Wyrok z 22 grudnia 2015, sygn. I ACa 771/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 grudnia 2015 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga

Sędziowie: SA Karol Ratajczak

SA Roman Stachowiak /spr./

Protokolant: st.sekr.sąd. Sylwia Stefańska

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. w P.

przeciwko W. C. (1), D. C.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanych

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I C 2015/14

I.  z mienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że nakaz zapłaty z 3.04.2013 r. w sprawie I Nc 152/13 Sądu Okręgowego w Poznaniu uchyla nadto co do kwoty 6.054,42 (sześć t ysięcy pięćdziesiąt cztery 42/100) z ł

z ust awowymi odsetkami od tej kwoty i w tym zakresie powództwo oddala;

II.  w pozostałej części oddala apelację;

III.  zasądza od pozwanych na rzecz powoda 7.062 (siedem tysięcy sześćdziesiąt dwa) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Karol Ratajczak Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Roman Stachowiak

Sygn. akt I A Ca 771/15

UZASADNIENIE

Powódka ( (...) Sp. z o.o. w P.) twierdziła, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawarła z pozwanym D. C. umowę leasingu, na zabezpieczenie wykonania której pozwany wystawił weksel in blanco, poręczony przez pozwaną W. C. (1). Na tej podstawie w nakazie zapłaty z 3.04.2013 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu nakazał pozwanym, aby zapłacili solidarnie na rzecz powoda 91.872,91 zł z ustawowymi odsetkami od 22.02.2013 r. i kosztami procesu w kwocie 4.766 zł.

Do rozpoznania zarzutów pozwanych od nakazu zapłaty zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy uchylił nakaz zapłaty co do kwoty 45 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 22.02.2013 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie, a w pozostałym zakresie nakaz zapłaty utrzymał w mocy. Rozstrzygnięcie to Sąd Okręgowy uzasadnił następująco:

W dniu 14.05.2010 r. powódka zawarła z pozwanym umowę leasingu. Przedmiotem umowy był laser do znakowania metali. Zgodnie z umową leasingobiorca zobowiązany był do uiszczenia 48 rat na zasadach określonych w harmonogramie. W przypadku wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu przed upływem okresu, na jaki została zawarta, finansującemu przysługiwało poza roszczeniem o zapłatę zaległych opłat leasingowych wraz z odsetkami, kosztami i podatkami, roszczenie o zapłatę wartości umownej obliczonej w następujący sposób: wartość zdyskontowanych opłat leasingowych pozostałych do spłaty w okresie od dnia wypowiedzenia umowy do dnia w którym zgodnie z umową powinna się ona zakończyć, podwyższona o odpowiednio obliczoną lub uzgodnioną przez strony i zdyskontowaną wartość rezydualną przedmiotu leasingu, wszelkie opłaty związane z wypowiedzeniem lub z odstąpieniem od umowy oraz ze zwrotem, zabezpieczeniem, wyceną, transportem, magazynowaniem i spieniężeniem przedmiotu leasingu oraz pomniejszona o kwotę przychodu, jaką finansujący uzyskałby lub mógłby uzyskać za przedmiot leasingu i ewentualne kwoty wypłacone przez ubezpieczyciela na rzecz finansującego.

Do obliczenia wartości zdyskontowanych opłat leasingowych przewidziano następujący wzór:

Wartość zdyskontowana -

n - liczba pozostałych do zapłaty rat leasingowych do końca pierwotnego okresu trwania umowy leasingu,

i - miesięczna stopa dyskontowy równa 1/12 stopy oprocentowania kredytu, którym została zrefinansowana umowa leasingu lub aktualnej w dniu wypowiedzenia umowy stopy oprocentowania kredytu obowiązującej dla nowych umów leasingowych, w przepadku jeżeli stopa ta jest niższa,

RATA — miesięczna rata leasingowa,

WK - wartość końcowa (rezydualna).

Integralną część umowy stanowiły ogólne warunki umowy leasingu (OWUL). Zgodnie z punktem V ppkt 3 OWUL płatności wpływające na rzecz finansującego zaliczane są w pierwszej kolejności na poczet sądowych i pozasądowych kosztów dochodzenia należności, następnie na poczet odsetek za zwłokę i w dalszej kolejności na poczet pozostałych należności zaległych. Zaliczenie płatności odbywa się w opisanej powyżej kolejności począwszy od należności wymagalnej najwcześniej spośród należności nieuiszczonych.

Przedmiotowa umowa leasingu zrefinansowana została kredytem oprocentowanym według stopy procentowej obowiązującej dla jednomiesięcznych depozytów bankowych oferowanych między bankami w W. (1 M WIBOR) powiększonej o marżę bankową 1,221 % p.a.

Stawka 1 M WIBOR w okresie między 31.10.2012 a 30.11.2012 roku kształtowała się pomiędzy 4,51 % a 4,77%.

Na zabezpieczenie wykonania powyższej umowy pozwany D. C. wystawił weksel własny wraz z deklaracją wekslową, zaś poręczenia wekslowego udzieliła jego żona W. C. (2). Zgodnie z deklaracją wekslową powódka miała prawo wypełnić weksel na sumę odpowiadającą wysokości wszystkich kwot należnych mu z tytułu zawartej umowy leasingu w razie niedotrzymania przez korzystającego umownego terminu zapłaty tych kwot, czy to w czasie trwania umowy czy to po jej rozwiązaniu lub wygaśnięciu. Do sumy wekslowej mogły być doliczone koszty finansowania wstępnego w wysokości określonej porozumieniem uzupełniającym do umowy leasingu, odsetki należne od dnia wypełnienia weksla i koszty wypełnienia weksla. Poręczenie wekslowe obejmowało zobowiązanie korzystającego do zapłaty sumy wekslowej i wszelkich innych należności związanych z wekslem, w szczególności odsetek od sumy wekslowej i kosztów postępowania sądowego. Powódka miała prawo opatrzyć weksel klauzulą bez protestu oraz datą płatności według własnego uznania, zawiadamiając o tym listem poleconym, wysłanym nie później niż na 7 dni przed terminem płatności na wskazany na deklaracji wekslowej adres.

W związku z niewywiązaniem się przez pozwanego z umowy i opóźnieniem w płatności kolejnych rat powódka dnia 12.11.2012 r. wypowiedziała umowę leasingu i wezwała do zaprzestania używania przedmiotu leasingu, jego zwrotu w terminie 14 dni.

W odpowiedzi na wypowiedzenie umowy kredytowej pozwany zwrócił się do powódki o restrukturyzację umowy polegającą na rozłożeniu ówczesnego zadłużenia na pięć rat. W piśmie z dnia 3.12.2012 r. powódka odmówiła restrukturyzacji umowy. Wiadomością e-mail z dnia 5.12.2012 r. pozwany przedstawił powódce dane spółki (...) Sp. z o.o. w C., zainteresowanej kupnem sprzętu będącego przedmiotem leasingu. Już wcześniej pozwany w rozmowach z powódką proponował sprzedaż maszyny, informował, że zna osoby zainteresowane zakupem, ale dopiero wiadomością z 5.12.2012 r. podał dane potencjalnego nabywcy. Spółka (...) nie zwróciła się jednak do powódki z propozycją przejęcia umowy leasingu ani odkupienia jej przedmiotu.

Dnia 12.12.2012 r. powódka odebrała od pozwanego przedmiot leasingu, a dnia 7.02.2013 r. wypełniła weksel na kwotę 91.827,91 zł i opatrzyła go datą płatności na dzień 21.02.2013 r., o czym poinformowała pozwanego i pozwaną pismami z dnia 7.02.2013 r. wzywając do zapłaty wskazanej sumy.

Na dzień wypowiedzenia umowy leasingu łączne zadłużenie pozwanego z tytułu wymagalnych, a nie spłaconych rat leasingowych wynosiło 59.971,29 zł.

Przedstawiony stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dowodów z dokumentów. Spośród dowodów z dokumentów wątpliwości budziły jedynie noty odsetkowe nr (...) i nr (...), datowane odpowiednio na 28.11.2011 r. i 29.05.2012 r. W obu bowiem tych dokumentach jako adres pozwanego wskazany był adres pozwanego podany przez niego dopiero w piśmie doręczonym 14.08.2012 r. (k. 37). Okoliczność ta ostatecznie nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż z dokumentów przedłożonych przez powódkę nie ma wątpliwości, że pozwany był w opóźnieniu co do płatności rat poprzedzających wskazane w notach daty, czego sam zresztą nie kwestionował. Powódce należą się zatem odsetki za opóźnienie niezależnie od tego, czy pozwany otrzymał noty odsetkowe.

Za nieprzydatne w sprawie Sąd Okręgowy uznał zeznania K. M. (2). Świadek ten zeznał wprawdzie, że gotów był odkupić przedmiot leasingu za kwotę ponad 100.000 zł, ale jednocześnie przyznał, że nie podjął w tym celu żadnych działań. Zeznania tego świadka nie mogą przesądzać kwestii wartości przedmiotu umowy leasingu, świadek nie jest bowiem rzeczoznawcą.

Mając powyższe ustalenia na uwadze, Sąd Okręgowy uznał powództwo w przeważającej części za uzasadnione, a zarzuty powołane przez pozwanych za bezzasadne.

Pozwani zakwestionowali prawidłowość wypełnienia weksla, w tym w szczególności sposób obliczenia dochodzonej należności. Kwota zaległości wynosząca 59.971,29 zł została pozwanym wskazana już w zestawieniu dołączonym do umowy leasingu i nie była przez pozwanych kwestionowana. W odpowiedzi na wypowiedzenie umowy leasingu i wezwaniu do zapłaty tej kwoty pozwany nie twierdził, że zaległość została obliczona nieprawidłowo, lecz zwrócił się z prośbą o rozłożenie tej kwoty na raty. Spór co do należności z tego tytułu powstał dopiero na etapie postępowania sądowego. Pozwani twierdzili bowiem, że ich zaległość wynosi 52.058,23 zł. Nie było pomiędzy stronami sporu co do wysokości wpłat dokonywanych przez pozwanych, a różnica w zajmowanych stanowiskach wynikała z tego, że pozwani nie uwzględnili, że ich wpłaty zaliczone były w pierwszej kolejności na poczet odsetek od kwot zapłaconych po terminach. Działanie takie wynika z przedstawionych przez powódkę zestawień obrazujących w jaki sposób zostały rozliczone kolejne wpłaty i jest w pełni zgodne z Ogólnymi Warunkami Umowy Leasingu. Zgodnie z punktem (...) płatności wpływające na rzecz Finansującego zaliczane są w pierwszej kolejności na poczet sądowych i pozasądowych kosztów dochodzenia należności, następnie na poczet odsetek za zwłokę i w dalszej kolejności na poczet pozostałych należności zaległych. Zaliczenie płatności odbywa się w opisanej powyżej kolejności począwszy od należności wymagalnej najwcześniej spośród należności nieuiszczonych.

Prawidłowo również została według Sądu Okręgowego wyliczona wartość odszkodowania wynoszącego 81.849,92 zł.

Od odszkodowania i sumy niezapłaconych rat leasingowych należało odliczyć kwotę 49.993,20 zł jako przychodu ze sprzedaży przedmiotu leasingu. Przychód ten wyniósł 40.000 zł, jednakże sprzedaż nastąpiła dopiero 18.03.2014r., natomiast powódka określiła tę wartość w dniu wypełnienia weksla na kwotę 49.993,20 zł na podstawie wewnętrznej wyceny. Pozwani twierdzili, że powód dokonał sprzedaży przedmiotu leasingu za zaniżoną cenę. Po pierwsze, zdaniem Sądu Okręgowego działanie takie byłoby nielogiczne, gdyż powodom również przecież zależało, aby za przedmiot leasingu uzyskać jak najwyższą cenę. Po drugie, gdyby wartość sprzedaży była rażąco zaniżona w stosunku do wartości rynkowej, to do transakcji doszłoby dużo szybciej, a nie dopiero pod koniec 2012r. Ponadto pozwani w żaden sposób nie udowodnili, aby wartość przedmiotu leasingu w chwili sprzedaży była wyższa niż 49.993,20 zł. Zgodnie z art. 6 k.c. na pozwanych spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie. Pozwani nie zgłosili na tę okoliczność żadnego dowodu, na przykład dowodu z opinii biegłego.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawało to, że pozwany przedstawił powódce dane spółki, która miała być zainteresowana przejęciem umowy leasingu lub kupnem jej przedmiotu za wyższą cenę. Dopiero bowiem w wiadomości e-mailowej z 5.12.2012 r. pozwany podał dane tej spółki. Nastąpiło to zatem wówczas, gdy umowa leasingu była już wypowiedziana, wobec czego słusznie podnosi powódka, że przejęcie umowy było już wówczas niemożliwe. Wskazana przez pozwanego spółka nie zwróciła się zresztą do powódki z propozycją odkupienia przedmiotu leasingu, i to mimo upływu dwóch lat od dnia odebrania maszyny powódce.

Niezasadny był wreszcie w ocenie Sądu Okręgowego zarzut dotyczący tego, że powódka niewłaściwie naliczała VAT od kolejnych rat leasingowych. Zgodnie z art. 29a ustawy o podatku od towarów i usług podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży. W art. 7 ust. 1 pkt 2 oraz w art. 2 ustawa określa, że przekazanie towaru na podstawie umowy leasingu jest dostawa towaru tylko wtedy, gdy na podstawie umowy leasingu zgodnie z przepisami o podatku dochodowym odpisów amortyzacyjnych dokonuje korzystający. W takim wypadku obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru i podstawą wyliczenia VAT-u jest wartość umowy, czyli suma wszystkich przewidywanych rat.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyli apelacją pozwani. Pozwani zarzucili:

I.sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez świadomie nierzetelne ustalenie, przekraczające granice swobodnej oceny dowodów, iż: „przejęte przez powoda w dniu 12 grudnia 2012r., od pozwanych urządzenie laserowe miało wartość 49.993,20 zł. oraz - że pozwani nie podjęli czynności umożliwiających sprzedanie tego urządzenia konkretnemu nabywcy za wielokrotnie wyższą kwotę”;

II. naruszenie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez przyjęcie za zasadne naliczenie przez powoda 23 % podatku VAT od płaconych przez pozwanych odsetek, z tytułu udzielonego im przez powoda kredytu na spłatę rat;

III. istotne uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie przepisów art. 253 k.p.c. wyrażające się świadomym i celowym ignorowaniem przez Sąd Okręgowy, zgłaszanych przez stronę pozwaną zarzutów odnośnie nierzetelności dostarczonych przez powódkę dokumentów, które w toku postępowania, były przez tę stronę generowane pod potrzeby tej sprawy, w oparciu o które powódka naliczyła stronie odsetki;

IV. sprzeczne z przepisem art. 769 ¹⁵ k.c. naliczenie przez powódkę w dochodzonym roszczeniu wartości końcowej w kwocie 10.495.08 zł.

Wskazując na powyższe zarzuty, pozwani domagali się „uchylenia” zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja w większej części nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny aprobuje poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie wnioski z wyjątkami, o jakich mowa w dalszej części uzasadnienia. Ustalenia te, wnioski oraz ocenę prawną – z wyjątkami, o jakich mowa w dalszej części uzasadnienia Sąd Apelacyjny aprobuje, przyjmując je za własne i stanowiące podstawę swojego rozstrzygnięcia. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że co do samej zasady, apelujący nie kwestionują tych ustaleń, które wskazują na ustaloną przez Sąd Okręgowy wysokość odszkodowania za wyjątkiem wartości końcowej wynoszącej według Sądu Okręgowego kwotę 10.495,08 zł. Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego kwestionowania wartości końcowej, należy stwierdzić, że została ona przez powódkę określona w prawidłowej wysokości, a wysokość ta wynikała wprost z umowy, to jest 6 % ceny nabycia (umowa – k. 43). Pozwani nie kwestionowali, również w apelacji ceny nabycia, określonej na kwotę 55.179 dol. USA, a następnie przeliczonej na walutę polską. W apelacji podnoszą jedynie, że dochodzone przez powódkę kwoty 10.495,08 zł, „która leasingobiorca uiściłby, gdyby chciał wykupić na własność przedmiot leasingu”, nie znajduje podstaw prawnych w obowiązujących przepisach, w szczególności w art. 701 ¹⁵ k.c., zgodnie z którym „finansujący” może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie, a niezapłaconych rat. Innych zarzutów apelujący nie formułuje. W związku z zarzutem apelujących należy podnieść, że przepis art. 709 ¹⁵ k.c. nie jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, co oznacza, ze oprócz żądania od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie niezapłaconych rat, leasingobiorca może żądać również innych należności przewidzianych w umowie.

Nie jest uzasadniony zarzut, że sprzecznie z zebranym materiałem Sąd Okręgowy ustalił, iż przejęte przez powoda w dniu 12.12.2012 r. od pozwanych urządzenia leasingowe miały wartość 49.993,20 zł i że pozwani nie podjęli czynności uniemożliwiających sprzedanie tego urządzenia konkretnemu nabywcy za nieadekwatnie wyższą kwotę. Zgodnie z umową (k. 44) w przypadku wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu przed upływem okresu, na jaki została zawarta, z przyczyn wymienionych w pkt 1 lub z innego ważnego powodu uniemożliwiającego kontynuowanie umowy finansującemu przysługuje między innymi roszczenie o zapłatę wartości uznanej (obliczonej w sposób określony w umowie), pomniejszonej o kwotę, jaką finansujący uzyskał lub mógłby uzyskać za przedmiot leasingu i ewentualnie kwoty wypłacone przez ubezpieczyciela na rzecz finansującego. Z zapisu tego wynika, że odliczeniu podlegała to, co finansujący uzyskał lub mógłby uzyskać. W świetle tego zapisu istotne jest przede wszystkim to, co finansujący mógłby uzyskać za przedmiot leasingu, a nie to, co uzyskał. Określenie „co mógłby uzyskać” wskazuje, że w pierwszej kolejności należy ustalić, jaką kwotę finansujący mógłby uzyskać za przedmiot leasingu, a nie kwotę, którą faktycznie uzyskał. Oznacza to, że na stronie wyrządzającej skutki prawne ciąży obowiązek wykazania, jaką kwotę uzyskałaby powódka za przedmiot leasingu. Na okoliczność tę powódka nie wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub innego dowodu na okoliczność wysokości kwoty, jaką powódka mogłaby uzyskać za przedmiot leasingu.

Zarzut podniesiony w punkcie III apelacji (k. 396) jest niezrozumiały i niedoprecyzowany również w uzasadnieniu apelacji, trudno więc uznać ten zarzut za uzasadniony. Pozwani zarzucają naruszenie przepisu art. 253 k.p.c. „wyrażające się świadomym i celowym ignorowaniem przez Sąd Okręgowy zgłaszanych przez stronę pozwaną zarzutów odnośnie nierzetelności dostarczonych przez powódkę dokumentów”, na podstawie której naliczone zostały odsetki. Z uzasadnienia apelacji wynika natomiast, że pozwani kwestionują noty odsetkowe nr (...) i (...) jako zdaniem pozwanych „oczywiście sfałszowane”. Okoliczność ta nie może mieć jednak wpływu na zasadność naliczenia przez powódkę odsetek, skoro podstawa do naliczenia odsetek wynikała wprost z umowy. W tym zakresie Sąd Apelacyjny w całości aprobuje rozważania Sądu Okręgowego i przedstawioną przez Sąd Okręgowy ocenę tego zagadnienia uznaje za własną.

Skarżący zarzucają nadto naruszenie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług przez bezzasadne naliczenie VAT-u od odsetek od rat leasingowych. Stanowisko swoje pozwani przedstawili w pismach z 4.12.2014 r. i 16.01.2015 r. Powódka, zajmując odmienne w kwestii tej stanowisko, nie zaprzeczała natomiast wysokości naliczonego od odsetek VAT-u. Również w odpowiedzi na apelację powódka nie zakwestionowała wysokości niesłusznie pobranej zdaniem pozwanych należności wynoszącej 6.054,42 zł. Z kolei z art. 29a ustawy o podatku od towarów i usług nie wynika, aby VAT należał się również od odsetek od płaconych rat. Podatek w świetle tego przepisu powinien niewątpliwie być pobrany od rat leasingowych, jednakże pozwani nie kwestionują pobrania podatku od rat leasingowych, lecz od odsetek pobranych wraz z tymi ratami. Uznając stanowisko pozwanych w tym zakresie za uzasadnione, zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i art. 496 k.p.c. należało zmienić jedynie o tyle, że nakaz zapłaty z 3.04.2013 r. uchylić nadto co do kwoty 6.054,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi od tej kwoty i w tym zakresie powództwo oddalić. W pozostałej natomiast części z przyczyn wyżej wskazanych apelacja pozwanych na podstawie art. 385 k.p.c. podlegała oddaleniu.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 100 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.

Karol Ratajczak Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Roman Stachowiak