Wyrok z 26 marca 2026, sygn. VI U 2274/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2026r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – starszy sekretarz sądowy Małgorzata Myślińska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. w J.

odwołania: K. S. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.

z dnia 15 lipca 2022r., znak: (...)

w sprawie: K. S. (1)

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.

o składki

z udziałem: (...) Sp. z o. o.

1.  Oddala odwołanie.

2.  Zasądza od K. S. (1) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. kwotę 3600 ( trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 2274/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 lipca 2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. umorzył postępowanie w części zgłoszenia K. S. (1) do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownika u płatnika składek (...) Spółki z o.o. w E. od dnia 1 kwietnia 2022r. oraz ustalił, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne K. S. (1) jako pracownika u tego płatnika od dnia 1 kwietnia 2022r. stanowi kwota 10.000 zł w przeliczeniu na miesiąc.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczona K. S. (1) została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownik od 1 kwietnia 2022r. przez płatnika (...) Spółki z o.o. w E. W miesięcznych raportach rozliczeniowych płatnik zadeklarował następującą wysokość podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i wymiar czasu pracy ubezpieczonej – za 4/2022 pełen etat i nie wykazano podstawy wymiaru składki, a za 5/2022 – wskazano pełen etat z podstawą 8800 zł. ZUS wskazał, że ubezpieczona w dniu 13 kwietnia 2022r. uległa wypadkowi i zgłosiła roszczenie o wypłatę zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego. W związku z powyższym organ rentowy wszczął postepowanie wyjaśniające. W wyniku kontroli u płatnika składek ZUS ustalił, że ubezpieczona została zatrudniona od dnia 1 kwietnia 2022r. na stanowisku dyrektor zarządzający. ZUS ustalił, że ubezpieczona nie miała bezpośredniego kontaktu z klientami, a jedynie kontaktowała się z nimi przez maila i telefonicznie, że jej przełożonym był jej mąż K. S. (2), a listę obecności podpisywała w pomieszczeniu u teściowej G. S.. ZUS wskazał, że z przedłożonej przez strony umowy o pracę wynikało, że ubezpieczana została zatrudniona na czas nieokreślony od dnia 1 kwietnia 2022r. na stanowisku dyrektor zarządzający ds. turystyki za wynagrodzeniem 22.000 zł miesięcznie z miejscem pracy w E., a podczas wyjazdów- na terenie (...) i (...). ZUS ustalił, że spółka płatnika zajmuje się szeroko pojętą rozrywką sportową, w tym organizowaniem sportów ekstremalnych i imprez turystycznych, a także innowacjami technicznymi i produkcyjnymi. ZUS wskazał, że zebrany materiał dowodowy pozwalał na ustalenia, że ubezpieczona faktycznie świadczyła pracę, jednak biorąc pod uwagę sytuację finansową spółki, która nie jest dobra (spółka zaciągnęła pożyczkę pod rozwój działalności), to, że spółka istnieje dopiero od 21 grudnia 2020r. i do tej pory nie zatrudniała żadnych pracowników, a jedynymi zatrudnionymi osobami jest ubezpieczona i jej mąż, jak też biorąc pod uwagę okoliczność, że średnie wynagrodzenie dyrektorów zarządzających w Polsce równe jest kwocie 16.190 zł, a ubezpieczona dopiero rozpoczynała prace i wyniki jej pracy nie przekładały się jeszcze na konkretne wyniki finansowe spółki, ZUS uznał, że wynagrodzenie w umowie o pracę zostało ustalone w kwocie niewspółmiernie wysokiej. W związku z powyższym ZUS uznał za nieważne ustalenia umowy o pracę między stronami odnośnie wynagrodzenia w wysokości 22.000 zł brutto jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym dążeniu do osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych finansowanych ze środków publicznych.

Odwołanie od tej decyzji wniosła ubezpieczona K. S. (1) i zaskarżyła decyzję w zakresie punktu 2. Wniosła o zmianę decyzji w punkcie 2. i ustalanie, że podstawę wymiaru jej składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy o pracę u płatnika (...) Spółki z o.o. w E. od dnia 1 kwietnia 2022r. stanowi kwota 22.000 zł. Ubezpieczona zarzuciła pozwanemu naruszenie szeregu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 77, 80, 107 § 3), art. 41 ust. 12 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że:

- za miesiąc kwiecień 2022 r. nie wykazano za nią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, podczas gdy z informacji przekazanych przez księgową oraz listy płac wynika, że podstawa wymiaru składek została wykazana i to w sposób prawidłowy - zgodny z umową o pracę,

- praca ubezpieczonej jako nowozatrudnionego pracownika nie miała przełożenia na realne zwiększenie przychodów spółki, podczas gdy w rzeczywistości wykonywane przez ubezpieczoną obowiązki przynosiły faktyczny przychód spółce już w pierwszych dwóch tygodniach od rozpoczęcia zatrudnienia;

- wynagrodzenie ustalone w umowie o pracę zostało ustalone w związku z perspektywą uzyskania nieuzasadnionych korzyści z FUS, mimo, że w chwili zatrudnienia odwołująca nie wiedziała, że ulegnie wypadkowi przy pracy i będzie niezdolna do pracy oraz nie posiadała wiedzy co do stanu ciąży.

W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wskazała, że została zatrudniona, ponieważ posiadała wymagane i bogate doświadczenia do zajęcia stanowiska dyrektora zarządzającego. Już w początkowym okresie świadczenia przez ubezpieczoną pracy na rzecz spółki ubezpieczona samodzielnie tworzyła i projektowała dokumenty dotyczące imprez turystycznych, projektowała lejki sprzedażowe, koordynowała wdrożenie formularzy zapisów, kontaktowała się z klientami. Podnosiła również, że przed wypadkiem, tj. przed dniem 13 kwietnia 2022 roku pracowała nad projektem uruchomienia sklepu (...) na stronie internetowej (...), w szczególności w zakresie tworzenia regulaminów, programów, warunków, uczestnictwa, a także negocjowania porozumienia z (...) i starania ubezpieczonej spowodowały, że już w dniach 6-7 kwietnia 2022 roku spółka zaczęła odnosić korzyści finansowe ze sprzedaży produktów w sklepie (...). Pierwsza wypłata z (...) nastąpiła w dniu 13 kwietnia 2022 roku a zaledwie w dwóch pierwszych miesiącach działania ww. sklepu, przychody dla spółki ze sprzedaży zamieszczonych w nim produktów wyniosły 37.491,95 złotych. Odnośnie kondycji finansowej spółki odwołująca podnosiła, że pożyczka na rozwój działalności spółki została zaciągnięta przez spółkę od G. S., a więc członka zarządu, a nie od podmiotu zewnętrznego (instytucji finansowej lub osoby prywatnej spoza spółki). Odwołująca podkreśliła, że spółka zaciągnęła pożyczkę na rozwój działalności, przez co rozumie się również zatrudnienie personelu z odpowiednimi kwalifikacjami oraz doświadczeniem, dzięki którym będzie możliwe jak najszybsze przełożenie ww. umiejętności oraz know how na przychody spółki. Podniosła, że organ rentowy oparł swoje ustalenia odnośnie niedobrej kondycji finansowej spółki na bilansie spółki ze stanem na dzień 31 grudnia 2021 roku oraz na dzień 31 marca 2022 roku, z pominięciem okoliczności, iż spółka (...) sp. z o.o. rozpoczęła faktyczną działalność od marca 2022 roku (przy czym od kwietnia 2022 roku nastąpiło świadczenie usług przez spółkę i zatrudniono pracowników) i nie mogła z dniem rozpoczęcia faktycznej działalności spółki przynosić dochodów. Odnośnie ustaleń ZUS co do kwoty wynagrodzenia odwołująca wskazywała, że wielość czynników wpływających na wysokość wynagrodzenia wymaga głębszej analizy przed postawieniem tezy, że kwestionowane wynagrodzenie nie jest ekwiwalentne. W przedmiotowej sprawie organ rentowy nie wykonał jednak należytej analizy, która potwierdziłaby stanowisko Zakładu w przedmiocie zakwestionowania podstawy wymiaru składek.

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od odwołującej na swoją rzecz kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu ZUS wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania ustalił, że w momencie zatrudnienia ubezpieczona była w ciąży. Ponadto ZUS ustalił, że G. S. (jeden ze wspólników spółki) udzieliła spółce (...) sp. z o.o. pożyczkę pieniężną w kwocie 200.000 zł, a według bilansu spółki (...) sp. z o.o. nadzień 31.12.2021r. Spółka posiadała aktywa w kwocie 5.000zł. Z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia 13.06.2022r. wynika, że w Urzędzie nie odnotowano wpływu zeznania podatkowego za 2021r. od płatnika, natomiast spółka figuruje w bazie podatników podatku od towarów i usług VAT od 4.03.2022r. Zdaniem organu rentowego racjonalny przedsiębiorca nie przeznacza zaciągniętych zobowiązań finansowych na rzecz wygórowanego wynagrodzenia pracownika, nawet przy wysokich kwalifikacjach, jeżeli nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej na pokrycie kosztów zatrudnienia tego pracownika. ZUS wskazał, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2005r. sygn. akt II UZP 2/05 podstawę wymiaru składki ubezpieczonego, będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe odpowiednie, rzetelne, uczciwe, sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy. Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji, a na podstawi art. 41 ust. 12 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych, może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, w tym ubezpieczenie chorobowe, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że wynagrodzenie to zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem i zasadami współżycia społecznego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27.04.2005r.).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

(...) Spółka z o.o. w E. została założona w 2019 r. Jej wspólnikami były G. S. (teściowa odwołującej się) oraz T. E. (2) (babcia męża odwołującej). Głównym przedmiotem działalności spółki zgodnie z KRS jest pozostała działalność rozrywkowa i rekreacyjna. Za lata 2020 - 2021 spółka (...) wykazywała zerową podstawę opodatkowania. W roku 2022 dochód spółki wyniósł: 22078,55 zł, przychód: 268296,43,a koszty uzyskania przychodu- 24.6217,88 zł

Dowód: dane w KRS zeznanie podatkowe CIT- 8 za 2020-2021 rok – k.130-138 akt sprawy, oraz 154-158 akt, zeznania CIT 8 za 2022 -k. 160-165 akt.

W dniu 1 kwietnia 2022r. spółka zatrudniła 2 osoby na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony - K. S. (2) na stanowisku prezesa za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 24.000 zł brutto oraz jego małżonkę – odwołującą w niniejszej sprawie K. S. (1) na stanowisku dyrektora zarządzającego za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 22.000 zł miesięcznie. Ani wcześniej, ani później spółka nie zatrudniała nikogo na umowy o pracę.

Dowód: niesporne, nadto umowa o pracę w aktach osobowych ubezpieczonej- w kopercie na k. 38 akt sprawy, dowód zeznania świadka Ł. R. – zapis AV na płycie CD -k. 151 akt sprawy.

Spółka od 2022r. miała rozwijać swoją działalność, na ten cel zaciągnięta została pożyczka w kwocie 200000 zł od G. S.. Kapitał zakładowy spółki wynosił 5.000 zł. Od 2022 roku spółka rozpoczęła organizowanie obozów dla młodzieży z nauką jazdy na motorach i ekstremalne pokazy jazdy na motocyklach. Obozy były organizowane w E. na posesji G. S.. Na obozach uczono m.in. jazdy na motocyklach, na nieruchomości, na której odbywają się obozy, jest zbudowany tor do (...). Obozy odbywały się w miesiącach wakacyjnych, w jednym obozie uczestniczy około 30 uczestników. Przychód z 1 takiego obozu to 80 tysięcy zł brutto. Ubezpieczona, wedle informacji, która przekazała spółka księgowej, obsługującej spółkę, miała zostać zatrudniona, żeby spółkę rozwinąć, bo prowadziła ona własną działalność gospodarczą i organizowała tego typu pokazy. Pieniądze na wysokie wynagrodzenie dla odwołującej i jej męża, miały pochodzić z wpływów za pokazy, które spółka miała organizować.

Dowód: zeznania świadków: T. E. (1) – zapis Av na płycie CD- k. 90 akt sprawy, Ł. R. i D. K. na płycie CD -k. 151 akt sprawy.

K. S. (2) jest z wykształcenia nauczycielem w-f, zawodowo zajmuje się kaskaderstwem. Odkąd miał 8 lat trenował (...). Zawodowo zajmuje się i zajmował się pokazami(...), jest mistrzem Polski w tej dziedzinie. M. w pokazach skoków w powietrzu, a także zajmuje się szkoleniem i nauką dzieci jazdy na motorach

Dowód: zeznania świadka: D. S. zapis AV na płycie CD -k. 151 akt sprawy, zeznania K. S. (2)- zapis AV na płycie CD- k. 254 akt.

K. S. (1) jest z wykształcenia pedagogiem wczesnoszkolnym. Studia licencjackie ukończyła w 2015 roku. Ubezpieczona od 11 lipca 2016r. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą, początkowo (...) K. Ł., a jej przedmiotem była działalność związana z wystawianiem przedstawień artystycznych. Od maja 2018r. zmieniła się nazwa i przedmiot działalności ubezpieczonej – ubezpieczona działała pod firmą (...) (następnie: Ekstremalne Ś. K. S. (1)), a przedmiot działalności ujawniony w (...) była to także działalność agencji reklamowych. Ubezpieczona cyklicznie zawieszała i wznawiała działalność, od 7 czerwca 2019 roku uzyskała wpis do Rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych prowadzonego przez Urząd Marszałkowski Województwa (...) w G.. Definitywnie działalność gospodarczą ubezpieczona zawiesiła w dniu 1 kwietnia 2022r., a wykreśliła z rejestru (...) 16 maja 2022 roku. Ubezpieczona jako przedsiębiorca zatrudniała na umowę o pracę swojego męża na stanowisku kaskadera za wynagrodzeniem 15.000 zł miesięcznie. K. S. (2) w trakcie tego zatrudnienia często był niezdolny do pracy i korzystał z zasiłków chorobowych.

Dowód: dyplom ukończenia studiów w aktach osobowych w kopercie na k. 38 akt, historia wpisu w (...) K. S. (1) NIP (...), zeznania odwołującej- zapis AV na płycie CD-k . 217 akt, uzasadnienie wyroku w sprawie VI U 2275/22

Oboje małżonkowie: K. i K. S. (2) już wcześniej, także w ramach działalności prowadzonej przez ubezpieczoną, bazując na doświadczeniu i sukcesach K. S. (2) w dyscyplinie sportu, którą uprawiał, działali w branży pokazów motocrossowych, a także organizowali obozy sportowe z nauka jazdy na motocyklach. K. S. (1) pomagała od początku K. S. (2) w jego pracy, była na bieżąco ze wszystkimi sprawami. Małżonkowi znają się od szkoły średniej i są ze sobą od wtedy w związku. Ubezpieczona w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej organizowała obozy i pokazy, zajmowała się tym od strony formalnej, organizacyjnej i promocyjnej, jej małżonek wykonywał faktyczną pracę na pokazach czy obozach – wykonywał pokazy kaskaderskie, był instruktorem jazdy. Ubezpieczona m.in. organizowała imprezy masowe np. dla cyrków, dla teatru, także za granicą, wykonując całą pracę logistyczno- administracyjno- organizacyjną: zatrudniała ludzi, współpracowałam z agencjami. Prowadzona przez nich działalność była dochodowa, utrzymywali się z tego przez cały czas, nigdzie nie pracowali. Założenie przez matkę i babcię K. S. (2) spółki (...) spółki z o.o. miało na celu sformalizowanie już wcześniej prowadzonej przez małżonków S. działalności w przedmiocie organizacji pokazów (...)oraz obozów. W roku 2022r. prezesem zarządu spółki został ustanowiony K. S. (2), który udzielił pełnomocnictwa swojemu bratu D. S., do zawarcia umowy o pracę z ubezpieczoną K. S. (1).

Dowód: dane z KRS, dowód z zeznań świadków Ł. R. i D. S. zapis AV na płycie CD -k. 151 akt sprawy

Małżeństwo S. ma na utrzymaniu czwórkę dzieci w wieku (...), (...)i (...) roku najmłodsze, urodzone we (...). W okresie od 26 maja 2020 r. do 25 grudnia 2020r. ubezpieczona przebywała na zwolnieniu lekarskim, będąc w ciąży z trzecim dzieckiem, w okresie od 26 grudnia 2020r.do 3 września 2021r. ubezpieczona przebywała na urlopie macierzyńskim, a następnie od 17 października 2021r. do 09 marca 2022r. ubezpieczona ponownie była niezdolna do pracy.

Ubezpieczona w chwili podpisywania umowy o pracę w dniu 1 kwietnia 2022 roku była w ciąży - na początku czwartego miesiąca ciąży (data ostatniej miesiączki ubezpieczonej- (...)). Ubezpieczona wiedziała o stanie ciąży. W dniu 15 lutego 2022r. miała wizytę u ginekologa, który w kartotece medycznej z wizyty zapisał, że w jamie macicy znajduje się płód, odnotował przewidywany termin porodu – dzień 26 września 2022r. oraz przepisał ubezpieczonej luteinę- lek hormonalny na podtrzymanie ciąży.

Dowód: kserokopia dokumentacji medycznej- koperta na k. 108 akt, zestawienie okresów zasiłkowych ubezpieczonej -k. 224-227, zeznania świadka: T. E. (1) – zapis Av na płycie CD- k. 90 akt

W dniu 13 kwietnia 2022 r. odwołująca i jej mąż zgłosili się na izbę przyjęć szpitala, wskazując, iż byli uczestnikami wypadku drogowego. Na miejsce zdarzenia nie wezwano jednak Policji. Od 13 kwietnia 2022 r. oboje małżonkowie korzystali ze zwolnień lekarskich.

Dowód: karta odmowy przyjęcia do szpitala -k. 17- 20 akt.

Mimo formalnej niezdolności do pracy ubezpieczona po wypadku nadal zajmowała się czynnością mi organizacyjnymi i formalnościami związanymi z obozami i pokazami. Była również kierowcą samochodu, żeby dowieźć daną grupę dzieci na atrakcje obozowe np. na baseny, do parku. W 2022r. i 2023r. wykonywała wszystkie czynności administracyjne związane z organizacją obozów - wysyłała do uczestników dokumenty, które musiały być podpisane i zwrócone, załatwiała ubezpieczenia uczestników. Na pokazach występował K. S. (2).

Dowód: zeznania świadka D. S.- zapis AV na płycie CD- k. 151 akt.

Ubezpieczona korzystała ze zwolnienia lekarskiego z funduszu wypadkowego do porodu, który nastąpił (...)Po urodzeniu dziecka korzystała z półrocznego urlopu macierzyńskiego i następnie ponownie zaczęła korzystać ze zwolnienia lekarskiego, po którym otrzymała świadczenie rehabilitacyjne do października 2024r. Obecnie ubezpieczona znowu jest niezdolna do pracy.

Dowód: zeznania ubezpieczonej zapis AV na płycie CD-k . 217 akt.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz częściowo - w zakresie dotyczącym przedmiotu działalności spółki (...) Spółki z o.o. w E., powodów jej powstania, okoliczności związanych z zatrudnieniem ubezpieczonej i jej męża przez spółkę, a także tego, tego, kto faktycznie podejmował strategiczne decyzje w spółce - zeznań ubezpieczonej i świadków. Sąd nie dał wiary zeznaniom ubezpieczonej jakoby o ofercie pracy na stanowisku dyrektora zarządzającego dowiedziała się w (...), bowiem zarówno jej szwagier jak i teściowa zeznali, że od początku zamysłem utworzenia spółki było przejęcie przez spółkę handlową dotychczasowej działalności prowadzonej przez odwołującą i rozwinięcie tej działalności w strukturach spółki. Dlatego zdaniem sądu od początku było wiadomo, że to K. S. (1) spółka zatrudni na stanowisku managerskim, przy czym od momentu postania spółki do marca 2022r. ubezpieczona w ciągłości była niezdolna do pracy, pobierała zasiłki z FUS i formalnie spółka mogła ja zatrudnić dopiero po wyczerpaniu poprzednich okresów zasiłkowych. Nieprawdziwe okazały się także być twierdzenia odwołania, jakoby ubezpieczona nie wiedziała w momencie podpisywania umowy o pracę, że jest w kolejnej ciąży. Okoliczność ta miała wynikać z karty odmowy przyjęcia do szpitala z dnia 14 kwietnia 2022r. której treść sugeruje, że ubezpieczona dopiero podczas wizyty na izbie przyjęć dowiedziała się, że jest w ciąży. Jednak z dokumentacji medycznej od prowadzącego ciążę ginekologa ubezpieczonej wynika, że ubezpieczona była u niego na wizycie już w 10 tygodniu ciąży, w lutym 2022r. i to wówczas fakt ciąży został potwierdzony. Oznacza, to, że ubezpieczona zataiła podczas badania na izbie przyjęć swoją wiedzę, o tym, że jest w ciąży, a nie – że dopiero wówczas się o ciąży dowiedziała. Okoliczność ta jest kluczowa, jeśli chodzi o ocenę wysokości ustalonego ubezpieczonej w umowie o pracę wynagrodzenia w kontekście prawdziwych powodów, dla których zostało one ustalone w tak wysokiej kwocie, bo oznacza, że podejmując zatrudnienia, ubezpieczona wiedziała, że wkrótce może stać się niezdolna do pracy w związku z ciążą, a następnie, że będzie korzystać z zasiłku macierzyńskiego. A zatem należało przyjąć, że podpisując umowę o pracę, strony wiedziały, że ubezpieczona wkrótce będzie miała roszczenie wobec funduszu ubezpieczeń społecznych i wysokość wynagrodzenia została ustalona pod tym kątem. Na taki wniosek nie wpływa okoliczność, że zasiłek chorobowy, który ubezpieczona pobierała począwszy od 13 kwietnia 2022r. do dnia porodu formalnie był wypłacony z tytułu utraty zdolności do pracy w związku ze zdarzeniem z dnia 13 kwietnia 2022r., (które to pracodawca zakwalifikował jako wypadek przy pracy) a nie w związku z niezdolnością do pracy w przebiegu ciąży. Jeśli nawet zdarzenie z dnia 13 kwietnia 2022r. było wypadkiem przy pracy, którego ubezpieczona i jej małżonek nie planowali, to na pewno oboje, i jak należy przypuszczać, ich najbliższa rodzina, w tym udziałowcy spółki, którzy to mieli podjąć decyzję o jej zatrudnieniu i przygotować warunki umowy o pracę, musieli o fakcie ciąży wiedzieć. Biorąc pod uwagę okoliczność, że poprzednią ciążę ubezpieczona przez długi okres przebywała na zwolnieniu lekarskim, musieli oni mieć świadomość, że ubezpieczona wkrótce będzie korzystać z zasiłków z FUS. Zdaniem Sądu jest to kolejny dowód na to, że zamiarem ubezpieczanej nie była wcale w tamtym momencie jej życia praca nad rozwijaniem spółki, a zadbanie o to, aby mieć środki utrzymania w trakcie kolejnej przerwy w pracy związanej z macierzyństwem. Spółka tak naprawdę dopiero rozpoczęła działalność w marcu 2022 r., kiedy to uzyskała dofinansowanie na prowadzenie działalności w formie pożyczki od teściowej odwołującej. Zatrudnienie ubezpieczonej jak i jej małżonka za wynagrodzeniem ponad 20.000 zł miesięcznie generowało po stronie spółki koszty ponad 50.000 zł miesięcznie bez gwarancji uzyskania przychodu. Racjonalny pracodawca kieruje się rachunkiem ekonomicznym i zapewne na wczesnym etapie działalności ostrożnie podchodzi do konieczności ponoszenia kosztów. Zdaniem Sądu, ustalając zatem wynagrodzenie na tak wysokim poziomie, spółka nie zamierzała płacić go stale, a jedynie przez krótki okres potrzebny do nabycia przez ubezpieczoną wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Celem tych ustaleń było wyłącznie zapewnienie ubezpieczonej wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a nie dążenie do ustalania wynagrodzenia rynkowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Przenosząc ustalony w sprawie stan faktyczny na grunt przepisów prawa stwierdzić należało, że odwołanie K. S. (1) nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 18 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników stanowi przychód, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze. Zgodnie z art. 20 ust 1 ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe. Z kolei zgodnie z art. 41 ust. 12 i 13 ustawy sysemowj jeżeli ubezpieczony nie zakwestionuje informacji zawartych w imiennym raporcie miesięcznym w terminie 3 miesięcy od otrzymania informacji, to informacje te uznaje się za zgodne ze stanem faktycznym, chyba że informacje dotyczące okresu objętego raportem zakwestionuje Zakład, wydając decyzję. Jeżeli Zakład zakwestionuje i zmieni informacje przekazane przez płatnika składek, zawiadamia o tym ubezpieczonego i płatnika składek.

Wynika z tego, że organ rentowy może zakwestionować wysokość wynagrodzenia ustalonego w umowie o pracę. Umowa o pracę wywołuje bowiem skutki dotyczące nie tylko wzajemnych relacji między jej stronami, ale także w dziedzinie ubezpieczeń społecznych. Kształtuje bowiem stosunek ubezpieczenia społecznego - określając wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania stosownych świadczeń, w wypadku ziszczenia się ryzyka ubezpieczeniowego.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2005 r. II UZP 2/05 LEX nr 148238, w świetle której w ramach art. 41 ust. 12 i 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (art. 58 k.c). W judykaturze Sądu Najwyższego dopuszcza się, że przyznanie rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne. Podstawą jest naruszenie zasad współżycia społecznego, polegające na świadomym osiąganiu korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu. W powołanej uchwale podkreśla się, że godziwość wynagrodzenia - jedna z zasad prawa pracy (art. 13 k.p.) zyskuje dodatkowy walor aksjologiczny; w prawie ubezpieczeń społecznych istnieje bowiem znaczenie mocniejsza niż w prawie pracy bariera działania w ramach prawa, oparta na wymagającym ochrony interesie publicznym i zasadzie solidarności ubezpieczonych.

Alimentacyjny charakter tych świadczeń oraz zasada solidaryzmu wymagają, żeby płaca - stanowiąca jednocześnie podstawę wymiaru składki nie była ponad granice pracy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a w konsekwencji, żeby składka nie przedkładała się na świadczenie w kwocie nienależnej. Jest tak również dlatego, że choć przepisy prawa ubezpieczeń społecznych w swej warstwie literalnej odnoszą wysokość składek do wypłaconego wynagrodzenia, to w rzeczywistości odwołują się do takiego przełożenia pracy i uzyskanego za nią wynagrodzenia na składkę, które pozostaje w harmonii z poczuciem sprawiedliwości w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczeń, udzielanych z zasobów ogólnospołecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2012 r., sygn. I UK 220/12).

Podstawę wymiaru składki ubezpieczonego, będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy, natomiast ocena godziwości tego wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że wynagrodzenie ubezpieczonej nie było adekwatne do powierzonych jej czynności oraz sytuacji ekonomicznej spółki, a ustalenie wynagrodzenia na poziomie 22.000 zł miało wyłącznie doprowadzić do zapewnienia ubezpieczonej wysokich świadczeń z ubezpieczeń społecznych w czasie długotrwałej niezdolności do pracy a następnie macierzyństwa. Wysokość wynagrodzenia K. S. (1) jako pracownika u płatnika składek (...) spółki z o.o. ustalona została w oderwaniu od walorów pracowniczych, a wyłącznie na potrzeby zapewnienia jej relatywnie bardzo wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Bez wątpienia ubezpieczona wykonywał czynności na rzecz spółki, posiadał doświadczenie i kwalifikacje, kierować spółką o tym profilu działalności, bowiem zajmowała się takimi samymi rzeczami w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Została zatrudniona w spółce rodzinnej i żaden przepis prawa pracy nie zabrania stronom powiązanym rodzinnie zawierać umowy o pracę.

Trzeba pamiętać, że umowa o pracę jest czynnością prawną kauzalną. Zatem u podstaw jej dokonania leży interes stron w zawarciu takiej umowy jako źródła stosunku pracy. Celem ustalenia motywów, którymi kierował się płatnik składek zawierając z ubezpieczoną kwestionowaną umowę o pracę, nieodzowne jest ustalenie racjonalność zatrudnienia i potrzeby zatrudnienia pracownika (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2002 r., II UKN 359/99, z dnia 17 marca 1997 r., II UKN 568/97). Zasady logiki i doświadczenia życiowego nakazują bowiem stwierdzić, że pracodawca tworzy nowe miejsce pracy lub zwiększa wymiar czasu pracy z uwagi na gospodarczą potrzebę zatrudnienia pracownika i opłacalność tej decyzji, nie zaś jedynie w celu stworzenia mu ochrony ubezpieczeniowej. Powyższe wynika z tego, że zatrudnienie pracownika generuje znaczne koszty - wynagrodzenie za pracę i składki na ubezpieczenie w części obciążającej pracodawcę. Bez wątpienia po stronie spółki istniała potrzeba zatrudnienia ubezpieczonego w celu wykorzystania jego doświadczenia i kwalifikacji w zakresie pracy kaskadera. Nie mniej jednak celem działalności każdego przedsiębiorcy jest osiągnięcie zysku i podejmowanie ekonomicznych działań zmierzających w tym celu.

Spółka natomiast rozpoczęła działalność dopiero w marcu 2022 r., po uzyskaniu pożyczki, na prowadzenie działalności. w Tym kontekście zatrudnienie ubezpieczonej za wynagrodzeniem ponad 20.000 zł miesięcznie stanowiło olbrzymie obciążenie dla spółki (przypomnieć należy, że na wynagrodzenie 24.000 zł miesięcznie spółka umówiła się z jej mężem) bez gwarancji uzyskania przychodu. Racjonalny pracodawca kieruje się rachunkiem ekonomicznym i zapewne na wczesnym etapie działalności ostrożnie podchodzi do konieczności ponoszenia kosztów.

W myśl art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracownika stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, a zatem rzeczywisty zarobek pracownika. Natomiast zgodnie z treścią art. 20 ust 1 wskazanej ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe.

Nie ma zgody ustawodawcy na kształtowanie stosunku pracy w sposób pozorny, nie zmierzający do osiągnięcia wynikających z tego stosunku celów, lecz mający umożliwić jednej ze stron nieuzasadnione w takim przypadku partycypowanie w systemie świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Ocena wysokości wynagrodzenia uzgodnionego przez strony stosunku pracy na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych ma istotne znaczenie z uwagi na okoliczność, że ustalanie podstawy wymiaru składki z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy następuje w oparciu o przychód, o którym mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty itp. Umowa o pracę wywołuje zatem nie tylko skutki bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą, lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie ubezpieczeń społecznych kształtując stosunek ubezpieczenia społecznego, w tym wysokość składki, co w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. W związku z powyższym ocena postanowień umownych może i powinna być dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych, a więc nie tylko z punktu widzenia interesu pracownika (ubezpieczonego), ale także interesu publicznego. Wysokość wynagrodzenia za pracę w prawie ubezpieczeń społecznych musi być zatem interpretowana przy uwzględnieniu wymogu ochrony interesu publicznego oraz zasady solidarności ubezpieczonych.

Odnosząc się do granic delimitacji swobody kształtowania wysokości wynagrodzenia za pracę należy wskazać te unormowania, które wyznaczają jej swoiste ramy. Podstawowym przepisem dotyczącym relacji wynagrodzenia i świadczonej pracy jest art. 78 § 1 k.p., który stanowi, że wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość pracy. Z kolei z art. 80 k.p. wynika wprost, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną; za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje natomiast prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa tak stanowią. Z przedmiotowych regulacji wynikają istotne dyrektywy kształtowania wysokości wynagrodzenia za pracę, a także kryteria jego ustalania. Wynagrodzenie przysługuje co do zasady za pracę wykonaną, co oznacza, że nie jest dopuszczalne wynagradzanie pracownika, który pracy nie wykonuje. Z kolei wysokość wynagrodzenia musi uwzględniać kryteria rodzaju wykonywanej pracy, kwalifikacji, ilości i jakości pracy. Kształtowanie wynagrodzenia za pracę powinno również pozostawać w zgodzie z zasadą równych praw (art. 112 k.p.) oraz zakazem dyskryminacji w zatrudnieniu (K. Ślebzak, „Kontrola przez ZUS ważności umów o pracę stanowiących tytuł do ubezpieczenia społecznego - wybrane zagadnienia”, Praca i Zabezpieczenia Społeczne 2/2007, str. 29-41). Jak już wskazano podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy. Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza - co ma istotne znaczenie przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia - rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji (por. wyrok SN z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05; uzasadnienie wyroku TK z 26 listopada 1997 r., U 6/96, oraz wyrok SN z 16 grudnia 1999 r., I PKN 465/99).

Oceny zasadności ustalenia podstawy wymiaru składek nie można dokonywać przy tym w oderwaniu do oceny kondycji ekonomicznej przedsiębiorstwa, w którym pracownik został zatrudniony, jego możliwości finansowych i konieczności zapewnienia regulowania bieżących zobowiązań tak wobec kontrahentów, jak i należności względem państwa.

Reasumując, ustalenia poczynione w sprawie prowadzą do wniosku, że ustalenie wynagrodzenia K. S. (1) na poziomie 22.000 zł nie wynikało z zakresu jej obowiązków, ale zmierzało do zapewnienia wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego w kontekście świadomości, że jest ona w ciąży. W tych okolicznościach organ rentowy zasadnie obniżył podstawę wymiary składek ubezpieczonej, zgodnie z zawartą umowa o pracę z dnia 1 kwietnia 2022 r. do kwoty 10.000 zł, która nie jest krzywdząca dla odwołującej, stanowi bowiem godziwe wynagrodzenie na zajmowanym przez ubezpieczoną stanowisku. Instrumentalne traktowanie ubezpieczyciela w kształtowaniu swej sytuacji prawnej relatywnie do własnego interesu, zmierzające jedynie do tego, aby osiągnąć maksymalne korzyści i to kosztem innych osób ubezpieczonych, pozostaje zaś w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, nadto narusza zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a ustawy systemowej, jak również zasadę ekwiwalentności opłacanych składek w stosunku do uzyskiwanych świadczeń z funduszu ubezpieczeń społecznych.

Podkreślić należy wreszcie, że organ rentowy nie zakwestionował samego faktu świadczenia pracy przez ubezpieczoną w ramach pracowniczego stosunku pracy. , a jedynie przyjął bardziej realną w okolicznościach sprawy stawkę wynagrodzenia. Wskazać należy, że wynagrodzenie w kwocie 10.000 zł, które ustalił ZUS jest wynagrodzeniem godziwym i adekwatnym do obowiązków przypisanych do powierzonego stanowiska.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał odwołanie za nieuzasadnione i je oddalił, o czym orzekał w punkcie 1. wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie 2 wyroku wydano w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.) oraz na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W orzecznictwie wskazuje się (por. uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z 20.07.2016 r., III UZP 2/16, mającej moc zasady prawnej), że w sprawach, w których przedmiotem sporu jest bądź to wysokość samych składek na ubezpieczenie społeczne, bądź (jak w tym przypadku) wysokość podstawy wymiaru składek, minimalne stawki wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym (także adwokatem) powinny być ustalane z uwzględnieniem wartości przedmiotu sprawy (wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia), zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w odpowiednich przepisach kolejnych rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości, regulujących kwestię należnych opłat za czynności radców prawnych/adwokatów. Powyższe powoduje konieczność zastosowania § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

Sędzia Karolina Chudzinska