Wyrok z 14 kwietnia 2026, sygn. I C 1597/25
W skrócie
Pokaż pozostałe podstawy prawne (10)
Sygn. akt I C 1597/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 kwietnia 2026 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:
|
Przewodniczący |
Sędzia SO Alina Gąsior |
|
Protokolant |
sekr. sąd. Izabela Małgorzaciak |
po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. w U.
na rozprawie
sprawy z powództwa H. P.
przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w P.
o ustalenie i zapłatę
1. ustala, że umowa o kredyt hipoteczny nr (...) zawarta w dniu 17 czerwca 2008 roku pomiędzy H. P. i W. P. (1) a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w P. jest nieważna;
2. zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w P. na rzecz powódki H. P. kwotę 103.699,89 (sto trzy tysiące sześćset dziewięćdziesiąt dziewięć 89/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 lipca 2025 roku do dnia zapłaty;
3. oddala powództwo w pozostałej części;
4. zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w P. na rzecz powódki H. P. kwotę 500,00 (pięćset 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
5. znosi wzajemnie między stronami koszty procesu.
Sygn. akt I C 1597/25
UZASADNIENIE
W pozwie wniesionym w dniu 22 października 2025 r. powódka H. P., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła przeciwko pozwanemu Bankowi (...) S.A. z siedzibą w P. o ustalenie, że umowa o kredyt (...) sporządzona w dniu 17 czerwca 2008 r., a zawarta w dniu 20 czerwca 2008 roku pomiędzy powódką H. P. oraz byłym mężem powódki W. P. (1), a Bankiem (...) S.A. jest nieważna oraz o zasądzenie od pozwanej Bank (...) S.A. na rzecz powódki H. P. kwoty 224.099,89 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 30 lipca 2025 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego - w dwukrotnej wysokości stawki minimalnej, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od czasu uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty - według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, iż podstawą roszczenia o ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, jest okoliczność, iż w/w umowa kredytu jest od początku nieważna w całości, a zatem stosunek prawny wynikający z tejże umowy, pomiędzy stronami nie istniał, a podstawą prawną roszczenia jest art. 410 § 2 k.c. W ocenie powódki umowa zawiera w swej treści postanowienia o charakterze abuzywnym, a mianowicie: § ust. 2, § 4 ust. 6 pkt 1) - 3) i § 7 ust. 1, § 11ust. 1 pkt 1) - 10), które w rozumieniu art. 385 1 KC, są wobec powódki bezskuteczne.
Uzasadniając żądanie w zakresie zapłaty powódka wskazała, że do dnia 13 maja 2013 roku raty kredytu były spłacane z majątku wspólnego powódki oraz jej byłego męża. Poniesiony wspólnie koszt kredytu wyniósł 27.996,80 zł. kwota ta została podzielona w częściach równych, co dało wynik 13.998,40 zł i tyle wynosi roszczenie powódki do momentu podziału majątku.
Całkowity koszt kredytu do dnia 23 października 2024 roku wyniósł 117.698,29 zł, którą to kwotę powódka pomniejszyła o kwotę 13.998,40 zł przypadająca na rzecz byłego męża.
W konsekwencji roszczenie powódki wynosi 103.699,89 zł.
Powódka wskazała, że do tej kwoty zgodnie z teorią dwóch kondykcji została doliczona kwota udzielonego przez bank kredytu – 120.400,00 zł i dlatego też zasadne jest żądanie powódki o zasądzenie kwoty 224.099,89 zł.
Pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w P. , reprezentowany przez pełnomocnika, w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczeni, którym je zasądzono do dnia zapłaty i kosztów opłaty skarbowej.
Zdaniem pozwanego roszczenia powódki są bezpodstawne co do zasady, a ponadto niewykazane również co do wysokości, z tego względu powództwo powinno zostać oddalone w całości, o co pozwany wnosi. Pozwany podkreślił, że w dacie, gdy doszło do zawarcia spornej umowy, w § 8 ust. 4 Regulaminu stanowiącego jej integralną część zagwarantowano, że klient może wybrać opcję spłaty kredytu bezpośrednio w (...). Pozwany podniósł także, że w zakresie roszczeń o ustalenie powódka nie posiadają interesu prawnego, w szczególności ze względu na możliwość dochodzenia dalej idących roszczeń o zapłatę. W ocenie pozwanego zarzuty i roszczenia powódki są niezasadne, a rzeczywistą przyczyną powództwa nie są rzekome wady prawne umowy, ale obiektywny i niezależny od pozwanego wzrost kursu franka szwajcarskiego. Zdaniem pozwanego kredytobiorcy wiedzieli, że umowa wiąże się z ryzykiem kursowym i się na nie godzili, a obecnie bezpodstawnie dążą do eliminacji skutków tego ryzyka, które ponieśli.
W ocenie pozwanego twierdzenie o nieważności umowy nie znajduje oparcia w prawie, a w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi, że norma odsyłająca do Tabel Kursów Walut Obcych Pozwanego Banku jest bezskuteczna, nie można tej bezskuteczności „rozciągać" na inne części umowy. Stosownie bowiem do art. 385 1 § 2 k.p.c., jeśli dane postanowienie uznane jest za niewiążące, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Tym samym, z uwagi na fakt, że w ocenie pozwanego umowa jest ważna, brak jest podstaw do kompensowania czy zwrotu żądanych przez powódkę kwot.
Ponadto, w zakresie ubezpieczeń, bank wskazał, że nie był on podmiotem, do którego trafiały składki z tytułu ubezpieczeń - tylko przekazywał środki otrzymane przez kredytobiorców na rzecz ubezpieczyciela, a skoro tak to pozwany nie jest wzbogacony, albowiem pobierane od kredytobiorców składki przekazywał do zakładów ubezpieczeń, w zamian za co powód korzystał w tym zakresie z ochrony ubezpieczeniowej (art. 409 k.c.).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 20 czerwca 2008 r. powódka H. P. oraz jej były małżonek W. P. (1) zawarli z pozwaną Bank (...) S.A. umowę kredytu sporządzoną w dniu 17 czerwca 2008 roku Nr (...) na kwotę 120 400,00 zł z przeznaczeniem na cele określone w § 2 ust. 3 przedmiotowej Umowy kredytu, tj. modernizacja i remont domu/mieszkania. Do umowy kredytu dołączony został regulamin kredytowania osób fizycznych w Banku (...) S.A.
/ okoliczności niesporne/
Na podstawie umowy Bank zobowiązał się oddać do dyspozycji kredytobiorców kwotę 120.400,00 zł indeksowaną do (...) ( w tym 400 zł na pokrycie kosztów kredytowych). Celem kredytu była modernizacja domu lub mieszkania w kwocie 120.000 zł oraz pokrycie kosztów kredytu w wysokości 400 zł. Przedmiotem kredytowania była nieruchomość położona w B. (2). przy ul(...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Maz . V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę (...) nr (...).
Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy: Kredyt jest indeksowany do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach Bank wysyła do Kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w (...) oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu/ transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej.
Stosownie do § 4 umowy:
Ust. 3. Zgodnie z obowiązującym Cennikiem Kredyt Hipoteczny / Pożyczka Hipoteczna w dniu złożenia wniosku o kredyt, Bank przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy pobierze opłatę za opinię dotyczącą zabezpieczenia kredytu w wysokości 400,00 PLN.
Zgodnie z ust. 6 ust. 1: zamiana waluty kredytu miała wpływ na wysokość kwoty kredytu oraz wysokość rat kapitałowo-odsetkowych i dokonywana była w oparciu o następujące zasady:
1) w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą stosowany jest kurs kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych,
2) w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN stosowany jest kurs sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych.
3) w przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu oblicza się na podstawie obowiązujących w Banku w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz, gdzie:
x - saldo kredytu w nowej walucie (kwota kapitału pozostała do spłaty w dniu podjęcia przez Bank decyzji o przewalutowaniu),
y - saldo kredytu w dotychczasowej walucie (z dnia decyzji Banku o przewalutowaniu),
a - kurs sprzedaży dotychczasowej waluty kredytu,
b - kurs kupna nowej waluty kredytu, według wzoru: x=y*(a/b).
W umowie kredytobiorcy oświadczyli, że otrzymali pismo „Informacja dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” i zapoznali się z nim (§ 5 ust. 3).
Zgodnie z § 7 ust. 1 umowy: Kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w (...) ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku (...) SA.
Zgodnie z § 11 umowy :
ust. 1. wszelkie zmiany Umowy wymagają zawarcia aneksu do Umowy pod rygorem nieważności, za wyjątkiem:
1) zmiany oprocentowania kredytu w przypadku zmiany stopy referencyjnej, na warunkach określonych w Umowie,
2) zmiany oprocentowania karnego w przypadku zmiany stopy lombardowej, na warunkach określonych w Umowie,
3) zmiany Regulaminu,
4) zmiany długości okresu kredytowania, wynikającej z przedterminowej częściowej spłaty kredytu,
5) zmiany Cennika,
6) zmiany dnia spłaty,
7) skrócenia okresu karencji.
8 ) aktualizacji danych osobowych,
9) zmiany rachunku do spłaty
10) zmiany terminu dostarczenia dokumentów, o których mowa w §5, ust.12.
Zgodnie z ust. 2 § 11 Integralną część umowy stanowiły:
1) Regulamin,
2) Pełnomocnictwo do wykonywania czynności w imieniu Kredytobiorcy.
3) Cennik Kredyt Hipoteczny/ Pożyczka Hipoteczna.
3. Umowa może zostać rozwiązana za porozumieniem stron lub wypowiedziana w formie pisemnej przez każdą ze stron z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia.
4. Bank może wypowiedzieć Umowę w przypadku niedotrzymania przez Kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu w szczególności w zakresie sposobu i terminu spłaty kredytu.
5. W zakresie nie uregulowanym Umową zastosowanie mają postanowienia Regulaminu.
6. Umowa została sporządzona i podpisana przez Strony w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze Stron.
/dowód: umowa kredytu hipotecznego k. 21-23/
Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) określał zasady i warunki udzielania osobom fizycznym przez Bank (...) SA, kredytów i pożyczek hipotecznych, w których nieruchomość stanowi cel i/lub zabezpieczenie wierzytelności Banku (...) S.A.
Zgodnie z § 8 Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.:
- w przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty (ust. 3, zdanie 1);
- w przypadku kredytu w walucie obcej kredytobiorca może zastrzec w umowie kredytu, iż bank będzie pobierał ratę spłaty z rachunku w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany, o ile ten rachunek jest dostępny w aktualnej ofercie banku (ust. 4).
/ dowód: regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej k. 141-160, cennik kredyt hipoteczny k. 161-162/
W dniu 24 października 2017 roku strony na wniosek kredytobiorców z dnia 7 sierpnia 2017 roku podpisały aneks do umowy kredytu zawartej z dnia 20 czerwca 2008 roku sporządzony w dniu 23 października 2017 r., dokonując w niej zmian w zakresie przedmiotu zabezpieczenia - § 2ust. 5
W § 2 umowy dodano kolejny ustęp o następującym brzmieniu:
„Kurs wymiany walut obcych, na podstawie którego przeliczane są na złote polskie zobowiązania Kredytobiorcy wyrażone w walucie obcej, podawany jest w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Podstawą do ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu (...) w chwili tworzenia Tabeli Kursów Walut Obcych. Wartości kursu kupna i wartości kursu sprzedaży z Tabeli Kursów Walut Obcych mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%.
Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest przynajmniej raz dziennie każdego dnia roboczego. Pierwsza Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest pomiędzy godziną 8:00 a godziną 10:00 danego dnia. Tabela Kursów Walut Obcych publikowana jest każdorazowo na stronie www.bankmillennium.pl.
W przypadku, gdy Tabela Kursów Walut Obcych tworzona była w danym dniu co najmniej dwukrotnie, do ustalenia wysokości zobowiązania wyrażonego w walucie obcej przyjmowany jest kurs sprzedaży dewiz dla danej waluty najkorzystniejszy dla Kredytobiorcy spośród kursów sprzedaży dewiz obowiązujących w Banku w dniu przeliczania zobowiązania na złote polskie. W przypadku wcześniejszej częściowej spłaty kredytu będzie to najkorzystniejszy kurs sprzedaży dewiz spośród kursów obowiązujących w Banku danego dnia do chwili złożenia dyspozycji wcześniejszej częściowej spłaty."
Zgodnie z §3: do § 4 umowy dodano ust. 9 , zgodnie z którym
„W związku ze zmianą zabezpieczenia, Bank otrzymał prawo pobierania dodatkowej prowizji z tytułu podwyższonego ryzyka, w wysokości 40.00 zł miesięcznie. Bank pobiera prowizję za podwyższone ryzyko poprzez automatyczne obciążenie rachunku w PLN Kredytobiorcy co miesiąc w 8. dniu, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu wejścia w życie niniejszego aneksu."
Stosownie do §4 — w § 5 ust. 1 Umowy kredytowej dodano tiret 4 o następującym brzmieniu;
„ zawarcie generalnej umowy cesji na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia od ognia I innych zdarzeń losowych nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu.
Dotyczy nieruchomości: ul. (...), B. (1), działka nr: (...)."
§5- w § 5 ust. 1 Umowy kredytowej dodano się tiret 5 o następującym brzmieniu: „Każdorazowe dostarczenie do Banku umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu na wymaganą sumę ubezpieczenia, zawartej z towarzystwem ubezpieczeniowym akceptowanym przez Bank wraz z pisemnym potwierdzeniem towarzystwa ubezpieczeniowego przyjęcia do wiadomości cesji praw z niej wynikających na Bank lub zawarcie umowy ubezpieczenia za pośrednictwem Banku z towarzystwem ubezpieczeniowym, którego Bank jest agentem.
Wymagalny: przed upływem ważności poprzedniej polisy oraz w przypadku odstąpienia, rezygnacji lub wypowiedzenia umowy ubezpieczenia, z której cesja stanowi zabezpieczenie kredytu.
Wymagana minimalna suma ubezpieczenia ww. została określona na 312 500.00 zł. i dotyczyła nieruchomości:(...) B. (1), działka nr: (...)."
Aneks zawierał też zapisy dotyczące zabezpieczenia hipotecznego, w tym hipoteki kaucyjnej.
Zgodnie z §8 Aneks wchodził w życie w zakresie zmian dotyczących ubezpieczenia nieruchomości określonych w § 4, § 5 po spełnieniu poniższych warunków:
1) Podpisanie Aneksu do Umowy w ciągu 60 dni od daty jego sporządzenia.
2) Podpisanie dokumentów:
a. umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu na wymaganą sumę ubezpieczenia, zawartej za pośrednictwem Banku z (...) S.A., którego Bank jest agentem. Wymagana minimalna suma ubezpieczenia: 312 500.00 PLN.
b. generalnej umowy cesji na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie pożyczki od ognia i innych zdarzeń losowych.
c. pełnomocnictwa do rachunku nr: (...). w terminie 60 dni od daty podpisania aneksu.
Zgodnie z § 10 pozostałe warunki Umowy nie uległy zmianie.
/ dowód: aneks z dnia 23.10.2017 k. 135 i verte, skrócony wniosek o zmianę warunków kredytu k. 139-141/ /
Zawarcie umowy kredytu zostało poprzedzone złożeniem w dniu 13 maja 2008 r. przez kredytobiorców wniosku o udzielenie kredytu nr (...) na kwotę 120.000,00 zł oraz o podwyższenie kwoty kredytu do kwoty 120.400,00 zł. Kwota 400 zł stanowiła opłatę za sporządzenie wyceny. We wniosku powodowie wskazali, że wybierają spośród innych dostępnych walut jako walutę kredytu - frank szwajcarski ((...)).
/dowód: wniosek o udzielenie kredytu k. 136-138/
Powódce i jej ówczesnemu mężowi przedstawiono pisemną „Informację dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” z dnia 11 marca 2008 r. w której wskazano m.in.: „Podkreślamy jednak, że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, Kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych. Występowanie ryzyka kursowego sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Ryzyko kursowe jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredyt walutowy ubiega się Kredytobiorca, osiągający dochody w tej samej walucie obcej. Z wyżej wymienionych powodów warto rozważyć zaciągnięcie długoterminowego kredytu w PLN jako korzystną alternatywę w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych. (…) zmienność kursów walutowych oraz wahania stóp procentowych powodują, że rzeczywiste koszty obsługi długu mogą okazać się znacząco wyższe od wcześniej założonych.”
Informacja zawierała również odniesienie do ryzyka zmian stóp procentowych.
Informacja zawierała tabelę obejmującą przykład wpływu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na wysokość raty kredytu.
Dokument ten został podpisany przez kredytobiorców.
/ dowód: informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte o zmiennej stopie procentowej k. 163/
Kredyt zgodnie z dyspozycjami kredytobiorców wypłacono w dwóch transzach . Na konto bankowe powódki i jej byłego męża trafiły środki kredytowe w dniu 25 czerwca 2008 r. w kwocie 60.000,00 zł, oraz w dniu 3 października 2008 roku w kwocie 60.000 zł, co łącznie stanowiło kwotę 120.000 zł , odpowiadając kwocie (...),09 CHF.
/ dowód: dyspozycje wypłaty k. 166 i k.167, podejmowanie decyzji k. 168-169, parametry wyjściowe symulacji k. 170, zaświadczenie k. 171-187/
Wyrokiem z dnia 9 marca 2012 roku wydanym w sprawie I C (...) Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. I Wydział Cywilny rozwiązał małżeństwo powódki i W. P. (1) przez rozwód.
/ dowód: wyrok SO w U. Tryb, I C 111-/11 z dnia 9 marca 2012 roku k. 44
W dniu 13 maja 2013 r. przed notariuszem X. A. prowadzącym kancelarię notarialną w B. (3) powódka H. P. wraz z swoim byłym małżonkiem W. P. (1) zawarli umowę podziału majątku wspólnego.
Zgodnie z § 6 aktu notarialnego całość zobowiązania w postaci spłat rat kredytu Nr (...) od dnia 13 maja 2013 r. przejęła powódka H. P..
/ dowód: akt notarialny z dnia 13 maja 2013 roku Rep. A nr (...) k. 39/
Do dnia 13 maja 2013 r. raty kredytu Nr (...) były spłacane z majątku wspólnego H. P. oraz jej byłego małżonka W. P. (1). Od dnia 13 maja 2013 r. powódka samodzielnie spłaca kredyt z majątku osobistego. Poniesiony wspólnie przez Powódkę H. P. oraz W. P. (1) koszt kredytu do dnia 13 maja 2013 r. wyniósł 27 996,80 złotych.
/ dowód: zeznania powódki k. 250 verte, zaświadczenie o poniesionych kosztach kredytu k. 24-25, zaświadczenie o odsetkach od kredytu k. 26-33, tablice transz k. 34-38, k.176 zaświadczenie o wysokości spłat odsetek od kredytu k. 171 wraz z zaświadczeniem o wysokości odsetek k. 171 verte-175,zestawienie transakcji k. 177-187 /
W akcie notarialnym z dnia 13 maja 2013, w § 6 aktu notarialnego, powódka i W. P. (1) ustalili, że obciążające ich zobowiązania zabezpieczone hipoteką opisaną w §2 niniejszego aktu z tytułu umowy Kredytu Hipotecznego numer (...) sporządzonej dnia 17 czerwca 2008 roku, powódka w ramach wzajemnych rozliczeń majątkowych dokonywanych niniejszym aktem notarialnym, jako dłużnik solidarny przejmuje całość zobowiązań wynikających z powyższych stosunków prawnych w ten sposób, że zobowiązała się wobec byłego męża W. P. (1), że spłaci w całości zobowiązania wynikające z ww. umowy kredytu na warunkach i w terminach z niej wynikających. Dodatkowo powódka zobowiązała się względem W. P. (1), że wierzyciel - Bank (...) SA nie będzie żądał od W. P. (2) zwrotu kredytu oraz wszelkich opłat z nim związanych. Ponadto powódka zobowiązała się względem byłego męża W. P. (1) , że w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań określonych niniejszą umowa powódka będzie zobowiązana zwrócić W. P. (3) wszelkie poniesione przez niego po dniu zawarcia niniejszej umowy należności z tytułu umowy kredytu należnośc.
/ dowód: akt notarialny z dnia 13 maja 2013 roku Rp A nr (...) k. 39/
Po dokonaniu rozdzielności majątkowej, spłaty rat kredytu dokonywała wyłącznie powódka. Całkowity poniesiony koszt kredytu do dnia 23 października 2024 r. wyniósł
117. 698,29 złotych, z czego kwota 13.998,40 zł przysługuje byłemu mężowi powódki z tytułu spłat dokonywanych w trakcie trwania małżeństwa.
Koszt kredytu poniesiony przez powódkę wynosi 103.699,89 zł. (117.698,29-13.998,40)
/ dowód: zeznania powódki k. 250 verte, zaświadczenie o poniesionych kosztach kredytu k. 24-25, zaświadczenie o odsetkach od kredytu k. 26-33, tablice transz k. 34-38, k.176 zaświadczenie o wysokości spłat odsetek od kredytu k. 171 wraz z zaświadczeniem o wysokości odsetek k. 171 verte-175, zestawienie transakcji k. 177-187/
Powódka wraz ze swoim ówczesnym małżonkiem W. P. (1) potrzebowali kwoty 120.000 zł na remont domu. Na zaciągnięcie kredytu frankowego zostali namówieni przez doradcę finansowego, który przedstawił go, jako kredyt bez większego ryzyka z uwagi na stabilny kurs franka szwajcarskiego, ponadto tańsze raty i łatwość w jego uzyskaniu. Kredytobiorcy nie mieli możliwości wpływania na treść umowy. Nie wiedzieli też, że wypłata i spłata odbywają się po innym kursie. Oferta kredytu frankowego była atrakcyjniejsza niż kredytu złotowego. Środki otrzymane na podstawie umowy zostały w całości przeznaczone na remont domu. Na terenie kredytowanej nieruchomości nie była prowadzona działalność gospodarcza. Kredytowana nieruchomość nigdy nie była wynajmowana.
Harmonogram kredytu był wyrażony w (...) i początkowo powódka i jej były mąż, a następnie powódka dokonywała przelewu raty w złotówkach. Zdarzało się, że trzeba było dopłacić, ponieważ wpłacona kwota była za mała.
Powódka ma świadomość skutków unieważnienia umowy i konieczności rozliczenia z bankiem.
/dowód: zeznania powódki k. 250v./
Pismem z dnia 17 lipca 2025 roku powódka wezwała pozwanego do zapłaty, w terminie siedmiu dni od daty otrzymania niniejszego pisma, kwoty 238.098 złotych wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po upływie terminu wskazanego w niniejszym piśmie do dnia zapłaty.
/ dowód: wezwanie k. 45 wraz z dowodem nadania i doręczenia k. 46 i 47/
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o wskazane dowody. Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o treść dokumentów bankowych, które nie były w toku postępowania kwestionowane przez strony, jak również brak było podstaw do podważania ich prawdziwości oraz treści. Postanowienia umowy kredytowej łączące strony były niesporne w sprawie. Legitymacja bierna pozwanego również nie budziła w ocenie Sądu wątpliwości.
Sąd, dokonując ustaleń faktycznych uznał za wiarygodne twierdzenia powodki w szczególności co do informacji uzyskanej przed podpisaniem umowy, że wahania kursu są niewielkie i (...) jest stabilną walutą i w rezultacie najbardziej dla kredytobiorców opłacalną.
Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2, 3 i 5 kpc pominął wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z biegłego sądowego. Zasadniczy spór pomiędzy stronami w niniejszej sprawie dotyczył wyłącznie kwestii materialnoprawnych i koncentrował się na ocenie postanowień umownych stosowanych przez pozwanego przez pryzmat ich zgodności z przepisami prawa chroniącymi konsumentów, tym samym Sąd nie potrzebował wiadomości specjalnych, które mógłby przedstawić biegły.
Z tych samych względów Sąd pominął również wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka B. F. jako nieprzydatny do wyjaśnienia sprawy. Świadek ten nie był obecny podczas zawierania umowy z powodami, a treść jego zeznań sprowadzałaby się do przedstawienia wewnętrznych procedur , których istnienia nikt nie kwestionował i które pozostawałyby bez wpływu dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Wobec zasadności stanowiska powódki co do nieważności umowy, postępowanie dowodowe ograniczało się do ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia przez bank od powódki.
Żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w ocenie Sądu nie miały zgromadzone w aktach sprawy dokumenty w postaci opinii prywatnych oraz stanowisk instytucji jako niezwiązane bezpośrednio z umową łączącą strony. Sąd nie był bowiem w żadnym zakresie związany stanowiskami czy poglądami osób trzecich. Wskazane dokumenty stanowią jedynie część argumentacji strony.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części.
I Powództwo o ustalenie
Określone przez stronę powodową żądanie ustalenia nieważności umowy znajduje swą podstawę prawną w treści art. 189 kpc, zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
1. interes prawny
Zdaniem Sądu, stronie powodowej przysługuje interes prawny w dochodzeniu ustalenia nieważności umowy. Rozstrzygnięcie pozwoli powódce uniknąć ewentualnych sporów w przyszłości w zakresie wysokości świadczenia pieniężnego należnego pozwanemu bankowi. Umowa kredytu została zawarta na okres kilkudziesięciu lat i obecnie strony nadal są nią związane. Bez rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności strony powodowej w zakresie wysokości rat i sposobu ich rozliczania. Sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyczerpuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Zakresem res iudicata objęta jest sentencja wyroku, zaś przesłankowe ustalenie nieważności umowy i zasądzenie na tej podstawie kwot nienależnie wypłaconego świadczenia, nie będzie zawierało ww. rozstrzygnięcia w sentencji. Wskazać należy również na treść art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, wymagającego zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami.
2. klauzule niedozwolone
Oceniając ważność czynności prawnej nie można przypisywać dominującego znaczenia ani okolicznościom poprzedzającym zawarcie umowy, ani sposobowi jej wykonania. O ważności umowy orzeka się oceniając jej treść i cel z daty zawarcia umowy, a nie sposób jej faktycznego wykonania.
W zakresie ochrony praw konsumenta przed naruszeniami słuszności kontraktowej istnieją przepisy szczególne (w tym art. 385 1 – 385 3 kc) wprowadzające instrument wzmożonej względem zasad ogólnych kontroli treści postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę pod kątem poszanowania interesów konsumentów, a także szczególną sankcję mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania klauzul abuzywnych. Przepisy dotyczące nieuczciwych postanowień umownych stanowią implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29) należy zatem odwołać się do znacznego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Przy stwierdzeniu abuzywności niektórych postanowień umownych umowa nadal może wiązać strony w pozostałym zakresie albo – o ile po stwierdzeniu abuzywności tych postanowień nie da się wykonać – umowa może być również uznana za nieważną.
2.1 status konsumenta, indywidualne uzgodnienie, główne świadczenie
Umowa kredytu wiąże się z działalnością gospodarczą pozwanego, natomiast w niniejszej sprawie strona powodowa działała jako konsument. Zgodnie bowiem z treścią art. 22 1 kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Kredytobiorcy zaciągnęli zobowiązanie na cele mieszkaniowe, nie prowadzili działalności gospodarczej i powódka wciąż zamieszkuje w skredytowanej nieruchomości.
Zgodnie z art. 385 § 3 kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Powyższe zawiera wzruszalne domniemanie prawne nieuzgodnienia indywidualnego postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ponadto ciężar dowodu, że klauzule ryzyka walutowego i klauzule przeliczeniowe zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 385 1 § 4 kc). Zgodnie zaś art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13 warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej, a fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że umowa została zawarta w oparciu o standardowy wzorzec umowy kredytu indeksowanego stworzony przez pozwanego. Brak indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umownych dotyczących indeksacji/denominacji wynika z samego charakteru zawartej umowy – opartych o treść stosowanego przez bank wzorca umownego. Stronie powodowej zaoferowano produkt typowy, przygotowany w całości przez bank i adresowany do klientów zainteresowanych umową kredytu hipotecznego z wykorzystaniem waluty (...). Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości oprocentowania, marży czy prowizji. Nie ma też podstaw do przyjęcia, że z przedłożonych przez pozwanego dowodów z dokumentów, w szczególności wniosku kredytowego i umowy, podpisanych przez stronę powodową wynika, że postanowienia odnoszące się do indeksacji/denominacji kredytu kursem waluty obcej są wynikiem indywidualnego uzgodnienia stron. Dowody te świadczą jedynie o zaakceptowaniu przez stronę powodową treści dokumentów jednostronnie opracowanych przez bank, gdyż bez tej akceptacji nie doszłoby do zawarcia umowy. Nie stanowi też indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru przez konsumenta jednego z kilku rodzajów umów przedstawionych przez przedsiębiorcę, w tym umowy kredytu złotowego, bez mechanizmu indeksacji/denominacji. Możliwość wyboru kredytu złotowego nie jest dowodem na to, że konsument wybierający kredyt indeksowany mógł indywidualnie negocjować postanowienia wzorca kredytu indeksowanego. Nie świadczy o indywidualnym uzgodnieniu to, że przedsiębiorca stworzył kilka wzorców umów, jeżeli konsument może jedynie dokonać wyboru pomiędzy takimi wzorcami, a nie doprowadzić w drodze negocjacji do modyfikacji postanowień danego wzorca. Niedozwolony charakter badanych klauzul usuwa wyłącznie indywidualne uzgodnienie tych klauzuli, nie zaś wybór przez konsumenta wzorca z kilku oferowanych przez pozwanego. Późniejszy wniosek o zmianę warunków umowy nie stanowi negocjacji.
W niniejszej sprawie kwestionowane są postanowienia zawarte w § 2 ust. 2, w § 4 ust. 6 pkt 1 -3 ,w § 7 ust. 1 i w § 11 ust. 1 pkt 1-10 umowy.
Postanowienia dotyczące indeksacji kredytu – zarówno dotyczące sposobu przeliczenia kwoty kredytu na franki przy wypłacie kredytu, jak też zadłużenia wyrażonego we frankach na złotówki podczas spłaty poszczególnych rat – określają świadczenia główne stron w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc. Dotyczą bowiem one bezpośrednio sposobu określenia kwoty wykorzystanego i spłacanego kredytu, a zatem elementów należących zgodnie z treścią art. 69 ustawy prawo bankowe do essentialia negotii umowy kredytu.
2.2 niejednoznaczność klauzul przeliczeniowych
Następnie należało dokonać oceny, czy kwestionowane klauzule zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385 1 § 1 zd. 2 kc), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG). Wyrażenie ich prostym i zrozumiałym językiem nie sprowadza się jednak do formalnego pouczenia o możliwości wzrostu kursu waluty, lecz wymaga przekazania niezbędnych informacji w sposób, który umożliwia konsumentowi oszacowanie – potencjalnie istotnych – konsekwencji ekonomicznych klauzuli indeksacyjnej dla jego zobowiązań finansowych.
Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą,a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia rat kredytu, w taki sposób by miał on możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (zob. m.in. wyrok (...) z 18 listopada 2021 r., C - 212/20).
Odnosząc się do klauzul przeliczeniowych wskazać należy, iż na ich podstawie nie było możliwe precyzyjne określenie salda kredytu oraz kwoty spłaty bez odniesienia do tabeli kursów, tworzonej jednostronnie przez bank. W umowie nie zostały określone w jednoznaczny i weryfikowalny sposób kryteria, w oparciu o które bank ustalał kursy walut. Indeksacja kredytu odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez bank, będące jego wewnętrznym dokumentem. Ponadto w umowie nie wskazano żadnych kryteriów co do górnej granicy kursów ustalanych jednostronnie przez bank.
Tym samym klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób bank ustala kurs (...) dla celu wykonania umowy kredyt.
2.3. kształtowanie praw i obowiązków oraz interes konsumenta
Zgodnie z art. 385 1 § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 stanowi natomiast, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Przepisy dotyczące klauzul abuzywnych stanowią implementację Dyrektywy 93/13, dokonując ich wykładni uwzględnić zatem należy, dorobek orzeczniczy (...). Nie ma wątpliwości, że ścisła interpretacja przesłanki określonej w prawie polskim byłaby niezgodna z dyrektywą, dlatego konieczne jest uwzględnienie w rozszerzającej wykładni pojęcia „rażące naruszenie interesów konsumenta”, tak by objęło ono sytuację „znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta”.
Kształtowanie treści stosunku obligacyjnego wbrew dobrym obyczajom wyraża się w tworzeniu przez bank takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Z kolei kształtowanie przez te postanowienia praw i obowiązków konsumenta w sposób rażąco naruszający jego interesy, ujmuje się jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).
Sąd dokonał oceny kwestionowanych postanowień umownych według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Tym samym dla oceny tej nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, kwestia możliwości zawarcia lub faktycznego zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu, w tym aneksu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, późniejsze zmiany regulaminu pozwanego banku, a także późniejsze zmiany stanu prawnego, w tym wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało również znaczenia, że wybór kredytu w walucie obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR (...)) charakterystycznego dla kredytów udzielanych w walucie (...) lub powiązanych z tą walutą.
W zakresie klauzuli zawartej w § 2 ust. 2 umowy należy odwołać się do treści rejestru postanowień wzorców umów uznanych już prawomocnie za niedozwolone. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2010 r. w sprawie XVII (...) 426/(...), utrzymanym w mocy przez Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 października 2011 r. w sprawie VI (...) uznaje się za niedozwolone i zakazuje wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia zawartego we wzorcu umowy o treści: „Kredyt jest indeksowany do (...)/USD/EUR, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...)/USD/EUR według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy” (klauzula niedozwolona numer (...)).
Analiza treści uzasadnienia tych wyroków prowadzi do wniosku, zgodnie z którym wyżej przywołane niedozwolone postanowienie umowne ma treść niemal identyczną z § 2 ust. 2 umowy stron niniejszego postępowania. W kwestii dotyczącej niedozwolonego charakteru tego postanowienia Sąd podziela w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu wyżej przywołanego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie, zgodnie z którym dobre obyczaje nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy, o ile nie wynikają z czynników obiektywnych, były możliwe do przewidzenia. Wykładnia tego postanowienia wskazuje na fakt naruszenia przez pozwanego zasady lojalnego kontraktowania i równorzędnego traktowania konsumenta. Brak określenia w umowie sposobu ustalania kursów walutowych na potrzeby przeliczenia salda zadłużenia na walutę obcą oraz przeliczenia na złote kwoty wymaganej do spłat kredytu w rażący sposób narusza interes konsumenta. Konsument zawierając umowę kredytu indeksowanego liczy się i akceptuje ryzyko wynikające ze zmienności kursów walutowych, lecz nie ma ono nic wspólnego z ryzykiem całkowicie dowolnego kształtowania kursu wymiany przez kredytodawcę i narażenia konsumenta na nieprzewidywalne koszty. Każdorazowo Bank ma możliwość ustalenia kursu sprzedaży na poziomie znacznie przewyższającym rynkowy kurs wymiany, co naraża konsumenta na nieprzewidywalne koszty. Konsument nie ma możliwości weryfikacji w oparciu o jakiekolwiek obiektywne kryteria zasadności ponoszenia kosztów wynikających z ustalanych przez Bank kursów walutowych. Dodatkowo, umowy kredytu cechują się długim okresem trwania i ograniczoną możliwością jego wcześniejszej spłaty kredytem z innego banku, co wpływa na ocenę klauzul.
Natomiast w zakresie klauzuli zawartej w § 7 ust. 1 umowy stwierdzić należy, że następstwem wprowadzenia do umowy łączącej strony mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej było rażąco nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami ryzyka wynikającego z wyrażenia wysokości zobowiązania konsumenta w walucie obcej, której kurs podlega nieograniczonym zmianom.
Z umową kredytu wiązało się ryzyko kursowe polegające na tym, że znaczna zmiana kursu walut mogła prowadzić do istotnej zmiany wysokości zobowiązania jednej ze stron, a skala tego ryzyka była nieograniczona. W tej sytuacji bank będący profesjonalistą winien udzielić stosowanych informacji i pouczeń konsumentom, którzy byli stroną słabszą i gorzej zorientowaną w funkcjonowaniu rynku finansowego. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. W konsekwencji w informacji dla kredytobiorców należało wskazywać zarówno samą obiektywnie wysoką zmienność kursu, jak też realną możliwość zwiększenia kursu o kilkadziesiąt czy kilkaset procent w stosunku do momentu zawarcia umowy. Dostrzec także należy, iż w chwili zawierania umów frankowych zmienność kursu danej waluty obcej nie była powszechnie znana w polskim społeczeństwie. Dlatego też obowiązkiem banku oferującego kredyt indeksowany do waluty obcej było określanie nie tylko bieżących parametrów finansowych, ale i możliwego, niekorzystnego rozwoju sytuacji na globalnym rynku walut. Niepełna informacja o ryzyku kursowym, wynikająca np. z przyjęcia zaniżonego maksymalnego wzrostu kursu, z pominięciem informacji wynikających z historii zmiany kursu danej waluty, w oczywisty sposób wpływała na decyzję zawarcia umowy przez kredytobiorcę. Nawet rozważny klient banku nie jest, co do zasady, profesjonalistą, nie posiada on dostatecznej wiedzy dla samodzielnej oceny ryzyka kursowego i musi opierać się na informacjach banku. Dlatego też, ma i zawsze miał prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie wprowadzać go w błąd (por. wyrok SA w Warszawie z 10.02.2015 r. V ACa 567/14). Ryzyko kursowe towarzyszyło umowie kredytu zawartej na tak długi i w całości obciążało kredytobiorcę, co uzasadniało przedstawienie zagrożeń będących wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych mogących spowodować 100 - 200% wzrost kursu waluty. Co prawda od dnia 1 lipca 2006 r. obowiązywała banki krajowe Rekomendacja S Komisji Nadzoru Finansowego, zalecająca ustne informowanie przyszłych kredytobiorców o skutkach ryzyka wzrostu kursu franka szwajcarskiego o 20%, jednakże Sąd stoi na stanowisku, że nawet literalne zastosowanie się do tej rekomendacji przez banki nie mogło wskazywać na prawidłowe wykonanie obowiązku informacyjnego przez tak wyspecjalizowane i profesjonalne podmioty. Rekomendacja została sporządzona przy kursie (...) 2,55 zł i ryzyko wzrostu kursu o 20% oznaczało, że osiągnie on 3,06 zł, czyli nieomal wcześniejsze o kilka lat maksimum. Frank szwajcarski ulegał jednak dalszemu silnemu osłabieniu (m.in. wskutek działań administracyjnych banku centralnego Szwajcarii), co wskazywało na konieczność zakładania kardynalnie wyższego marginesu ryzyka wzrostu (ówcześnie (...) osiągał wieloletnie minima i ryzyko wzrostu kursu było nieuchronne).
Sam fakt obowiązywania w banku procedury oferowania określonego produktu nie oznacza też, że powódce udzielono wszystkich informacji przewidzianych w procedurze, a nadto uczyniono to w sposób wyczerpujący i zrozumiały dla powodów.
Zdaniem Sądu przedstawienie kredytobiorcom pisemnej Informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej nie dowodzi, że kredytobiorcy zostali w sposób pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku kursowym, zwłaszcza że wysokość raty w przypadku wzrostu kursu (...) dotyczyła okresu ostatnich 12 miesięcy. Przy uwzględnieniu 480-letniego okresu kredytowania ograniczenie się do analizy kursów historycznych z roku poprzedzającego zawarcie umowy jest niewystarczające. Samo załączenie do takiej informacji wykazu zmian kursu i wykazu zmian stawki referencyjnej dla (...) i przedstawienie kredytobiorcom do podpisu, nie dowodzi, że mieli oni możliwość niezakłóconego zapoznania się z nimi i zrozumienia realnego wpływu wahań kursu na wysokość poszczególnych rat zaciąganego zobowiązania, jak i ogólnego salda kredytu.
W konsekwencji przy zawieraniu ocenianej umowy stronie powodowej przedstawiano jedynie fragment bardzo złożonego stosunku prawnego, z nadmiernym koncentrowaniem się na kwestii niskiej raty kapitałowej i ukrywając wiedzę o ryzyku dysproporcji świadczeń na niekorzyść kontrahenta. Zabrakło także pouczenia o realnych skutkach znacznego zmiany kursu waluty obcej, w szczególności o tym, że skala ryzyka kursowego jest nieograniczona, a kredytobiorca w praktyce nie ma żadnej możliwości zabezpieczenia się przed tym ryzykiem. Powyższe zaniechania informacyjne są szczególnie istotne, jeśli wziąć pod uwagę indywidualną sytuację strony powodowej, w tym jej wykształcenie i doświadczenie oraz fakt, że nie posiadała ona dochodów ani oszczędności w (...). W konsekwencji należało uznać, że strona powodowa nie została w sposób rzetelny poinformowana o zasadach funkcjonowania kredytu i ryzyku kursowym.
W kwestionowanej umowie występuje zróżnicowanie pomiędzy kursem kupna i sprzedaży stosowanym dla określenia wysokości kapitału kredytu oraz wysokości rat spłaty. Strony umowy kredytu nie umawiały się na prowadzenie przez bank działalności kantorowej – dokonywania wymiany walut, a postanowiły jedynie wprowadzić do umowy mechanizm o charakterze indeksacyjnym, pozwalający na zastosowanie stóp procentowych przewidzianych dla waluty obcej. Równocześnie nie może budzić wątpliwości, że konstrukcja, w której w chwili wypłaty kredytu wysokość wyrażonego w złotych polskich zobowiązania konsumenta jest, w wyniku zastosowania dla jej ustalenia kursu sprzedaży, wyższa niż wysokość udzielonego mu kredytu, stanowi naruszenie interesów konsumenta. Bank wykorzystał swoją przewagę kontraktową dla wprowadzenia do umowy rozwiązań korzystnych wyłącznie dla kredytodawcy, w nieuzasadniony sposób zwiększających wysokość świadczeń, do których zobowiązany jest kredytobiorca. Kwestionowane klauzule poprzez odniesienie do tabel banku dawały mu w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Bank nie zaproponował przy tym żadnych mechanizmów, które ograniczałyby ryzyko walutowe, tym samym mógł ustalić kurs na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla kredytobiorcy. Jednocześnie kredytobiorca był zmuszony zastosować się do tego kursu, gdyż nie miał możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Ponadto w oparciu o kwestionowane postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu tj. różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej, pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym. W umowie przy tym brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty oraz jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają.
Jednocześnie mechanizmy, które mają służyć uzasadnieniu stosowania takiej konstrukcji pozostają bez znaczenia w niniejszej sprawie, skoro oceny zgodności postanowienia umownego z dobrymi obyczajami dokonuje się w oparciu o treść umowy i okoliczności jej zawarcia, nie zaś w oparciu o przyjęty przez przedsiębiorcę sposób wykonywania umowy, w tym finansowania przez niego działalności swojego przedsiębiorstwa, w zakresie pozwalającym na wykonanie umowy. Nie ma również znaczenia, czy bank rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest jedynie, że nie było żadnych przeszkód, aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, mógł skorzystać. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę – tym bardziej, że jest to okoliczność, która w toku wykonywania umowy może się zmieniać. To samo postanowienie nie może być abuzywne bądź tracić taki charakter jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niej uprawnień. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli daje kontrahentowi konsumenta możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR CHF).
Tym samym klauzule przeliczeniowe zawarte w kwestionowanych postanowieniach umownych umowy, tj. w § 2 ust. 2, w § 4 ust. 6 pkt 1 -3 ,w § 7 ust. 1 należało uznać za postanowienia kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszający jego interesy (art. 385 1 § 1 kc). Przez podobny pryzmat należy ocenić postanowienie zawarte w § 8 ust. 3 Regulaminu odsyłające przy obliczaniu raty do kursu sprzedaży z Tabeli kursów walut obowiązującej w banku.
3. nieważność umowy
Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 1 § 2 kc zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. m.in uchwałę Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).
W przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17). Kluczowa jednak w tym zakresie jest wykładnia art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku (wyrok (...) z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15). (...) wykluczył też, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach (wyrok (...) z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17). Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Poza tym nie pozwala na to art. 56 kc odwołujący się do zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, a w prawie polskim brak jakiegokolwiek innego nadającego się do zastosowania przepisu. W szczególności przepisem takim nie jest art. 358 kc oraz art. 354 kc.
Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego/denominowanego kursem (...) jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR (por wyroki Sądu Najwyższego: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 13 kwietnia 2022 r., II (...) 15/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 10 maja 2022 r., II (...) 694/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22). Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje więc nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ skoro określają one sposób wykonania umowy kredytu, to bez nich nie jest wiadomo, jak ta umowa ma być wykonywana, a zatem umowa ta po wyłączeniu z niej klauzul przeliczeniowych nie może dalej obowiązywać w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.
Skutki unieważnienia umowy dla konsumenta należy ocenić w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony do celów tej oceny decydująca jest wola konsumenta wyrażona w tym względzie. Ochrona konsumenta może być pełna i zapewniona tylko wtedy, gdy zostaną uwzględnione jego rzeczywiste i bieżące interesy, a nie interesy i okoliczności mające miejsce w chwili zawarcia umowy. Art. 6 ust. 1 dyrektywy zdaniem (...) stoi na przeszkodzie unieważnienia umowy, jeżeli takie unieważnienie wywołałoby niekorzystne skutki dla konsumenta. Decydujące znaczenie ma więc wola konsumenta, który może uznać, że zastąpienie abuzywnego postanowienia umowy nie jest dla niego korzystne i wybrać skutek, jakim jest upadek umowy, może także zgodzić się na uzupełnienie luk w umowie, aby uniknąć upadku umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11.12.2019 r., V CSK 382/18).
Powódka, mając świadomość konsekwencji prawno-ekonomicznych ustalenia nieważności umowy kredytu, zgodziła się na nie, wnosząc o unieważnienie przedmiotowej umowy.
Treść art. 385 1 § 1 kc oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, dlatego jeżeli niedozwolone postanowienia umowne określają świadczenia główne umowy, sankcja nieważności całej umowy będzie mieć podstawę w art. 58 § 1 kc.
W konsekwencji Sąd ustalił, że przedmiotowa umowa o kredyt hipoteczny zawarta pomiędzy stronami jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 kc i art. 381 1 § 1 kc, o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym wyroku.
II Powództwo o zapłatę
Dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405 – 410 kc regulujące zasady rozliczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia.
Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne. Przepis art. 410 § 2 kc stanowi zaś, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Dla aktualizacji roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia wystarczające jest wykazanie samego przesunięcia majątkowego pomiędzy zubożonym, a wzbogaconym będącego następstwem spełnienia nienależnego świadczenia, gdyż ze swej istoty spełnienie tego świadczenia spełnia przesłankę zubożenia, zaś jego otrzymanie - kryteria wzbogacenia. Bez znaczenia w sprawie pozostawało więc to, czy pozwany faktycznie rozporządził środkami finansowymi otrzymanymi w ramach spłat rat kredytu, choćby na pokrycie własnych zobowiązań i nie zachodzi w tym wypadku potrzeba ustalenia, czy wzbogaciło ono odbiorcę. Samo bowiem spełnienie świadczenie nienależnego jest źródłem roszczenia restytucyjnego.
Brak zastrzeżenia przez kredytobiorców zwrotu spełnianego świadczenia (rat kredytu) nie niweczył skuteczności roszczenia, gdyż jak wynika z art. 411 pkt 1 kc spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej rodzi obowiązek zwrotu, nawet jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do tego zobowiązany. W niniejszej sprawie podstawą prawną świadczenia była nieważna czynność prawna, która nie stała się ważna mimo spełnienia świadczenia, a w takim wypadku wiedza spełniającego świadczenie, że nie był do świadczenia zobowiązany, nie zwalnia odbiorcy świadczenia do jego zwrotu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2018 r., I CSK 575/17).
W niniejszej sprawie nie znajduje również zastosowania wyłączenie z art. 411 pkt 2 kc (zasady współżycia społecznego), albowiem skutki stosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych nie mogą podlegać ochronie prawnej. Świadczenie spełnione przez stronę powodową w następstwie nieważnej umowy kredytowej nie może być kwalifikowane jako czyniące zadość zasadom współżycia społecznego, skoro to właśnie zastosowanie przez bank wzorca umownego zawierającego klauzule abuzywne należało oceniać w kontekście naruszenia dobrych obyczajów.
W toku niniejszego postępowania strona powodowa wykazała, że od zawarcia umowy kredytu do dnia 13 maja 2013 r. (tj. do dnia sporządzenia aktu notarialnego, którym kredytobiorcy dokonali podziału majątku wspólnego po orzeczeniu rozwodu), raty kredytu (...) były spłacane z majątku wspólnego kredytobiorców tj. H. P. oraz jej byłego małżonka W. P. (1). Natomiast począwszy od dnia 13 maja 2013 r. powódka tych spłat dokonywała już samodzielnie z majątku osobistego. Tym samym poniesiony wspólnie przez H. P. oraz W. P. (1) koszt kredytu do dnia 13 maja 2013 r. wyniósł 27 996,80 złotych, co w przeliczeniu na każdego z byłych małżonków daje kwotę spłat po 13.998,40 złotych.
Całkowity poniesiony koszt kredytu do dnia 23 października 2024 r. wyniósł 117 698,29 złotych. Po odjęciu kwoty przypadającej na rzecz W. P. (1) w wysokości 13 998,40 złotych, wysokość roszczenia powódki wynosi 103.699,89 złotych ( 117.698,29-13.998,40= 103.699,89 zł.).
Taki właśnie koszt kredytu powódka wskazała w uzasadnieniu pozwu, natomiast do podanej kwoty powódka doliczył kwotę uzyskanego kredytu, tj. 120.400,00 zł, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w ramach rozliczenia z bankiem i doprowadziłoby do bezzasadnego wzbogacenia kredytobiorcy.
W rezultacie Sąd orzekł jak w punkcie drugim wyroku, zasądzając od pozwanego na rzecz powódki kwotę 103.669,89zł i jednocześnie oddalił powództwo w pozostałej części .
O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kwot należności głównej Sąd orzekł zgodnie z art. 481 § 1 i 2 kc w zw. z art. 455 kc i zgodnie z żądaniem zasądził odsetki od dnia 30 lipca 2025 roku, tj. od dnia następnego po upływie zakreślonego przez powódkę terminu do zapłaty w wezwaniu skierowanym do pozwanego (wezwanie z dnia 17 lipca 2025 roku zostało pozwanemu doręczone w dniu 22 lipca 2025 roku).
IV Koszty procesu
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., zgodnie z zasadą stosunkowego rozliczenia kosztów. Powództwo zostało uwzględnione w części, a mianowicie w zakresie żądania o ustalenie i w około 46% w ramach żądania zapłaty. W konsekwencji Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 500,00 zł tytułem połowy opłaty uiszczonej od pozwu (koszty sądowe) i jednocześnie zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu, tj. koszty zastępstwa procesowego.
Ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 500,00 zł Sąd zasądził na podstawie art. 98 § 1 1 kpc.
Sędzia Alina Gąsior
Zarządzenie: odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron.