Uzasadnienie z 1 kwietnia 2026, sygn. IV Ka 159/26

UZASADNIENIE

Mając na uwadze potrzebę zapewnienia przejrzystości i czytelności dla stron dokumentu, jakim jest uzasadnienie wyroku, a także względy wskazane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie z dnia 8 kwietnia 2021 roku w sprawie III KK 77/21), Sąd odwoławczy odstąpił od sporządzenia uzasadnienia wyroku w postaci formularza UK 2.

Ł. N. został oskarżony o to, że:

I. w dniu 27 września 2025 roku w godzinach 23:00 – 23:10 na posesji prywatnej mieszczącej się w (...), gmina P., powiat (...), województwo (...), przy użyciu uprzednio skradzionego z kieszeni kurtki pokrzywdzonego, znajdującej się w domu mieszkalnym, oryginalnego kluczyka pokonał zabezpieczenia, po czym dokonał zaboru w celu przywłaszczenia pojazdu marki D. (...) o numerze rejestracyjnym (...) o wartości 120 000 zł działając na szkodę (...) (...) oraz M. D., przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej jednego roku pozbawienia wolności będąc uprzednio skazanym w warunkach powrotu do przestępstwa określonego w art. 64 § 1 kk wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) sygn. akt II K 188/21 z dnia 23 czerwca 2021 roku; tj. o czyn z art. 279 § 1 k.k. w związku z art. 64 § 2 k.k.

II. w dniu 27 września 2025 roku około godziny 23:00 w miejscowości U., gmina W., województwo (...), na drodze publicznej prowadził pojazd mechaniczny w ruchu lądowym samochód ciężarowy marki D. (...) o numerze rejestracyjnym (...) znajdując się w stanie nietrzeźwości, mając w kolejnych badaniach 0,64 mg/l i 0,59 mg/l zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, będąc wcześniej prawomocnie skazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) w sprawie o sygnaturze akt II K 181/15 za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, tj. o czyn z art. 178a § 4 k.k.

Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 14 stycznia 2026 roku w sprawie sygn. akt II K 1141/25:

1. oskarżonego Ł. N. uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów i za czyn I na podstawie art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. wymierzył mu karę 2 lat 6 miesięcy pozbawienia wolności, a za czyn II na podstawie art. 178a § 4 k.k. wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności;

2. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. za zbiegające się przestępstwa w miejsce kar jednostkowych wymierzył oskarżonemu karę łączną 3 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności;

3. na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył oskarżonemu na poczet wymierzonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 27 września 2025 roku godz. 23:30;

4. w związku z czynem II na podstawie art. 42 § 2 i 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 15 lat;

5. w związku z czynem II na podstawie art. 43a § 3 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej kwotę 10.000 złotych tytułem świadczenia pieniężnego;

6. zwolnił oskarżonego z obowiązku zwrotu wydatków postępowania, którymi obciążył Skarb Państwa i od opłaty.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją oskarżonego oraz prokuratora.

Apelacja oskarżonego, zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi błędną kwalifikację prawną czynu I aktu oskarżenia, gdzie niesłusznie przyjęto kwalifikację z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. podczas, gdy zamiarem oskarżonego nie była kradzież pojazdu pokrzywdzonego, co w rezultacie spowodowało wymierzenie mu zbyt surowej kary.

Na rozprawie apelacyjnej obrońca z urzędu popierał apelację wniesioną przez oskarżonego i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez przyjęcie w ramach czynu I aktu oskarżenia kwalifikacji prawnej z art. 289 § 1 k.k. oraz zmniejszenie wymiaru kary za ten czyn do 1 roku pozbawienia wolności, obniżenie wymiaru kary za czyn II aktu oskarżenia do 6 miesięcy pozbawienia wolności. Wniósł także o wymierzenie kary łącznej 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, zmniejszenie środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych do 5 lat.

Natomiast apelacja prokuratora zaskarżyła powyższy wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze w zakresie czynu zarzucanego oskarżonemu w punkcie II oraz postanowienia o zwolnieniu od kosztów postępowania karnego, na niekorzyść oskarżonego Ł. N. i zarzuciła mu:

1. obrazę prawa materialnego w innym wypadku niż dotyczący kwalifikacji prawnej czynu z art. 178a§4 k.k. przypisanego oskarżonemu w punkcie 1. wyroku, która powoduje, że rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu, poprzez nie zastosowanie przez Sąd I instancji art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 2 k.k. i nie rozstrzygnięcie w sentencji wyroku o odstąpieniu od orzeczenia przepadku równowartości pojazdu mechanicznego;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który to błąd miał wpływ na treść orzeczenia, polegający na przyjęciu, iż biorąc pod uwagę sytuację osobistą i majątkową oskarżonego zasadnym było zwolnienie Ł. N. od ponoszenia kosztów i opłat postępowania karnego, albowiem egzekucja byłaby bezskuteczna podczas gdy zabezpieczone w toku postępowania przygotowawczego środki pieniężne pozwalają na choćby częściowe obciążenie oskarżonego kosztami i opłatami.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zastosowanie art. 44b § 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k. i wskazanie w sentencji wyroku o odstąpieniu od orzeczenia przepadku równowartości pojazdu mechanicznego, którym poruszał się oskarżony oraz zasądzenie od oskarżonego Ł. N. na rzecz Skarbu Państwa całości kosztów i opłat postępowania karnego, a także utrzymanie wyroku w mocy w pozostałej części.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE:

Obie wniesione apelacje okazały się częściowo zasadne.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do apelacji oskarżonego stwierdzić należy, iż rzeczywiście w ramach czynu I aktu oskarżenia, więcej argumentów przemawia za przyjęciem kwalifikacji prawnej z art. 289 § 1 k.k., a nie z art. 279 § 1 k.k. Oskarżony we wszystkich wyjaśnieniach, przyznając się do zaboru samochodu marki D. (...), należącego do M. D., jednocześnie zaprzeczał, aby jego zamiarem było przywłaszczenie sobie tego samochodu. Przedstawił wersję, według której, jego celem było dojechanie do miejsca zamieszkania w U. i pozostawienia samochodu w pobliżu domu pokrzywdzonego. Brak jest kontrdowodów, by wersję tę wykluczyć, zwłaszcza, że oskarżenie nie przedstawiło dowodów na poparcie tezy o zamiarze przywłaszczenia tego samochodu przez oskarżonego (przygotowanie fałszywych dokumentów, umówiony kupiec itp.). W takiej sytuacji przepis art. 5 § 2 k.p.k. nakazywał przyjęcie korzystniejszej dla oskarżonego kwalifikacji prawnej z art. 289 § 1 k.k., w miejsce art. 279 § 1 k.k.

W konsekwencji oskarżonemu nie można było przypisać działania w warunkach art. 64 § 2 k.k. W warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej odpowiada bowiem sprawca, który był uprzednio skazany w warunkach określonych w art. 64 § 1 k.k., odbył łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub części ostatniej kary popełnił ponownie umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zgwałcenia, rozboju, kradzieży z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia. Oskarżony nie spełnia zatem jednego z tych warunków, a mianowicie, przypisane mu przestępstwo krótkotrwałego użycia pojazdu mechanicznego (art. 289 § 1 k.k.) nie mieści się w powyższym katalogu przestępstw.

Oskarżonemu przypisać natomiast należało działanie w warunkach art. 64 § 1 k.k. Z przepisu tego wynika, że jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności, popełnia w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a może ją wymierzyć w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Oskarżony był już wcześniej wielokrotnie karany. Przedmiotowego przestępstwa dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary ponad sześciu miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej za przestępstwa podobne wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia 23 czerwca 2021 roku w sprawie sygn. akt II K 188/21. Przestępstwa, za które Ł. N. był skazany powyższym wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) na karę łączną 4 lat pozbawienia wolności (którą odbywał do dnia 17.10.2024 roku), kwalifikowane były m.in. z art. 278 § 1 i 5 k.k., 279 § 1 k.k., art. 288 § 1 k.k. Są to wszystko przestępstwa skierowane przeciwko dobru prawnemu, jakim jest cudze mienie, a więc tak jak i przestępstwo z art. 289 § 1 k.k. Ponieważ należą one do tego samego rodzaju, są to zatem przestępstwa podobne w rozumieniu art. 115 § 3 k.k.

Dlatego też Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok i w miejsce czynu zarzucanego w pkt I aktu oskarżenia oskarżonego Ł. N. uznał za winnego tego, że w dniu 27 września 2025 roku w godzinach 23:00 – 23:10 w (...), gm. P., woj. (...), przy użyciu oryginalnego kluczyka, wyjętego z kieszeni kurtki M. D., zabrał w celu krótkotrwałego użycia pojazd marki D. (...) o numerze rejestracyjnym (...), wartości 120.000 złotych, działając na szkodę (...) (...) oraz M. D., przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary ponad sześciu miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwa podobne wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia 23 czerwca 2021 roku w sprawie sygn. akt II K 188/21, tj. przestępstwa wyczerpującego dyspozycję art. 289 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

Zmiana kwalifikacji prawnej czynu z pkt I aktu oskarżenia oczywiście musiała nieść za sobą zmianę wymiaru kary. Wymierzona kara winna pozostawać w wyważonej proporcji i być współmierna do popełnionego przestępstwa, a w szczególności do stopnia winy oskarżonego oraz stopnia społecznej szkodliwości czynu. Stopień zawinienia oskarżonego i stopień społecznej szkodliwości popełnionego czynu był wysoki. Dokonując zaboru samochodu, przy pomocy skradzionego kluczyka, oskarżony okazał pogardę dla czyjegoś prawa własności, doprowadzając w efekcie do znacznej szkody majątkowej. Oskarżonego nie może tłumaczyć, że był rozczarowany wysokością wypłaty, za kilka dni swojej pracy. W takiej sytuacji należało przede wszystkim zwrócić się do organizatora prac z żądaniem zapłaty kwoty umówionej. Zawsze też oskarżony mógł zrezygnować z dalszej pracy w tym miejscu i zażądać odwiezienia do miejsca zamieszkania lub pokrycia kosztów powrotu. Nic natomiast nie uprawniało go do takich działań, jakich się dopuścił. Na niekorzyść oskarżonego działa też jego uprzednia karalność, w tym działanie w warunkach powrotu do przestępstwa. Na korzyść oskarżonego należało natomiast uwzględnić przyznanie się do winy i okazanie skruchy. W przekonaniu Sądu Okręgowego orzeczona kara 2 lat pozbawienia wolności jest współmierna do stopnia winy oskarżonego, stopnia społecznej szkodliwości popełnionego czynu i jako adekwatna do całego zespołu ujawnionych okoliczności przedmiotowo-podmiotowych niniejszej sprawy, spełni w sposób właściwy cel zapobiegawczy, jak również cele kary w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

Brak jest natomiast podstaw do złagodzenia orzeczonej kary pozbawienia wolności za czyn II aktu oskarżenia. Orzeczona za to przestępstwo kara pozbawienia wolności nie nosi znamion, ani ,,rażącej”, ani nawet ,,zwykłej” niewspółmierności, skoro przypisane oskarżonemu przestępstwo z art. 178a § 4 k.k. zagrożone jest karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, a w niniejszej sprawie oskarżonemu wymierzona została kary 1 roku. Jest to więc kara zbliżona do progu minimalnego, i to pomimo, że oskarżony stworzył nie tylko potencjalne, ale i realne niebezpieczeństwo w ruchu drogowym, będąc przy tym uprzednio karany za przestępstwo kierowania samochodem w stanie nietrzeźwości. Z tych też względów nie było również podstaw do zmniejszenia oskarżonemu obligatoryjnego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, zwłaszcza, że w świetle art. 42 § 3 k.k., w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k., co do zasady, sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio.

Modyfikacji wymagała natomiast kara łączna pozbawienia wolności, z uwagi na zmianę wysokości jednej z kar jednostkowych (za czyn I aktu oskarżenia).

Kara łączna powinna być postrzegana jako swoiste podsumowanie działalności przestępczej sprawcy. Stanowi ona wyraz potępienia w stosunku do postępowania sprawcy, jak również podkreśla nieopłacalność przestępczej działalności. Z drugiej strony, orzeczona kara łączna powinna być niezbędna dla osiągnięcia celów indywidualnego oddziaływania. W procesie orzekania kary łącznej sąd powinien opierać się na dyrektywach określonych w art. 85a k.k., tak aby możliwa stała się odpowiedź na pytanie, czy w danym przypadku zachodzą okoliczności, które przemawiają za zsumowaniem dolegliwości, czy też przeciwnie - w imię racjonalizacji karania, wskazują na konieczność pochłonięcia części kar. Stosowanie zatem kumulacji, albo absorpcji, jako że są to rozwiązania skrajne, wymaga istnienia szczególnych przesłanek przemawiających za jednym, albo drugim rozstrzygnięciem. Jak słusznie przyjął Sąd meriti w niniejszej sprawie, brak jest takich przesłanek do zastosowania zasady pełnej absorpcji, jak i pełnej kumulacji. Sąd Okręgowy w pełni przychyla się do stanowiska Sądu I instancji, iż zarówno wzgląd na cele zapobiegawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do oskarżonego, potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa, obligowały natomiast do przyjęcia zasady mieszanej (asperacji).

Zgodnie z treścią art. 86 § 1 k.k. sąd wymierza karę łączną w granicach powyżej najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy. Sąd mógł zatem w niniejszej sprawie orzec karę łączną, biorąc za punkt wyjścia skazania za dwa przestępstwa jednostkowe, czyli od 2 lat i 1 miesiąca pozbawienia wolności do 3 lat pozbawienia wolności. Sąd uznał, iż właściwą karą łączną dla oskarżonego będzie kara 2 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. Biorąc pod uwagę wszystkie ustalone okoliczności sprawy – wymierzenie oskarżonemu kary łącznej w ww. wymiarze, będzie adekwatną reakcją karną, a kara taka spełni w sposób wystarczający cel zapobiegawczy oraz w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

Apelacja prokuratora okazała się zasadna, jeśli chodzi o zarzut pierwszy. Obowiązujący w czasie popełnienia przestępstwa przepis art. 178a § 5 k.k. stanowił, że sąd mógł odstąpić od obligatoryjnego orzeczenia przepadku samochodu lub jego równowartości, jeżeli zachodził wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Jeżeli Sąd Rejonowy zdecydował się na takie rozwiązanie, powinien dać temu wyraźny wyraz w sentencji wyroku. Dlatego też należało zmienić zaskarżony wyrok poprzez dodanie punktu, że na podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. odstępuje się od orzeczenia wobec oskarżonego Ł. N. przepadku równowartości pojazdu mechanicznego, o którym mowa w zarzucie II aktu oskarżenia.

Sąd nie uwzględnił natomiast zarzutu apelacji prokuratora, w którym zakwestionował zwolnienie oskarżonego Ł. N. od ponoszenia kosztów i opłat postępowania karnego . Jak wynika z akt sprawy, z uwagi na aktualną sytuację materialną oskarżonego, istniała podstawa do zwolnienia go z kosztów postępowania (art. 624 § 1 k.p.k., art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych), co do dotyczy też kosztów postępowania odwoławczego.

Wysokość wynagrodzenia dla obrońcy z urzędu, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonej w postępowaniu odwoławczym, Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o treść § 17 ust. 2 pkt 4 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 764).