Wyrok z 10 stycznia 2017, sygn. I ACa 775/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 stycznia 2017 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga

Sędziowie: SSA Jerzy Geisler

(del.) SSO Ryszard Marchwicki (spr.)

Protokolant: protokolant Halszka Mróz

po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego (...) spółki jawnej z siedzibą w S.

przeciwko Skarbowi Państwa-Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie

z dnia 22 października 2015 r. sygn. akt I C 627/15

1.  oddala apelację,

2.  zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzec zypospolitej Polskiej 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą.

Jerzy Geisler Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Ryszard Marchwicki

Sygn. akt I ACa 775/16

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 27 maja 2015 r. Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe (...) A. D., (...) spółka jawna z siedzibą w S. wniosło o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Szczecinie na rzecz powoda kwoty 135.091 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 7 sierpnia 2009 r. do dnia zapłaty, kwoty 7.800 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie (VIII GC 209/08) zasądził od (...)na rzecz Syndyka „(...). (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego sp. z o.o. w upadłości w S. kwotę 124.440 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 sierpnia 2007 r., a w pozostałej części powództwo oddalił, a ponadto Sąd Okręgowy zasądził od (...) na rzecz Syndyka koszty procesu przed I instancją. Jednocześnie wyjaśniono, że postępowanie w sprawie prowadzone było pod rządem przepisów w brzmieniu obecnie nieobowiązującym. Zgodnie z ówczesnym stanem prawnym w kodeksie postępowania cywilnego uregulowane było postępowanie odrębne - postępowania w sprawach gospodarczych (art. 479 ^{( 1)} -479 ^{( 22)} k.p.c.). Podkreślono, że w szczególności obowiązywał wówczas art. 479 ^{( 19a)} k.p.c., zgodnie z którym w sprawach o roszczenia pieniężne albo świadczenia innych rzeczy zamiennych wyrok sądu I instancji z chwilą wydania stanowił tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Nadto kwota zasądzona wyrokiem wraz z wymagalnymi odsetkami stanowiła sumę, której złożenie przez dłużnika do depozytu sądowego wystarczyło do zabezpieczenia, a jeżeli wyrok zobowiązuje do wydania rzeczy zamiennych, do zabezpieczenia wystarczyło złożenie sumy równej wartości przedmiotu sporu. Dlatego też w dniu 3 kwietnia 2009 r. (...), celem uniknięcia przymusowego wykonania wyroku I instancji jako tytułu zabezpieczenia, złożył kwotę 169.969 zł do depozytu u notariusza. Ponadto wskazano, że (...) zaskarżył apelacją wyrok Sądu Okręgowego, a Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 czerwca 2009 r. (I ACa 282/09) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie jedynie częściowo, uwzględniając wyłącznie dodatkowy zarzut apelacji dotyczący zawyżenia przez Sąd I instancji zasądzonej kwoty należności głównej o kwotę podatku VAT. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił natomiast argumentacji (...) opartej na zgłoszonym zarzucie przedawnienia roszczenia dochodzonego przez Syndyka, a zmierzającej do oddalenia powództwa Syndyka w całości i w rezultacie zasądził od (...) na rzecz Syndyka kwotę 102.000 zł wraz z odsetkami ustawowym od dnia 2 sierpnia 2007 r. do dnia zapłaty. W związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego zasądzona kwota w wysokości 135.091 zł w dniu 6 sierpnia 2009 r. została przez (...) przekazana Syndykowi (na wyżej wskazaną kwotę składały się: należność główna -102.000 zł, odsetki ustawowe za czas opóźnienia - 26.241 zł, koszty procesu za I instancję - 7.686 zł i koszty procesu za II instancję - 836 zł). W dalszej części powód wskazał, że wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony przez (...) skargą kasacyjną. Jednocześnie powód podał, że postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. stwierdzono zakończenia postępowania upadłościowego „P.M.S. (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego sp. z o.o. w upadłości w S. wskutek wykonania ostatecznego planu podziału. Tymczasem Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 21 maja 2010 r. (II CSK 614/09) uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2009 r. i zmienił wyrok z dnia 4 marca 2009 r. Sądu Okręgowego w Szczecinie w ten sposób, iż w całości oddalił powództwo Syndyka Masy Upadłości „(...). (...) (...). w upadłości w S. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowym (...) A. D., R. S. sp. j. w S., zasądzając nadto od Syndyka kwotę 19.450 zł kosztów postępowania. Powód podał, że Sąd Najwyższy orzekł, iż podniesiony przez (...) zarzut przedawnienia jest skuteczny, a w związku z tym orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie było błędne, gdyż tego zarzutu nie uwzględniło. W związku z powyższym (...) wezwał Syndyka do zapłaty zasądzonych kwot, jednakże w odpowiedzi na wezwanie jego pełnomocnik wskazał, że fundusze masy upadłości zostały zlikwidowane, a syndyk nie ponosi odpowiedzialności za zaistniałą szkodę wzywającego, gdyż wykonywał prawomocne orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie.

Powód wskazał ponadto, że w jego ocenie podstawę prawną roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie stanowi przepis art. 417 ¹ § 2 k.c., a orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek skargi kasacyjnej traktuje się jako orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zdaniem powoda doznał on szkody na skutek wydania prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, którym zasądzono od niego kwotę 102.000 zł wraz z odsetkami ustawowym od dnia 2 sierpnia 2007 r. do dnia zapłaty, kwotę 7.686 zł tytułem kosztów procesu w I instancji, a nadto kwotę 836 zł kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym. Powód zaznaczył, że po uchyleniu tego wyroku oraz oddaleniu powództwa wytoczonego przeciwko niemu przez Sąd Najwyższy nie było możliwe odzyskanie kwoty zasądzonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, gdyż postępowanie upadłościowe „P.M.S. (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego sp. z o.o. w S. było już prawomocnie zakończone, a poprzedni przeciwnik procesowy powoda był już wykreślony z rejestru przedsiębiorców. Na zakończenie powód wyjaśnił, że w niniejszym postępowaniu domaga się naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 135.091 zł, a ponadto domaga się naprawienia szkody poprzez zapłatę kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym w związku ze skargą kasacyjną w wysokości 7.800 zł oraz żąda zapłaty odsetek ustawowych za czas opóźnienia.

W odpowiedzi na pozew z dnia 23 lipca 2015 r. pozwany Skarb Państwa - Sąd Apelacyjny w Szczecinie wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa kosztów procesu według norm przepisanych, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego zasądzenie ich na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie pozwanego powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanego za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem i wobec tego powództwo jako niezasadne powinno zostać oddalone w całości. Pozwany podniósł, że w świetle orzecznictwa wyrok Sądu Najwyższego uwzględniający skargę kasacyjną i uchylający zaskarżone orzeczenie nie oznacza, że uchylone orzeczenie jest niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 424 ^1a § 2 k.p.c. W ocenie pozwanego odmienna ocena prawna ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych oraz niepodzielenie przez Sąd Najwyższy stanowiska wyrażonego w wyroku Sądu Apelacyjnego - skutkujące jego uchyleniem i zmianą wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 4 marca 2009 roku (VIII GC 209/08) same przez się nie mogą rodzić obowiązków odszkodowawczych pozwanego, a w szczególności nie mogą zostać uznane za elementarne, czy widoczne prima facie naruszenie prawa. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wydając wyrok, miał bowiem podstawy do przyjęcia zaprezentowanej w jego uzasadnieniu koncepcji prawnej. Nadto pozwany wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż koszty postępowania sądowego zakończonego niezgodnym z prawem orzeczeniem nie mogą być zaliczone do odszkodowania, jakiego strona pokrzywdzona może dochodzić od Skarbu Państwa. Pozwany zakwestionował także fakt poniesienia przez powoda rzekomej szkody w tym zakresie, wskazując, iż co najwyżej można by ją traktować jako utraconą korzyść, a nadto nie została ona wyrządzona wydaniem wyroku Sądu Apelacyjnego, lecz związana jest z postępowaniem przed Sądem Najwyższym. W ocenie pozwanego powód nie wykazał także normalnego (adekwatnego) związku przyczynowego między wydaniem wyroku Sądu Apelacyjnego a poniesioną przez niego szkodą. Pozwany podkreślił, że w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać, że wyłączną i bezpośrednią przyczyną powstania po jego stronie szkody były działania i zaniechania samego powoda nacechowane nieprawidłowościami, w szczególności bowiem powód nie skorzystał z dostępnych mu środków prawnych zmierzających do wyeliminowania niekorzystnych dla niego skutków wyroku Sądu Apelacyjnego, ocenianego przez niego jako niezgodnego z prawem. W szczególności powód, wnosząc skargę kasacyjną, nie wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego, ani o uzależnienie wykonanie tego orzeczenia od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia, ani płacąc nie zastrzegł zwrotu zasądzonej kwoty, w szczególności na wypadek uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia bądź zmiany wyroku Sądu Apelacyjnego. Przy czym ostatnie spowodowałoby, że powodowi przysługiwałaby wierzytelność względem upadłego uzależniona od warunku, której umieszczenie na liście wierzytelności jest dopuszczalne i pozwoliłoby powodowi na uzyskanie statusu wierzyciela w postępowaniu upadłościowym.

Wyrokiem z dnia 22 października 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił powództwo Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego (...) A. D., R. S. sp. j. z siedzibą w S. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie o zapłatę 142.891 zł (pkt I) oraz zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w W. kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II).

Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących okolicznościach faktycznych:

Postanowieniem z dnia 28 września 2004 r. Sąd Rejonowy w Szczecinie
ogłosił upadłość „P.M.S. (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego sp. z o. o. w S. obejmującą likwidację jej majątku.

Syndyk Masy Upadłości „P.M.S. (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego sp. z o. o. w upadłości w S. pozwem z dnia 30 czerwca 2008 r. wniósł o zasądzenie kwoty 124.440 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu od Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego (...) A. D., R. S. sp. j. w S.. (...) wniósł o oddalenie powództwa Syndyka w całości, podnosząc
między innymi zarzut przedawnienia roszczenia.

Wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie (VIII GC 209/08) zasądził od (...) na rzecz Syndyka kwotę 124.440 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 2 sierpnia 2007 r., a w pozostałej części powództwo oddalił. Ponadto Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził od(...) na rzecz Syndyka koszty procesu przed I instancją.

W dniu 3 kwietnia 2009 r. (...), w związku z treścią obowiązującego wówczas art. 479 ^19a k.p.c. złożył kwotę 169.969 zł do depozytu u notariusza celem zabezpieczenia roszczeń Syndyka Masy Upadłości „P.M.S. (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego sp. z o. o. w upadłości zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego. Pełnomocnik procesowy Syndyka kontrolował procedurę ustanowienia przedmiotowego zabezpieczenia przez (...).

(...) zaskarżył apelacją wyrok Sądu Okręgowego, podtrzymując zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego przez Syndyka. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem 18 czerwca 2009 r. (I ACa 282/09) zmienił wyrok Sądu Okręgowego częściowo, uwzględniając dodatkowy zarzut apelacji dotyczący zawyżenia przez Sąd I instancji zasądzonej kwoty należności głównej o kwotę podatku VAT. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił jednakże argumentacji opartej na zgłoszonym zarzucie przedawnienia roszczenia dochodzonego przez Syndyka, a zmierzającej do oddalenia powództwa w całości. W konsekwencji Sąd Apelacyjny zasądził od (...) na rzecz Syndyka kwotę 102.000 zł wraz z odsetkami ustawowym od dnia 2 sierpnia 2007 r. do dnia zapłaty oraz zasądził od (...) na rzecz Syndyka kwotę 7.686 zł tytułem kosztów procesu w I instancji. Nadto zasądził od (...) na rzecz Syndyka kwotę 836 zł kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Zasądzona kwota w wysokości 135.091 zł w dniu 6 sierpnia 2009 r. została przez (...) przekazana Syndykowi. Na kwotę tę składały się: należność główna - 102.000 zł, odsetki ustawowe za czas opóźnienia - 26.241 zł, koszty procesu za I instancję - 7.686 zł i koszty procesu za II instancję - 836 zł. Zapłata nastąpiła poprzez złożenie przez (...) polecenia notariuszowi. Radca prawny reprezentujący Syndyka przedstawił pełnomocnikowi (...) stanowisko swojego mandanta, iż brak przekazania kwot zgodnie z treścią
prawomocnego wyroku Syndykowi doprowadzi do złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji przeciwko (...).

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony przez (...) skargą kasacyjną z dnia 3 września 2009 r. Skarga ta zmierzała do całkowitej zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa w całości. Skarga oparta została na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 123 § 1 pkt 1 k.c., przez błędną jego wykładnię (art. 398 ^{( 3)} § 1 pkt 1 k.p.c.) W uzasadnieniu skargi wskazano, iż uzasadnione jest, aby w kwestii interpretacji art. 123 § 1 pkt 1 k.c. pojawiła się wypowiedź Sądu Najwyższego, co wyjaśniłoby przywołane przez skarżącą wątpliwości interpretacyjne i przyczyniłoby się do ujednolicenia orzecznictwa we wskazanym zakresie. Jednocześnie w skardze podniesiono, że istnieje poważne zagadnienie prawne, które można sformułować następująco: „czy powództwo o ustalenie prawa stanowiącego przesłankę roszczenia może zostać uznane za czynność podjętą bezpośrednio w celu ustalenia tego roszczenia?”, a w konsekwencji warto rozstrzygnąć powyższe zagadnienie w formie orzeczenia Sądu Najwyższego. Postanowieniem z dnia 22 marca 2010 r. (II CSK 614/09) Sąd Najwyższy przyjął do rozpoznania skargę kasacyjną (...), jednocześnie wyznaczając termin rozprawy na dzień 21 maja 2010 r.

W dniu 17 grudnia 2009 r. Syndyk przedłożył Sędziemu Komisarzowi ostateczny plan podziału funduszów masy upadłości Przedsiębiorstwa Budowlanego „(...). (...) sp. z o.o. (...) podlegająca temu podziałowi wynosiła 271.907,44 zł. Postanowieniem z dnia 2 marca 2010 r. Sąd Rejonowy w Szczecinie zatwierdził ostateczny plan podziału funduszów masy upadłości. Pismem z dnia 22 marca 2010 r. Syndyk poinformował Sędziego Komisarza, że wykonany został ostateczny plan podziału funduszów masy upadłości, a w dniu 23 marca 2010 r. Syndyk złożył Sędziemu Komisarzowi wniosek o stwierdzenie zakończenia postępowania upadłościowego „(...). (...) Przedsiębiorstwo Budowlane sp. z o.o. w S. (XII GUp 16/09) uzasadniając to faktem, iż Syndyk wykonał ostateczny plan podziału kwot uzyskanych z likwidacji majątku i spełnione zostały warunki określone art. 368 p.u.n. W dniu 22 kwietnia 2010 r. Syndyk poinformował Sędziego Komisarza, że otrzymał postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2010 r. o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez (...) wraz z zawiadomieniem o wyznaczeniu rozprawy na dzień 21 maja 2010 r. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. postępowanie „(...). (...) Przedsiębiorstwo Budowlane sp. z o.o. w upadłości zostało zakończone wskutek wykonania ostatecznego planu podziału.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 21 maja 2010 r. (II CSK 614/091) uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2009 r. i zmienił wyrok z dnia 4 marca 2009 r. Sądu Okręgowego w Szczecinie w ten sposób, iż w całości oddalił powództwo Syndyka Masy Upadłości „P.M.S. (...) (...)w upadłości przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu (...) A. D. R. S. sp. j., zasądzając nadto od Syndyka kwotę 19.450 zł kosztów postępowania. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że skarżący słusznie zakwestionował dokonaną przez Sąd Apelacyjny wykładnię art. 123 § 1 pkt 1 k.c. a ponieważ skarga opierała się wyłącznie na podstawie naruszenia prawa materialnego doprowadziło to do wydania wyroku reformatoryjnego - uchylającego zaskarżone orzeczenie uwzględniające powództwo i zmieniającego wyrok Sądu instancji poprzez oddalenie w całości zgłoszonego żądania.

W związku z powyższym (...) wezwał Syndyka do zapłaty kwot: 135.091 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 7 sierpnia 2009 r. oraz kwoty 19.450 zł. Wezwanie wysłano też Sędziemu Komisarzowi SSR Agnieszce Smoleń z podaniem sygnatury akt upadłościowych oraz pełnomocnikowi Syndyka. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Syndyka wskazał, że fundusze masy upadłości zostały zlikwidowane, a syndyk nie ponosi odpowiedzialności za zaistniałą szkodę wzywającego, gdyż wykonywał prawomocne orzeczenie Sądu Apelacyjnego.

Spółka P.M.S. (...) (...) została wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 24 listopada 2010 r., a wykreślenie stało się prawomocne z dniem 14 grudnia 2010 r.

Powód w dniu 1 marca 2012 r. wystąpił z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej skierowanym do pozwanego jako przeciwnika. Pozwany pismem z dnia 13 kwietnia 2012 r. oświadczył, że nie widzi możliwości zawarcia ugody w postępowaniu pojednawczym. Na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 2012 r. pozwany nie stawił się, w związku z czym nie doszło do ugody.

Przechodząc do rozważań prawnych, Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności wskazał, że odpowiedzialność władzy publicznej za szkodę wyrządzoną wydaniem niezgodnego z prawem orzeczenia wymaga tzw. prejudykatu. W zakresie odszkodowań za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem prawomocnym orzeczeniem wydanym w postępowaniu cywilnym charakter prejudykatu mają rozstrzygnięcia wydane w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, które zakończone zostało prawomocnym wyrokiem, w postępowaniu ze skargi kasacyjnej oraz w postępowaniu wywołanym skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jednocześnie wskazano, że w niniejszym postępowaniu prejudykatem jest orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r. (II CSK 614/09), wydane na skutek skargi kasacyjnej.

W dalszej kolejności wskazano, że przyjmuje się, że wyrokiem niezgodnym z prawem w rozumieniu art. 424 ^{1 a} § 2 k.p.c. w zw. z art. 417 ¹ § 2 k.c. jest tylko orzeczenie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa, z ogólnie przyjętymi standardami orzeczniczymi lub wydanie wyroku w wyniku rażąco błędnej wykładni czy oczywiście niewłaściwego zastosowania przepisu prawa. Podkreślono, że niezgodność z prawem w rozumieniu omawianego przepisu musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty. Nadto zauważono, że jeżeli sąd nie wykracza rażąco poza granice przyznanej mu swobody orzeczniczej, to działa w ramach porządku prawnego, nawet jeżeli dokonał wykładni prawa odmiennej od przyjmowanej powszechnie.

Mając na względzie powyższe, Sąd I instancji wskazał, że w jego ocenie w niniejszej sprawie nie ziściły się przesłanki z art. 417 ¹ § 2 k.p.c., albowiem orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie nie wypełnia w żaden sposób zarzucanego mu przez stronę powodową naruszenia prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną Sąd Najwyższy nie zgodził się z wykładnią dokonaną przez Sąd Apelacyjny, wskazując, iż Sąd ten rozszerzył stosowanie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. na czynność niezwiązaną bezpośrednio - lecz jedynie pośrednio - z roszczeniem stanowiącym przedmiot sporu, przy czym jak wynika z uzasadnienia Sądu Najwyższego istniała różnica interpretacyjna w wykładni tego przepisu. W związku z powyższym w ocenie Sądu Okręgowego nie można uznać, że wyrok Sądu Apelacyjnego stanowi orzeczenie sprzeczne z prawem. Sąd Okręgowy wprost przeciwnie uznał, że jest to orzeczenie które dokonało określonej wykładni prawa zgodnej ze standardami i przepisami prawa oraz w ramach obowiązującego porządku prawnego. Sąd Okręgowy podkreślił, że wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyjny została przeprowadzona w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie, własne doświadczenie Sądu, zasady doświadczenia życiowego oraz istniejące poglądy w doktrynie. Podkreślono, że istnieją przecież różne wykładnie prawa, a zastosowanie jednej z nich samoistnie nie świadczy o tym, że orzeczenie jest rażąco sprzeczne z przepisami. Podkreślono, iż przymiotem władzy sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej jest właśnie przyznanie sądom swobody orzeczniczej przy wykładni prawa. Dlatego też wyrokiem niezgodnym z prawem może być tylko takie orzeczenie, które jest sprzeczne z zasadniczymi przepisami prawa, które nie podlegają różnej wykładni bądź jest sprzeczne z ogólnie przyjętymi standardami orzeczniczymi czy też wydanie wyroku nastąpiło w wyniku rażąco błędnej wykładni czy oczywiście niewłaściwego zastosowania przepisu prawa. Czynienie przez powoda zarzutu Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie, iż dokonał wykładni prawa odmiennej od przyjętej przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 maja 2010 r. (II CSK 614/091) nie dowodzi jednocześnie, iż Sąd Apelacyjny w Szczecinie rażąco wykroczył poza granice przyznanej mu swobody orzeczniczej. Gdyby Sąd Najwyższy uznał w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, że nastąpiło rażące naruszenie prawa to w swoim wyroku niewątpliwie podkreśliłby to. Sama okoliczność, iż Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił orzeczenie nie oznacza bowiem, że uchylone orzeczenie jest niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417 ¹ § 2 k.c.

Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości i wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 135.091 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 7 sierpnia 2009 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 7.800 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia zapłaty, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych, przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego - art. 417 ¹ § 2 k.c. poprzez:

1.  niedopuszczalne rozstrzyganie przez Sąd I instancji kwestii niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2009 r. (I ACa 282/09), wbrew uprzednio wydanemu prejudykatowi w postaci wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r. (II CSK 614/09)

2.  nieuwzględnienie okoliczności, iż stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 18 czerwca 2009 r. w drodze prejudykatu w postaci wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r. jest równoznaczne ze spełnieniem jednej z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, w myśl art. 417 ¹ § 2 k.c.

Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, reprezentująca Skarb Państwa – Sąd Apelacyjny w Szczecinie, odpowiedziała na apelację i wniosła o:

1.  oddalenie apelacji powoda,

2.  zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych prawem, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego zasądzenie ich na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. nr 166, poz. 1417 ze zm.).

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 10 stycznia 2017 r., pozwany zmodyfikował wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, wnosząc o zasądzenie ich na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Apelacyjny w całości podziela ustalenia faktyczne Sądu I Instancji i na podstawie art. 382 k.p.c. przyjmuje je za własne. Sąd podziela również w całości wnioski i wywody prawne Sądu Okręgowego.

Stosownie do art. 417 ¹ § 2 k.c. jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

Powyższa regulacja powoduje, że uzyskanie odszkodowania za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem orzeczeniem jest uzależnione od wcześniejszego stwierdzenia we właściwej procedurze niezgodności takiego orzeczenia z prawem. Podstawowym środkiem zaskarżenia, pozwalającym na uzyskanie takiego prejudykatu jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarga taka przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu II instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 424 ¹ § 1 k.p.c.). Co wynika z ww. przepisu taka skarga nie przysługuje w sprawach, w których dopuszczalna była skarga kasacyjna lub skarga o wznowienie postępowania. W związku z powyższym w sprawach ze skargi o wznowienie postępowania, które zakończone zostało prawomocnym wyrokiem oraz w postępowaniu ze skargi kasacyjnej charakter prejudykatu mają rozstrzygnięcia wydane właśnie w tych postępowaniach.

W niniejszej sprawie z uwagi na przysługująca skargę kasacyjna niedopuszczalne było wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w trybie art. 424 k.p.c., a rolę prejudykatu, o którym mowa w art. 417 ¹ § 2 k.c., pełni wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r. (II CSK 614/09).

W tym miejscu należy jednak podkreślić różnicę pomiędzy prejudykatem stanowiącym wyrok wydany w sprawie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia a prejudykatami w postaci wyroków wydanych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej i w sprawach ze skargi o wznowienie postępowania. Mianowicie w ocenie Sądu Apelacyjnego w składzie orzekającym w tej sprawie jedynie wyrok Sądu Najwyższego uwzględniający skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przesądza o zasadności roszczenia odszkodowawczego z art. 417 ¹ § 2 k.c. Natomiast inaczej jest w przypadku prejudykatu, który stanowi wyrok wydany w wyniku skargi kasacyjnej. Nie ma zatem racji powód - podnosząc w ramach zarzutu naruszenia art. 417 ¹ § 2 zd. 1 k.c. w zw. z art. 424 ^1a § 2, art. 424 ¹¹ § 2 i art. 424 ^1b oraz art. 365 k.p.c. - że wyrok Sądu Najwyższego wydany na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej przesądza automatycznie o tym, że uchylone orzeczenie sądu II instancji jest orzeczeniem niezgodnym z prawem w rozumieniu przepisu art. 417 ¹ § 2 k.c.

Wyjaśniając charakter prejudykatu, stanowiącego wyrok zapadły w wyniku wniesienia przez stronę skargi kasacyjnej, należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, zgodnie z art. 417 ¹ § 2 k.c. stanowi wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem. W judykaturze zgodnie się przyjmuje się (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, Legalis nr 79746; z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, Legalis nr 78842), że bezprawie judykacyjne nie obejmuje każdego orzeczenia obiektywnie sprzecznego z prawem, lecz tylko takie, którego niezgodność z prawem jest oczywista, rażąca, a więc przybiera postać kwalifikowaną. Orzeczeniem niezgodnym z prawem jest orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa. Jednocześnie podkreśla się, że tego rodzaju sytuacja nie zachodzi wówczas, gdy sąd wybiera jeden z możliwych wariantów interpretacji przepisów, które stosuje w sprawie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, Legalis nr 79521; z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, Legalis nr 78842).

Co znamienne kategoria „bezprawności judykacyjnej” z art. 417 ¹ § 2 k.c. jest więc węższa od bezprawności z art. 417 § 1 k.c., która obejmuje każdą obiektywną sprzeczność działania bądź zaniechania władzy publicznej z przepisami prawa. Odmienne ukształtowanie zasad odpowiedzialności za wydanie orzeczeń niezgodnych z prawem przez sądy wynika ze specyfiki władzy sądowniczej obdarzonej w atrybut niezawisłości sędziowskiej. Działalność orzecznicza sądów wymaga bowiem zapewnienia sędziom pewnego zakresu władzy dyskrecjonalnej, ponadto polega ona na konieczności interpretacji i stosowania przepisów zawierających pojęcia nieostre i ocenne, co może prowadzić do przyjmowania przez sądy różnych interpretacji tych samych przepisów w podobnych stanach faktycznych. Powyższe sprzeciwia się przyjęciu, że każde obiektywnie niezgodne z prawem orzeczenie, niezależnie od stopnia tej niezgodności, stanowi działanie, które może być źródłem odpowiedzialności Skarbu Państwa.

Równocześnie zgodnie z art. 424 ^1a § 2 k.p.c., orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jako orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Oznacza to niewątpliwie w związku z art. 424 ¹¹ k.p.c., że orzeczenie wydane przez Sąd Najwyższy, którym odmówiono przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania lub oddalono skargę kasacyjną, przesądza o tym, że orzeczenie zaskarżone skargą kasacyjną nie jest niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417 ¹ § 2 k.c. Jeśli chodzi natomiast o kwalifikację jako niezgodnych z prawem orzeczeń sądów II instancji, od których skargi kasacyjne Sąd Najwyższy uznał za uzasadnione, to w piśmiennictwie wyrażane są rozbieżne stanowiska. Według jednego z nich, samo uchylenie przez Sąd Najwyższy orzeczenia sądu II instancji jest równoznaczne z tym, że orzeczenie to jest niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 424 ^1a § 2 k.p.c., według drugiego stanowiska orzeczenie kasatoryjne Sądu Najwyższego nie przesądza automatycznie o niezgodności z prawem uchylonego orzeczenia, bowiem zależy to od kwalifikacji charakteru stwierdzonych przez Sąd Najwyższy uchybień sądu II instancji, które były przyczyną uchylenia orzeczenia tego sądu. Za drugim z przedstawionych stanowisk opowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 listopada 2010 r. (IV CSK 383/10, niepubl), pogląd ten podziela także Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. Rozważając przedstawione wyżej zagadnienie, należy zwrócić uwagę na to, że o ile postępowanie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest ukierunkowane na ustalenie, czy zachodzi jedna z przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa wymieniona w art. 417 ¹ § 2 k.c., tj. niezgodność zaskarżonego skargą prawomocnego orzeczenia z prawem, o tyle cel postępowania kasacyjnego jest ograniczony do zbadania zasadności podniesionych w ramach wskazanych w niej podstaw zarzutów naruszenia prawa materialnego lub procesowego bez oceny charakteru tych uchybień, tj. czy mają one charakter kwalifikowany, przyjmowany przy wykładni art. 417 ¹ § 2 k.c. (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 2012 r., SK 4/11, Legalis nr 536725). Skarga kasacyjna zmierza bowiem do korekty wyroku przez jego zmianę lub uchylenie i ma związek funkcjonalny z wcześniej toczącym się postępowaniem. Uwzględnienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem z art. 424 ¹ k.p.c. opiera się więc na innych przesłankach niż orzeczenie kasatoryjne, które zmierza do skorygowania rozstrzygnięcia sporu między stronami postępowania sądowego. Dlatego uwzględnienie skargi kasacyjnej jest konieczne, ale nie przesądzające dla przyjęcia, że uchylone orzeczenie sądu II instancji było niezgodne z prawem w znaczeniu przyjmowanym w art. 417 ¹ § 2 k.c. Kontrola kasacyjna nie jest bowiem ukierunkowana na ocenę charakteru uchybień sądu II instancji., a jednocześnie przyczyną uchylenia orzeczenia sądu II instancji wcale nie musi być kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd II instancji w rozumieniu art. 424 ^{1 a} § 2 k.p.c. w zw. z art. 417 ¹ § 2 k.c. Ponadto podstawą przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oprócz elementarnych uchybień popełnionych przez sąd II instancji może być również istnienie istotnego zagadnienia prawnego albo potrzeba wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości (art. 398 ⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). W takich sytuacjach niepodzielenie przez Sąd Najwyższy stanowiska wyrażonego przez sąd II instancji - skutkujące uchyleniem zaskarżonego orzeczenia - nie może być uznane jako kwalifikowane naruszenie prawa. Należy mieć także na uwadze, że uchylone z przyczyn procesowych prawomocne orzeczenie sądu może po ostatecznym rozpoznaniu sprawy okazać się zgodne z prawem materialnym mającym zastosowanie do oceny żądania będącego przedmiotem postępowania. Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że naruszenia przepisów postępowania nie mogą same w sobie powodować odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, wówczas gdy mimo ich popełnienia treść rozstrzygnięcia, jest zgodna z prawem, tj. w sposób prawidłowy orzeka o przedstawionym pod osąd roszczeniu mimo obrazy przepisów prawa procesowego (por. postanowienie z dnia 30 września 2008 r., III CNP 50/08, Legalis nr 158584 oraz wyroki: z dnia 22 stycznia 2010 r., V CNP 52/09, Legalis nr 338415 oraz z dnia 9 września 2011 r., I CSK 684/10, Legalis nr 458986). Odmienna wykładnia, zakładająca, że sam wyrok kasatoryjny bez względu na charakter stwierdzonych uchybień przesądza automatycznie o tym, że uchylone orzeczenie sądu II instancji jest niezgodne z prawem i uzasadnia odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa na podstawie art. 417 ¹ § 2 k.c. prowadziłaby nieuchronnie do konieczności przyjęcia funkcjonowania dwóch, istniejących obok siebie, reżimów odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za wydanie prawomocnych orzeczeń: jednego - mającego zastosowanie do orzeczeń poddanych kontroli skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - w którym podstawą odpowiedzialności byłaby bezprawność judykacyjna w znaczeniu przyjmowanym przy wykładni art. 424 ¹ § 1 k.p.c. w zw. z art. 417 ¹ § 2 k.c., a więc o charakterze kwalifikowanym - oraz drugiego - mającego zastosowanie do prawomocnych orzeczeń zaskarżonych skargą kasacyjną - w którym podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa uzasadniałoby jakiekolwiek uchybienie przepisom prawa procesowego i materialnego skutkujące uchyleniem przez Sąd Najwyższy prawomocnego orzeczenia zaskarżonego skargą kasacyjną. W istocie więc, w drugim rozważanym przypadku, zasada odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art. 417 ¹ § 2 k.c. za wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem nie odbiegałby od zasady odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z art. 417 § 1 k.c., gdyż w obu przypadkach jej podstawą byłaby obiektywna bezprawność, a nie bezprawność kwalifikowana. Tego rodzaju wykładnia byłaby jednak sprzeczna z założeniem, które legło u podstaw określenia odrębnych, w stosunku do ogólnych, zasad odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem przyjmującym, że odpowiedzialność ta ograniczona jest jedynie do kwalifikowanych uchybień sądów. Konieczność przyjęcia takiej ograniczonej, w stosunku do ogólnej przewidzianej w art. 417 § 1 k.c., zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa za bezprawie judykacyjne była podyktowana zaś koniecznością zrównoważenia chronionego Konstytucją prawa do wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niegodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji) z zasadą niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2013 r., V CSK 328/12, Legalis nr 753910).

Z powyższego w ocenie Sądu Apelacyjnego jednoznacznie wynika, że wydane w wyniku skargi kasacyjnej orzeczenie reformatoryjne nie zawsze oznacza, iż oceniane przez Sąd Najwyższy orzeczenie było niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 424 ^1a § 2 k.p.c.

Co więcej wyrok Sądu Najwyższego wydany w wyniku skargi kasacyjnej stanowi co prawda prejudykat do wystąpienia z pozwem o odszkodowanie od Skarbu Państwa, ale nie przesądza – inaczej niż w przypadku uwzględnienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – o zasadności roszczenia.

Z tych względów nieuzasadniony jest zarzut skarżącego, wskazujący, że Sąd Okręgowy w tym postępowaniu nie może badać czy orzeczenie będące podstawa roszczenia było niezgodne z prawem. Sąd oceniając zasadność roszczenia o odszkodowanie od Skarbu Państwa, oparte o art. 417 ¹ § 2 k.c., w sprawie w której prejudykat stanowi orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w sprawie ze skargi kasacyjnej, nie tylko może badać czy orzeczenie zaskarżone skargą kasacyjną było niezgodne z prawem, ale jest to jego obowiązek.

Nie ulega wątpliwości , że ocena czy prawomocne orzeczenie Sądu Apelacyjnego było niezgodne prawem musi być ocenione przez pryzmat art. 424 ¹ k.p.c.

Jak już wyżej wskazano w orzecznictwie przyjmuje się, że ze względu na zasadę niezawisłości sędziowskiej stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia dla uznania odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 417 ¹ § 2 k.c. wymaga wykazania, że orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z prawem, a ów niezgodność orzeczenia z prawem musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty (por. Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 4 stycznia 2012 r., III CNP 23/11, Legalis nr 469563; z dnia 23 listopada 2011 r., IV CNP 14/11, Legalis nr 464197; z dnia 9 stycznia 2014 r., I BP 5/13, Legalis nr 830792; z dnia 25 kwietnia 2013 r., II CNP 60/13, Legalis; z dnia 2 października 2014 r., IV CNP 70/13, Legalis nr 1157497, a także A. Olejniczak, w: Kidyba, Komentarz, 2014, t. III, cz. 1, s. 444, Nb 19; J. Kremis, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz, 2016, s. 824, Nb 95; Z. Banaszczyk, w: Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2015, s. 1397, Nb 32; R. Szczepaniak, w: Gutowski, Komentarz, t. I, s. 1664, Nb 24). Ponadto w judykaturze wskazuje się, że za orzeczenie niezgodne z prawem – w rozumieniu art. 424 ^{1 a} § 2 k.p.c. w zw. z art. 417 ¹ § 2 k.c. – uważać należy orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 8 lutego 2013 r., IV CNP 32/12, Legalis nr 719229; 26 lipca 2012 r., II CNP 21/12, Legalis nr 544287; 17 października 2012 r., I CNP 13/12, Legalis nr 667372). Ponadto oczywistej i rażącej obrazy prawa, stanowiącej kwalifikowaną niezgodność z prawem i rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa (w świetle przepisów art. 424 ¹ k.p.c. w zw. z art. 417 § 1 i art. 417 ¹ § 2 k.c.) nie jest wybór jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2013 r., II BP 6/13, Legalis nr 753686).

Przedstawione wyżej poglądy, stanowią ugruntowane stanowisko doktryny i orzecznictwa, którego założenia także w ocenie Sądu Apelacyjnego rozpoznającego przedmiotową sprawę są prawidłowe. Dlatego też zasadnym jest dokonanie oceny wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, zmienionego przez Sąd Najwyższy, właśnie przy uwzględnieniu przedstawionych wyżej kryteriów.

W pierwszej kolejności należy zwrócić jednak uwagę, że sam powód składając skargę kasacyjną od przedmiotowego wyroku, oparł ją na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 123 § 1 pkt. 1 k.c., poprzez jego błędną wykładnię, skutkiem czego było nietrafne przyjęcie, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia o zapłatę, podczas gdy złożenie pozwu o uznanie za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości umowy o przewłaszczenie na zabezpieczenie koparko-ładowarki nie spełniło wymogu czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia roszczenia o zapłatę, tj. na przesłance wynikającej z art. 398 ³ § 1 pkt.1 k.p.c. i wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania ponieważ istnieje potrzeba wykładni przepisu prawnego, tj. art. 123 § 1 pkt.1 k.c., budzącego poważne wątpliwości oraz wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, a także występują istotne zagadnienia prawne, a mianowicie:

- czy czynność polegająca na złożeniu pozwu o ustalenie bezskuteczności wobec masy upadłości umowy przewłaszczenia w celu zabezpieczenia przerywa bieg przedawnienia roszczenia o zapłatę równowartości rzeczy przewłaszczonej tą umową;

oraz

- czy powództwo o ustalenie prawa stanowiącego przesłankę roszczenia stanowi czynność podjętą bezpośrednio w celu ustalenia tego roszczenia.

Z powyższego wynika, że sam powód nie oparł swojej skargi kasacyjnej na przesłance rażącego naruszenia prawa.

Również Sąd Najwyższy rozpoznając przedmiotową sprawę i wydając orzeczenie nie wskazał na rażące naruszenie prawa przez Sąd Apelacyjny, a jedynie przyznał rację skarżącemu w zakresie w jakim kwestionował on dokonaną przez Sąd Apelacyjny wykładnię art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni art. 123 § 1 ust. 1 k.c. i bezpodstawnie rozszerzył zastosowanie tego przepisu na czynność nie powiązaną bezpośrednio, lecz jedynie pośrednio, z roszczeniem stanowiącym obecnie przedmiot sporu. Sąd Najwyższy podkreślił, że ww. przepis kładzie nacisk na bezpośredniość działań wierzyciela i tylko z takimi działaniami wiąże skutek w postaci przerwy biegu przedawnienia. W konsekwencji uznał, że powództwo o ustalenie powstającej z mocy prawa bezskuteczności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie wpływa na ustalenie, zabezpieczenie, zaspokojenie ani możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot przedmiotu bądź równowartości przedmiotu, który wyszedł z majątku upadłego w wyniku bezskutecznej umowy, a w konsekwencji nie powoduje przerwy biegu przedawnienia tego roszczenia na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Przyjęcie przez Sąd Najwyższy odmiennej wykładni tego przepisu doprowadziło do stwierdzenia przez ten sąd, że rozpatrywane powództwo o zapłatę uległo przedawnieniu a zatem zarzut pozwanego w tym zakresie powinien zostać uwzględniony a powództwo oddalone.

Faktycznie rozpoznając skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy dokonał innej wykładni przepis prawa materialnego niż uczynił to wcześniej Sąd Apelacyjny. Niemniej jednak w orzeczeniu Sądu Najwyższego nie zostało wykazane, ani nawet zasugerowane, żeby wykładania dokonana przez Sąd Apelacyjny, choć błędna stanowiła kwalifikowany typ niezgodności z prawem w rozumieniu art. 417 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 424 ^1a § 2 k.p.c. W szczególności nie doszło do stwierdzenia, że wykładania przepisu art. 123 § 1 pkt 1 k.c. dokonana przez Sąd Najwyższy była oczywista i nie wymagała głębszej analizy prawniczej. Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie nie zostały również wytknięte żadne rażące uchybienia dotyczące, nie wskazano w szczególności, że interpretacja przepisów dokonana przez ten Sąd jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, ani z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć.

W konsekwencji w ocenie Sądu Apelacyjnego zasadnym było uznanie, że odmienna wykładania przepisu art. 123 § 1 pkt 1 k.c. dokonana przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie, choć oceniona później przez Sąd Najwyższy jako błędna, nie spowodowała kwalifikowanej i elementarnej niezgodności orzeczenia z prawem. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w ramach przysługującej mu niezawisłości i władzy dyskrecjonalnej dokonał jednej z możliwych wykładni ww. przepisu, którego rozumienie w judykaturze nie jest jednolite, nie naruszając przy tym w sposób rażący zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i wiedzy prawniczej, a nadto Sąd działał w sposób bezstronny, zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „głosu sumienia” sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu.

Na marginesie można jeszcze wskazać, że kolejnym argumentem za przyjęciem poglądu, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa może być wskazanie na art. 79 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 623) który w ust.1 pkt 1e stanowi, że sąd z urzędu zwraca stronie całą uiszczoną opłatę od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej w razie uwzględnienia środka zaskarżenia z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenia tego naruszenia przez sąd odwoławczy lub Sąd Najwyższy. Z przepisu tego wynika, że aby strona uzyskała zwrot opłaty, muszą kumulatywnie zostać spełnione dwa warunki – musi dojść do oczywistego naruszenie prawa w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdzenia tej oczywistości przez sąd rozpoznający dany środek zaskarżenia. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy tej oczywistości naruszenia prawa nie stwierdził, a więc również i to jest argumentem za tym by powództwo, a tym samym apelację oddalić.

Mając na względzie powyższe i na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c., przy uwzględnieniu, że na koszty postępowania odwoławczego poniesione przez stronę pozwaną złożyły się jedynie koszty zastępstwa procesowego, które określono w oparciu o § 12 pkt 2 ust. 2 w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 490) i art. 32 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 grudnia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 2261).

Jerzy Geisler Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Ryszard Marchwicki