Wyrok z 14 maja 2026, sygn. III AUa 478/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2026 r. w Łodzi

sprawy B. U.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

o wysokość emerytury i wyrównanie świadczenia

na skutek apelacji B. U. i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w Z.

od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu

z dnia 9 lutego 2026 r. sygn. akt V U 793/25

1.  oddala obie apelacje;

2.  znosi wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego
w postępowaniu apelacyjnym.

Iwona Szybka

Sygn. akt III AUa 478/26

UZASADNIENIE

Decyzją z 10 czerwca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń (...) w Z. odmówił B. U. ponownego ustalenia wysokości emerytury, ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. nie jest podstawą do uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. U. wniósł o jej zmianę i prawidłowe ustalenie wysokości emerytury oraz jej wyrównanie.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 lutego 2026 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu zmienił sporną decyzję i przyznał B. U. prawo do obliczenia wysokości emerytury ustalonej decyzją z dnia 24 marca 2025r. z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres do 29 lutego 2016r., poczynając od 1 maja 2025r. (pkt 1), w pozostałym zakresie odwołanie oddalił (pkt 2) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na rzecz odwołującego B. U. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się wyroku zasądzającego te koszty do dnia zapłaty (pkt 3).

Sąd Okręgowy ustalił, że B. U. urodzony (...), wniosek o emeryturę złożył 26 marca 2010 r. i wyrokiem Sądu Okręgowego w Kaliszu z 26 listopada 2010 r. przyznano mu prawo do wnioskowanego świadczenia od (...) r. tj. od ukończenia wieku 60 lat. Następnie odwołujący wnioskiem z 28 lutego 2025 r. wystąpił do organu rentowego o przyznanie emerytury dla osoby mającej ukończony powszechny wiek emerytalny. Załatwiając powyższy wniosek, ZUS decyzją z 24 marca 2025 r. przyznał B. U. prawo do emerytury poczynając od 1 lutego 2025 r. tj. od miesiąca złożenia wniosku emerytalnego. Wysokość emerytury ustalono z zastosowaniem sumy kwot składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji i kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego. Tak ustaloną wartość kapitału emerytalnego pomniejszono o wartość pobranych emerytur. Decyzja ta została oparta na treści art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e, 184 ustawy lub na podstawie art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, podstawę wymiaru emerytury pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przyznanie odwołującej we wrześniu 2007 roku emerytury nastąpiło w oparciu o przepisy regulujące nabywanie prawa do emerytury przez nauczycieli w oparciu o ustawę – Karta Nauczyciela. Przepis art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. został wprowadzony przepisem art. 1 ust. 6 lit. b ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.

Powyższe uregulowanie nie miało jednak zastosowania do wszystkich emerytów, bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16 uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albowiem narusza zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczone, które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Dodatkowo należy zaznaczyć, że kobiety te przez cztery lata mogły realizować swoje uprawnienia w oparciu o obowiązujący przed 2013 r. stan prawny.

Powyższa ocena odnosząca się do kobiet z rocznika 1953 ma zastosowanie także do pozostałych grup emerytów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej co kobiety z tego rocznika – złożenie wniosku o emeryturę wcześniejszą do 31 grudnia 2012 r. oraz uzyskanie prawa do emerytury z ukończeniem powszechnego wieku po dniu 1 stycznia 2013 r. – z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do złamania zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na skorzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewali się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. W momencie składania pierwszorazowego wniosku o emeryturę i nabycia do niego prawa odwołujący spełniał kryteria, wśród których nie było elementu pomniejszenia podstawy wymiaru emerytury przysługującej z ukończeniem podstawowego wieku emerytalnego o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur. Zmiana stanu prawnego z mocą wsteczną zmieniła jego sytuację z chwili składania pierwszorazowego wniosku bowiem wprowadziła nie istniejącą wtedy zasadę pomniejszeń podstawy wymiaru emerytury. Tym samym pozbawiła go prawa do pobierania świadczenia w wysokości ustalonej według pierwotnie obowiązujących kryteriów.

Dostrzegając złożony charakter problematyki na tle stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stosowany wobec wcześniejszych emerytów, którzy wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyli przed 1 stycznia 2013 r., w realiach niniejszej sprawy przepis ten zdaniem Sądu Okręgowego należało ocenić jako niespełniający standardu konstytucyjnego w postaci zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą relewantną powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Oceniając daną regulację prawną z punktu widzenia zasady równości, należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy można wskazać cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie podmiotów prawa, czyli czy podmioty są podobne pod jakimś istotnym względem. Ustalenie to wymaga analizy celu i treści aktu normatywnego, w którym została zawarta badana norma prawna. Jeżeli natomiast prawodawca różnicuje sytuację podmiotów prawa, należy ustalić, czy są one zasadnie potraktowane odmiennie. Należy zauważyć, że dopuszczalne jest także zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych, czyli odstępstwo od zasady równości. Odstępstwo takie nie musi oznaczać naruszenia art. 32 Konstytucji. W przypadku podmiotów podobnych, należących do tej samej klasy (kategorii) istotnej, domniemanie przemawia za brakiem zróżnicowania.

Wyżej przedstawione uwagi uprawniają do pominięcia w niniejszej sprawie art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach przy załatwianiu wniosku odwołującego z sierpnia 2025 r. i stosownie do uregulowania z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy ustalenie dla odwołującej prawa do obliczenia wysokości emerytury z pominięciem mechanizmu pomniejszania kapitału emerytalnego o wartość pobranych emerytur ale tylko pobranych do dnia (...) r. Powyższe różnicowanie oparte jest na wskazywanej wyżej zasadzie równego traktowania podmiotów prawa w tym przypadku osób pobierających emeryturę. Osobom, które – tak jak odwołujący – pobierały wcześniejszą emeryturę i złożyły wnioski o emeryturę z powszechnego wieku emerytalnego do 31 grudnia 2012 r. i na ten dzień spełniły warunki do takiej emerytury, organ rentowy przy ustalaniu wysokości świadczenia nie odliczał od kapitału emerytalnego kwoty pobranej emerytury wcześniejszej. A zatem dla tej grypy emerytów fakt pobierania wcześniejszej emerytury nie miał jakiegokolwiek wpływu na wysokość nowego świadczenia. W odmiennej sytuacji znalazły się osoby, którym wysokość emerytury z powszechnego wieku emerytalnego ustalano począwszy od 1 stycznia 2013 r. a przed tym dniem pobierały wcześniejszą emeryturę. Kierując się wskazanymi wyżej standardami równego traktowania podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji za konieczne stało się przyznanie zrównania obydwu grup emeryckich.

Jednocześnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że nie można jednak pomijać faktu, że pominięcie potrąceń pobranych emerytur wcześniejszych bez jakichkolwiek ograniczeń czasowych doprowadziłoby do sytuacji nadmiernego uprzywilejowania odwołującej się gdyż wniosek o emeryturę z wieku powszechnego złożyła z opóźnieniem w stosunku do czasu ukończenia tego wieku. Odwołujący jako urodzony (...) w stanie prawnym obowiązującym do 30 września 2017 r. – obowiązujący w tym czasie powszechny wiek emerytalny 65 lat i 10 miesięcy osiągnął (...) r. Oznacza powyższe, że z tym dniem odwołujący uzyskał ex lege prawo do emerytury. Od tego czasu nie był już aktywny zawodowo i nie przyczyniał się do zwiększania składek, natomiast pobierając emeryturę wcześniejszą konsumował zgromadzony kapitał a mimo to zarówno kapitał początkowy jak i składki były systematycznie waloryzowane prowadząc do istotnych przyrostów ich wartości. Do wyliczenia wysokości świadczenia z wieku powszechnego uwzględniano przy tym znacznie niższy wskaźnik dożycia niż z czasu spełnienie ex lege warunków do tej emerytury.

Brak odliczenia pobranych emerytur uprzywilejowywałby tę kategorię ubezpieczonych, nadużywając solidarności w relacjach między członkami wspólnoty ryzyka, w nieuzasadniony sposób uszczuplając przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz stanowi nadużycie solidarności w relacjach między członkami wspólnoty ryzyka, gdyż nałożono by na nią obowiązek sfinansowania wypłaty tej części emerytury w wieku powszechnym, która nie znajduje pokrycia we wcześniej wniesionym (zaewidencjonowanym), lecz wydanym (to jest pomniejszonym o kwoty pobranych emerytur) wkładzie ubezpieczonego stanowiącym zasadniczy element podstawy obliczenia emerytury.

W ocenie Sądu Okręgowego zasadne było postawienie granicy czasowej, do której potrącanie pobranych emerytur wcześniejszych jest niezgodne z Konstytucją i od której podlegają już odliczeniu skoro istota świadczenie emerytalnego naliczanego w systemie zdefiniowanej składki i wysokość emerytury nie jest chroniona jako prawo nabyte i nie uzyskuje bezwzględnej ochrony w ramach konwencyjnego prawa do poszanowania własności. Granicę tę stanowi moment nabycia ex lege uprawnień do emerytury z wieku powszechnego. Do przyjęcia takiego rozwiązania skłania m.in. argumentacja zawarta w uzasadnieniu w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 06.05.2021 r. w sprawie III USKP 52/21, gdzie stwierdzono, że skoro wnioskodawca w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł się spodziewać tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym. Odwołujący się ma więc prawo do obliczenia wysokości emerytury przyznanej decyzją z 24 marca 2025 r. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach, czyli z pominięciem mechanizmu pomniejszania kapitału emerytalnego o wartość pobranych emerytur wcześniejszych ale tylko za okres do osiągniecia wieku powszechnego. Prawo to Sąd Okręgowy stwierdził od miesiąca złożenia wniosku o przeliczenie czyli od 1 maja 2025 r.

Rozstrzygnięcie co do okresu pomniejszenia podstawy wymiaru emerytury i co do daty przeliczenia świadczenia wynika z braku przypisania organowi rentowemu błędu przy podejmowaniu decyzji z 24 marca 2025 r. Organ rentowy jako organ administracyjny miał obowiązek stosować prawo w takim brzmieniu jakie zostało nadane przez ustawodawcę. Nie mógł więc przeprowadzić zaprezentowanej wyżej analizy konstytucyjności przepisu art. 25 ust.1b ustawy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 20/16 z uwagi na zakres podmiotowy wyroku odnoszący się wprost do kobiet rocznika 1953 nie odnosił się bezpośrednio do odwołującego. Nie miał zastosowania wprost wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 albowiem wyrok ten nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, co z kolei uniemożliwiło potraktowanie wniosku odwołującego z maja 2025 r. jako skargi o wznowienie postępowania. Wniosek odwołującego z maja 2025 r. podlegał zatem zakwalifikowaniu jako wniosek o ponowne obliczenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu składany w oparciu o uregulowanie zawarte w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej co przy braku wykazanego braku błędu organu rentowego uzasadniało brak możliwości przeliczenia świadczenia za okres przed 1 maja 2025 r.

Sąd Okręgowy uznał również, że nie było warunków aby uwzględnić tą część odwołania, w której skarżący wnioskował o pominięcie przy ustalaniu wysokości emerytury, pobranych kwot wcześniejszej emerytury za okres od 1 marca 2016 r. Odwołujący bowiem spełniając od 1 marca 2016 r. warunki do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, pobierał świadczenie w okresie obowiązywania przepisu art. 21 ust. 1b ustawy emerytalnej. Miał więc – a przynajmniej powinien mieć – wiedzę o nowych warunkach ustalania wysokości świadczeń emerytalnych. Nie mógł zostać pominięty moment, w którym odwołujący zdecydował się na złożenie wniosku o przyznanie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego. Złożenie wniosku załatwionego decyzją z lutego 2025 r. spowodowało przyjęcie dla odwołującego wskaźnika średniego dalszego trwania życia dla osoby mającej wiek 74 lata i 10 miesięcy zdecydowanie niższego niż dla mężczyzny w wieku 65 lat. Ten element oraz waloryzacja składek i kapitału emerytalnego przez dalszy okres doprowadziłaby do nieusprawiedliwionego wzrostu kwoty świadczenia w warunkach, pełnego korzystania przez odwołującego w tym czasie z zaopatrzenia emerytalnego. Innymi słowy, odwołujący w pełni czerpał korzyści z systemu zabezpieczenia na starość a jego kapitał emerytalny w jakiejkolwiek części nie uszczuplał się, a nawet z uwagi na zasady waloryzacyjne – wzrastał.

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych objął powyższy wyrok apelacją, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:

⚫

art. 114 ust 1 pkt ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie ziściły się przesłanki do jego zastosowania tj. po uprawomocnieniu się decyzji nie zostały przedłożone nowe dowody ani nie ujawniono nowych okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, które miałyby wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość,

⚫

art. 25 ust 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego nie zastosowanie, podczas gdy przepis ten pozostaje w mocy prawnej,

⚫

art. 37, art. 7 oraz art. 190 ust. 3 Konstytucji RP poprzez uznanie niepublikowanego wyroku za „nową okoliczność” w rozumieniu art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Kaliszu do ponownego rozpoznania oraz domagał się zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie w obu instancjach według norm przepisanych z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w spełnieniu świadczenia.

Apelację wniósł również B. U., profesjonalnie zastępowany, zaskarżając wyrok w części tj. w zakresie oddalającym żądanie przyznania odwołującemu prawa do wyrównania, które stanowi różnicę między sumą kwot emerytur jakie przysługiwałyby w okresie od dnia, od którego mogłaby być podjęta lub podjęto wypłatę emerytury przyznanej z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do dnia wydania decyzji o ponownym obliczeniu emerytury z uwzględnieniem ich waloryzacji, a sumą kwot wypłaconych w tym okresie oraz ustalenie odpowiedzialności organu za niewydanie decyzji w terminie, zarzucając:

1.  naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego sprawy polegającą na przyjęciu, iż nie istnieją podstawy do przyznania odwołującemu prawa do wyrównania, które stanowi różnicę między sumą kwot emerytur jakie przysługiwałyby w okresie od dnia od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do dnia wydania decyzji o ponownym obliczeniu emerytury z uwzględnieniem ich waloryzacji, a sumą kwot wypłaconych w tym okresie stwierdzenia odpowiedzialności organu rentowego, podczas gdy w sprawie owe przesłanki zaistniały, albowiem z uwagi na uznanie przepisu art. 25 ust. I b ustawy emerytalnej za niezgodny z Konstytucją Sąd winien konsekwentnie zasądzić na rzecz odwołującej wyrównanie,

2.  naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 194j ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (per analogiam) w zw. z art. 2a ust. 1 i ust. 2 pkt 3) i 4) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezastosowanie, podczas gdy odwołująca znajduje się w analogicznej sytuacji do ubezpieczonych objętych regulacją art. 194j ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którzy posiadają prawo do emerytury w ponownie ustalonej wysokości od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24, a w przypadku gdy prawo do tej emerytury było zawieszone - od dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata,

3.  naruszenie art. 32 Konstytucji RP i art. 2a ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 194j ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (per analogiam) w zw. z art. 2a ust. 1 i ust. 2 pkt 3) i 4) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezastosowanie, podczas gdy odwołujący znajduje się w analogicznej sytuacji do ubezpieczonych objętych regulacją art. 194j ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którzy posiadają prawo do emerytury w ponownie ustalonej wysokości od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24, a w przypadku gdy prawo do tej emerytury było zawieszone od dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata,

4.  naruszenie z art. 133 ust. 1 pkt) 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 2a ust 1 i 2 pkt 3) i 4) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 114 ust. 1 pkt) 1 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez niezastosowanie, w sytuacji, gdy przyznanie odwołującemu niższych świadczeń było następstwem wyłącznie błędu organu rentowego polegającego na oparciu decyzji o przyznaniu emerytury o regulację art. 25 ust. 1 b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a ponadto powoduje utrzymywanie niekonstytucyjnego stanu poprzez brak restytucji pełnych praw odwołującego i prowadzi do nierówności i niesprawiedliwości pomiędzy ubezpieczonymi, których objęto regulacją art. 194j ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych a odwołującą,

5.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegających na ustaleniu, że decyzja przyznająca prawo do emerytury w określonej wysokości nie została wydana w następstwie błędu organu rentowego w rozumieniu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy i tym samym odwołującej nie przysługuje wyrównanie, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem za błąd organu uznaje się każdą obiektywną wadliwość decyzji niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, czy też np. wadliwej legislacji, co winno skutkować uznaniem odpowiedzialności organu i przyznanie na rzecz odwołującej prawa do wyrównania.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżanego wyroku poprzez przyznanie odwołującemu się prawa do wyrównania, które stanowi różnicę między sumą kwot emerytur jakie przysługiwałyby w okresie, od dnia od którego mogłaby być podjęta lub podjęto wypłatę emerytury przyznanej z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do dnia wydania decyzji o ponownym obliczeniu emerytury z uwzględnieniem ich waloryzacji, a sumą kwot wypłaconych w tym okresie, ustalenie odpowiedzialności organu za niewydanie decyzji w terminie, zasądzenie na rzecz odwołującego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przypisanych. Alternatywnie domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Obie apelacje są niezasadne i podlegają oddaleniu albowiem Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie.

Przypomnieć należy, że B. U., urodzony (...), od dnia (...) r. był uprawniony do emerytury wcześniejszej z uwagi na wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Powszechny wiek emerytalny ubezpieczony ukończył (...) r. (obowiązujący wówczas art. 24 ust. 1b pkt 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewidywał wiek 65 lat i 10 miesięcy). W dniu 28 lutego 2025 r. B. U. złożył wniosek o emeryturę wiekową. Decyzją z dnia 24 marca 2025 r. organ rentowy przyznał emeryturę powszechną od (...) r. tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Organ obliczył emeryturę zgodnie z treścią art. 24 i 25 w.w. ustawy i na podstawie art. 25 ust. 1b tejże ustawy potrącił sumę pobranych wcześniej emerytur, czyli kwotę 332.641,54 zł. B. U. w dniu 20 maja 2025 r. złożył w organie rentowym wniosek o ponowne obliczenie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ponownego ustalenia wysokości, ponieważ wyrok Trybunału nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej.

Przedmiotem sporu jest zatem prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego ustalonej prawomocną decyzją z dnia 24 marca 2025 r. Sąd pierwszej instancji uwzględnił odwołanie ubezpieczonego bowiem doszedł do wniosku, że zachodzą przesłanki nakazujące pominięcie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy uznał, że dla rozstrzygnięcia zagadnienia, czy przy obliczaniu emerytury w wieku powszechnym zasadne było odliczenie pobranych emerytur wcześniejszych, należy dokonać rozproszonej kontroli konstytucyjnej przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej. Ostatecznie Sąd Okręgowy rozpatrzył żądanie z uwzględnieniem trybu przewidzianego w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Stwierdzając zaś wystąpienie przesłanki z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej Sąd Okręgowy wskazał, że nową okolicznością istniejąca przed wydaniem decyzji z 24 marca 2025 r. przyznającej emeryturę z wieku powszechnego, jest nieuwzględnienie wówczas obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Naruszenie standardu konstytucyjnego polegało na wprowadzeniu regulacji z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ze skutkiem dla ubezpieczonych, którzy zrealizowali swoje prawo do emerytury wcześniejszej przed 6 czerwca 2012 r.

Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, że choć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. nie wszedł w życie, co zasadnie podnosi apelujący organ rentowy, to z chwilą ogłoszenia tego wyroku uchylone zostało domniemanie zgodności art. 25 ust. 1b z Konstytucją. Przytoczyć należy uchwałę Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r. zgodnie z którą „niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania” (opubl. na stronie internetowej SN). W związku z czym prawidłowo Sąd Okręgowy dokonał oceny konstytucyjności art. 25 ust. 1b.

Ugruntowane jest stanowisko judykatury, że jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W ocenie Sądu Najwyższego w sytuacji, gdy ubezpieczony skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę w 2006 r. w wieku 55 lat ze względu na pracę w warunkach szczególnych, a prawo do emerytury powszechnej nabył w 2017 r. - sądy obu instancji naruszyły prawo materialne, ponieważ zastosowały art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej bez uwzględnienia standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022r., III USKP 98/21, Legalis). Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z pomniejszeniem emerytury na podstawie art. 25 ust. 1b. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019 r., P 20/16 orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Natomiast w wyroku z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., I USKP 28/25 i orzecznictwo w nim cytowane, Legalis).

Biorąc pod uwagę jednoznaczne stanowisko judykatury uznać należy, że prawidłowo Sąd Okręgowy ocenił, że były podstawy do „wznowienia” postępowania i ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej B. U. na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz że tą nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 r., III UZP 4/20, Legalis). Z tego względu zarzuty apelacji organu rentowego nie zasługiwały na aprobatę.

Bezpodstawne okazały się także zarzuty apelacji ubezpieczonego B. U.. Sąd Apelacyjny wskazuje, iż Sąd Okręgowy prawidłowo uznał za zasadne postawienie granicy czasowej i ustalenie okresu, za który pobrane emerytury wcześniejsze nie podlegają potrąceniu (odliczeniu) na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił B. U. prawo do ustalenia wysokości emerytury bez odliczania sumy kwot pobranych wcześniej emerytur za okres do (...) r. tj. do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. B. U. na emeryturę wcześniejszą przeszedł w 2010 r., czyli przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, powszechny wiek emerytalny ukończył (...) r. czyli już po wprowadzeniu art. 25 ust. 1b. Sąd Apelacyjny podziela jednoznaczne stanowisko judykatury, że skorzystanie z przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur na podstawie przepisów szczególnych dotyczących emerytur dla niektórych ubezpieczonych, uzasadnia i proporcjonalnie usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury ustalonej na podstawie art. 24 ust. 1 i następnych ustawy emerytalnej o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur. Każdy mechanizm ustalania wysokości świadczeń emerytalnych ma określone uwarunkowania majątkowe, które gwarantują prawem określoną wysokość ustalanych emerytur w prognozowanych długoterminowych okresach ich pobierania przede wszystkim ze względu na zgromadzony kapitał składkowy, który pomniejszają wcześniej wypłacone kwoty pobranych długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki stan rzeczy usprawiedliwia ustawowe modyfikowanie wysokości emerytur ze względu na wcześniejsze pobranie i spożytkowanie tych samych rodzajowo, choć wcześniejszych świadczeń emerytalnych, które uszczupliły zgromadzony indywidualny kapitał emerytalny oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego emerytury są wypłacane. Utrwalone jest stanowisko judykatury, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949–1953, którzy przeszli na emeryturę wcześniejszą przed 1 stycznia 2013r., a następnie na emeryturę z powszechnego wieku emerytalnego, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.). A zatem nie podlegają potrąceniu emerytury wypłacone do osiągnięcia wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21, Legalis; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2024 r., I USK 435/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., I USKP 28/25). Z tego względu za prawidłowe uznać należy określenie przez Sąd Okręgowy w wyroku granicy czasowej, za który pobrane przez B. U. emerytury wcześniejsze nie podlegają potrąceniu (odliczeniu) na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Sąd Okręgowy trafnie odmówił ubezpieczonemu możliwości wyrównania świadczenia za okres przed 1 maja 2025 r. Wskazać należy, że zasady wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych określone są w przepisach rozdziału 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. W myśl zamieszonego w tym rozdziale art. 129 ust. 1 ustawy, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Z kolei przepis art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy wskazuje przesłanki, przy zaistnieniu których wypłata świadczenia następuje za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym złożony został wniosek o ponowne ustalenie świadczenia, jego wysokości, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego. Istotne znaczenie dla zastosowania powołanej normy, ma stwierdzenie, iż ustalenie świadczenia w nieprawidłowej wysokości jest wynikiem błędu organu rentowego. Błąd organu rentowego rozumiany jest szeroko, zgodnie z tzw. obiektywną błędnością decyzji (patrz: uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 12 stycznia 1995 r., II UZP 28/94, OSNAPiUS 1995 Nr 19, poz. 242). Obejmuje sytuacje, w których organ rentowy miał podstawy do przyznania świadczenia lub ustalenia go w określonej wysokości, lecz z przyczyn leżących po jego stronie tego nie uczynił. Za takie przyczyny uznaje się wszelkie zaniedbania organu rentowego, każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania organu rentowego, czy też rezultatem niewłaściwych działań pracodawców albo wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów. Zatem błędem organu rentowego jest nie tylko błąd rachunkowy, merytoryczny, ale także błąd interpretacyjny (por. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego: z dnia 28 czerwca 2005 r., III UZP 1/05, OSNP 2005 Nr 24, poz. 395 i z dnia 15 lutego 2006 r., II UZP 16/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 244; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2002 r., II UKN 116/01, OSNP 2003 Nr 214, poz. 599 z dnia 17 marca 2011 r., I UK 332/10, LEX nr 811827; z dnia 5 listopada 2012 r., II UK 83/12, LEX nr 1619684; z dnia 4 grudnia 2012 r., II UK 130/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 258). Jeżeli w tych warunkach organ rentowy przyzna lub podwyższy świadczenie, wypłaca się je od miesiąca złożenia pierwotnego wniosku lub wydania decyzji z urzędu, nie dłużej jednak niż za okres 3 lat wstecz, liczonych od daty zgłoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Powołany przepis nie daje podstawy prawnej do przyznania podwyższonych świadczeń od daty powstania prawa do nich, jeżeli prawo to powstało wcześniej niż trzy lata przed zgłoszeniem wniosku, nawet w przypadku jeżeli niezrealizowanie tego prawa było następstwem błędu organu rentowego. Organ rentowy od 1 stycznia 2013 r., tj. od momentu wejścia w życie art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej, stosował ten artykuł. Decyzja ustalająca wysokość emerytury z odliczeniem kwot pobranych emerytur nie była dotknięta błędem organu rentowego. Błąd organu nie obejmuje bowiem takich sytuacji, w którym organ rentowy działa na podstawie przepisów ustawy. Niczego też w tym zakresie nie zmienia fakt uwzględnienia odwołania i przyznanie prawa do przeliczenia świadczenia w oparciu o treść art.114 ust. 1 ustawy emerytalnej przy przyjęciu rozporoszonej kontroli konstytucyjności. Na skutek powyższego nie doszło bowiem do usunięcia spornego przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalne z systemu prawnego. Przepis ten wiązał i wiąże nadal organ rentowy.

Powyższe skutkowało oddaleniem obu apelacji na podstawie 385 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach procesu lokuje się w treści art. 100 k.p.c.

Iwona Szybka