CKN 1010/00, z 11.10.2002 r., I CKN 1032/00 i z 27.09.2005 r.,
I CK 256/05). Zwrócić przy tym jednocześnie należy uwagę, że w świetle art. 448 k.c. zasądzenie zadośćuczynienia nie jest obligatoryjne. Zadośćuczynienie jest jedynie dodatkowym środkiem zmierzającym do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda. Pierwszoplanową rolę w tym zakresie odgrywają środki ochrony niemajątkowej (tak też: Sąd Apelacyjny w W. z 07.03.2019 r., I ACa 1819/17).

Przedmiotowa wzmianka w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa
w Biuletynie Informacji Publicznej IPN, dostępnym w Internecie, zawierająca dane osobowe powoda, wywołała u powoda negatywne odczucia, związane z naruszeniem jego prywatności, w tym powiązania jego osoby z historią bliskiego członka rodziny, wbrew jego woli, manifestowanej jeszcze przed publikacją owej wzmianki. W celu naprawienia krzywdy wyrządzonej w ten sposób powodowi, zasadne jest zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia pieniężnego, na podstawie art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Żądana przez powoda z tego tytułu kwota 1.000 zł nie jest wygórowana, lecz stanowi odpowiednią rekompensatę za doznaną przez niego krzywdę niemajątkową, wynikającą z bezpodstawnego i niepotrzebnego ujawnienia jego danych osobowych w przestrzeni publicznej.

Od powyższej kwoty zadośćuczynienia należą się powodowi również odsetki ustawowe za opóźnienie w jej zapłacie przez pozwanego, stosownie do przepisów art. 481 § 1 i 2 k.c. Zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia ma charakter bezterminowy. Przekształcenie go w zobowiązanie terminowe może nastąpić w wyniku wezwania dłużnika przez wierzyciela (pokrzywdzonego) do spełnienia świadczenia ( vide: orz. SN z 22.02.2007 r., I CSK 433/06). Powód wezwał pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia jeszcze przed wszczęciem niniejszego procesu – pismem z 21 grudnia 2023 r., doręczonym
27 grudnia 2023 r., wyznaczając termin 14 dni na dokonania zapłaty. Po upływie wyznaczonego terminu pozwany znalazł się w opóźnieniu w zapłacie zadośćuczynienia we wskazanej wyżej kwocie. Zasadne było zatem przyznanie odsetek od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu (zgodnie z żądaniem powoda), co nastąpiło 24 lipca 2025 r., czyli od 25 lipca 2025 r.

W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej nie było potrzeby zastosowania kolejnego środka ochrony dóbr osobistych powoda w postaci świadczenia na cel społeczny. Zastosowane już środki ochrony w postaci zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia o wskazanej treści i zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego stanowią wystarczającą i adekwatną reakcję prawną na stwierdzone naruszenie dóbr osobistych powoda, dające powodowi odpowiednią satysfakcję moralną. Świadczenie na cel społeczny, przewidziane w art. 24 § 1 k.c. i 448 § 1 k.c., ma charakter fakultatywny i wyjątkowy, a jego zasądzenie powinno następować zwłaszcza w sytuacjach szczególnie doniosłych naruszeń albo gdy wymaga tego funkcja prewencyjna i represyjna ochrony dóbr osobistych. W niniejszej sprawie cele te zostały osiągnięte już poprzez samo stwierdzenie naruszenia dóbr osobistych, nakazanie skierowania przeprosin oraz zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia pieniężnego.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd – na podstawie powołanych przepisów – w punkcie I sentencji wyroku zobowiązał pozwanego do złożenia oświadczenia o treści tam wskazanej,
w punkcie II sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.000 zł tytułem zadośćuczynienia, w punkcie III sentencji wyroku zobowiązał pozwanego do usunięcia danych osobowych powoda opublikowanych w inwentarzu archiwalnym, zaś
w punkcie IV sentencji wyroku oddalił powództwo w pozostałej części.

Orzekając o kosztach postępowania w punkcie V sentencji wyroku, Sąd stosunkowo je rozdzielił pomiędzy stronami, stosownie do zasady z art. 100 zd. 1 k.p.c. Sąd uwzględnił obydwa roszczenia niemajątkowe powoda, wobec czego pozwany powinien zwrócić powodowi koszty postępowania związane z tymi roszczeniami. Koszty te po stronie powoda wynoszą łącznie 1.337, na którą składają się opłata sądowa od pozwu w zakresie roszczeń niemajątkowych w wysokości 600 zł, uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powoda
w stawce 720 zł, ustalonej na podstawie § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 215). Odnośnie roszczeń majątkowych
(o zadośćuczynienie, o świadczenie na cel społeczny), Sąd uwzględnił jedno z dwóch dochodzonych przez powoda, wobec koszty stron związane z tymi roszczeniami podlegają wzajemnemu zniesieniu. Z tych przyczyn, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda
z tytułu zwrotu kosztów procesu kwotę 1.337 zł.