Uzasadnienie z 4 marca 2026, sygn. VIII U 1609/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. po rozpatrzeniu wniosku Ł. D. z dnia (...) r. odmówił mu ponownego ustalenia wysokości emerytury.

ZUS wskazał, że do ustalenia wysokości emerytury nie przyjął okresu pracy ubezpieczonego od (...) r w (...)w T., na podstawie oświadczenia wnioskodawcy i zeznań świadków, ponieważ zgodnie z art. 117 ustawy emerytalnej, okres pracy na rzecz (...) nie może być udowodniony zeznaniami świadków. ZUS wyjaśnił, że w/w okres może być uwzględniony, jeżeli został udowodniony oryginalnymi dokumentami lub wpisem w legitymacji ubezpieczeniowej.

(decyzja – k. 116 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Odwołanie od w/w decyzji wniósł Ł. D. wnosząc o jej zmianę i ponowne przeliczenie emerytury. Ubezpieczony w uzasadnieniu wskazał, że w sprawie ujawniły się nowe okoliczności i dowody w postaci zeznań świadków: J. X. (1), T. D., którzy mogą potwierdzić fakt jego zatrudnienia w (...) w T. od (...) r. Jednocześnie wnioskodawca wniósł o ustanowienie na jego rzecz przez sąd pełnomocnika z urzędu.

(odwołanie – k. 3-3 verte)

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie odwołania wnioskodawcy na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazując, że kwestia zatrudnienia ubezpieczonego w (...) w T. była już przedmiotem postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VIII U (...), w której to Sąd Okręgowy w(...) oddalił odwołanie w tym zakresie.

(odpowiedź na odwołanie – k. 13-14)

Postanowieniem z dnia 16.07.2025 roku tutejszy Sąd ustanowił dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.

(postanowienie – k. 17)

W piśmie procesowym z dnia 19.08.2025 r. pełnomocnik z urzędu ubezpieczonego poparł odwołanie oraz zawarte w nim wnioski dowodowe o przesłuchanie wskazanych tam świadków. Wyjaśnił, że brak jest podstaw do odrzucenia odwołania zgodnie z żądaniem organu rentowego ponieważ kwestia zatrudnienia ubezpieczonego w(...) w T. od (...) r., nie była dotychczas przed sądem ani dowodzona, ani ustalana, a więc w tym zakresie nie była prawomocnie osądzona.

(pismo procesowe – k. 25-26)

Pełnomocnik z urzędu ustanowiony dla ubezpieczonego domagał się przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu obejmujących:

- opłatę w wysokości 200% aktualnej stawki ustawowej (tj. po nowelizacji z 14.05.2024r.) - ze wzg. na zakres i analizę dowodów w sprawie, w tym także dowodów zawartych w dokumentacji ZUS.

- zwrot poniesionych w sprawie niezbędnych i uzasadnionych wydatków pełnomocnika, obejmujący:

⚫

opłaty pocztowe korespondencji w wysokości =(...)zł;

⚫

materiały biurowo-kancelaryjne (papier, tusz, ksero) - ryczałt =(...)zł;

⚫

dojazd do Sądu: 25,70 zł (czytelnia) + 51,40 zł (2x rozprawa) =(...) zł.

Razem =(...) zł.

Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone w części, ani w całości.

(wykaz poniesionych w sprawie kosztów i wydatków – k. 26, wniosek – uzupełnienie kosztów – k. 69, rozprawa z dnia 17.02.2026 r. e-protokół 00:03:00-00:10:01 – płyta CD – k. 71)

Na rozprawie w dniu 17.02.2026 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł o odrzucenie odwołania na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., ewentualnie o jego oddalenie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

(końcowe stanowiska stron – rozprawa z dnia 17.02.2026 r. e-protokół 00:03:00-00:10:01 – płyta CD – k. 71)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ł. D. urodził się w dniu (...) roku.

(okoliczność bezsporna)

W dniu (...) r. i w dniu (...) r. wnioskodawca złożył do ZUS wnioski o ponowne przeliczenie emerytury. We wniosku z dnia (...) r. skarżący wniósł o przeliczenie emerytury z uwzględnieniem okresu jego zatrudnienia w(...) w P. w okresie(...) roku, zaś we wniosku z dnia(...) r. o przeliczenie świadczenia załączając zeznania świadków na okoliczność jego pracy w (...) w T. w okresie (...) r., składając jednocześnie oświadczenie w sprawie braku dokumentów osobowo- płacowych za wskazany okres.

(wnioski – k. 72, k. 81, oświadczenie w sprawie braku dokumentów – k. 82, zeznania świadków – k. 83-84 verte plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. odmówił Ł. D. prawa do ponownego przeliczenia emerytury wskazując, że nie przedłożył on nowych dowodów oraz nie ujawniał nowych okoliczności, które miałyby mieć wpływ na wysokość świadczenia..

(decyzja – k. 85 plik II załączonych do sprawy akr organu rentowego)

Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) roku była przedmiotem odwołania wnioskodawcy, który wnosił w tutejszym Sądzie Okręgowym o uwzględnienie w wysokości emerytury okresu zatrudnienia (...) oraz okresu pracy (...) w (...) w T.. Sprawie nadano sygnaturę akt VIII U (...).

(odwołanie – k. 3-3 verte w aktach o sygn. VIII U (...) załączonych do sprawy)

Na ostatniej rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie o sygn. akt VIII U (...), Sąd Okręgowy przesłuchał wnioskodawcę na fakty związane z pracą w (...) w P. w okresie (...) roku. Na tej rozprawie wnioskodawca innych wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków odnośnie jego zatrudnienia w (...) w T. nie zgłaszał. W efekcie Sąd, wysłuchawszy końcowych stanowisk obu stron, zamknął rozprawę, a następnie odroczył ogłoszenie orzeczenia.

Prawomocnym wyrokiem z dnia(...)r. Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu sprawy z odwołania Ł. D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w P. z dnia (...) roku o ponowne przeliczenie emerytury: w pkt 1 zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. do ponownego przeliczenia emerytury Ł. D. z uwzględnieniem okresu zatrudnienia od (...) roku w (...) Przedsiębiorstwie (...) w P., w pkt 2 oddalił odwołanie w pozostałym zakresie.

(protokół rozprawy z 11.05.2023 r. – k. 27-27 verte, wyrok z uzasadnieniem – k. 30, k. 34-37 verte w aktach o sygn. VIII U (...) załączonych do sprawy)

Wnioskodawca ponownie zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne przeliczenie emerytury. Skarżoną decyzję z dnia (...) r. organ rentowy, tak jak w poprzedniej decyzji z dnia(...) r., do ustalenia wysokości emerytury nie uwzględnił okresu jego zatrudnienia (...) w (...) w T..

(skarżona decyzja ZUS - k. 116 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)

Wnioskodawca odwołał się od powyższej decyzji do tutejszego Sądu, inicjując tym samym niniejsze postępowanie.

(odwołanie – k. 3-3 verte)

Z okresu zatrudnienia wnioskodawcy w (...) w T. brak jest dokumentacji osobowo – płacowej. Komisariat Policji w W. odpowiadając na wezwanie tutejszego Sądu poinformował, że nie jest administratorem danych dokumentacji pracowniczej (...) w T.. Posiadane dokumenty zostały ujawnione w przeszłości, na śmietniku, przez nieistniejący już Posterunek Policji w T.. Dokumenty te jednak nigdy nie zostały skatalogowane i stanowią zbiór różnych dokumentów niekompletnych, częściowo zniszczonych. W większości są to dokumenty techniczne firmy, a w nielicznym stopniu dokumenty kadrowo – płacowe.

(pismo z Komisariatu Policji w W. – k. 53)

(...) powstała na bazie połączonych kółek rolniczych, które swoje siedziby miały w N., T., L., W., M..

(zeznania świadka J. X. (1) na rozprawie w dniu 18.11.2025 r. e-protokół 00:04:32-00:12:15 – płyta CD – k. 49, zeznania świadka T. D. na rozprawie w dniu 18.11.2025 r. e-protokół 00:15:55-00:21:04 – płyta CD – k. 49 )

Świadek J. X. (1) pracował w (...) w T. od(...) r. jako traktorzysta. Wnioskodawca również pracował na stanowisku traktorzysty, jednak w innej filii niż świadek. Świadek J. X. (1) pracował jeden sezon w L., a później w T.. Wydawało mu się, że wnioskodawca najpierw pracował w Kółku Rolniczym w M.. Świadek zeznał, że nie pamięta kiedy wnioskodawca rozpoczął pracę w (...). Wiedział natomiast, że wnioskodawca na pewno wcześniej niż on odszedł z pracy w Spółdzielni. W Spółdzielni wszyscy zatrudnieni byli na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeżeli chodzi o stawki wynagrodzenia, to przy pracach polowych stawka wynagrodzenia oscylowała w granicach 12 zł za godzinę, inaczej wynagradzany był transport. Stawka godzinowa była taka sama dla wszystkich traktorzystów.

(zeznania świadka J. X. (1) na rozprawie w dniu 18.11.2025 r. e-protokół 00:04:32-00:13:54 – płyta CD – k. 49)

Świadek T. D. pracował razem z wnioskodawcą w(...). Świadek nie wiedział, w której filii pracował wnioskodawca. Świadek pracował w Spółdzielni do (...)r. na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy jako mechanik. Wnioskodawca był traktorzystą. Świadek nie wiedział jak długo wnioskodawca pracował w (...), odszedł ze (...) wcześniej niż on. T. D. legitymuje się świadectwem pracy potwierdzającym jego zatrudnienie w (...) w T.. Tereny po Spółdzielni nabył Posterunek Policji w T.. Tam świadek odnalazł swoje dokumenty z pracy w Spółdzielni.

(zeznania świadka T. D. na rozprawie w dniu 18.11.2025 r. e-protokół 00:15:55-00:21:04 – płyta CD – k. 49)

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy, w tym dokumentów z akt emerytalnych wnioskodawcy, zeznań świadków: T. D., J. X. (1).

Sąd miał również na względzie załączone do niniejszej sprawy akta wyżej wymienionej sprawy. Sąd dokonał analizy akt sprawy VIII U (...) w zakresie, w jakim było to konieczne z perspektywy podniesionego przez organ rentowy zarzutu powagi rzeczy osądzonej.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do podniesionego przez pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarzutu powagi rzeczy osądzonej. Sąd Okręgowy wskazuje, że stosownie do treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. sąd odrzuca pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Na podstawie tego przepisu w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych odrzuceniu podlega odwołanie od decyzji organu rentowego, które pełni tu rolę pozwu. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 9 czerwca 1971 r. w sprawie II CZ 59/71 (OSNC 1971/12/226) wskazał, iż przepis art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. należy interpretować w powiązaniu z art. 366 k.p.c. określającym granice powagi rzeczy osądzonej. Z powyższego wynika, że tożsamość roszczenia w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. zachodzi tylko wówczas, gdy identyczne są podmiot, przedmiot i podstawa sporu. Innymi słowy, o tożsamości przedmiotu sporu świadczy nie tylko tożsamość żądania, ale także stan faktyczny i prawny, jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy w poprzednim postępowaniu. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi jedynie w ujęciu formalnym (art. 1 k.p.c.). Trzeba zatem pamiętać, że w sprawach tych postępowanie sądowe nie jest inicjowane przez wniesienie pozwu, lecz odwołanie od decyzji organu rentowego. Powszechnie przyjmuje się jednak, iż odwołanie jest surogatem pozwu i jego wniesienie podlega tym samym regułom, co pozew wnoszony w zwykłym postępowaniu procesowym. Co do zasady, wydanie decyzji przez organ rentowy powoduje możliwość wszczęcia postępowania cywilnego, chociażby dotyczyła ona ponownie tego samego świadczenia, które było już przedmiotem sporu w poprzednio toczącym się procesie. Wynika to stąd, że przedmiotem postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest kontrola określonej decyzji. Wydanie przez organ rentowy kolejnej decyzji otwiera drogę do wniesienia odwołania, a więc do wszczęcia nowego postępowania cywilnego. W judykaturze zauważa się, że nieważność postępowania, związana z nieodrzuceniem przez sąd ubezpieczeń społecznych odwołania od decyzji organu rentowego z powodu powagi rzeczy osądzonej, mogłaby być rozważana wówczas, gdyby odwołanie zostało wniesione od decyzji już wcześniej zaskarżonej odwołaniem, które zostało oddalone prawomocnym wyrokiem sądowym. Natomiast odwołanie od nowej decyzji organu rentowego podlega merytorycznemu rozpoznaniu, zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2012 r., I UK 299/11, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 118).

W konsekwencji tego, należy podzielić stanowisko judykatury, zgodnie z którym wydanie przez organ rentowy nowej decyzji, także co do świadczenia będącego przedmiotem wcześniejszej decyzji i postępowania wcześniej zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu, wszczętego w wyniku wniesienia od niej odwołania, uprawnia ubiegającego się o świadczenie do wniesienia kolejnego odwołania do sądu, a wszczęta w ten sposób sprawa cywilna nie jest sprawą o to samo świadczenie w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Prawomocny wyrok rozstrzygający o braku prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego nie jest zatem przeszkodą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o to samo świadczenie. Taki wniosek jest dopuszczalny przede wszystkim wówczas, gdy po uprawomocnieniu się wyroku wystąpiły nowe okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W takiej sytuacji sprawa tocząca się w wyniku rozpoznania nowego wniosku - wydania nowej decyzji - nie jest sprawą o to samo roszczenie, które było przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie poprzednio zakończonej wydaniem wyroku. Nowe zdarzenia zachodzące po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego mogą bowiem spowodować przekształcenie treści praw i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia społecznego, gdyż nie jest wykluczone spełnienie się lub upadek przesłanek materialnoprawnych warunkujących nabycie prawa do konkretnych świadczeń. Podstawową regułą rządzącą tymi stosunkami prawnymi jest właśnie możliwość wzruszenia ustaleń stanowiących podstawę faktyczną prawomocnych orzeczeń sądu, także przez wydanie nowej decyzji organu rentowego. Tak więc zmiana okoliczności, jaka nastąpi po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych, otwiera stronie drogę do ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu cywilnym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 3 dnia października 1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997 Nr 7, poz. 117, a także wyroki z dnia 8 października 1986 r., II URN 182/86, OSNCP 1987 Nr 12, poz. 212, z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 231/99, OSNAPiUS 2000 Nr 19, poz. 734; z dnia 8 lipca 2005 r., I UK 11/05, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 98; z dnia 19 lutego 2007 r., I UK 266/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 79; z dnia 4 grudnia 2007 r., I UK 159/07, LEX nr 863930; 21 maja 2008 r., I UK 370/07, LEX nr 491467; z dnia 13 listopada 2009 r., III UK 48/09, LEX nr 560876; z dnia 19 października 2010 r., II BU 4/10, LEX nr 707411; postanowienie z dnia 7 maja 2009 r., III UK 100/08, OSNP 2011 nr 1-2, poz. 24; OSP 2011 Nr 5, poz. 53, z glosą R. Babińskiej-Góreckiej).

Zauważa się jednak, że sytuacja jest bardziej złożona, gdy ubezpieczony składa po raz kolejny wniosek w trybie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie można wszakże zapominać, że wprawdzie przedmiotem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych jest kontrola decyzji organu rentowego, ale w istocie nie tyle chodzi o samą decyzję, co o ocenę prawidłowości zamieszczonego w niej rozstrzygnięcia organu rentowego (m.in. w kwestii ustalenia prawa do świadczenia z ubezpieczeń społecznych). Jak trafnie skonstatował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 247/09 (LEX nr 585725), w ubezpieczeniach społecznych regułą jest kształtowanie sfery prawnej ubezpieczonych i instytucji ubezpieczeniowej z mocy prawa. Z zastosowaniem mechanizmu nabycia in abstracto powstaje przede wszystkim prawo do emerytur i rent. Zgodnie z przepisem art. 100 ustawy emerytalnej, prawo do świadczeń w niej określonych powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia prawa. Decyzje organów rentowych mają jedynie charakter deklaratoryjny, potwierdzający powstanie warunków koniecznych do nabycia prawa do świadczenia. W uzasadnieniu uchwały całej Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2000 r., III ZP 29/00 (OSNP 2001 Nr 12, poz. 418) Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do świadczeń powstaje i istnieje niezależnie od decyzji organu rentowego, a tylko jego realizacja w postaci wypłaty świadczenia wymaga potwierdzenia decyzją. Wniosek zainteresowanego nie jest zatem elementem prawa do świadczeń emerytalno - rentowych. Celem zgłoszenia wniosku jest realizacja powstałego ex lege prawa.

Ustawa o emeryturach i rentach z FUS zawiera zaś przepisy stanowiące podstawę prawną weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych ubezpieczonych. Podstawę tę stanowi przepis art. 114, określający tryb ponownego ustalenia prawa do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokości. Uzasadnieniem dla ponowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją organu rentowego, wyznaczającym jego cel, jest niezgodność zawartego w decyzji rozstrzygnięcia z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną ubezpieczonego. W ponowionym postępowaniu organ rentowy dąży, więc do ustalenia, czy popełnione przez niego uchybienia albo przedłożone przez ubezpieczonego dowody lub ujawnione fakty mają wpływ na zmianę dokonanych wcześniej ustaleń. Bezpośrednim celem ponownego ustalenia jest rozstrzygnięcie o uprawnieniach emerytalno-rentowych ubezpieczonych, według stanu faktycznego z chwili wydania weryfikowanych decyzji rentowych. W doktrynie oraz judykaturze przyjmuje się, że postępowanie w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości stanowi nadzwyczajną kontynuację postępowania przed organem rentowym w tej samej sprawie wskutek przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia nowych okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, które miały wpływ na prawo do określonego świadczenia (R. Babińska: Wzruszalność prawomocnych decyzji rentowych, Warszawa 2007; K. Antonów: Ponownie ustalanie prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, Przegląd Sądowy 2009 nr 1, s. 59 oraz K. Antonów, M. Bartnicki, B. Suchacki: Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, Warszawa 2009, a nadto uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997 Nr 7, poz. 117 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2000 r., II UKN 41/00, Prokuratura i Prawo 2001 nr 6 - dodatek, poz. 39; z dnia 21 września 2010 r., III UK 94/09, LEX nr 621346 i z dnia 24 marca 2011 r., I UK 317/10, LEX nr 811823). Ponowne ustalenie w trybie przepisu art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zmierza zatem do podważenia decyzji organu rentowego, niezależnie od tego, czy uprawomocniła się ona na skutek upływu terminu odwołania, czy też rozstrzygnięcia sądu. To swoiste "wznowienie postępowania" w takich sprawach w sposób oczywisty ogranicza bowiem prawomocność, czy też niewzruszalność decyzji organu rentowego. Przepisy art. 114 ustawy różnicują jedynie kompetencje organu rentowego w zależności od okoliczności, w jakich nastąpiło uprawomocnienie się weryfikowanych decyzji. Wyrazem tego są odrębne regulacje zawarte w przepisach art. 114 ust. 1 i ust. 2 ustawy emerytalnej. Kryterium odróżniające regulację ust. 1 i ust. 2 tego artykułu ma charakter podmiotowy w tym sensie, że ust. 2 odnosi się wyłącznie do organu rentowego i to w szczególnej sytuacji, gdy wcześniej prawo do świadczenia lub jego wysokość zostały ustalone orzeczeniem organu odwoławczego. Oznacza to, że zakresem zastosowania tego przepisu objęte są przede wszystkim wyroki ustalające prawo do świadczeń, i to w szczególnych sytuacjach, gdy organ rentowy ma zamiar zmienić na korzyść ubezpieczonego treść ustalonego uprawnienia (pkt 1) albo też na jego niekorzyść (pkt 2). Natomiast unormowaniem ust. 1 objęto zarówno sytuacje, w których decyzja organu rentowego uprawomocniła się z upływem terminu do wniesienia odwołania, jak również wskutek wyroków ustalających prawo do świadczenia oraz oddalających odwołanie od decyzji odmownej, przy czym w przypadku obu rodzajów wyroków uprawnionymi do złożenia wniosku o ponowne ustalenie prawa do świadczenia jest zainteresowany, który musi wykazać istnienie stosownych przesłanek wynikających z tego przepisu. Z kolei organ rentowy wszczyna na postawie ust. 1 postępowanie w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do świadczenia, gdy wydana wcześniej decyzja uprawomocniła się wskutek niewniesienia odwołania od niej albo gdy wcześniej zapadł wyrok oddalający odwołanie od decyzji odmownej (por. K. Ślebzak (w:) Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pod redakcją B. Gudowskiej i K. Ślezaka, Warszawa 2013, s. 705 - 706 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2012 r., I UK 299/11, OSNP 2013 nr 9 - 10, poz. 118).

W przypadku wystąpienia ubezpieczonego z wnioskiem w trybie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należy w pierwszej kolejności zbadać przesłanki dopuszczalności złożenia takiego wniosku i w razie stwierdzenia ich braku organ rentowy powinien odmówić ponownego ustalenia prawa do świadczenia. Organ rentowy może jednak wydać decyzję o wznowieniu postępowania, gdy istnieją ku temu ustawowe przesłanki i ponownej odmowie przyznania dochodzonego przez wnioskodawcę świadczenia, jeśli nowe okoliczności lub dowody nie pozwalają na stwierdzenie powstania po stronie zainteresowanego prawa do tego świadczenia. W obydwu przepadkach mamy do czynienia z nowymi decyzjami organu rentowego, od których odwołania inicjują nowe sprawy cywilne i które nie podlegają odrzuceniu z mocy art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. z uwagi na powagę rzeczy osądzonej w jej znaczeniu negatywnym (formalnym). Pozostaje natomiast kwestia pozytywnego (materialnego) skutku rzeczy osądzonej wyrokiem zapadłym między tymi samymi stronami w sprawie o to samo świadczenie emerytalne lub rentowe, nakazujący przyjęcie, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono to w tymże prawomocnym wcześniejszym wyroku. Jeśli zatem w oparciu o zgromadzony materiał dowody, oceniony zgodnie z regułami art. 233 k.p.c., sąd rozpoznający poprzednią sprawę ustalił konkretny stan faktyczny, w odniesieniu do którego dokonał subsumcji przepisów prawa materialnego stanowiących prawną podstawę rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia emerytalnego lub rentowego, to w razie wystąpienia ubezpieczonego z kolejnym wnioskiem o przyznanie tego świadczenia, opartego na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, zachodzi powaga rzeczy osądzonej w jej pozytywnym aspekcie, wykluczając ponownie badanie tej samej kwestii. Prawomocny wyrok oddalający odwołanie od decyzji organu rentowego odmawiającej przyznania prawa do emerytury ma zatem powagę rzeczy osądzonej w sprawie z odwołania od decyzji wydanej wskutek złożenia wniosku na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jeżeli jej podstawą są te same okoliczności faktyczne i prawne, co przyjęte w uprzednim prawomocnym wyroku sądu. Natomiast wyrok w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma powagi rzeczy osądzonej, jeśli dotyczy odmowy przyznania świadczenia z ubezpieczenia społecznego, a po jego uprawomocnieniu się organ rentowy wydał w trybie art. 114 ust. 1 ustawy emeryturach i rentach z FUS nową decyzję, opartą na nowych dowodach mających wpływ na ujawnienie rzeczywistego stanu faktycznego i jego prawidłową ocenę, gdyż wydanie nowej decyzji uprawnia ubezpieczonego do złożenia od niej odwołania i zobowiązuje sąd do sprawdzenia jej prawidłowości (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1984 r., III URN 131/83, OSNCP 1984 Nr 10, poz. 177). Generalnie przyjmuje się, że powaga rzeczy osadzonej w rozumieniu art. 366 k.p.c. dotyczy tylko tych orzeczeń sądów ubezpieczeń społecznych, których podstawa faktyczna nie może ulec zmianie lub gdy odwołanie od decyzji organu rentowego zostało oddalone po stwierdzeniu niespełnienia prawnych warunków do świadczenia wymaganych przed wydaniem decyzji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2005 r., II UK 61/05, OSNP 2006 nr 23 - 24, poz. 371)".

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że ubezpieczony występując w dniu (...) r. z ponownym wnioskiem o ustalenie wysokości emerytury przedstawił nowe dowody w postaci zeznań świadków: J. X. (1), T. D. na okoliczność zatrudnienia w Spółdzielni (...) w T. faktycznie od (...)r. W poprzednim postępowaniu, zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w (...)z dnia (...) r. (sygn. akt VIII U (...)), dowody z zeznań ww. świadków nie były przeprowadzone. W konsekwencji zatem, Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia odwołania na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. zgodnie z wnioskiem organu rentowego.

Przechodząc już do merytorycznych rozważań podnieść należy, że zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm., dalej ustawa emerytalna) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Możliwość wzruszenia decyzji rentowych polega przede wszystkim na niwelowaniu tzw. wad materialnoprawnych, czyli uchybień organu rentowego w zakresie rozstrzygania o faktach warunkujących nabycie prawa do emerytur i rent albo zaniedbań samych ubezpieczonych wywołanych nieporadnością w dokumentowaniu prawa do świadczeń lub niedostateczną znajomością warunków, od których spełnienia zależy przyznanie uprawnień ubezpieczeniowych.

Niezbędnym warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń jest powołanie nowych dowodów lub wskazanie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji rentowej, które mogą mieć wpływ na istnienie tego prawa. Prawo do świadczenia należy ustalić ponownie (na wniosek zainteresowanego albo z urzędu), jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody albo ujawnione okoliczności wskazujące na błędność decyzji. Zwrot „nowy dowód” obejmuje zarówno przypadki ujawnienia dowodów istniejących przed wydaniem decyzji, jak i sytuacje zgłoszenia dowodów uzyskanych po wydaniu decyzji, pod warunkiem że wynikają z nich fakty powstałe przed tym momentem. Zwrot „ujawnione okoliczności” oznacza zarówno okoliczności faktyczne, jak i okoliczności sprawy, czyli nie tylko fakty, których ustalenie warunkuje wydanie decyzji, lecz także wszelkie zachowania uczestników postępowania w sprawie ustalania prawa. Należy więc przyjąć, że „ujawnione okoliczności” to określane w przepisach prawa materialnego fakty warunkujące powstanie uprawnień ubezpieczeniowych oraz uchybienia normom prawa materialnego lub/i procesowego wpływające na dokonanie ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego (Jankowska Karina, Jędrasik-Jankowska Inetta, Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (w:) Prawo do emerytury. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, komentarz do art.114).

Zgodnie z art. 24 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn z zastrzeżeniem art. 46 , art. 47 , art. 50 , art. 50a, art. 50e i art. 184.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 w/w ustawy, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

W myśl art.26 w/w ustawy, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. Wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca tablice trwania życia, z uwzględnieniem ust. 3, dla wieku ubezpieczonych określonego w myśl ust. 2. Tablice, o których mowa w ust. 4 są podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego, z uwzględnieniem ust. 6. Jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego, do ustalenia wysokości emerytury zgodnie z ust. 1 stosuje się tablice trwania życia obowiązujące w dniu, w którym ubezpieczony osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Według § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011 roku, nr 237, poz. 1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

Należy podkreślić, iż Sąd nie jest związany ograniczeniami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi, co wynika z treści art. 473 k.p.c. i sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe.

Wskazana regulacja § 21 ust. 1 powołanego rozporządzenia stanowiąca odpowiednik obowiązującego do dnia 23 listopada 2011 roku § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń wyznacza kierunek postępowania dowodowego, nie oznacza to jednak aby wysokość uzyskiwanego uposażenia nie mogła być wskazana i w inny sposób, tak przy pomocy pisemnych środków dowodowych pochodzących od pracodawcy, czy też nawet dowodów pośrednich, nie wyłączając zeznań świadków - aczkolwiek wskazujących wprost na wysokość wynagrodzenia danego zainteresowanego (tak stanowi m. in. teza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997r. - II UKN 186/97, OSNAP 1998/11/324, a także wyroki: Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 1997r. - III AUa 105/97, Apel. W-wa 1997/2/7, Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 27 czerwca 1995 - III Aur 177/95, OSA 1996/10/32, czy Sądu Apelacyjnego Białymstoku - III Aur 294/93, PS - wkład. 1994/3/6).

W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o uwzględnienie przy ustalaniu wysokości emerytury okresu zatrudnienia w (...) w T., na podstawie zeznań świadków.

W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, w tym dowodami z zeznań świadków (por.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. I UK 316/08, LEX nr 707858).

W postępowaniach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych sąd nie jest obowiązany do poszukiwania dokumentów zatrudnieniowo - płacowych, o które nie zadbała osoba dochodząca świadczenia ubezpieczeniowego. W związku z tym to na ubezpieczonym spoczywał ciężar dowodzenia i udokumentowania podnoszonych twierdzeń. (zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2016 r. III AUa 1723/15 LEX nr 2149641).

Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wskazało, iż nie zachowała się żadna dokumentacja osobowo – płacowa skarżącego ze spornego okresu zatrudnienia pozwalająca na ustalenie faktu pracy i faktycznej wysokości osiąganego przez ubezpieczonego wówczas wynagrodzenia. W toku sprawy wnioskodawca nie przedłożył żadnych miarodajnych dowodów potwierdzających fakt jego zatrudnienia w (...) w T., a nadto potwierdzających chociażby okres tego zatrudnienia. Należy wskazać, iż przesłuchani w sprawie świadkowie nic nie wnieśli do sprawy. Z uwagi na fakt, że sporny okres był bardzo odległy to świadkowie nie potrafili precyzyjnie wskazać nawet kiedy pracował odwołujący. Należy podkreślić, że z racji na zajmowane stanowiska (świadek J. X. (1) był traktorzystą, ale pracował w innym miejscu, a T. D. mechanikiem) nie posiadali oni wiedzy na temat przebiegu zatrudniania odwołującego, gdyż żaden ze świadków nie był pracownikiem administracyjnym lub zwierzchnikiem odwołującego się. Świadkowie nie znali praktycznie żadnych szczegółów zatrudnienia wnioskodawcy w spornym okresie. Zgodnie jedynie wyjaśnili, że (...) powstała na bazie połączonych kółek rolniczych, które swoje siedziby miały w N., T., L., W., M.. Poza tym w zasadzie nie potrafili oni praktycznie nic konkretnego powiedzieć o okolicznościach, na które zostali powołani. Świadkowie przede wszystkim nie potwierdzili, że wnioskodawca był zatrudniony w (...) w T. od(...)r. Świadek J. X. (1) w zeznaniach potwierdził jedynie fakt pracy wnioskodawcy w Spółdzielni na stanowisku traktorzysty od jak zeznał ,,pierwszego prezesa (...)”. Nie miał jednocześnie wiedzy kiedy wnioskodawca zakończył pracę w Spółdzielni. Zeznał, że sam pracował w spółdzielni od (...)r., jeden sezon w L., a później w T.. Świadek zeznał, iż jedynie wydaje mu się, że wnioskodawca wcześniej pracował w (...)w M. i dodał w konkluzji: ,,każdy z nas pracował w innej filii”. Nie jest zatem pewnym czy w całym spornym okresie wnioskodawca pracował w Spółdzielni i to w T.. Z kolei świadek T. D. wskazał, że nie ma wiedzy w jakiej konkretnie filii Spółdzielni pracował wnioskodawca. Świadek jedynie lakonicznie, mało precyzyjnie, z uwagi na upływ czasu, zasłaniając się niepamięcią wskazywał, że wnioskodawca odszedł z pracy w Spółdzielni przed nim. Tym samym brak jest jednoznacznych stwierdzeń, które jednoznacznie potwierdzałyby pracę wnioskodawcy w (...) w T. od (...) r. Nadto bez praktycznego waloru pozostają dla rozstrzygnięcia zeznania wskazywanych świadków, albowiem świadkowie ci nie mieli wiedzy ani o okresie zatrudnienia odwołującego, ani o wysokości zarobków wnioskodawcy osiąganego z tytułu pracy w spornym okresie. Jedynie z zeznań świadka J. X. (1) wynika, że przy pracach polowych stawka wynagrodzenia oscylowała w granicach 12 zł za godzinę, inaczej wynagradzany był transport. Stawka godzinowa była taka sama dla wszystkich traktorzystów. Mając jednak do dyspozycji tak zebrany w sprawie materiał dowodowy nie sposób również ustalić w jakiej konkretnej wysokości odwołujący uzyskiwał wynagrodzenie.

Ponownie wskazać należy, że z okresu zatrudnienia wnioskodawcy w (...) w T. brak jest jakiejkolwiek dokumentacji osobowo – płacowej.

Dokumenty przedstawione w toku postępowania, w tym pismo Komisariatu Policji w W., jasno traktują o zniszczeniu dużej części dokumentacji pochodzącej ze Spółdzielni. Jednakże świadek J. X. (2) oraz T. D., w odróżnieniu od wnioskdoawcy, legitymowali się świadectwami pracy za okres pracy w Spółdzielni. Niemniej jednak faktem jest, że dużo dokumentów zaginęło w związku z likwidacją (...) w T..

W tym miejscu wskazać również należy, że zgodnie z art.6 k.c. to na wnioskodawcy spoczywał ciężar dowodowy w niniejszej sprawie. Oparcie polskiej procedury cywilnej na zasadzie kontradyktoryjności jedynie w wyjątkowych przypadkach dozwala Sądowi na podjęcie czynności mających na celu pobudzenie inicjatywy stron, a zasadą w tym zakresie jest samodzielne dążenie uczestników postępowania do wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń. Jeżeli twierdzenie istotne dla rozstrzygnięcia nie zostanie udowodnione, to o merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy decyduje rozkład ciężaru dowodu. Zatem strona, na której spoczywa ciężar dowodu, ponosi ryzyko ujemnych skutków niedopełnienia swoich obowiązków w tym zakresie. Sąd Okręgowy uznał, iż nie jest zarówno zobowiązany, jak i uprawniony do przeprowadzenia dochodzenia w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne ( patrz wyrok SN z dnia 17 grudnia 1996 roku, I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76).

Wnioskodawca zatem, na którym zgodnie z art. 6 k.c. spoczywał ciężar dowodowy, zdaniem Sądu Okręgowego, nie udowodnił swojego roszczenia. Tym samym zaskarżona decyzja w pełni odpowiada prawu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., oddalił odwołanie jako bezzasadne – punkt 1 sentencji wyroku.

Pełnomocnik wnioskodawcy w toku postępowania przedstawił pisemny spis kosztów, obejmujący pozycje: wynagrodzenie adwokata w wysokości 200 % aktualnej stawki ustawowej zgodnie z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz poniesione wydatki: opłaty pocztowe korespondencji w wysokości = 15,60 zł; materiały biurowo-kancelaryjne (papier, tusz, ksero) - ryczałt = 20,00 zł; dojazd do Sądu: 25,70 zł (czytelnia) + 51,40 zł (2x rozprawa) = 77,10 zł. Łącznie 998,30 zł. W ocenie Sądu, koszty te mieściły się w granicach wyznaczonych przez § 2 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. Sąd nie jest związany przedłożonym przez stronę spisem kosztów i podlega on jego weryfikacji, tym niemniej złożenie spisu kosztów powoduje obowiązek Sądu orzeczenia o tych kosztach procesu. W opinii Sądu wskazane w spisie kosztów wydatki miały charakter uzasadniony. Spis ten mieści się w granicach wyznaczonych przez § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 764). Także uzasadnione jest przyznanie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości dwukrotności stawki minimalnej. Pełnomocnik stawiał się na rozprawy, sporządzał pisma procesowe, angażował się w niniejsze postępowanie. Sąd miał na uwadze niezbędny nakład pracy, stopień skomplikowania sprawy, czas na nią poświęcony, rodzaj i zawiłość sprawy,

Wobec powyższego o zwrocie kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu orzeczono na podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Sąd uwzględnił także złożone zestawienia kosztów poniesionych przez pełnomocnika odwołującego (k.26, k. 69) i wynagrodzenie pełnomocnika odwołującego ustanowionego z urzędu w wysokości dwukrotności stawki minimalnej.