Wyrok z 20 maja 2026, sygn. III AUa 983/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy

T. F.

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2026 r. w X.

sprawy Rzecznika T. i S. Przedsiębiorców w B. i T. E.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w X.

o wysokość podstawy wymiaru składek

na skutek apelacji Rzecznika T. i S. Przedsiębiorców w B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi

z dnia 27 czerwca 2025 r. sygn. akt VIII U 1185/25

1.  oddala apelację;

2.  nie obciąża Rzecznika T. i S. Przedsiębiorców w B. kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Iwona Szybka

Sygn. akt III AUa 983/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 marca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w X. stwierdził, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej miesięczne podstawy wymiaru składek T. E. wynoszą na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe: za styczeń - luty 2025 r. – 5.203,80 zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za styczeń - luty 2025 r. – 5.203,80 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji ZUS wniósł T. E. podnosząc, iż w spornym okresie powinny go obowiązywać składki odpowiednie dla programu (...). Zdaniem odwołującego interpretacja przepisów dokonana przez ZUS w zakresie prawa korzystania z ulgi jest nieprawidłowa.

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożył też, działający w imieniu ubezpieczonego, Rzecznik T. i S. Przedsiębiorców, wnosząc o jej uchylenie (w ramach autokontroli) i wydanie nowej decyzji stwierdzającej, że dla ubezpieczonego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w okresie styczeń - luty 2025 r. powinna być ustalona na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz stwierdzającej, że w tym okresie przedsiębiorca nie jest obowiązany do opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie (pkt 1) oraz nie obciążył Rzecznika T. i S. Przedsiębiorców w B. i T. E. kosztami zastępstwa procesowego w sprawie (pkt 2).

Sąd Okręgowy ustalił, że T. E. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej ubezpieczony zgłosił się do ubezpieczeń społecznych w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2022 r. z kodem tytułu ubezpieczeń właściwym dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 18 c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. osoby, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu (poprzednio od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. od przychodu) tzw. Mały ZUS Plus w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2022 r.

Od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2024 r. ubezpieczony zgłosił się jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, dla której zgodnie z art. 18 ust. 8 cytowanej ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą działalność stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% kwoty minimalnego wynagrodzenia (tj. na zasadach ogólnych), z kodem tytułu do ubezpieczenia 0510.

Od 1 stycznia 2025 r. ubezpieczony ponownie zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą z kodem właściwym dla małego ZUS PLUS. ZUS poinformował ubezpieczonego o braku prawa do korzystania z ulgi od 1 stycznia 2025 r. oraz o konieczności zgłoszenia się od stycznia 2025 r. do ubezpieczeń społecznych z kodem 0510.

W dniu 12 lutego 2025 r. Rzecznik T. i S. (...) wniósł o wszczęcie postępowania i wydanie decyzji w przedmiocie podstawy wymiaru składek T. E. na ubezpieczenia społeczne z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej obowiązującej od 1 stycznia 2025 r.

W konsekwencji ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że w sprawie bezspornym było, że ubezpieczony od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2022 r. (przez 36 miesięcy) korzystał z (...) oraz, iż spełnia przesłankę określoną w art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. W stosunku do ubezpieczonego nie zachodzą również okoliczności wykluczające skorzystanie z preferencji składkowej określone w art. 18c ust. 11 punkt 1-5. Ubezpieczony we właściwym terminie złożył również dokumenty wyrejestrowujące z ubezpieczeń – z kodu ubezpieczenia 0510 i zgłosił się do ubezpieczeń społecznych z kodem 0590.

Spór w sprawie koncentrował się na wykładni art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej, który przewiduje ograniczenie czasowe możliwości ustalania niższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 18c ust. 1 – 4 ustawy systemowej do 36 miesięcy w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej. Literalne brzmienie cytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że stwierdzenie „okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” dotyczy okresu przed pierwszym miesiącem w danym roku kalendarzowym, w którym przedsiębiorca mógłby skorzystać z ulgi. Jeżeli spełnia pozostałe wymogi ustawowe do skorzystania z Małego ZUS Plus w styczniu danego roku, okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych należy ustalić od grudnia roku poprzedniego. Treść słowa „ostatni” jakie zostało użyte w art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej, w ocenie Sądu nie oznacza okresu jako jednostki czasu, której początek oznaczony jest początkiem korzystania z ulgi. Sześćdziesięciomiesięczny okres, o jakim mowa w tym przepisie to miesiące kalendarzowe prowadzenia działalności gospodarczej, który może być podzielony okresami przerwy (np. zawieszeniem prowadzenia działalności), jedynie w danym roku kalendarzowym działalność ma być prowadzona przez 60 dni. Co więcej, zarówno zdanie pierwsze jak i drugie art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej jednoznacznie odnosi się do faktów mających miejsce w przeszłości i oceny ich zaistnienia należy dokonywać z perspektywy czasu jakim przedsiębiorca występuje o skorzystanie z ulgi. Podobnie pozostałe przesłanki negatywne, co do możliwości skorzystania z ulgi wskazane w art.18c ust. 11, także odnoszą się do oceny ich zaistnienia w czasie przeszłym, a punktem odniesienia jest czas kiedy przedsiębiorca występuje o ulgę.

Treść normatywna art. 18c ust. 1 i art. 18c ust. 11 ustawy systemowej stanowi, że przedsiębiorca może skorzystać z ulgi o ile w przeszłości – w minionym roku kalendarzowym nie przekroczył granicznej kwoty dochodu i jednocześnie nie zaszła żadna z negatywnych przesłanek. Oceny tej dokonuje się z tej samej perspektywy – miesiąca złożenia wniosku o ulgę. Zatem jeżeli w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przedsiębiorca nie korzystał z ulgi przez 36 miesięcy kalendarzowych może ustalić wysokość podstawy wymiaru składek zgodnie z zasadami określonymi w art. 18 ust. 1-4 ustawy systemowej.

Ubezpieczony w styczniu 2025 r. zgłosił się do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia 0590. Okres 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej należy zatem ustalać do grudnia roku poprzedniego. Okres ten przypada od stycznia 2020 r. do grudnia 2024 r. W tym okresie ubezpieczony korzystał z przez 36 miesięcy z ulgi Mały ZUS Plus (12 miesięcy w 2020 r., 12 miesięcy w 2021 r. i 12 miesięcy w 2022 r.). Tym samym została spełniona negatywna przesłanka określona w art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej. To z kolei oznacza, iż w styczniu 2025 r. ubezpieczony nie może ustalić wysokości podstawy wymiaru składek na podstawie art. 18c ustawy systemowej.

Kolejnej weryfikacji spełnienia przez ubezpieczonego przesłanek z art.18 ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej Zakład może dokonać w styczniu 2026 r. Wówczas okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej będzie liczony od stycznia 2021 r. do grudnia 2025 r. i o ile spełni pozostałe warunki ustawowe będzie mógł skorzystać z ustalenia podstawy wymiaru składek na podstawie art. 18c ust. 1 ustawy systemowej.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, dokonując literalnej wykładni art.18 ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej nie ulega wątpliwości, iż skoro uprawnienie przedsiębiorcy do skorzystania z ulgi (Mały ZUS Plus) warunkuje niekorzystanie przez niego z tej ulgi przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, to w przypadku złożenia wniosku w styczniu 2025 r. okresem ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych w przypadku ubezpieczonego jest okres od stycznia 2020 r. do grudnia 2024 r. Jest to bowiem ostatnie 60 miesięcy kalendarzowych przed miesiącem dla którego dokonuje się oceny prawa do skorzystania z ulgi. Co więcej przepis art. 18c ust. 1 ustawy systemowej nie przyjmuje zasady cykliczności według wzoru: 36 miesięcy korzystania z ulgi i 24 miesiące ustalania podstawy wymiaru składek na zasadach ogólnych (bez ulg), nie stanowi o cyklu pięcioletnim otwieranym przez złożenie kolejnego wniosku o zastosowanie ulgi „Mały ZUS Plus”.

Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową i odwołania od niej oddalił w myśl art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c..

O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. zważając na szczególną sytuację ubezpieczonego związaną z brakiem jednolitej wykładni i różnymi interpretacjami spornych zagadnień. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowego strony mogły pozostawać w przekonaniu o zasadności swojego stanowiska, co w ocenie Sądu uzasadniało odstąpienie od obciążenia ich kosztami procesu.

W apelacji Rzecznik T. i S. (...) zaskarżył powyższy wyrok w części dotyczącej oddalenia odwołania (pkt I), zarzucając naruszenie:

1. art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na:

- przyjęciu, iż zapis „ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” dotyczy okresu przed pierwszym miesiącem w danym roku kalendarzowym, od którego przedsiębiorca zgłosił się do Małego ZUS Plus, czyli okresu od stycznia 2020 r. do grudnia 2024 r.,

- dokonaniu wykładni ww. przepisu w sposób sprzeczny z literalnym brzmieniem art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej, co skutkowało w szczególności naruszeniem zakazu domniemania kompetencji organu,

- niezastosowaniu wykładni celowościowej poprzez odkodowanie normy prawnej w sposób sprzeczny z celem prawodawcy oraz w sposób naruszający wynikającą z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców zasadę przyjaznej interpretacji przepisów; podczas gdy stosując prawidłową wykładnię wskazanych przepisów prawa uznać należy, że: zapis „ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” dotyczy okresu łącznie z pierwszym miesiącem w danym roku kalendarzowym, od którego przedsiębiorca zgłosił się do preferencji składkowej - czyli jeżeli przedsiębiorca dokonał zgłoszenia do Małego ZUS Plus od stycznia 2025 r. będzie to okres od lutego 2020 r. do stycznia 2025 r., literalna wykładnia art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej nie daje kompetencji organowi do decydowania, który okres 60 miesięcy jest okresem weryfikacyjnym, ponieważ okresu tego prawodawca nie określił jako okres „poprzednich 60 miesięcy kalendarzowych”, a jako okres „ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych”, Zakład nie mógł określić okresu weryfikacyjnego tożsamego z okresem poprzednich 60 miesięcy kalendarzowych, organ winien wziąć pod uwagę intencje prawodawcy, którego założeniem było, aby przedsiębiorcy mogli korzystać cyklicznie w pięcioletnich okresach z preferencji składkowej pn. „Mały ZUS Plus”, w razie jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych należy stosować wynikającą z art. 11 ust. 11 Prawa przedsiębiorców zasadę przyjaznej interpretacji przepisów.

2. art. 11 ust. 1 Prawo przedsiębiorców poprzez brak zastosowania zawartej w tym przepisie normy prawnej pomimo, że zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie tego przepisu.

Wskazując na ww. zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1. i poprzedzającej go decyzji organu rentowego poprzez stwierdzenie, że z tytułu prowadzenia przez T. E. pozarolniczej działalności gospodarczej miesięczne podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za styczeń i luty 2025 r. wynoszą kwotę ustaloną na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz, że brak jest podstaw do ustalenia podstawy wymiaru składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za styczeń i luty 2025 r., ewentualnie, że miesięczne podstawy wymiaru składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za styczeń i luty 2025 r. wynoszą 0,00 zł. Nadto wniósł o nieobciążanie kosztami postępowania apelacyjnego na podstawie art. 102 k.p.c.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zainteresowany T. E. nie zajął stanowiska w przedmiocie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Poza sporem jest, że T. E. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, w ramach której zgłosił się do ubezpieczeń społecznych w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2022 r. z kodem tytułu ubezpieczeń właściwym dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 18 c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. osoby, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu tzw. Mały ZUS Plus, a następnie od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2024 r. zgłosił się do ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której zgodnie z art.18 ust.8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2024r., poz. 497) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą działalność stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% kwoty minimalnego wynagrodzenia (tj. na zasadach ogólnych), z kodem tytułu do ubezpieczenia 0510. Wobec powyższego, przy uwzględnieniu także treści zarzutów apelacji, Sąd Apelacyjny akceptuje w pełni i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do wykładni prawa materialnego, tj. przesłanek stosowania instytucji tzw. „Mały ZUS +” a konkretnie do przesłanki negatywnej określonej w art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Niesporne jest bowiem, że ubezpieczony spełnił przesłanki pozytywne warunkujące skorzystanie z dobrodziejstwa obniżenia składki na warunkach tzw. „Małego ZUS +”. Sąd Okręgowy przeprowadził w tym zakresie szczegółową i pełną analizę interpretacyjną, której wnioski Sąd Apelacyjny co do zasady akceptuje.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter ius cogens, wykluczają możliwość oparcia orzeczenia o treść zasad współżycia społecznego a możliwość stosowania wykładni celowościowej (funkcjonalnej) jest istotnie ograniczona. W konsekwencji nie ma możliwości wykładania przepisów tego prawa na korzyść wnioskodawcy z uwzględnieniem reguł słuszności. Do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c., ani art. 8 k.p. (zasady współżycia społecznego), albowiem przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest powoływanie się na zasady współżycia społecznego, jako że prawo ubezpieczeń społecznych, w odróżnieniu od przepisów prawa pracy (art. 300 k.p.), nie zawiera normy o charakterze takiej klauzuli generalnej, ani też normy zezwalającej na stosowanie w zakresie nieuregulowanym przepisów kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt III USKP 51/22, Legalis nr 2929953; patrz także M. (...), Wykładnia Prawa, Zasady. Reguły. Wskazówki, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, str. 49 i nast.)

Przechodząc do analizy zarzutów apelacji przede wszystkim należy zauważyć, że kontrola apelacyjna zaskarżonego wyroku musi być nadal dokonywana w płaszczyźnie przepisu art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania objętej sporem decyzji oraz zaskarżonego wyroku. Powyższe wynika tak z istoty obowiązującego modelu administracyjno-sądowego postępowania w sprawach z zakresu odwołań od decyzji organu rentowego, odwoławczo-kontrolnego charakteru postępowania sądowego, jak i z faktu, że zmiana wprowadzona do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych art. 11 ustawy z 21 maja 2025 r. o deregulacji (Dz.U. z 2025 r., poz. 769) uchylająca pkt 6 ust. 11 art. 18 c ustawy systemowej wchodzi w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2026 r. (art. 48 ustawy o deregulacji …). Wykładnia przepisu art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej sprowadza się do odkodowania zawartego w nim sformułowania „w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych”. W tym zakresie, w ujęciu językowym nie ma podstaw do podzielenia argumentacji skarżącego przeciwstawiającego pojęciu „ostatni” pojęcie „poprzedni” oraz kreującemu pojęcie zamkniętości okresów 60-miesięcznych. Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, że w sytuacji odwołującego się, który zgłosił się do preferencji składkowej „Mały ZUS +” w styczniu 2025 r., badanie negatywnej przesłanki z art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej wymaga ustalenia czy w okresie ostatnich 60 miesięcy, liczonych wstecz od grudnia 2024 r. do stycznia 2020 r., wyczerpał on wskazany limit ulgi.

Sąd Apelacyjny podziela stanowisko i argumentację zaprezentowaną przez Sąd Apelacyjny w Lublinie w sprawie o sygn. III AUa 563/23, że treść normatywna art. 18c ust. 1 i art. 18c ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, iż przedsiębiorca może skorzystać z ulgi Mały ZUS plus, o ile w przeszłości – w minionym roku kalendarzowym, nie przekroczył granicznej kwoty dochodu i jednocześnie nie zaszła w przeszłości jedna z negatywnych przesłanek. Oceny tej dokonuje się z tej samej perspektywy: miesiąca kalendarzowego złożenia wniosku o ulgę. Zatem jeśli w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przedsiębiorca nie korzystał z ulgi przez 36 miesięcy kalendarzowych, może ustalić wysokość podstawy wymiaru zgodnie z zasadami art. 18 ust. 1-4 ww. ustawy. Konfiguracje korzystania z ulgi mogą być różne w okresie ostatnich 60 miesięcy prowadzenia dzielności gospodarczej. Ustawodawca nie ustanowił schematu ustalania wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wg. wzoru: 36 miesięcy „małego ZUSu plus” + 24 miesiące „dużego ZUSu” w ciągu zamkniętego okresu 5 lat. Stosowanie ulgi Mały ZUS plus nie jest ograniczone do możliwości korzystania z tej ulgi w danym roku kalendarzowym bez przerwy. Układ okresów ustalania podstawy wymiaru składek na podstawie art. 18c ust. 1 oraz zgodnie z art. 18 ust. 8 może być całkowicie dowolny i generować różne rozłożenie okresów ustalenia wysokości podstawy wymiaru składkę w oparciu o zasady art. 18 ust. 8 i art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. 60 miesięczny okres o jakim mowa w analizowanym przepisie to miesiące kalendarzowe prowadzenia działalności gospodarczej, który może być przedzielony okresami przerwy (zawieszenia prowadzenia działalności) tak by jedynie w danym roku kalendarzowym był to okres ponad 60 dni prowadzenia działalności gospodarczej. Słowo „ostatni” w języku polskim oznacza tyle co dotychczasowy, miniony, poprzedni, poprzedzający, przeszły, ubiegły, uprzedni, wcześniejszy, zaszły (Polski – słownik.pl), taki po którym nie będzie innego, najbliższy teraźniejszości spośród minionych (Słownik języka polskiego PWN), może też oznaczać znajdujący się w jakimś ciągu lub porządku w takim miejscu, że za nim już nic nie ma, najbliższy teraźniejszości spośród minionych (Wielki słownik języka polskiego pod. red. E. M.). Wszystkie zatem określenia odnoszą się do okresu nie tyle, który ma nastąpić w przyszłości od oznaczonego domyślnie momentu, co do czasu przeszłego, minionego. Określenie z przepisu art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej „w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej” nie oznacza, że korzystanie z ulgi przez 36 miesięcy ma nastąpić w pięcioletnim okresie, którego bieg rozpoczął się od miesiąca skorzystania z ulgi. Treść normatywna art. 18c ust. 1 i art. 18c ust. 11 stanowi, iż przedsiębiorca może skorzystać z ulgi Mały ZUS plus o ile w przeszłości – w minionym roku kalendarzowym nie przekroczył granicznej kwoty dochodu i jednocześnie nie zaszła w przeszłości jedna z negatywnych przesłanek. Oceny tej dokonuje się z tej samej perspektywy: miesiąca kalendarzowego złożenia wniosku o ulgę. Zatem jeśli w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przedsiębiorca nie korzystał z ulgi przez 36 miesięcy kalendarzowych może ustalić wysokość podstawy wymiaru zgodnie z zasadami art. 18 ust. 1-4. Zwrot „ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” dotyczy ostatniego czasu w znaczeniu przeszłego, minionego okresu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Okres ten nie musi przypadać w żadnej, nawet najmniejszej części, w poprzednim roku kalendarzowym. Takie zatem określenie pozwala na istotne odróżnienie ostatnich miesięcy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej mogących przypadać w różnym czasie: w całości lub w części w poprzednich kolejnych następujących po sobie latach kalendarzowych lub sumarycznie w poprzednich wielu latach kalendarzowych(więcej niż 5 lat kalendarzowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 grudnia 2024r., III AUa 563/24, Legalis).

W stanie faktycznym sprawy odwołujący się wystąpił z wnioskiem w miesiącu styczniu 2025 roku, działalność gospodarczą prowadził nieprzerwanie, to okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności rozpoczyna się w styczniu 2020 roku i kończy z końcem grudnia 2024 roku. Treść uchwalonego aktu prawnego, poddana analizie językowej daje jednoznaczny, negatywny dla ubezpieczonego wynik korespondujący z wykładnią systemową. W takiej sytuacji wykładnia celowościowa, niezależnie od jej poprawności, która ma doprowadzić wprost do wniosków sprzecznych z treścią przywołanego przepisu, musi zostać odrzucona, bez potrzeby rozbudowywania w tym zakresie argumentacji jurydycznej. W aspekcie powyższego dostrzec należy, iż przyjęta w zaskarżonym wyroku wykładnia, kreująca zamknięte okresy 60 miesięczne, prowadząca do sytuacji, w której po okresie 60 miesięcy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w trakcie którego wykorzystano 36 miesięcy okres preferencji składkowych Mały ZUS + miałoby nastąpić skorzystanie z kolejnego okresu preferencji w kolejnym okresie 60 miesięcznym, prowadzi wprost do wniosków sprzecznych z treścią art.18c ust.11 pkt. 6 ustawy systemowej. Proponowana w apelacji wykładnia, kreująca zamknięte okresy 60-miesięczne, a prowadząca do sytuacji, w której po okresie 60 miesięcy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w trakcie którego wykorzystano 36 - miesięczny okres preferencji składkowych „Mały ZUS +”, miałoby nastąpić skorzystanie z kolejnego okresu preferencji w kolejnym okresie 60-miesięcznym, prowadzi wprost do wniosków sprzecznych z treścią art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w świetle powyższego brak jest podstaw do zastosowania proponowanej przez skarżącego wykładni celowościowej. Powoływanie się w tym zakresie na treść wystąpień w trakcie posiedzeń komisji sejmowych czy treść uzasadnień projektów aktów prawnych, jest pozbawiona znaczenia jurydycznego, w sytuacji gdy treść uchwalonego aktu prawnego, podana analizie językowej, daje jednoznaczny wynik, korespondujący z wykładnią systemową. W takiej sytuacji wykładnia celowościowa, niezależnie od jej poprawności, która ma doprowadzić wprost do wniosków sprzecznych z treścią przywołanego przepisu, musi zostać odrzucona, bez potrzeby rozbudowywania w tym zakresie argumentacji jurydycznej. Za nietrafny należy również uznać zawarty w apelacji zarzut obrazy przepisu art.11 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców oraz motywację tego zarzutu. Z treści art. 11 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców jednoznacznie wynika, że zasada przyjaznej interpretacji przepisów jest stosowana wówczas, gdy w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej. W związku z czym w judykaturze przyjęto, że zasada wyrażona w art. 11 ust. 1 Prawa przedsiębiorców powinna być stosowana dopiero na ostatnim etapie wykładni, pełniąc funkcję dyrektywy kierunku interpretacji, a nie funkcję metody wykładni prawa, wyprzedzającej inne metody. Wskazane rozumienie art. 11 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców wyrażone w wyroku NSA z 5 lipca 2023 r., I GSK 1973/19 /legalis/, wpisuje się w ogólne normy wykładni i stosowania prawa także z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej wskazywanej m. in. w uchwale (7) Sądu Najwyższego z 1 lipca 2019 r., III UZP 1/19 /Legalis/. W przedmiotowej sprawie przesłanek do zastosowania zasady in dubio pro libertate ze skutkiem oczekiwanym przez apelującego nie jest możliwe. Przeprowadzona analiza spornego przepisu art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej nie doprowadziła bowiem do rozbieżnych wniosków, pozwalających na otwarcie proponowanego kierunku interpretacji. Jak bowiem wskazano powyżej, już wykładnia językowa w powiązaniu z wykładnią systemową, doprowadziły do jednoznacznego wniosku. Preferencyjna składka „Mały ZUS +” może zaistnieć tylko w sytuacji nie wystąpienia przesłanki negatywnej z art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej, co wymaga analizy stanu zamkniętego z ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych, czyli poczynając od miesiąca występującego przed miesiącem złożenia wniosku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi w sprawie III AUa 763/24 i III AUa 992/24).

Z powyższych względów, nie podzielając zasadności zarzutów apelacji i nie znajdując podstaw, które należało uwzględnić z urzędu, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. apelację, jako niezasadną, oddalił.

O kosztach procesu Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art.102 k.p.c. Należy podkreślić, że przepis ten jest rozwiązaniem szczególnym, wymagającym do zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Jednocześnie przepis ten nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację sądowi, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2013 r., I CZ 128/12, Legalis). W ocenie Sądu Apelacyjnego, w przedmiotowej sprawie takie szczególne okoliczności wystąpiły. Spór dotyczy zagadnienia precedensowego, rozbieżnie interpretowanego przez sądy powszechne a spór sądowy jest jedyną możliwą drogą ukształtowania właściwej praktyki stosowania przepisu. Przepisu rodzącego fundamentalny spór pomiędzy organem realizującym zasadę fiskalizmu składkowego a Rzecznikiem (...) reprezentującym interesy przedsiębiorcy. W takich okolicznościach dopuścić należy pogląd o uzasadnionym przekonaniu apelującego podmiotu co do zasadności wniesienia apelacji oraz niemożności pogodzenia ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik procesu z zasadami słuszności.

Iwona Szybka