Postanowienie z 1 lipca 2026, sygn. IV Kz 233/26

POSTANOWIENIE

Sąd Okręgowy w Legnicy IV Wydział Karny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: SSO Paweł Pratkowiecki

Protokolant: st. sekr. sądowy Marta Wojnarowicz

po rozpoznaniu w sprawie A. S.

podejrzanego o czyny zabronione z art. 288 § 1 k.k. i inne

zażalenia wniesionego przez obrońcę podejrzanego

na postanowienie Sądu Rejonowego w Złotoryi

z dnia 21 kwietnia 2026 r.

w przedmiocie umorzenia postępowania i zastosowania środków zabezpieczających

na podstawie art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

p o s t a n a w i a

I.  uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Złotoryi do ponownego rozpoznania,

II.  zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. N. kwotę 1.033,20 zł (840 zł plus 192,20 zł VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej podejrzanemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy po rozpoznaniu wniosku prokuratora złożonego w trybie art. 324 § 1 k.p.k., procedując na rozprawie, umorzył postępowanie i zastosował wobec podejrzanego środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym.

Powyższe postanowienie zaskarżył obrońca podejrzanego i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy prokuratorowi do dalszego prowadzenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W sprawie wystąpiło uchybienie procesowe w postaci bezwzględnego powodu odwoławczego z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Obligowało to sąd odwoławczy do uchylenie zaskarżonego postanowienia i w konsekwencji przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bez potrzeby odnoszenia się do zarzutów i wniosków zażalenia (art. 436 k.p.k.).

Przed przystąpieniem do omówienia sytuacji, jaka zaistniała w niniejszej sprawie, mając na uwadze dotychczasowe jej losy oraz fakt, że będzie ona podlegać ponownemu rozpoznaniu, Sąd Okręgowy uznał za celowe poczynienie kilku uwag natury ogólnej, dotyczących procedowania na rozprawie wniosku prokuratora złożonego w trybie art. 324 § 1 k.p.k.

Nie ma wątpliwości, że obecność podejrzanego na rozprawie, na której rozpoznaje się wspomniany wniosek, jest obowiązkowa. Wynika to z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 sierpnia 2020 r., sygn. K 46/15, na mocy którego uznano za niezgodny z ustawą zasadniczą przepis art. 374 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim nie przewiduje on obligatoryjnego udziału podejrzanego w rozprawie, na której rozpoznawany jest wniosek prokuratora o umorzenie postępowania i zastosowanie środka zabezpieczającego. Tym samym procedowanie bez udziału podejrzanego na rozprawie stanowi uchybienie, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. (por. m.in.: uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r., sygn. II KK 373/22, LEX nr 3552513; D. Świecki (red), Komentarz do K.p.k., teza 19 do art. 354 oraz teza 4 do art. 374, LEX/el 2026).

Co ważne, owa obecność przestaje być obowiązkowa jeśli biegli psychiatrzy wskażą na niecelowość udziału podejrzanego w rozprawie (w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, k- 125).

Trzeba również podkreślić, że wspomniany obligatoryjny z mocy prawa udział podejrzanego w rozprawie, dotyczy wyłącznie tych jej fragmentów, w których przeprowadza się czynności opisane w odpowiednio stosowanych przepisach art. 385 k.p.k. i art. 386 k.p.k. w zw. z art. 374a § 1 k.p.k. w zw. z art. 380 k.p.k. A zatem ów udział dotyczy jedynie tego etapu rozprawy, na którym dojdzie do odczytania wniosku prokuratora i wysłuchania podejrzanego. W sytuacji, w której konieczne byłoby natomiast wyznaczenie kolejnego terminu, np. w celu wysłuchania biegłych, udział podejrzanego przestaje już być obligatoryjny z mocy prawa, w przeciwieństwie do udziału obrońcy, który pozostaje obowiązkowy przez całą rozprawę (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 79 § 3 k.p.k.).

Nadto w omawianym zakresie znajdują zastosowanie ograniczenia, o których mowa m.in. w art. 377 § 3 k.p.k., co oznacza, że mimo nieobecności podejrzanego na obligatoryjnym etapie rozprawy, można ją przeprowadzić jeśli podejrzany uniemożliwi doprowadzenie go na rozprawę, albo zawiadomiony o rozprawie w dowolny przewidziany prawem sposób, oświadczy, że nie weźmie w rozprawie udziału, albo zawiadomiony o rozprawie osobiście, nie stawi się bez usprawiedliwienia ( zob. szerzej: D. Świecki (red), Komentarz do K.p.k., teza 4 do art. 374 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 8 listopada 2018 r., sygn. III KK 479/17, OSNKW 2019/1/4).

Przy rozpoznawaniu wniosku z art. 324 § 1 k.p.k. trzeba również pamiętać o treści art. 378a § 1 k.p.k. Z przepisu tego wynika, że sąd może przystąpić do rozpoznania sprawy pod nieobecność podejrzanego i przeprowadzić określone dowody (np. wysłuchać świadków i biegłych), gdy podejrzany nie stawił się na rozprawę, a został o jej terminie prawidłowo zawiadomiony (także w trybie art. 133 § 1 i § 2 k.p.k. – dla zastosowania art. 378a § 1 k.p.k. ustawa nie wymaga zawiadomienia osobistego). W takiej sytuacji rozpoczęcie przewodu sądowego następuje pod nieobecność podejrzanego, co stanowi wyjątek od zasady z art. 374 § 1a k.p.k. Obligatoryjny ex lege udział podejrzanego na kolejnych terminach dotyczyć będzie wówczas wyłącznie tego fragmentu rozprawy, na którym dojdzie do jego wysłuchania (przeprowadzenia dowodu z wyjaśnień podejrzanego – art. 386 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1a k.p.k. w zw. z art. 380 k.p.k.). Co oczywiste, ów obligatoryjny udział w dalszym postępowaniu, nadal podlegał będzie ograniczeniom, o których mowa w art. 377 § 3 k.p.k.

Przechodząc do omówienia realiów niniejszej sprawy - Sąd Rejonowy, dostrzegając potrzebę osobistego zawiadomienia podejrzanego, odroczył rozprawę z 5 marca 2026 r. i zarządził doręczenie mu korespondencji za pośrednictwem policji (k- 190-190v). Innego sposobu doręczenia nie zarządzono.

Na kolejnym terminie rozprawy (21 kwietnia 2026 r.) Sąd Rejonowy wydał postanowienie, w którym powołał się na art. 374 § 1 k.p.k. w zw. z art. 377 § 3 k.p.k. i podkreślił, że podejrzany został prawidłowo wezwany i nie stawił się bez usprawiedliwienia, co uznane zostało za brak przeszkody do dalszego procedowania (k- 209v). Następnie przeprowadzono całe postępowanie i wydano zaskarżone postanowienie (k- 209v-215).

Rzecz jednak w tym, że wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, wezwanie na rozprawę z 21 kwietnia 2026 r., nie zostało podejrzanemu doręczone w sposób prawidłowy, co wykluczało nie tylko zastosowanie art. 377 § 3 k.p.k., ale również i procedowanie w trybie art. 378a § 1 k.p.k. Nie doszło bowiem do doręczenia osobistego, gdyż z informacji nadesłanej przez policję, na którą powołał się Sąd Rejonowy, wynika, że nie udało się doręczyć przesyłki - „nikt nie otworzył drzwi” (k- 194-196). Nie doszło również do doręczenia pośredniego, gdyż z tej samej informacji nie wynika, by funkcjonariusze podejmujący próbę doręczenia wdrożyli procedurę awiza w trybie art. 133 § 1 i § 2 k.p.k. w zw. z art. 131 § 1 pkt 4 k.p.k. Zresztą, wobec braku oświadczenia podejrzanego, że nie będzie brał udziału w rozprawie, tylko doręczenie osobiste (do rąk własnych) i następnie nieusprawiedliwione niestawiennictwo, otwierałoby drogę do prowadzenia rozprawy na podstawie art. 377 § 3 k.p.k. bez jego udziału w czynnościach przewidzianych w art. 386 k.p.k. w zw. z art. 380 k.p.k. (przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień podejrzanego).

Ewentualne doręczenie zawiadomienia w drodze awiza pozwalałoby natomiast na procedowanie w zakresie wskazanym w art. 378a § 1 k.p.k., ale jak już zaznaczono, również takiego doręczenia nie wykonano, ani w ramach doręczenia policyjnego, ani w drodze przesyłki pocztowej (tej ostatniej nie zarządzono, zmniejszając tym samym szanse na zastosowanie art. 378a § 1 k.p.k.). Przeprowadzenie rozprawy z 21 kwietnia 2026 r. pod nieobecność podejrzanego w zakresie postępowania dowodowego (przesłuchanie świadków i wysłuchanie biegłych), odbyło się więc z naruszeniem dyspozycji art. 387a § 1 k.p.k., gdyż podejrzany nie był zawiadomiony o tym terminie. Ale taka sytuacja stanowiła jedynie względne uchybienie procesowe. Rozważanie, czy mogło to mieć wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, jest bezprzedmiotowe w obliczu wystąpienia bezwzględnego powodu odwoławczego z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., polegającego na prowadzeniu pod nieobecność podejrzanego rozprawy w zakresie czynności wskazanych w art. 385 k.p.k. i art. 386 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1a k.p.k. w zw. z art. 380 k.p.k. (otwarcie przewodu sądowego i przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień podejrzanego, k- 209v).

Wszystko to musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji, podczas którego należy mieć na względzie uwagi poczynione wyżej.

Już tylko na marginesie Sąd Okręgowy pragnie zaznaczyć, że gdyby Sąd Rejonowy zdecydował się w przyszłości rozpoznawać tę sprawę na posiedzeniu, udział podejrzanego będzie w nim obligatoryjny, co wynika z treści art. 354 pkt 2 k.p.k. ( por. m.in. przywołane postanowienie Sądu Najwyższego o sygn. II KK 373/22).

Z wszystkich tych przyczyn orzeczono, jak na wstępie.