Wyrok z 11 czerwca 2026, sygn. III AUa 1031/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 czerwca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy (...)

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. w W.

sprawy K. H.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w F.

o wysokość emerytury

na skutek apelacji K. H.

od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku

z dnia 22 lipca 2025 r. sygn. akt VI U 877/23

oddala apelację.

Iwona Szybka

Sygn. akt III AUa 1031/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F., ustalił odwołującej wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 26 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne w wysokości 285.656,02 zł oraz kapitału początkowego w wysokości 248.060,15 zł z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę. Średnie dalsze trwanie życia wyniosło 234,40 miesięcy. Wartość świadczenia wyniosła 2.276,95 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. decyzją z dnia 10 sierpnia 2023 r. (...), ustalił odwołującej wysokość i podjął wypłatę okresowej emerytury kapitałowej od 1 lipca 2023 r. Okresowa emerytura kapitałowa w nowej wysokości wyniosła 527,29 zł. Okresowa emerytura kapitałowa wypłacana była łącznie z emerytura przysługującą na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej, ustalonej decyzją z 10sierpnia 2023 r. Od września 2023 r. podstawę opodatkowania stanowiła miesięczna kwota 2.804,00 zł, po potrąceniu zaliczki na podatek odprowadzanej do urzędu skarbowego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, wysokość świadczenia od wypłaty wynosiła miesięcznie 2.515,86 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. H. wskazując, że nie uzyskała informacji w sprawie obliczenia składek z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Rolników, które mają wpływ na wysokość przyznanej emerytury. W związku z prowadzeniem postępowania wyjaśniającego z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w F., organ rentowy potraktował odwołanie ubezpieczonej jako wniosek zamienny.

Decyzją z dnia (...) r. (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F., z uwagi na załączenie przez odwołującą zaświadczenia o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach 1 stycznia 1998 r. – 31 marca 2000 r. oraz 1 października 2006 r. – 30 września 2007 r. i po uzyskaniu informacji z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w F., że odwołująca nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego, ponownie ustalił odwołującej wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej. Organ rentowy, przy ustalaniu wysokości emerytury przyznanej na podstawie ustawy emerytalnej i okresowej emerytury kapitałowej, na podstawie art. 26 ust. 1 i 26a ust. 1 ustawy emerytalnej, uwzględnił zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 13 lat i 3 miesięcy, tj. 159 miesięcy. Zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników wyniosło 189,42 zł. Od 1 listopada 2023 r. obliczona emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wraz okresową emeryturą kapitałowa oraz zwiększeniem rolnym brutto wyniosła 2.993,66 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła 2.665,23 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. H. zakwestionowała wyliczenie wysokości przyznanej emerytury.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia (...) r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił odwołania. Od decyzji (...) z dnia (...) i (...) z dnia (...)

Sąd Okręgowy ustalił, że K. H., ur. (...), złożyła w dniu (...) r. wniosek o emeryturę. W dniu (...) r. złożyła wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego, przedkładając świadectwo pracy z (...) r., potwierdzające ustanie jej zatrudnienia z dniem (...)

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F., przyznał ubezpieczonej emeryturę od (...) tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek. Do obliczenia wysokości emerytury przyjęto:



kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynoszącą 285.656,02 zł,



kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego wynoszącą 248.060,15 zł,



średnie dalsze trwanie życia wynoszące 234,40 miesięcy.

Wysokość emerytury obliczono zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej w następujący sposób: (285.656,02 + 248.060,15)/ 234,40 = 2.276,95 zł.

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. ustalił odwołującej wysokość i podjął wypłatę okresowej emerytury kapitałowej od (...) r. Wysokość emerytury kapitałowej stanowiła ilość środków, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na subkoncie, ustalonych na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano odwołującej okresową emeryturę kapitałową, tj. 123.597,74 zł i średniego dalszego trwania życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego 234,40 miesięcy. Okresowa emerytura kapitałowa w nowej wysokości wyniosła 527,29 zł.

Okresowa emerytura kapitałowa wypłacana była łącznie z emeryturą przysługującą odwołującej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej w następujący sposób: 2.276,95 zł + 527.29 zł = 2.804,24 zł. Od września 2023 r. podstawę opodatkowania stanowiła miesięczna kwota 2.804,00 zł, po potrąceniu zaliczki na podatek odprowadzanej do urzędu skarbowego w kwocie 36,00 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 252,38 zł, wysokość świadczenia od wypłaty wynosiła miesięcznie 2.515,86 zł.

W dniu (...) r. odwołująca złożyła odwołanie od decyzji z (...) r., w którym wskazała, że nie uzyskała informacji w sprawie obliczenia składek z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Rolników, które mają wpływ na wysokość przyznanej emerytury. W dniu (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w F. z zapytaniem, czy: K. H. ma ustalone prawo do emerytury rolniczej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2009 r., czy przy ustalania prawa do tego świadczenia zostały uwzględnione okresy zatrudnienia (ubezpieczenia) ze wskazaniem okresów zatrudnienia uwzględnionych przy ustalaniu prawa odo świadczenia z KRUS, czy po wyłączenia okresów zatrudnienia (ubezpieczenia) K. H. będzie nadal spełniała warunki do emerytury rolniczej, jakie okresy zatrudnienia/ubezpieczenia w KRUS i ZUS zostały uwzględnione przy ustalaniu prawa i wysokości świadczenia rolnego. W dniu (...) r., Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w F. poinformowała organ rentowy, że K. H. nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno-rentowego. Odwołująca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach 1 stycznia 1998 r. – 31 marca 2000 r. oraz 1 października 2006 r. – 30 września 2007 r. Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F., ponownie ustalił wysokość świadczenia i przyznał ubezpieczonej emeryturę od (...) r., tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek. Do obliczenia wysokości emerytury przyjęto: kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynoszącą 285.656,02 zł, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego wynoszącą 248.060,15 zł, średnie dalsze trwanie życia wynoszące 234,40 miesięcy. Wysokość emerytury obliczono zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej w następujący sposób: (285.656,02 + 248.060,15)/ 2.34,40 = 2.276,95 zł. Ponadto przyjął: wysokość okresowej emerytury kapitałowej 527,29 zł, zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne wynoszące 189,42 zł (uwzględniając zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 13 lat i 3 miesięcy, tj. 159 miesięcy). Od (...) r. obliczona emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wraz okresową emeryturą kapitałowa oraz zwiększeniem rolnym brutto wyniosła 2.993,66 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła 2.665,23 zł.

Stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz w oparciu o opinię biegłego z zakresu rachunkowości i księgowości G. A.. Przedmiot sporu stanowiła kwestia poprawności ustalenia wysokości emerytury przyznanej odwołującej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej wraz z przyznaną jej okresowa emeryturą kapitałową oraz dodatkiem z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie rolników. Zdaniem ubezpieczonej, wysokość przyznanej jej emerytury nie była świadczeniem wyliczonym w najkorzystniejszym dla niej wariancie. Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i księgowości celem sporządzenia opinii w sprawie wyliczenia świadczenia emerytalnego dla odwołującej w najkorzystniejszym wariancie, przy uwzględnieniu dokumentacji dołączonej do sprawy oraz na podstawie akt rentowych znajdujących się w KRUS. Biegły ustalił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. na mocy decyzji z dnia 10 sierpnia 2023 r. przyznał ubezpieczonej emeryturę od (...) uwzględniającą przyznaną okresową emeryturę kapitałową w łącznej wysokości 2.804,23 zł. Kolejno, na mocy decyzji z dnia (...) ponownie ustalił wysokość świadczenia i przyznał ubezpieczonej emeryturę od (...) r., powiększoną o okresową emeryturę kapitałową i dodatek z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej wysokości: 2.993,66 zł. Biegły w pierwszej kolejności zweryfikował poprawność wyliczenia kapitału początkowego, uwzględniając dokumentację przedstawioną przez odwołującą do akt ZUS. Następnie przeliczył wartość emerytury na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej, uwzględniając kwoty składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej na podstawie decyzji ZUS oraz kwotę okresowej emerytury kapitałowej, a następnie ustalił kwotę zwiększenia z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres: 13 lat i 3 miesięcy. Biegły wyliczył, że wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego w najkorzystniejszym dla odwołującej wariancie wynosi: 27,02%., zaś kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniósł 31.956,10 zł. Kolejno, wyliczył kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego na dzień ustalenia prawa do świadczenia zgodnie z art. 25a ust.2 pkt. 3 ustawy emerytalnej, na mocy którego ostatniej kwartalnej waloryzacji kapitału początkowego dokonuje się za pierwszy kwartał danego roku w przypadku ustalenia świadczenia w trzecim kwartale danego roku (świadczenie liczone od 1 lipca 2023r.) w wysokości 201.736,04 zł. Biegły zaznaczył, że organ rentowy ustalił kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego na dzień (...) na kwotę 248.060,15 zł. Z uwagi na fakt, że organ rentowy nie przedstawił pełnej dokumentacji dotyczącej kapitału początkowego, na podstawie której ustalił zwaloryzowaną kwotę kapitału początkowego 248.060,15 zł, a kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego ustalona przez organ rentowy jest korzystniejsza dla odwołującej, biegły do dalszych wyliczeń uwzględnił tę wartość. Biegły, potwierdzając ustalenia organu rentowego, wyliczył dodatek z tytułu opłacania składek na ubezpieczenia społeczne rolników w wysokości 189,42 zł oraz wysokość okresowej emerytury kapitałowej w kwoce 527,29 zł. Biegły do wyliczenia wysokości emerytury zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej uwzględnił: kwotę składki zaewidencjonowanej na koncie z uwzględnieniem waloryzacji: 285 656,02 zł, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego 248 060,15 zł, średnie dalsze trwanie życia: 234,40 miesięcy. Wyliczona wysokości emerytury zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej wyniosła 2.276,95 zł. Do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych biegły doliczył okresową emeryturę kapitałową w kwocie 527,29 zł oraz zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenia społeczne rolników w kwocie 189,42 zł. Biegły sądowy ustalił, iż łączna kwota emerytury odwołującej w najkorzystniejszym dla niej wariancie wynosi: 2.993,66 zł, a wyliczona wartość emerytury jest identyczna, jak ustalona w zaskarżonej decyzji organu rentowego.

Opinia biegłego była przedmiotem zastrzeżeń odwołującej. Odwołująca wniosła o sporządzenie opinii uzupełniającej w zakresie dotyczącym naliczenia emerytury przy uwzględnieniu okresu zatrudnienia od 1 lutego 2002 r. do 31 października 2006 r., udzielenie odpowiedzi, czy ww. okres uwzględniony został przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wyliczeniu kapitału początkowego, czy wynagrodzenie osiągane przez odwołującą w tym czasie spowodowałyby zwiększenie kwoty emerytury, a także czy fakt opłacania składek na ubezpieczenie rolnicze przez okres 13 lat i 3 miesięcy został uwzględniony w wyliczeniach organu rentowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi wskazał, że wysokość emerytury przyznanej w myśl art. 24 ustawy emerytalnej została ustalona na wniosek zainteresowanej w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego i obliczono się w oparciu o art. 25-26 ustawy emerytalnej tj. do ustalenia podstawy obliczenia emerytury uwzględniono: kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury w nowej wysokości - czyli składki zapisane do 30.06.2023 r. w łącznej wysokości 285.656,02 zł, kwota składek zawiera składki opłacone w z tytułu zatrudnienia w okresie od 1 lutego 2000 r. do 31 października 2006 r.: 2000 r. – 3.134,77 zł, 2001 r. – 2.690,83 zł, 2002 r. – 2.993,90 zł, 2003 r. – 3.168,54 zł, 2004 r. – 3.410 zł, 2005 r. – 3.258,45 zł, 2006 r. – 2.729,93 zł, składki te uwzględniono w procesie waloryzacji przy ustalaniu wysokości świadczenia, zwaloryzowany kapitał początkowy (obliczony za okresy przed 1 stycznia 1999 r.) w wysokości: 248.060,15 zł. Do ustalenia okresowej emerytury kapitałowej uwzględniono środki zaewidencjonowane na subkoncie z uwzględnieniem ich waloryzacji, zapisane na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku tj. 123.597,74 zł. Ponadto, organ rentowy wyjaśnił, iż okres zatrudnienia od 1 lutego 2000 r. do 31 października 2006 r. nie został uwzględniony do ustalenia kapitału początkowego, ponieważ kapitał początkowy ustala się z okresów zatrudnienia do 31 grudnia 1998 r. Natomiast okresy przypadające od 1 stycznia 1999 r. uwzględnia się na koncie ubezpieczonego w postaci zindywidualizowanej składki co oznacza, że z tytułu zatrudnienia zakład pracy zobowiązany jest odprowadzić od wynagrodzenia obowiązującą składkę, która zapisywana jest na koncie ubezpieczonego i odpowiednio zwaloryzowana stanowi podstawę przyszłej emerytury. W decyzji organu rentowego z 19 września 2023 r. poinformowano, że przy ustalaniu wysokości emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i okresowej emerytury kapitałowej uwzględniono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres: 13 lat i 3 miesiące. Zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników wyniosło 189,42 zł. W ocenie Sądu Okręgowego opinia biegłego była jasna, spójna, rzetelna i zawierała kompleksowe odniesienie do przedstawionej tezy dowodowej. Wyliczenia biegłego zostały sporządzone w oparciu o dokumentację zawartą w aktach rentowych, która na etapie postępowania sądowego została złożona w oryginale i którą Sąd uznał za w pełni wiarygodną.

Odwołująca podtrzymała wniosek o przeprowadzenie dowodu z pisemnej opinii uzupełniającej biegłego sądowego w zakresie dotyczącym sprawdzenia rzetelności i poprawności danych załączonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz wpływu tychże danych na wysokość emerytury. Odwołująca wskazała, że pismo organu rentowego z dnia 25 marca 2025 r. zawiera nieścisłość w postaci wskazanych kwot składek opłaconych z tytułu zatrudnienia w okresie od 1 lutego 2000 r. do 31 października 2006 r. w zestawieniu z załącznikiem, a także iż w okresie zatrudnienia od 1 lutego 2000 r. do 30 września 2006 r. podlegała ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym (ubezpieczenia obowiązkowe), których płatnikiem była Jednostka Wojskowa 362. Odwołująca dodała, że wyjaśnienia organu rentowego zawierają nieścisłość w postaci niewykazania kwoty wypłaconego świadczenia (wynagrodzenia) w zestawieniu za rok 2000 wynikającego z kodu świadczenia 220, a wykaz podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe zawiera nieścisłości w nazwie płatnika składek.

W odpowiedzi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko w sprawie, wyjaśniając, że odwołująca myli składkę z podstawą jej wymiaru. W przypadku K. H. w 2000 r. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wyniosła 17.508,43 zł, zaś same składki – 3.134,77 zł. Kwota 34,24 zł przysługująca za okres od 4 września 2000 r. do 11 września 2000 r. nie stanowiła podstawy wymiaru składki. Zgodnie bowiem z § 2 pkt 24 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (j.t. Dz. U z 2025r., poz. 316), składniki wynagrodzenia, do których pracownik ma prawo w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego, wypłacane za okres pobierania tego wynagrodzenia lub zasiłku, nie stanowiły i wciąż nie stanowią podstawy wymiaru składek ubezpieczeniowych.

Odwołująca poparła odwołanie, wskazując, że nie zgadza się z wysokością oprowadzanych składek wskazanych w pismach organu rentowego za lata 2000-2006. Według jej obliczeń, składki emerytalno-rentowe za lata 2000-2006 są inne niż wskazane przez zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wniosła o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego. Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt. 5 k.p.c. postanowił pominąć wniosek odwołującej o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego G. A., ponieważ opinia biegłego była wyczerpująca. Nadto, organ rentowy w pismach procesowych składanych w toku postępowania wyjaśnił wątpliwości odwołującej związane z zaliczeniem składek z okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym w latach 2000-2006.

W tak ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji, powołując się na treść 24 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1-6 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uznał odwołania za niezasadne. Istotne znaczenie dla ustalenia wysokości emerytury obliczonej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej ma wysokość kapitału początkowego. Zgodnie z treścią przepisu art. 173 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy tj. na dzień 1 stycznia 1999 r. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy okresy składkowe (art. 6) i nieskładkowe (art. 7) w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2 ustawy emerytalnej). Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się zatem przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy emerytalnej, enumeratywnie w niej wymienione okresy składkowe i nieskładkowe. Okresy składkowe wymienione są w art. 6 ustawy emerytalnej, a nieskładkowe w art. 7 ustawy emerytalnej. Kapitał początkowy ustala się na dzień 1 stycznia 1999 r., a więc do ustalenia wysokości kapitału początkowego uwzględnia się okresy składkowe i nieskładkowe przypadające przed tym dniem.

Organ rentowy wydając decyzję z dnia (...) r., a następnie 19 września 2023 r. o ustaleniu wysokości i podjęciu wypłaty emerytury z funduszu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku odwołującej uwzględnił łącznie 6 miesięcy i 14 dni okresów składkowych oraz łącznie 6 lat, 2 miesiące i 5 dni, tj. 74 miesiące okresów nieskładkowych. Tyle wynosiły udowodnione przez odwołującą okresy składkowe i nieskładkowe na dzień 1 stycznia 1999 r. Dalej Sąd Okręgowy wyjaśnił, że podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16 i 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. (art. 174 ust. 3 ustawy emerytalnej). Wartość kapitału początkowego jest zasadniczo determinowana wysokością dochodów, od których opłacono składki na ubezpieczenie społeczne, uzyskiwanych przed 1999 r. oraz długością przebytych okresów składkowych i nieskładkowych. W niniejszej sprawie wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r. dla odwołującej została ustalona w wysokości 31.956,10 zł. Odwołująca nie przedstawiła żadnych konkretnych zarzutów co do wysokości kapitału początkowego, a Sąd z urzędu nie znalazł również podstaw do jej kwestionowania.

Drugim elementem mającym wpływ na wysokość emerytury zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej jest kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Kwota składek zaewidencjonowanych na koncie odwołującej z uwzględnieniem waloryzacji przyjęta przez organ rentowy do obliczenia wysokości emerytury wyniosła 286.656,02 zł. Odwołująca nie przedstawiła żadnych konkretnych zarzutów do tej wartości.

Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. Organ rentowy do wyliczenia emerytury odwołującej przyjął średnie trwanie życia w wysokości 234,40 miesięcy.

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że okres zatrudnienia od 1 stycznia 2000 r. do 31 października 2006 r., którego zaliczenia do kapitału początkowego domagała się odwołująca, nie został uwzględniony do ustalania kapitału początkowego, ponieważ kapitał początkowy ustala się z okresów zatrudnienia do dnia 31 grudnia 1998 r. Natomiast okresy przypadające po 1 stycznia 1999 r. uwzględnia się na koncie ubezpieczonego w postaci zindywidualizowanej składki zapisywanej na koncie ubezpieczonego i odpowiednio waloryzowanej, stanowiącej podstawę przyszłej emerytury.

Wysokość emerytury ustalonej zgodnie z art. 26 ulega zwiększeniu za okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ubezpieczenie emerytalno-rentowe, o których mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zwiększenie to ustala się według zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej przewidzianych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników na podstawie zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okresach opłacania składek (art. 26a ust. 1 ustawy emerytalnej). Zwiększenie, o którym mowa w ust. 1, nie przysługuje osobie mającej ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 26a ust. 2 ustawy emerytalnej). Zwiększenie, o którym mowa w ust. 1, przyznaje się ubezpieczonemu, który legitymuje się okresami, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1, krótszymi niż 25 lat (art. 26a ust. 3 ustawy emerytalnej). W okresie składkowym uwzględnia się okres, za który ustalono zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników na podstawie art. 26a ustawy emerytalnej. Przy obliczaniu kwoty zwiększenia znajduje zastosowanie art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.), zgodnie z którym zwiększenie wynosi 1% emerytury podstawowej za każdy rok opłacania składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Emerytura podstawowa to kwota miesięcznej najniższej emerytury, której wysokość określa prezes ZUS-u w formie komunikatu zamieszczanego w Monitorze Polskim. Od 1 marca 2023 roku jest to kwota 1.429,60 zł. Przy ustalaniu kwoty emerytury organ rentowy uwzględnił zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres: 13 lat, 3 m-ce, 0 dni czyli 13,25% emerytury podstawowej. Zatem zwiększenie wyniosło: 1 429,60 zł x 13,25% = 189,42 zł.

Sąd Okręgowy uznał, że odwołująca poza ogólnymi uwagami na temat krzywdzącej ją i zbyt niskiej wysokości zwiększenia z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie przedstawiła żadnych konkretnych zastrzeżeń co do sposobu wyliczenia emerytury, parametrów przyjętych do jej wyliczenia, czy uwzględnionych okresów składkowych i nieskładkowych. Z tego też względu oddalił odwołanie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

Apelację od wyroku wniosła K. H. zaskarżając go w całości i zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych. Podniosła, że nie zostały uwzględnione wszystkie zgłaszane przez nią wątpliwości, w szczególności te, które dotyczą odprowadzanych składek do OFE, że nie został uwzględniony wniosek o przeprowadzenie dowodu z pisemnej opinii uzupełniającej oraz błędnie przyjęto wartość naliczenia średniego dalszego trwania życia do wyliczeń emerytury, bo wartość ta jest inna w decyzji z dnia 8 sierpnia 2023r, a inna w decyzji z dnia 27 czerwca 2024r. Domagała się wyjaśnienia wątpliwości jakie powstały przy obliczaniu przez biegłego kapitału początkowego. Wniosła o dopuszczenie dowodu z pisma (...) z 13 marca 2006r. Doprecyzowując na rozprawie apelacyjnej wnioski apelacji wskazała, że nie wnosi o zmianę wyroku, ale o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozpoznający sprawę Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, nie naruszył zasad postępowania, jak i norm prawa materialnego w procesie subsumpcji, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie zarzutów wskazanych w apelacji. Zaskarżone orzeczenie jest trafne i brak jest podstaw do jego zmiany. Prawidłowe rozstrzygnięcie każdej sprawy uzależnione jest od spełnienia przez sąd orzekający dwóch naczelnych obowiązków procesowych: przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób zgodny z przepisami procedury cywilnej oraz dokonania wszechstronnej oceny wszystkich okoliczności ujawnionych w toku procesu, zaś rozstrzygnięcie sądu winno znajdować swoje oparcie w przepisach prawa materialnego, odpowiednio zastosowanych do ustalonej podstawy faktycznej. Celem kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia jest zbadanie, czy w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania sąd pierwszej instancji sprostał przedstawionym założeniom. Przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny kontrola zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd a quo uczynił zadość powyższym wymogom, albowiem przeprowadził postępowanie dowodowe w szerokim zakresie i wyjaśnił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, dokonując oceny syntetycznej i zgodnej z doświadczeniem życiowym.

Jak wynika z sentencji zaskarżonego wyroku, Sąd Okręgowy oddalił odwołanie K. H. od decyzji (...) z dnia (...) i odwołanie od decyzji (...) z dnia (...) Obie te decyzje ustalały wysokość emerytury skarżącej (łącznie z emeryturą kapitałową, która w obu decyzja wyniosła 527,29 zł), a różniły się tylko tym, że w drugiej decyzji ZUS doliczył do emerytury zwiększenie wysokości 189,42 zł z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Rozpoznając odwołania K. H., Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego i po akceptacji wniosków biegłego, oddalił odwołania uznając, że organ rentowy prawidłowo wyliczył wysokość emerytury odwołującej się. W apelacji K. H. wskazała, że nie zostały uwzględnione wszystkie jej wątpliwości. Zgłosiła wątpliwości odnośnie do składek odprowadzonych do OFE i wniosła o dopuszczenie dowodu z pisma (...) z dnia (...) odnośnie do wysokości ustalonego kapitału początkowego wskazując na decyzje z dnia (...) i (...) co do dalszego średniego trwania życia, gdyż w zaskarżonej decyzji jest 234,4 miesięcy, a w decyzji z 7 czerwca 2024r. jest 251 miesięcy.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w odwołaniach K. H. postawiła jedynie zarzut, że „nie uzyskała jasno sprecyzowanej odpowiedzi w temacie obliczenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Rolników” oraz, że „wyliczenia w decyzji z dnia 19.09.2023r. nie są prawidłowe dlatego też nie zgadza się z ich treścią” i „niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z pisemnej opinii biegłego”.

W związku z powyższymi choć niesprecyzowanymi zarzutami, poza składką na FUSR, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości celem wyliczenia świadczenia emerytalnego K. H. w najkorzystniejszym wariancie, przy uwzględnieniu dokumentacji dołączonej do akt sprawy oraz na podstawie akt rentowych KRUS. W oparciu o powyższą tezę biegły wydał opinię, w której ustalił wysokość kapitału początkowego, wysokość zwiększenia z tytułu składek na (...), wysokość emerytury kapitałowej, uwzględnił dokumentację znajdującą się w aktach rentowych i ostatecznie ustalił, że organ rentowy w ostatniej decyzji, tj. z 19 września 2023r., po uzyskaniu informacji o opłacaniu składek na FUSR, prawidłowo obliczył wysokość emerytury skarżącej.

Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania sądowego K. H. wniosła o opinię uzupełniającą, bo chciała się dowiedzieć, czy okres zatrudnienia od 1 lutego 2000r. do 31b października 2006r. został uwzględniony i czy składki na FUSR zostały uwzględnione. W tym miejscu nasuwa się uwaga, że gdyby K. H. przeczytała decyzję z dnia 19 września 2023r. i opinię biegłego, to wiedziałaby, że ma doliczone zwiększenie z tytułu zapłaconych składek na FUSR. Nie mniej powyższe wątpliwości zostały przez organ rentowy wyjaśnione w piśmie procesowym z dnia 25 marca 2025r. Ponowne wątpliwości ubezpieczona zgłosiła w piśmie z dnia 9 czerwca 2025r., a ZUS wyjaśnił je w piśmie z dnia 4 lipca 2025r. Z kolei na rozprawie w dniu 22 lipca 2025r. K. H. wskazała, że nie zgadza się z wysokością odprowadzonych, a przyjętych przez ZUS składek w latach 2000-2006, ale dlaczego, to już tego wyjaśnić nie potrafiła. Nadal podtrzymała zastrzeżenia do wysokości uwzględnionego zwiększenia rolnego i wniosła o opinię uzupełniającą biegłego.

Mając powyższy stan faktyczny na uwadze, zasadnie Sąd Okręgowy pominął wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

Zauważyć należy, że w toku postępowania przed Sądem I instancji, K. H. zgłaszała coraz to nowe żądania i zastrzeżenia, które nie były objęte odwołaniem. Pomimo tego, Sąd Okręgowy uwzględnił wszystkie zgłoszone wątpliwości i wyjaśnił je. I na tym należy poprzestać.

Jeśli K. H. ma jeszcze inne wnioski i zastrzeżenia do wysokości jej emerytury, to zobowiązana jest zgłosić je do organu rentowego. Na etapie postępowania apelacyjnego żadne dalsze zastrzeżenia nie mogą być uwzględniane. Postępowanie apelacyjne służy ocenie postępowania przed Sądem I instancji. A to postępowanie, jak wynika z akt sprawy, było prawidłowe, wszechstronne i wyczerpujące. Nie mogą być też oceniane inne decyzje niż te, od których wniesiono odwołanie. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzyga o zasadności odwołania w granicach wyznaczonych zakresem samego odwołania i przedmiotem zaskarżonej decyzji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2019 roku, sygn. akt I UK 179/18, Legalis). Dlatego też przedmiotem rozpoznania w sprawie mogły być jedynie okoliczności wynikające z zaskarżonej decyzji oraz podniesione przez ubezpieczoną w odwołaniu od niej. Bezprzedmiotowe są zatem wyrażone w apelacji zarzuty dotyczące decyzji z dnia 19 czerwca 2024 r., bowiem decyzja ta nie była przedmiotem tego postępowania. Z kolei o prawidłowości przyjętego w zaskarżonych decyzjach z dnia 10 sierpnia 2023 r. i 19 września 2023 r. średniego dalszego trwania życia w wymiarze 234,4 miesięcy wypowiedział się biegły sądowy.

Reasumując, organ rentowy prawidłowo wyliczył wysokość emerytury ubezpieczonej. Prawidłowość tych wyliczeń potwierdził biegły sądowy z zakresu rachunkowości i księgowości, którego opinii skarżąca skutecznie nie zdołała podważyć. Zauważyć przy tym trzeba, że K. H. na rozprawie apelacyjnej nie potrafiła sprecyzować jakich błędów w wyliczeniu jej emerytury upatruje w zaskarżonych decyzjach, jak również ile w jej ocenie powinno wynosić jej świadczenie. Nie była nawet przekonana, czy uwzględnienie przedłożonych przez nią dokumentów wpłynie na podwyższenie świadczenia. Intencją skarżącej było jedynie zweryfikowanie poprawności wyliczeń dokonanych przez organ rentowy i takiej też weryfikacji dokonał Sąd Okręgowy, na podstawie opinii biegłego sądowego, o co w odwołaniu wnosiła K. H..

Z tych też względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Iwona Szybka