Zarządzenie z 27 kwietnia 2026, sygn. I C 1050/24

UZASADNIENIE WYROKU

Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie

z dnia 30 marca 2026 roku

Pozwem z dnia 15 lipca 2024 r., doprecyzowanym pismem procesowym oznaczonym datą 2 grudnia 2025 r. (k. 149), powódka R. C. (1), reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o zasądzenie od pozwanego L. C. (2) na swoją rzecz kwoty 4.000,00 zł tytułem bezumownego korzystania z nieruchomości położonej przy (...) w C., dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...) w okresie od 17 listopada 2023 r. do 17 grudnia 2023 r. Powódka wniosła również o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu pełnomocnik powódki podniósł, że strony pozostają
w związku małżeńskim a przed Sądem Okręgowym w Krakowie pod sygnaturą akt XI C 50/23 toczy się postępowanie o rozwód. Podał, że nieruchomość położona przy ulicy (...) w C. została zakupiona przez pozwanego w 2019 r.
z przeznaczeniem na miejsce prowadzenia działalności gospodarczej. W dniu 3 lutego
2020 r. pozwany dokonał darowizny przedmiotowej nieruchomości na rzecz powódki.
W kolejnych latach z uwagi na problemy małżeńskie powódka darowała z powrotem nieruchomość pozwanemu, a ten ustanowił na jej rzecz użytkowanie polegające na nieodpłatnym, dożywotnim prawie do korzystania z całej nieruchomości, w tym prawie dożywotniego mieszkania i korzystania z pierwszego piętra oraz części wspólnych nieruchomości. Aktualnie powódka nie ma możliwości korzystania z całej nieruchomości, gdyż pozwany w listopadzie 2023 r. podjął decyzję o ponownym umieszczeniu siedziby prowadzonej działalności gospodarczej na parterze domu. W związku z tym powódka nie może wykonywać swojego prawa. Ponadto, pozwany przeprowadził bez zgody powódki remont w korytarzu, w wyniku czego zlikwidował dotychczasowe wolne przejścia przez zamontowanie zamykanych na klucze drzwi, odmawiając jednocześnie wydania kluczy powódce. Pozwany nie ponosi również kosztów eksploatacji przedmiotowej nieruchomości. Powódka domaga się zasądzenia od pozwanego kwoty stanowiącej równowartość średnich miesięcznych kosztów wynajmu parteru w domu wolnostojącym, czyli kwoty 4.000,00 zł.

W odpowiedzi na pozew pozwany L. C. (1), reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu. Pełnomocnik pozwanego wskazał, iż to nie problemy małżeńskie stanowiły powód powrotnej darowizny przedmiotowej nieruchomości dokonanej przez powódkę na rzecz pozwanego, lecz ustało ryzyko ekonomiczne wynikające
z prowadzonej przez pozwanego działalności gospodarczej. Wskazał, że umowa darowizny z dnia 3 lutego 2020 r. była zawarta dla pozoru, a w związku z tym nie wywarła ona skutku rzeczowego. Tym samym powódka nigdy nie stała się właścicielką przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego umowa z dnia 9 września 2022 r. również nie wywarła żadnych skutków prawnych. Pełnomocnik podkreślił, że prawo użytkowania powódki ogranicza się do piętra nieruchomości i jej części wspólnych oraz prawa przejścia do tej części budynku. Wobec tak ograniczonego zakresu wykonywania prawa użytkowania powódka nie ma prawa korzystania z przestrzeni na parterze nieruchomości. Wskutek wszczęcia przez powódkę postępowania o naruszenie posiadania w sprawie o sygnaturze akt I C 455/24/P wydano postanowienie o zabezpieczeniu powództwa, w tym poprzez nakazanie pozwanemu wydania kluczy do parteru, które zostały powódce udostępne. Nie oznacza to, że pozwany uznał roszczenie powódki, lecz jedynie zastosował się do wydanego postanowienia. Pełnomocnik pozwanego zanegował również aby w listopadzie 2023 r. pozwany miał podjąć decyzję
o ponownym umieszczeniu siedziby prowadzonej działalności gospodarczej na parterze domu, gdyż działalność ta w sposób nieprzerwany posiada swoją siedzibę w C.
przy ulicy (...). Zgodnym zamiarem stron postępowania była decyzja
o przeznaczeniu piętra przedmiotowej nieruchomości na cele mieszkalne a parteru na prowadzenie działalności gospodarczej przez pozwanego. Pełnomocnik zanegował również aby pozwany nie partycypował w kosztach utrzymania przedmiotowej nieruchomości.

W piśmie procesowym oznaczonym datą 18 listopada 2024 r. (k. 86-95) pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut braku legitymacji biernej wskazując, że pozwany po 31 maja 2023 r. pozwany nie prowadził już jednoosobowej działalności gospodarczej.

W piśmie procesowym oznaczonym datą 23 września 2025 r. (k. 121-125) pełnomocnik pozwanego wniósł o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia pozwanego
z dnia 28 maja 2025 r. o uchyleniu się przez niego od skutków prawnych oświadczenia
o ustanowieniu na rzecz powódki prawa użytkowania.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka R. C. (1) i pozwany L. C. (1) pozostają w związku małżeńskim. Przed Sądem Okręgowym w Krakowie pod sygnaturą XI C 50/23 toczy się postępowanie o orzeczenie między stronami rozwodu. Powódka i pozwany ustanowili rozdzielność majątkową w oparciu o umowę z dnia 21 grudnia 2017 r. zawartą
przed notariuszem L. K. w Kancelarii (...) w C.
przy ulicy (...) do Repertorium A nr (...).

/fakty bezsporne/

Na mocy umowy darowizny z dnia 3 lutego 2020 r. sporządzonej przed notariuszem V. K. w Kancelarii (...) w C. przy ulicy (...), (...). (...) nr (...) L. C. (1) darował R. C. (1) stanowiącą jego własność nieruchomość położoną w C. przy ulicy (...) utworzoną
z zabudowanej (...), o powierzchni 0,0907 ha, objętej (...) numer (...) a R. C. (1) oświadczyła, że darowiznę tę przyjmuje. Celem zawarcia umowy było wyłączenie przedmiotowej nieruchomości z majątku L. C. (2) z uwagi na prowadzoną przez niego działalność gospodarczą.

Dowody : umowa darowizny z 3 lutego 2020 r., Rep. A nr (...) (k. 17-18); przesłuchanie powódki (protokół rozprawy z 25 listopada 2025 r.: 00:34:56-00:58:09, k. 145v-146v); przesłuchanie pozwanego (protokół rozprawy z dnia 25 listopada 2025 r.: 01:12:00-01:47:30, k. 146v-147)

Następnie R. C. (1) i L. C. (1) zawarli w dniu 9 września 2022 r. przed notariuszem L. K. w Kancelarii (...)
w C. przy ulicy (...), Rep. A nr (...) umowę darowizny oraz umowę ustanowienia prawa użytkowania. Na mocy tej umowy R. C. (1) darowała L. C. (1) nieruchomość położoną w C. przy ulicy (...) utworzoną z zabudowanej (...) o powierzchni 0,0907 ha objętą (...) numer (...) a L. C. (1) oświadczył, że darowiznę tę przyjmuje. Jednocześnie pozwany oświadczył, że ustanawia na rzecz powódki nieodpłatne dożywotnie prawo użytkowania całej przedmiotowej nieruchomości, polegające również na prawie dożywotniego mieszkania i korzystania z pierwszego piętra oraz części wspólnych budynku a powódka na powyższe wyraziła zgodę.

Dowód : umowa darowizny oraz umowy ustanowienia prawa użytkowania z dnia 9 września 2022 r., Rep. A nr (...) (k. 19-21).

W okresie od 12 czerwca 2017 r. do 31 grudnia 2021 r. L. C. (1) prowadził jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...) (NIP: (...)). Następnie pozwany od 2 września 2022 r. do 31 maja 2023 r. prowadził
jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...)
(NIP: (...)). Jako adres do doręczeń obu działalności był wskazywany
adres przy ulicy (...) w C..

Dowód : wydruki z (...) (k. 91-95).

Pozwany korzystał z parteru budynku przy ulicy (...)
w C. dla celów prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej do maja
2023 r. Od listopada 2023 r. parter budynku wykorzystywany jest przez Z.
spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w C., której prezesem zarządu
jest pozwany. Siedziba spółki znajduje się w budynku nr (...) przy ulicy (...)
w C.. Pozwany zawarł ze spółką umowę użyczenia części nieruchomości obejmującej parter budynku wykorzystywanego jako siedziba spółki.

Dowody : przesłuchanie pozwanego (protokół rozprawy z dnia 25 listopada 2025 r.: 01:12:00-01:47:30, k. 146v-147);

Powódka pobierała czynsz od (...) sp. z o.o. od stycznia 2022 r. do zawarcia umowy darowizny z dnia 9 września 2023 r. Pozwany sprzeciwiał się aby powódka z dziećmi przechodziła przez pomieszczenia zajmowane przez spółkę znajdujące się na parterze nieruchomości przy ulicy (...) w C.. Od zakupu nieruchomości parter był wykorzystywany wyłącznie w celach związanych z działalnością gospodarczą (początkowo przez pozwanego prowadzącego jednoosobową działalności gospodarczą
a następnie przez spółkę (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością).

Dowody : przesłuchanie pozwanego (protokół rozprawy z dnia 25 listopada 2025 r.: 01:12:00-01:47:30, k. 146v-147); przesłuchanie powódki (protokół rozprawy z dnia 25 listopada 2025 r.: 00:34:56-01:12:00, k. 145v-146v).

Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza w Krakowie postanowieniem z dnia 26 czerwca 2024 r. w sprawie o sygnaturze I C 455/24/P w pkt. I zabezpieczył roszczenie powódki R. C. (1) o dopuszczenie do posiadania nieruchomości:

a.  poprzez nakazanie pozwanemu L. C. (1), aby na czas trwania tego postępowania dopuścił powódkę R. C. (1) do posiadania całości nieruchomości położonej w C., przy ul. (...), dla której prowadzona jest (...) nr (...), poprzez wydanie jej kluczy do wszystkich pomieszczeń na parterze budynku oraz pilota do garażu;

b.  poprzez zakazanie pozwanemu L. C. (1), na czas trwania niniejszego postępowania, wchodzenia do mieszkania znajdującego się na I piętrze budynku, bez zgody powódki. Postanowienie zostało doręczone L. C. (1) w dniu 23 lipca 2024 r.

W dniu 31 lipca 2024 r. pozwany wydał powódce klucze do wszystkich pomieszczeń na parterze budynku nr (...) przy ul. (...) w C., w tym jedyny egzemplarz klucza od kotłowni od strony ogrodu oraz pilot do garażu. W § 2 protokołu przekazania kluczy wskazano, że pozwany poinformował powódkę, że z uwagi, że (...) sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w pomieszczeniach do których powódka otrzymała dostęp pomieszczenia objęte są alarmem i monitoringiem.

Dowody: postanowienie z 26 czerwca 2024 r., I C 455/24/P (k. 174-175); dowód doręczenia (k. 177); protokół przekazania kluczy z 31 lipca 2024 r. (k. 68)

Pozwany w piśmie oznaczonym datą 28 maja 2025 r. skierowanym do powódki zawarł następujące oświadczenie: „Niniejszym uchylam się od skutków prawnych oświadczenia o ustanowieniu na rzecz R. C. (2) nieodpłatnego dożywotniego prawa użytkowania całej nieruchomości położonej w C., dzielnica W., gmina C. M. powiat M. C., województwo (...), utworzonej
z zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki (...), w obrębie nr 64,
o powierzchni 0,0907 ha, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy dla Krakowa- Podgórza w Krakowie, IV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą numer (...), polegającego również na prawie dożywotniego mieszkania i korzystania z pierwszego piętra oraz części wspólnych budynku nr (...) przy ul(...)
w C., które to oświadczenie zawarte zostało w akcie notarialnym sporządzonym przed notariuszem L. K. w C. w dniu 9 września 2022 roku, za Rep. (...) Nr (...).” Pozwany wskazał, że oświadczenie jest oświadczeniem ewentualnym, składanym jest z daleko posuniętej ostrożności, na wypadek uznania, iż: 1. prawo użytkowania w ogóle zostało skutecznie ustanowione, co jest przedmiotem sporu przed Sądem Okręgowym w Krakowie (sygn. akt I C 745/24); 2. wyżej wskazane prawo użytkowania obejmowało całą nieruchomość, w zakresie szerszym aniżeli niezbędny
do wykonania prawa dożywotniego mieszkania i korzystania z pierwszego piętra nieruchomości i części wspólnych budynku (tj. dojścia i dostępu do pierwszego piętra nieruchomości), która to okoliczność jest przedmiotem sporu przed Sądem Rejonowym dla Krakowa-W. w Krakowie (sygn. akt I C 1050/24 i I C 455/24). Pozwany oświadczył
w piśmie, że w chwili składania tego oświadczenia, o ile przyjąć, że prawo użytkowania obejmować obejmowało całą nieruchomość bez ograniczeń, był w błędzie co do zakresu prawa użytkowania, które w jego mniemaniu obejmować miało jedynie pierwsze piętro nieruchomości oraz części wspólne w takim zakresie, w jakim jest to konieczne do użytkowania piętra, tj. w zakresie, w jakim konieczne jest przejście przez nieruchomość celem dotarcia na piętro a także z ogrodu. Podał, że jest oczywistym, że gdyby nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia o ustanowieniu prawa użytkowania, albowiem w tak szerokim zakresie uniemożliwiałoby mu ono korzystanie z parteru nieruchomości i części wspólnych jak i dysponowanie nimi, nie taka zaś była jego wola. Pismo zostało doręczone powódce w dniu 5 czerwca 2025 r.

Dowody: pismo z 28 maja 2025 r. (k. 122-123); dowód doręczenia (k. 123a-124)

H. faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedstawionych przez strony. Sąd oparł się również na dowodzie z przesłuchania stron. Zeznania powódki jak
i pozwanego korespondowały ze sobą w zakresie kluczowych faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a to, że parter budynku nr (...) przy ul. H. Szeregów w C. był wykorzystywany w okresie objętym żądaniem pozwu (17 listopada 2023 r. do 17 grudnia 2023 r.) przez (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w C. oraz, że umowa darowizny z 3 lutego 2020 r. została zawarta w celu ochrony majątku pozwanego. Ocena prawna czy ta umowa była nieważna nie stanowiła elementu ustaleń faktycznych. Tej oceny mógł dokonać tylko Sąd w oparciu o przeprowadzone w sprawie dowody.

Sąd na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. (k. 147) oddalił wniosek pełnomocnika powódki o zobowiązanie pozwanego do przestawienia umowy użyczenia na podstawie
której (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C. korzysta z parteru budynku nr (...) przy ul. (...) w C.. Przedmiotowy dokument był bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2017 r., III CZP 84/16, które stanowisko Sąd w tym składzie podziela, roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy należy kierować przeciwko podmiotowi, który w okresie objętym żądaniem pozwu faktycznie władał rzeczą bez skutecznego względem uprawnionego tytułu prawnego. Jeżeli natomiast posiadacz samoistny oddał rzecz osobie trzeciej w posiadanie zależne (jak pozwany, który zawarł
z (...) sp. z o.o. umowę użyczenia), jego korzystanie z rzeczy sprowadza się
do pobierania pożytków cywilnych. W takim wypadku wobec posiadacza samoistnego oddającego rzecz w posiadanie zależne aktualne może być jedynie roszczenie o zwrot pobranych pożytków albo ich wartości, nie zaś roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie w związku z faktycznym korzystaniem z nieruchomości przez inny podmiot.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie było zasadne.

Przed oceną przesłanek roszczenia powódki R. C. (1) o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z parteru budynku nr (...) przy ul. (...) w C. które zostało skierowane przeciwko pozwanemu L. C. (1) koniecznym
jest odniesienie się do zarzutów pozwanego zmierzających do zakwestionowania skutecznego ustanowienia przez niego na rzecz powódki prawa użytkowania całej spornej nieruchomości na podstawie umowy darowizny z 9 września 2022 r.

Wbrew stanowisku pozwanego, Sąd uznał, że powódka posiada legitymację czynną do wystąpienia w niniejszym procesie z roszczeniem przeciwko pozwanemu. W ocenie Sądu, prawo użytkowania zostało skutecznie ustanowione na rzecz powódki w oparciu
o umowę zawartą w formie aktu notarialnego z 9 września 2022 r. Brak podstaw do przyjęcia pozorności umowy darowizny z 3 lutego 2020 r.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie
za jej zgodą dla pozoru. O pozorności można mówić wówczas, gdy obie strony składają oświadczenia jedynie „na zewnątrz”, bez rzeczywistego zamiaru wywołania skutków prawnych odpowiadających treści dokonanej czynności. Konieczna jest zatem świadoma
i uzgodniona między stronami rozbieżność pomiędzy treścią ujawnionego oświadczenia a ich rzeczywistą wolą. Innymi słowy, strony muszą chcieć jedynie stworzyć pozór dokonania czynności prawnej bez dążenia do skutków, które ustawa wiąże z tą czynnością.

W realiach sprawy taka sytuacja nie zachodziła. Strony wiedziały, iż w dniu 3 lutego 2020 r. zawierają umowę darowizny, rozumiały jej nieodpłatny charakter oraz skutek
w postaci przeniesienia prawa z majątku darczyńcy do majątku obdarowanej. Zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia aby strony jedynie udawały dokonanie darowizny, aby między nimi istniało tajne porozumienie, zgodnie z którym własność miała
w rzeczywistości nadal pozostawać przy pozwanym. Przeciwnie, motywem zawarcia umowy było właśnie doprowadzenie do rzeczywistego przesunięcia majątkowego po to aby składnik majątku objęty darowizną nie pozostawał w sferze ryzyka związanego z działalnością gospodarczą prowadzoną przez pozwanego. Taka motywacja nie jest tożsama
z pozornością. Sam fakt, że pozwany chciał wyłączyć ze swojego majątku określony składnik, który mógłby zostać przez niego utracony w przypadku niepowodzenia
w działalności gospodarczej nie oznacza, że nie chciał wywołać skutku rozporządzającego właściwego dla darowizny. Dla przyjęcia pozorności nie wystarcza ustalenie, że strony kierowały się określonym motywem. Istotne jest to, czy chciały wywołać skutki prawne właściwe dla zawartej umowy. Skoro strony chciały, aby przedmiot darowizny wyszedł
z majątku pozwanego i przeszedł do majątku powódki to ich oświadczenia zawarte
w umowie z 3 lutego 2020 r. nie były pozorne (art. 83 § 1 k.c.). Tę ocenę wspiera fakt zawarcia przez strony umowy darowizny z 9 września 2022 r. na podstawie której nieruchomość wróciła do majątku pozwanego. Jeśli bowiem umowa z 3 lutego 2020 r. byłaby pozorna (a więc nieważna) to zawarcie umowy z 9 września 2022 r. było zbędne. Na brak pozorności umowy wskazuje nadto fakt, że powódka do dnia zawarcia umowy darowizny
z 9 września 2022 r. pobierała jako właściciel czynsz najmu od (...) sp. z o.o.

Treść oświadczeń woli stron zawartych w pkt. VII umowy z 9 września 2022 r.
jest jednoznaczna. Na rzecz powódki zostało ustanowione przez pozwanego prawo użytkowania całej nieruchomości, polegające również na prawie dożywotniego mieszkania
i korzystania z pierwszego piętra oraz części wspólnych budynku. Nie budzi wątpliwości, że oświadczenia woli zawarte w akcie notarialnym, podobnie jak każde oświadczenia woli, podlegają wykładni według reguł określonych w art. 65 k.c. Sama forma aktu notarialnego nie wyłącza możliwości badania zgodnego zamiaru stron i celu umowy. Wykładnia ta nie może jednak prowadzić do ukształtowania treści czynności prawnej w sposób sprzeczny
z jednoznacznym brzmieniem aktu, zwłaszcza gdy chodzi o czynność, dla której ustawa wymaga formy aktu notarialnego. Zgodnie z treścią aktu notarialnego z 9 września 2022 r. prawo użytkowania ustanowione na rzecz powódki obejmowało całą nieruchomość. W treści umowy nie zawarto postanowienia wyłączającego parter budynku ani postanowienia ograniczającego wykonywanie użytkowania do oznaczonych części nieruchomości. Tymczasem przepis art. 253 § 2 k.c. przewiduje możliwość ograniczenia wykonywania użytkowania nieruchomości do jej oznaczonej części, a więc tego rodzaju ograniczenie mogło i powinno zostać wyrażone w treści czynności ustanawiającej użytkowanie, jeżeli rzeczywiście miało stanowić element uzgodnienia stron. Twierdzenie pozwanego, że użytkowanie miało dotyczyć nieruchomości z wyłączeniem parteru, nie może prowadzić do odmiennej wykładni treści aktu notarialnego. Nie zostało wykazane, aby wyłączenie parteru domu z użytkowania było zgodnym zamiarem obu stron ujawnionym przy zawieraniu umowy. Jednostronne, niewyrażone w treści aktu notarialnego przekonanie pozwanego aby wyłączyć parter z użytkowania ustanowionego na rzecz powódki nie może zmieniać zakresu ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego w formie aktu notarialnego.

Z wiarygodnych zeznań pozwanego wynika, że był on przeświadczony, że
w akcie notarialnym wyłączono wykonywanie przez powódkę użytkowania parteru budynku. To jednak nie znalazło odzwierciedlenia w treści czynności prawnej z 9 września 2022 r. Błąd pozwanego w tym zakresie dotyczy treści czynności prawnej i kwalifikować go należy jako błąd istotny. Ten błąd mógł stanowić podstawę do uchylenia się przez pozwanego od skutków prawnych oświadczenia woli o ustanowieniu prawa użytkowania w oparciu
o art. 84 k.c. (błąd). Tego pozwany jednak skutecznie nie uczynił w terminie określonym
w art. 88 § 2 k.c. Za początek terminu rocznego określonego w powołanym przepisie uznać należy doręczenie pozwanemu postanowienia z dnia 26 czerwca 2024 r. w przedmiocie zabezpieczenia wydanego w sprawie (...) (23 lipca 2024 r.).

Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego aby pismo oznaczone datą 28 maja 2025 r. (k. 122) mogło zostać uznane za skuteczne uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli o ustanowieniu prawa użytkowania w umowie z 9 września 2022 r.

Zgodnie z art. 88 § 1 k.c. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu następuje przez złożenie drugiej stronie stosownego oświadczenia na piśmie. Oświadczenie to ma charakter materialnoprawny
i prawokształtujący. Jego skutkiem - jeżeli spełnione są przesłanki z art. 84 k.c. - jest definitywne wyeliminowanie skutków prawnych wcześniejszego oświadczenia woli. Nie jest to zatem jedynie twierdzenie procesowe ani zapowiedź skorzystania z uprawnienia
w przyszłości, lecz akt, który powinien w sposób stanowczy i jednoznaczny kształtować sytuację prawną adresata. Tymczasem pozwany wprost zaznaczył w piśmie przesłanym powódce, że „niniejsze oświadczenie jest oświadczeniem ewentualnym”, składanym
„z daleko posuniętej ostrożności”, jedynie „na wypadek uznania”, po pierwsze, że prawo użytkowania zostało skutecznie ustanowione, a po drugie, że obejmowało całą nieruchomość w zakresie szerszym aniżeli niezbędny do wykonywania prawa dożywotniego mieszkania i korzystania z pierwszego piętra nieruchomości oraz części wspólnych budynku. Takie sformułowanie oświadczenia nie wyrażało stanowczej woli uchylenia się od skutków prawnych wcześniejszego oświadczenia woli, lecz uzależniało jego skuteczność od przyszłej oceny prawnej dokonanej w postępowaniach sądowych. Tego rodzaju konstrukcja nie odpowiada naturze oświadczenia przewidzianego w art. 88 k.c. Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli jest prawem kształtującym, a jego wykonanie nie może pozostawiać adresata w stanie niepewności co do tego, czy czynność prawna została zakwestionowana ze skutkiem materialnoprawnym, czy też dopiero zostanie zakwestionowana w zależności od przyszłego wyniku sporu przed Sądem. Jednostronne czynności prawokształtujące, w tym uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli na podstawie art. 88 k.c., co do zasady nie powinny być dokonywane z zastrzeżeniem warunku, gdyż ochrona interesów adresata wymaga, aby zakres skuteczności takiego oświadczenia był oznaczony od razu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia
2009 r., II CSK 614/08). W konsekwencji Sąd przyjął, że pismo oznaczone datą 28 maja 2025 r. nie mogło wywołać skutku na który powołuje się pozwany. Pismo nie zawierało bowiem bezwarunkowego i stanowczego wykonania prawa kształtującego. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że pozwany posłużył się formułą ostrożności procesowej. O ile bowiem strona może w procesie przedstawiać zarzuty w sposób ewentualny, o tyle samo materialnoprawne oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli musi być złożone w sposób stanowczy, skoro jego skuteczność oceniana jest nie jako twierdzenie procesowe, lecz jako wykonanie prawa podmiotowego kształtującego.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że legitymacja procesowa – zarówno czynna, jak i bierna – stanowi podstawową przesłankę materialnoprawną warunkującą możliwość udzielenia ochrony prawnej w drodze procesu cywilnego. Jej istnienie przesądza o tym, czy dany podmiot może skutecznie występować z określonym roszczeniem (legitymacja czynna) oraz czy roszczenie to skierowano przeciwko właściwemu podmiotowi (legitymacja bierna). Brak legitymacji procesowej po którejkolwiek ze stron wyłącza możliwość uwzględnienia powództwa i obliguje Sąd do jego oddalenia.

Podstawę prawną roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie
z rzeczy stanowią przepisy art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 225 k.c., a w przypadku posiadacza zależnego także w zw. z art. 230 k.c. Zgodnie z art. 224 § 2 k.c. od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy; obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył. Zgodnie z art. 225 k.c. obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same
jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się
o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy; jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu
złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy,
chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się
w posiadaniu uprawnionego. Stosowanie do art. 230 k.c. przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy,
o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości oraz o naprawienie szkody z powodu pogorszenia lub utraty rzeczy, jak również przepisy dotyczące roszczeń samoistnego posiadacza o zwrot nakładów na rzecz, stosuje się odpowiednio do stosunku
między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących
ten stosunek nie wynika nic innego.

Zgodnie powołanymi przepisami roszczenia uzupełniające roszczenie windykacyjne obejmują roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, roszczenie o zwrot pobranych pożytków albo wartości tych, które zużył oraz roszczenie o wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał. Wynika to z konstrukcji art. 224 § 2 k.c.,
art. 225 k.c., art. 229 k.c. i art. 230 k.c., które wymieniają te roszczenia obok siebie,
a nie jako jedno świadczenie. W odniesieniu do użytkownika podstawę dochodzenia ochrony należy łączyć z art. 251 k.c., zgodnie z którym do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. Nie budzi zatem wątpliwości, że użytkownik, którego prawo obejmuje całość lub określoną część nieruchomości, może więc dochodzić roszczeń służących ochronie tego prawa, w tym roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w zakresie naruszającym przysługujące mu użytkowanie.

Dla uwzględnienia roszczenia powódki przeciwko pozwanemu o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z parteru budynku nr (...) przy ul. (...) w C. konieczne jest wykazanie kilku przesłanek. Po pierwsze, powódka powinna wykazać istnienie przysługującego jej prawa użytkowania obejmującego sporną część nieruchomości, tj. parter budynku. Po drugie, konieczne jest ustalenie, że pozwany
w okresie objętym żądaniem pozwu faktycznie władał tą częścią nieruchomości. Po trzecie, władanie to musiało odbywać się bez skutecznego tytułu prawnego względem powódki.
Po czwarte, dla zakresu odpowiedzialności znaczenie ma dobra albo zła wiara posiadacza, przy czym posiadacz w złej wierze odpowiada za wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy,
a posiadacz w dobrej wierze - co do zasady - dopiero od chwili, gdy dowiedział się
o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie pozostaje funkcjonalnie związane z roszczeniem windykacyjnym. Oznacza to, że powinno być kierowane przeciwko temu podmiotowi, który w danym okresie faktycznie władał rzeczą lub jej częścią bez tytułu prawnego skutecznego wobec uprawnionego. O legitymacji biernej w sprawie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy decyduje faktyczne władanie rzeczą w okresie objętym żądaniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2017 r., I CSK 697/15).

Sąd ustalił, że w okresie objętym pozwem - od 17 listopada 2023 r. do 17 grudnia 2023 r. - parter budynku nr (...) przy ul. H. Szeregów w C. był wykorzystywany przez (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w C. a nie osobiście
przez pozwanego L. C. (2) lub w ramach prowadzonej przez niego jednoosobowej działalności gospodarczej. Pozwany zakończył prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej w dniu 31 maja 2023 r. (k. 91). To, że pozwany jest prezesem zarządu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zajmującej parter budynku nr (...) przy ul. (...) w C., nie jest wystarczające do przypisania mu odpowiedzialności z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości. Spółka jako osoba prawna jest odrębnym podmiotem prawa, a korzystanie przez nią z nieruchomości nie może być automatycznie utożsamiane z osobistym korzystaniem z nieruchomości przez członka jej zarządu. Odpowiedzialność pozwanego mogłaby zostać przyjęta jedynie wówczas, gdyby powódka wykazała, że to pozwany - niezależnie od działania jako organ spółki - samodzielnie władał parterem budynku i korzystał z niego we własnym interesie. Tych faktów powódka nie udowodniła mimo spoczywającego na niej ciężaru dowodu (art. 6 k.c.).

Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 19 kwietnia 2017 r., III CZP 84/16 wskazał, że korzystanie z nieruchomości przez posiadacza samoistnego, który oddał rzecz do używania najemcy polega wyłącznie na pobieraniu pożytków cywilnych
(art. 224 i 225 k.c.). W świetle tej uchwały roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy należy kierować przeciwko podmiotowi, który w okresie objętym żądaniem faktycznie władał rzeczą bez skutecznego względem uprawnionego tytułu prawnego. Jeżeli natomiast posiadacz samoistny oddał rzecz osobie trzeciej w posiadanie zależne, jego korzystanie z rzeczy sprowadza się do pobierania pożytków cywilnych.
W takim wypadku wobec posiadacza samoistnego który oddał rzecz innemu podmiotowi aktualne może być roszczenie o zwrot pobranych pożytków albo o ich wartość, nie zaś roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy.

Pozwany jako właściciel nieruchomości, oddając (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością parter budynku nr (...) przy ul. (...) w C.
w posiadanie zależne na podstawie umowy użyczenia zachował status posiadacza samoistnego w rozumieniu art. 337 k.c. Nie można podzielić stanowiska, że pozwany
jako właściciel nieruchomości nie mógł być zarazem jej posiadaczem samoistnym. Własność i posiadanie należą do odmiennych kategorii prawnych. Własność jest prawem podmiotowym, natomiast posiadanie stanem faktycznym polegającym na wykonywaniu władztwa nad rzeczą. Z art. 336 k.c. wynika, że posiadaczem samoistnym jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Za posiadacza samoistnego może być zatem uznany również właściciel, jeżeli wykonuje faktyczne władztwo odpowiadające treści prawa własności. Nie oznacza to jednak, że pozwany ponosi w sprawie wobec powódki odpowiedzialność za wynagrodzenie za bezumowne korzystanie w związku z ustanowionym na jej rzecz prawem użytkowania które ograniczyło jego prawo własności. Skoro wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy jest związane z faktycznym władaniem rzeczą
to odpowiedzialność pozwanego może dotyczyć co najwyżej zwrotu pobranych pożytków lub ich wartości albo wartości pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał. Posiadacz samoistny, który oddał rzecz w posiadanie zależne, nie ma obowiązku zaspokojenia roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, ponieważ jego korzystanie zostało zredukowane do pobierania pożytków cywilnych. Roszczenie
o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy może być dochodzone wobec faktycznego posiadacza, a posiadacz samoistny który oddał rzecz w posiadanie zależne odpowiada za zwrot pożytków (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2019 r., I CSK 240/18).

W niniejszej sprawie powódka nie sformułowała przeciwko pozwanemu żądania zapłaty w oparciu o podstawę faktyczną obejmującą zwrot pożytków cywilnych lub wartość tych które zużył oraz o wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał ograniczając się do żądania zapłaty związane z faktycznym korzystaniem przez pozwanego z parteru budynku. Dodać należy, że pozwany oddał spółce parter budynku na podstawie umowy użyczenia, która ma charakter nieodpłatny a zatem roszczenie o wydanie wartości pożytków cywilnych, nawet gdyby zostało przez powódkę sformułowane, nie byłoby uzasadnione. Mając na uwadze powyższe, skoro pozwany nie zajmował parteru budynku, brak było podstaw do obciążenia go wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie.

Dodać należy, że gdyby hipotetycznie przyjąć, że pozwany jest w sprawie legitymowany biernie (w orzecznictwie wyrażono pogląd, że rozpoznanie roszczenia o zwrot pożytków może być dokonane w ramach powództwa o wynagrodzenie za korzystanie
z rzeczy skoro dotyczy korzystania z rzeczy w węższym zakresie; zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2019 r., I CSK 240/18) to powódka, mimo zarzutu podniesionego przez pozwanego (zob. pkt 14 pisma oznaczonego datą 18 listopada 2024 r., k. 89), nie udowodniła wysokości roszczenia (art. 6 k.c., art. 232 k.p.c.). Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, zaś stosownie do art. 232 k.p.c. to strony są obowiązane wskazywać dowody
dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Skoro powódka domagała się zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z parteru budynku, obowiązana była wykazać nie tylko samą zasadę odpowiedzialności pozwanego, lecz również wysokość świadczenia, którego dochodziła. Wysokość wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości powinna odpowiadać obiektywnej, rynkowej wartości korzystania z rzeczy w danym okresie, a więc kwocie, jaką uprawniony mógłby uzyskać, gdyby oddał daną część nieruchomości do odpłatnego korzystania na warunkach rynkowych. Ustalenie tej wartości wymaga wiadomości specjalnych, zwłaszcza w przypadku określenia możliwego do uzyskania czynszu za część budynku z uwzględnieniem powierzchni nieruchomości, jej stanu technicznego, przeznaczenia, lokalizacji oraz realiów lokalnego rynku najmu. Tego rodzaju ustalenia nie mogą być zastąpione dowolnym wyliczeniem strony ani odwołaniem się do subiektywnego przekonania powódki co do możliwego do uzyskania czynszu na wynajem parteru w domu wolnostojącym (k. 4). Powódka, działając przez zawodowego pełnomocnika, mimo zakwestionowania przez pozwanego wysokości roszczenia nie zgłosiła wniosku
o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność możliwego do uzyskania czynszu za parter budynku w okresie objętym żądaniem pozwu. W konsekwencji Sąd
nie dysponował materiałem dowodowym umożliwiającym ustalenie wysokości należnego świadczenia. Brak było w sprawie podstaw do zastępowania inicjatywy dowodowej strony reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika działaniem z urzędu.

O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 98 ust. 1 i 3 k.p.c.
zasądzając od powódki R. C. (1) na rzecz wygrywającego proces pozwanego L. C. (2) wszystkie poniesione przez niego koszty celowej obrony.
Do kosztów procesu zaliczyć należało wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego obliczone na podstawie § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2026 r., poz. 215) w kwocie 900,00 zł i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł, razem 917,00 zł.
Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu zasądzono odsetki w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygnatura akt I C 1050/24/P upr

ZARZĄDZENIE

1.  odnotować uzasadnienie wyroku z dnia 30 marca 2026 r.;

2.  doręczyć pełnomocnikowi pozwanego przez PI odpis wyroku wraz z uzasadnieniem;

3.  wezwać pełnomocnika powódki przez PI do uzupełnienia braków wniosku
o doręczenie odpisu wyroku z dnia 30 marca 2026 r., I C 1050/24/P upr wraz
z uzasadnieniem poprzez podpisanie przez pełnomocnika powódki wniosku (pismo oznaczone datą 20 kwietnia 2026 r.) lub przesłanie podpisanego egzemplarza pisma oraz uiszczenie opłaty sądowej od wniosku w kwocie 100,00 zł – w terminie jednego tygodnia od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia wniosku;

4.  dokumenty z okładki wszyć;

5.  kal. 10 dni lub wraz z wpływem.

C., dnia 27 kwietnia 2026 roku

Sędzia Marek Kamionka