Uzasadnienie z 9 kwietnia 2026, sygn. VIII U 1276/25

UZASADNIENIE

Decyzją nr (...) znak: (...) z (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w T. stwierdził, że T. P. (1) jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek C. (...) C. B. (2) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od (...) r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że w ocenie oddziału, dokonane w dniu (...) r. przez płatnika składek, zgłoszenie T. P. (2) do ubezpieczeń społecznych jako zleceniobiorcy z datą powstania obowiązku ubezpieczeń (...) r. miało jedynie na celu uprawdopodobnienie świadczenia pracy na rzecz tego płatnika składek. Sam fakt podpisania umowy zlecenia nie świadczy o faktycznym podjęciu i wykonywaniu zlecenia. Organ rentowy zwrócił uwagę, że z wyjaśnień złożonych przez C. B. (2) wynika, że nikt wcześniej nie wykonywał prac zleconych wnioskodawcy, ponieważ działalność została założona w sierpniu (...) r. Z dokumentów zapisanych w systemie informatycznym Zakładu wynika, że na miejsce ubezpieczonego nie została zgłoszona do ubezpieczeń inna osoba. Wynikałoby, że pomimo, że umowa miałaby być zawarta z T. P. (2) na okres od (...) r., to pomimo długotrwałej choroby nie było potrzeby zatrudnienia nowego zleceniobiorcy na wykonanie robót budowlanych i wykończeniowych. Z przedłożonej do postępowania umowy zlecenia wynika, że T. P. (1) miałby wykonywać prace remontowo-wykończeniowe, a w dokumencie zgłoszenia T. P. (2) do ubezpieczeń, płatnik wskazał jako kod wykonywania zawodu – fryzjer.

(decyzja s. 61-66)

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T. P. (1) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego – zaskarżając powyższą decyzję
w całości i wnosząc, o uznanie, że T. P. (1) podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu wypadkowemu, a także o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

(odwołanie k. 3-5)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od T. P. (2) na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(odpowiedź na odwołanie k. 12-13)

Na rozprawie w dniu 25 lutego 2026 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie
i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
a pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od płatnika i ubezpieczonego według norm przepisanych. Natomiast płatniczka przyłączyła się do stanowiska pełnomocnika wnioskodawcy.

(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 25 lutego 2026 r. 00:21:14-00:34:17 – płyta CD k. 82)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony T. P. (1) urodził się (...) Ubezpieczony nie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu od 1 stycznia (...) r., natomiast do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, ubezpieczony był zgłoszony ostatnio od 16 marca (...) r. do
16 listopada (...) r. – jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium.

(bezsporne)

Płatnik C. B. (1) od 17 sierpnia (...). prowadzi pod firmą: C. C. B. (1) działalność gospodarczą, której przedmiotem jest działalność w zakresie pielęgnacji urody i działalność kosmetyczna, a także malowanie i szklenie oraz wykonywanie pozostałych robót budowlanych wykończeniowych. Działalność tę prowadzi w T., przy ulicy (...). Prowadzony przez nią salon kosmetyczno-fryzjerski rozpoczął działalność we wrześniu (...) r.

(bezsporne, a nadto informacje zawarte w CEiDG)

Płatnik zawarła umowę zlecenia z manikiurzystką, osobą wykonującą depilacje, a także ze swoją mamą, z która miała sprzątać w salonie. Ma również zawartą umowę o współpracę.

(zeznania płatniczki e-protokół rozprawy 25 lutego 2026 r. 00:15:32-00:21:11 – płyta CD k. 82 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 00:42:21-01:02:47 – płyta CD k. 48)

Płatnik C. B. (1) jest partnerką T. P. (2).

(zeznania świadka D. H. e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 01:25:06-01:31:22 – płyta CD k. 48)

Wnioskodawca od 17 sierpnia (...) r. wykonywał remont w prowadzonym przez płatnika salonie fryzjersko-kosmetycznym. Czynności te wykonywał bez formalnej umowy.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 lutego 2026 r. 00:06:54-00:15:32 – płyta CD k. 82 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 00:02:52-00:42:21 – płyta CD k. 48)

T. P. (1) oraz C. B. (1) zawarli umowę zlecenia datowaną na (...) r., na podstawie której C. B. (1) miał zlecić T. P. (2) wykonanie
w sposób samodzielny prac remontowo-wykończeniowych, za wykonanie których T. P. miał otrzymać (...) zł brutto.

(umowa zlecenia k. 66-66v.)

Zarówno C. B. (1), jak i ubezpieczony zamieszkują w T. przy
(...). Oboje są tam też zameldowani. Mieszkanie to należy do T. P. (2) i około 2,5 roku temu wynajął je płatniczce. Tak też się poznali.

(zgłoszenie do ubezpieczeń k. 10, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z
25 lutego 2026 r. 00:06:54-00:15:32 – płyta CD k. 82 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 00:02:52-00:42:21 – płyta CD k. 48)

Zgłoszenie ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych (w tym do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego) zostało przekazane do organu rentowego w dniu (...) r. Początkowo ubezpieczony był zgłoszony do ubezpieczeń z kodem właściwym dla fryzjerów.

(bezsporne)

T. P. (1) podpisał dowód wypłaty, z którego wynikało, że miał otrzymywać wynagrodzenia w gotówce w kwocie(...) zł brutto, czyli (...) zł netto. C. B. (1) złożyła za T. P. (2) dokumenty rozliczeniowe, w których rozliczyła składki na ubezpieczenia społeczne od podstaw ich wymiaru w wysokości: za wrzesień (...) r. – (...) zł i od października (...) r. do stycznia (...) r. – (...) zł.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 lutego 2026 r. 00:06:54-00:15:32 – płyta CD k. 82 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 00:02:52-00:42:21 – płyta CD k. 48, rachunek k. 58, dowód wypłaty k. 62)

(...) księgowa działalności gospodarczej prowadzonej przez płatniczkę była realizowana przez księgową G. E. prowadząca (...)

(zeznania świadka G. E. e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 01:05:44-01:16:28 – płyta CD k. 48)

Informacje na temat zawartych umów C. B. (1) wysyłała zwykle do księgowej
G. E. mailowo.

(zeznania świadka G. E. e-protokół rozprawy
z 19 listopada (...) r. 01:05:44-01:16:28 – płyta CD k. 48)

Kopię zawartej przez T. P. (2) i C. B. (1) umowy, płatniczka dostarczyła osobiście do biura. Jednak zarówno księgowa G. E., jak i jej pracownicy nie pamiętają daty wizyty C. B. (2) w biurze.

(oświadczenie k. 69, zeznania świadka G. E. e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 01:05:44-01:16:28 – płyta CD k. 48)

W dniu 14 września (...) r. T. P. (1) uległ wypadkowi. Jadąc ulicą (...) w T., od D. H. do D. N., wpadł w poślizg przy zmianie pasa ruchu i uderzył w słup trakcyjny.

(zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 lutego 2026 r. 00:06:54-00:15:32 – płyta CD k. 82 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 00:02:52-00:42:21 – płyta CD k. 48)

Przed wypadkiem – od około 8:30 w dniu 14 września (...) r., T. P. (1) wykonywał u D. H. pomiary związane z planowanym montażem mebli, zlewozmywaka oraz zmywarki. Następnie skarżący udał się do D. N., u której około 10:00-10:30 miał wykonać pomiary i wstępną wycenę remontu kuchni. Tego dnia się jednak u niej nie pojawił. D. N. próbowała się do niego dodzwonić, ale nie odbierał telefonu. Po jakimś czasie skontaktował się z nią i powiedział, że miał wypadek.

(zeznania świadka D. N. e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 01:16:42-01:24:54 – płyta CD k. 48, zeznania świadka D. H. e-protokół rozprawy z 19 listopada 2025 r. 01:25:06-01:31:22 – płyta CD k. 48, zeznania ubezpieczonego e-protokół rozprawy z 25 lutego 2026 r. 00:06:54-00:15:32 – płyta CD k. 82 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 19 listopada 2025 r. 00:02:52-00:42:21 – płyta CD k. 48)

D. H., u której ubezpieczony miał podłączyć zlew oraz zmywarkę
i w tym celu wykonywał pomiary w dniu 14 września (...) r. jest znajomą rodziny ubezpieczonego, zaś D. N. poznał, gdy wykonywał znacznie wcześniej drobne prace w kancelarii,w której D. N. wykonuje zawód radcy prawnego. Osoby te nie miały kontaktu z firmą (...). D. H. i D. N. nie znają C. B. (2).

(zeznania świadka D. N. e-protokół rozprawy z 19 listopada (...) r. 01:16:42-01:24:54 – płyta CD k. 48,zeznania świadka D. H. e-protokół rozprawy z 19 listopada 2025 r. 01:25:06-01:31:22 – płyta CD k. 48)

H. w dniu 14 września (...) r. złożyła w oddziale wniosek o wypłatę dla ubezpieczonego zasiłku chorobowego za okres od 14 września (...) r.

(bezsporne)

Zgodnie z kartą wypadku, ubezpieczony zgłosił wypadek w dniu 22 listopada (...) r.

(bezsporne)

W okresie od 24 listopada (...) r. do 5 czerwca (...) r. ubezpieczony przebywał na zwolnieniu lekarskim.

(zeznania świadka G. E. e-protokół rozprawy
z 19 listopada (...) r. 01:05:44-01:16:28 – płyta CD k. 48).

W dniu 4 sierpnia (...) r. C. B. (1) i T. P. (1) zawarli kolejną umowę zlecenia, na podstawie której C. B. (1) miał zlecić T. P. (2) wykonanie w sposób samodzielny prac remontowo-wykończeniowych, za które T. P. miał otrzymać wynagrodzenie w wysokości (...) zł brutto za godzinę pracy.

H. w dniu 29 sierpnia (...) r. wystawiła D. N. fakturę nr (...), na kwotę(...) zł w związku z usługą w postaci wykonania u niej zabudowy pawlacza. Natomiast w dniu 8 października (...) r. płatniczka wystawiła fakturę nr (...) na kwotę (...) zł na rzecz (...) H. D. w związku z usługą prac konserwacyjnych.

(faktura nr (...) k. 52, faktura nr (...) k. 51)

W związku z realizacją umowy z 4 sierpnia (...) r. ubezpieczony wystawił rachunki
z: 31 sierpnia (...) r. – na kwotę(...) zł brutto, 30 września (...) r. – na kwotę (...) zł brutto oraz 31 października (...) r. – kwotę (...) zł i otrzymał w gotówce po (...) zł.

(rachunki k. 59-61, dowody wpłaty k. 63-65)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane powyżej dokumenty, jak również zeznania wskazanych powyżej świadków, a także częściowo – ubezpieczonego oraz płatnika. Przy czym nie oznacza to podzielania przez Sąd poglądu na niniejszą sprawę prezentowanego przez ubezpieczonego i płatnika w niniejszej sprawie.

Przy tym Sąd nie dał wiary wersji przedstawionej przez ubezpieczonego i płatnika, że przyjęli model współpracy w ten sposób, że T. P. (1) wykonywał usługi na rzecz klientek salonu (...), które potrzebowały usług remontowych i były do niego kierowane przez C. B. (1). Jedyną klientką, która miałby zostać bowiem pozyskana w taki sposób była J. H., której miejsca pobytu nie udało się ustalić, a wniosek o jej przesłuchanie został cofnięty przez pełnomocniczkę odwołującego się.

Zatem nawet jeśli ubezpieczony rzeczywiście wykonywał jakieś czynności, to brak jest podstaw by uznać, że ubezpieczony rzeczywiście zamierza wykonywać prace remontowe na rzecz klientek salonu płatnika, a nie osób, z którymi nawiązał kontakt w inny sposób - wcześniej. Trzeba bowiem zaznaczyć, że tak D. N., jak i D. H., z którymi skarżący był umówiony na pomiary w dniu 14 września (...) r. są osobami, które odwołujący się znał od dłuższego czasu przed zawarciem spornej umowy. Jak wynika bowiem z zeznań samego ubezpieczonego, D. H. jest znajomą jego rodziny, zaś D. N. poznał wcześniej, gdy wykonywał drobne prace w kancelarii, w której
D. N. wykonuje zawód radcy prawnego. Płatnik w żaden sposób nie uczestniczyła przy tym w kontakcie pomiędzy ubezpieczonym a ww. osobami. Ze skarżącym nawiązały one kontakt za pośrednictwem odpowiednio: ojca oraz ojca chrzestnego odwołującego się.

Nie bez znaczenia dla oceny wiarygodności zgromadzonego materiału dowodowego mają również znaczenia liczne błędy i nieścisłości w samej dokumentacji dotyczącej przedmiotowej umowy. Zauważenia wymaga, że na przedstawionym przez strony w toku postępowania przed płatnika rachunku wskazano, że jest to rachunek do umowy nr (...) z 30 września (...) r., a nie z (...) r. (k. 58), zaś zgodnie z literalnym brzmieniem tej umowy wynikało, że odwołujący miał realizować umowę zlecenia przez
6 miesięcy za kwotę (...) zł brutto. Co więcej sam ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z kodem w zawodzie fryzjera – czyli w zawodzie dalece odbiegającym od rodzaju pracy, jakie miał wykonywać ubezpieczony. Dopiero w dniu
2 kwietnia (...) r. skarżący został zgłoszony przez płatnika do ubezpieczeń z kodem zawodu (...) – czyli kodem właściwym dla pozostałych robotników budowlanych robót wykończeniowych i pokrewnych, gdzie indziej niesklasyfikowanych.

Oprócz tego zauważyć należy, że liczba godzin, jaka została wykazana w rejestrze godzin realizacji zlecenia dotyczącym września (...) r. (k. 53) zawiera sprzeczności
z zeznaniami ubezpieczonego. Ubezpieczony zeznał bowiem, że w dniu (...) r. jedynie podpisał umowę zlecenia, zaś z rejestru godzin wynika, że już tego dnia realizował zlecenie. Podobne nieścisłości dotyczą czasu poświęconego przez wnioskodawcę na realizację spornej umowy w dniu 14 września (...) r. – zgodnie z przedstawionym rejestrem miał on realizować zlecenie przez dwie godziny, podczas gdy – jak wynika z jego zeznań – w tym dniu wykonywał pomiary przez maksymalnie pół godziny, a następnie jadąc ze spotkania
z D. H. na spotkanie z D. N. uległ wypadkowi. Nie mógł zatem tego dnia wykonywać umowy zlecenia przez 2 godziny.

Wszystkie te okoliczności przemawiają za tym, że dokumenty związane ze spornym stosunkiem prawnym były tworzone przez odwołującego i płatnika naprędce – na potrzeby postępowania przed organem rentowym oraz niniejszego postępowania sądowego.

Zauważenie przy tym wymaga, że tak ze znajdującego się na k. 89. oświadczenia obsługującego płatnika księgowej – G. E., jak i złożonych przez nią zeznań nie wynika dokładnie w jakiej dacie płatnik dostarczył do prowadzonej przez nią biura księgowego kopię spornej umowy. Strona skarżąca w żaden sposób nie udowodniła zatem, że umowa ta rzeczywiście została podpisana w dniu (...) r., a nie sporządzona dopiero po wypadku samochodowym, któremu odwołujący się uległ w dniu 14 września (...) r. – jedynie celem objęcia ubezpieczonego ubezpieczeniem umożliwiającym mu korzystanie
z zasiłku chorobowego w związku z niezdolnością do pracy powstałą z powodu wypadku przy pracy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór pomiędzy odwołującym a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałem w T. koncentrował się wokół stanowiska organu rentowego, zgodnie z którym skarżący nawiązał stosunek prawny jedynie w celu uzyskania tytułu do ubezpieczeń i skorzystania z wypłaty zasiłku chorobowego. Ponieważ wnioskodawca oraz płatniczka składek zawarli między sobą umowę zlecenia, podniesiony wyżej zarzut należało uznać za mający podstawę w przepisie art. 83 § 1 k.c. W związku z powyższym przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, czy umowa zlecenia zawarta (...) r. stanowiła umowę ważną i skuteczną, czy też, zgodnie z twierdzeniem organu rentowego, umowę tę zawarto jedynie dla pozoru, w związku z czym nie wywołała ona i nie wywołuje skutków w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa) osoba wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Natomiast ubezpieczeniu chorobowemu podlega dobrowolnie, zgodnie z art. 11 ust. 2 powołanej ustawy. W myśl art. 13 pkt. 2 ustawy systemowej, obowiązek ubezpieczeń trwa od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy systemowej, każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Obowiązkiem płatnika składek – z mocy art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 1 ustawy systemowej – jest obliczanie, rozliczanie i opłacanie należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy oraz przesyłanie w wyznaczonym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłacanie składek za dany miesiąc.

Ustawa systemowa nie zawiera własnej definicji pojęcia „umowy zlecenia” i jego znaczenie odczytywać należy zgodnie z treścią art. 734 i art. 750 k.c. Na mocy art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w oparciu o art. 750 k.c. przepisy o zleceniu stosuje się do świadczenia usług, a więc czynności o charakterze faktycznym, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu.

Choć treść przepisu art. 734 k.c. wyraźnie wskazuje czynności prawne, to doktryna i orzecznictwo zgodnie wskazują, że umowa zlecenie może obejmować również zlecenia na wykonywanie czynności faktycznych.

Zlecenie jest umową konsensualną, a jej essentialia negotii obejmują jedynie określenie czynności, którą przyjmujący zlecenie ma wykonać. Umowa zlecenia należy więc do kategorii umów o świadczenie usług, a więc do wykonywania czynności mieszczących się w zakresie określonym wolą stron.

Strony zawierające umowę zlecenia, stosownie do treści art. 353 ¹ k.p.c., mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Wedle woli stron, umowa zlecenie może dotyczyć tak pojedynczego wykonania konkretnej czynności, jak i wykonywania wielokrotnego, powtarzalnego, rozciągniętego w czasie.

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął stanowisko, zgodnie z którym umowa zlecenia z dnia (...) r. zawarta między odwołującym i płatnikiem składek miała charakter pozorny, gdyż odwołujący według pozwanego faktycznie nie wykonywał przedmiotu umowy zlecenia przed niezdolnością do pracy spowodowanej chorobą.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.

Pozorność umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich. Istotne znaczenie ma tu niezgodność między pierwotnym aktem woli, a jego uzewnętrznieniem. Wskazać należy, że o pozorności danej umowy decydują okoliczności wskazane w art. 83 § 1 k.c., które występować muszą w czasie składania przez strony oświadczeń woli. W doktrynie wyróżnia się dwie formy pozorności: pozorność czystą, zwaną też bezwzględną lub absolutną, kiedy to strony, dokonując czynności prawnej, nie mają zamiaru wywołania żadnych skutków prawnych oraz pozorność kwalifikowaną, zwaną względną lub relatywną, kiedy strony zawierają czynność prawną pozorną (zob. wyrok Sąd Najwyższego z 26 lipca 2012 r., I UK 27/12, LEX nr 1218584, z 12 lipca 2002 r., V CKN 1547/00, LEX nr 56054).

Utrwalony jest pogląd, formułowany w oparciu o treść cytowanego art. 83 k.c., zgodnie z którym zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego, bez rzeczywistego wykonywania umowy zlecenia, świadczy o fikcyjności zgłoszenia do pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Do pozorności umowy zlecenia - powodującej jej nieważność - dochodzi wyłącznie wówczas, gdy strony umowy zlecenia nie zamierzają wywołać skutku prawnego w postaci nawiązania stosunku zlecenia, a ich oświadczenia, uzewnętrznione umową zlecenia, zmierzają wyłącznie do wywołania skutku w sferze ubezpieczenia społecznego. Umowa zlecenia jest zawarta dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako zleceniobiorca nie będzie wykonywać przedmiotu zlecenia, a osoba określona jako zleceniodawca nie będzie korzystać z jej świadczenia, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść umowy zlecenia.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie z cytowanym wyżej art. 13 pkt 2 ustawy systemowej, okres podlegania obowiązkowi ubezpieczenia w przypadku zleceniobiorców następuje od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Z wykładni językową art. 13 pkt 2 ustawy systemowej, wynika, że przez „rozpoczęcie wykonywania umowy zlecenia” należy rozumieć faktyczne podjęcie wykonywania usług na podstawie tej umowy. Oznacza to, że nie samo zawarcie umowy zlecenia, ale dopiero rzeczywiste wykonywanie usług na jej podstawie stwarza obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Jeżeli bowiem nie doszło do rozpoczęcia wykonywania umowy zlecenia z powodu przeszkód prawnych lub faktycznych, to obowiązek ubezpieczenia nie powstaje. Podleganie ubezpieczeniom społecznym wynika bowiem z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia stosownej umowy, a dokument w postaci umowy nie jest niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako jej strony, następnie rzeczywiście realizowały wynikający z niej stosunek cywilnoprawny. Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że przy ocenie istnienia tytułu do ubezpieczenia społecznego wskazuje się na faktyczne wykonywanie umowy czy działalności. (zob. przykładowo: wyrok Sądu Najwyższego 26 lutego 2013 r., I UK 472/12, LEX nr 1356412; postanowienie Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r., III UK 43/11, LEX nr 1365701; wyrok Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2010 r., I UK 74/10, LEX nr 653664; wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008 r. II UK 94/08, LEX nr 960472). Jakkolwiek orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą z reguły umowy o pracę lub działalności gospodarczej, to stwierdzenie powyższe ma walor ogólniejszy, z tego choćby względu, że obowiązek ubezpieczenia powiązany jest – co do zasady – z działalnością zapewniającą środki utrzymania. Celem ubezpieczenia jest ochrona przed skutkami zdarzeń losowych powodujących z reguły niezdolność do pracy, czyli ochrona dochodu uzyskiwanego z danego rodzaju działalności. Nie wystarczy zatem zawarcie samej umowy, lecz konieczne rozpoczęcie jej wykonywania. Umowa taka powinna mieć (przynajmniej w zamiarze) realne znaczenie gospodarcze. W innym przypadku można by mówić o relacji grzecznościowej, a nie stosunku prawnym. Tytułem przykładu na poparcie przytoczonego wyżej stanowiska warto także przywołać wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2008 r., I UK 402/07 (OSNP 2009/21-22/297), w którym SN stwierdził, że dopiero wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia – a nie tylko zawarcie umowy - stwarza obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowego (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Tak wyznaczoną kontynuację wspomnianej linii orzeczniczej można odnaleźć również m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 21 sierpnia 2019 r. w sprawie III AUa 276/19, w którym stwierdzono, że dopiero „zawarcie i wykonywanie umowy zlecenia oznacza, że powstał tytułu ubezpieczenia, o jakim stanowi przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych” (LEX: 2722013). Ciężko tu mówić, że umowa nie była wykonywana, skoro prawdopodobnie była zawarta po wypadku z 14 września (...) r., a nie w dacie (...) r. wskazanej na tej umowie.

Należy podkreślić, że umowa dotycząca zatrudnienia, w tym także wykonywanego na podstawie stosunku cywilnoprawnego: agencji, zlecenia, innej umowy o świadczenie usług jest zawarta dla pozoru i nie może w związku z tym stanowić tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako świadczeniodawca nie będzie świadczyć pracy, a świadczeniobiorca nie będzie korzystać z jej usług, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku prawnego.

W związku z powyższym przedmiotem rozważań Sądu w rozpatrywanej sprawie było ustalenie czy w związku z zawarciem spornej umowy zlecenia z płatnikiem składek C. B. (2) prowadzącą pozarolnicza działalność gospodarczą pod firmą (...) wnioskodawca faktycznie wykonywał odpłatnie czynności na jej rzecz, jak również jaki był realny cel przyświecający stronom przy zawiązywaniu tego stosunku cywilnoprawnego. Zdaniem sądu, materiał dowodowy zgromadzony przez organ rentowy
w toku postępowania wyjaśniającego, uzupełniony w postępowaniu prowadzonym przez Sąd, dowodzi takich samych tez, jak te, które wywiódł organ rentowy.

W ocenie Sądu Okręgowego zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy wskazuje, że pomiędzy płatnikiem składek a C. B. (1) nie doszło do zawarcia oraz realizacji stosunku prawnego odpowiadającego swoją treścią umowie zlecenia, który dawał podstawę do objęcia odwołującego ubezpieczeniami społecznymi i dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia (...) r.

Stanowisko takie uzasadniają ustalone okoliczności faktyczne, w szczególności brak dowodów potwierdzających wykonywanie przez skarżącego czynności remontowo-wykończeniowych w dniach od 10 do 14 września (...) r. Zaznaczenia przy tym wymaga, że w toku procesu nie udało się przesłuchać świadka J. H., która miała potwierdzić wykonywanie przez ubezpieczonego czynności we wskazanych powyżej dniach, jak również potwierdzić, że w rzeczywistości funkcjonował schemat, zgodnie z którym płatnik spośród swoich klientek salonu pozyskiwał osoby zainteresowane usługami remontowo-budowlanymi, które miał wykonywać skarżący – jako zleceniobiorca płatnika.

Przy czym Sąd nie kwestionuje, że skarżący w dniu 14 września (...) r. rzeczywiście wykonał pomiar w mieszkaniu D. H., a następnie udał się w drogę do mieszkania D. N. – w celu wykonania pomiarów i wyceny, w trakcie której to podróży uległ wypadkowi komunikacyjnemu. Jednakże w ocenie Sądu czynności tych nie realizował w wykonywaniu umowy zlecenia zawartej z płatniczką i na jej rzecz, a na swój własnych rachunek – pomimo nieprowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Wskazują na to choćby takie fakty, że ani D. H. (będąca wieloletnią znajomą rodziny T. P. (2)), ani D. N. (którą skarżący poznał przy okazji wcześniejszego wykonywania prac w jej kancelarii) nie miały kontaktu z firmą (...) i nie znają płatniczki. Powyższe dowodzi zatem jednoznacznie, że pomiary, które wykonywał skarżący, realizował je w ramach własnej działalności (choć nigdzie niezarejestrowanej), a nie w ramach realizacji umowy zlecenia z C. B. (1).

Zauważenia wymaga także, że płatnik składek pomimo długotrwałej nieobecności odwołującego w pracy nie zgłosił do ubezpieczeń innego zleceniobiorcy. Oznacza to, że nie było faktycznej potrzeby zatrudnienia zleceniobiorcy w dniu 10 września (...)., szczególnie, że jak już wskazano powyżej, brak jest przesłanek do uznania, że wnioskodawca w rzeczywistości miał wykonywać czynności remontowo-budowlane na rzecz klientek salonu (...), a nie na rzecz osób, z którymi nawiązał kontakt w inny sposób (poprzez swojego ojca i ojca chrzestnego), w tym osób, które znały go jeszcze zanim płatniczka rozpoczęła działalność gospodarczą.

Zauważenia przy tym wymaga, że płatniczka początkowo – w dniu 14 września (...) r. zgłosiła wniosek o wypłatę dla zasiłku chorobowego od 14 września (...) r. do 7 marca (...) r., a dopiero w 22 listopada (...) r. zgłoszono wypadek przy pracy. Powyższe także wskazuje na fakt, że umowa ta była pozorna i zmierzała do obejścia prawa, a wnioskodawcy zależało jedynie na zasiłku chorobowym w związku z niezdolnością powstałą z powodu wypadku przy pracy. Ubezpieczony i płatnik zapewne zorientowali się wówczas o treści art. 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tj. Dz. U. z (...) r. poz. 501 ze zm.), zgodnie z którym skarżącemu – jako osobie niepodlegającej ubezpieczeniu chorobowemu od 1 stycznia (...) r. – zasiłek chorobowy z uwagi na chorobę niebędącą wypadkiem przy pracy, będzie przysługiwał dopiero po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

Nie bez znaczenia dla oceny spornej umowy jako zawartej jedynie dla pozoru jest również to, że ubezpieczony oraz płatniczka są osobami pozostającymi wzajemnie we wspólnym pożyciu. Jest zatem dla Sądu oczywiste, że wolą płatniczki było zapewnienie ubezpieczonemu sytuacji, w której będzie on mógł skorzystać ze świadczeń ubezpieczenia chorobowego. Niemniej jednak nie może odbywać się to poprzez zawieranie pomiędzy płatnikami, a bliskimi im osobami, pozornych czy zmierzających do obejścia prawa umów rodzących tytuły do ubezpieczeń społecznych, które to umowy przez tych ubezpieczonych nie będą wykonywane. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 listopada (...) r., III USK 53/22, (LEX nr 3498556). Stworzenie przez ubezpieczonego i zainteresowaną pozorów realizacji umowy zlecenia jedynie w związku z zaistniałym wypadkiem jest tym bardziej prawdopodobne, że Ł. Szóstka już w sierpniu wykonywał prace remontowe na rzecz C. B. (2), jednak pomimo tego, wówczas żadna umowa nie została pomiędzy płatniczką,
a ubezpieczonym formalnie zawarta. Umowa taka została natomiast zawarta dopiero we wrześniu, gdy ubezpieczony uległ wypadkowi komunikacyjnemu, przy braku dowodów wykonywania wówczas przez ubezpieczonego jakichkolwiek czynności na rzecz płatniczki.

Intencją stron, było więc wykorzystanie umowy, formalnie zawartej i nazwanej umową zlecenia, w sposób sprzeczny z naturą stosunku prawnego, jego istotą, ale także z poczuciem sprawiedliwości społecznej i zwykłej uczciwości. Pozorne nawiązanie stanowiącego tytuł do ubezpieczeń społecznych stosunku zlecenia – bez zamiaru jego wykonywania umowy przez ubezpieczonego nie mogło stanowić zatem podstawy do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami. ZUS został potraktowany przez wnioskodawcę jak instytucja pożyczki bezzwrotnej, z której każda zainteresowana osoba przy wykorzystaniu obowiązujących przepisów prawa może pobierać środki w ustalonej przez siebie nieadekwatnej do swojego udziału wysokości. Intencjonalne kreowanie sytuacji i jej wykorzystywanie, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, stwarza poczucie nieuczciwego wykorzystania, bycia oszukanymi i naiwnymi w osobach, które w swoim życiu zawodowym latami budują ten fundusz bez intencjonalnego wykorzystania sytuacji, co oceniać należy także jako niezgodne
z zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie strony zawarły pozorną umowę
zlecenia, której jedynym celem było uzyskanie przez niepodlegającego od 1 stycznia (...) r. ubezpieczeniu chorobowemu wnioskodawcy zasiłku chorobowego w związku z wypadkiem przy pracy przy uiszczeniu symbolicznej (obliczonej od kwoty (...) zł) składki na to ubezpieczenie. Działania stron jednak nie zasługują więc na ochronę jako godzące w zasadę solidaryzmu ubezpieczonych.

Przy czym w ocenie Sądu to, że ubezpieczony obecnie (od sierpnia (...) r.) wykonuje prace remontowo-budowlane na podstawie umowy zlecenia zawartej pomiędzy nim
a płatniczką w dniu 4 sierpnia (...) r. nie stanowi przeszkody dla uznania, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją z (...) r., czyli w okresie od (...) r. do dnia wydania tej decyzji nie wykonywał umowy zlecenia na rzecz płatniczki, a będąca przedmiotem badania przez Sąd w niniejszym postępowaniu umowa z dnia (...) r. może być uznana za pozorną. W tym kontekście wymaga bowiem zaznaczenia, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązująca w „klasycznym” procesie cywilnym reguła wyrażona w art. 316 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd bierze pod uwagę stan rzeczy z chwili zamknięcia rozprawy, doznaje wyjątku w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ze względu na jego szczególny, odwoławczy charakter. Prawidłowość (zgodność z prawem i zasadność) decyzji organu rentowego ocenia się na datę jej wydania (tak m.in.: wyroki Sądu Najwyższego: z 9 maja 2019 r., I UK 60/18, LEX nr 2692710; z 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 43 oraz z 7 lutego 2006 r., I UK 154/05, LEX nr 272581, wyrok Sądu Najwyższego z 5 marca (...) r., II USKP 130/24, LEX nr 3853548). Zatem dla oceny prawidłowości decyzji z (...) r. nie ma znaczenia to czy skarżący wykonywał umowę z 4 sierpnia (...) r., czy i ta umowa była umową pozorną.

Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne, o czym orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Na koszty postępowania złożyły się koszty zastępstwa procesowego, których kwota 360,00 zł została zasądzona z zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 118), razem z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na mocy art. 98 § 1 ¹ k.p.c.