Wyrok z 6 maja 2026, sygn. V Ua 29/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2026 roku

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim,

Wydział V w składzie:

Przewodniczący: sędzia Magdalena Marczyńska

Protokolant: sekr. sądowy Małgorzata Bednarek

po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 roku w Piotrkowie Trybunalskim

na rozprawie

sprawy z odwołania J. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zasiłek chorobowy

na skutek apelacji wnioskodawcy J. T. od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 czerwca 2025 r. sygn. akt IV U 12/25

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od wnioskodawcy J. T. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych z tytułu zwrotu kosztów procesu za drugą instancję z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

V U 29/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. ustalił podstawę zasiłku chorobowego wnioskodawcy J. T. za okres od dnia 3 września 2024 roku do dnia 15 października 2024 roku w kwocie (...) zł.

Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że przy ustalaniu podstawy wymiaru składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę, że do 31 sierpnia 2024 roku posiadał tytuł ubezpieczenia w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę. Zdaniem wnioskodawcy powinien być więc zastosowany art. 49 ust. 2 i 3 ustawy zasiłkowej, którego ZUS nie zastosował. Oznacza to, zdaniem wnioskodawcy, że zadeklarowaną przez niego podstawę wymiaru składek za wrzesień 2024 roku w kwocie 1.304 zł należy podzielić przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu, to jest 2 i pomnożyć przez liczbę dni miesiąca, to jest 30. Od tak ustalonej kwoty 19.560 zł powinna zostać następnie ustalona kwota nadwyżki, którą należy pomnożyć przez liczbę miesięcy ubezpieczenia z poprzedniego tytułu i ubezpieczenia z obecnego tytułu a ustaloną podstawą zasiłku.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2025 roku w sprawie IV U 12/25 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. oddalił odwołanie wnioskodawcy.

Podstawą powyższego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania prawne Sądu Rejonowego:

Wnioskodawca do dnia 31 sierpnia 2024 roku był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie (...). Od dnia 1 września 2024 roku wnioskodawca zgłosił się do ubezpieczeń społecznych, w tym do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe wnioskodawca wskazał kwotę 1.304,00 zł.

W dniu 3 września 2024 roku wnioskodawca stał się niezdolny do pracy z powodu choroby i niezdolność trwała do dnia 15 października 2024 roku.

W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał odwołanie za niezasadne.

Wskazał, że ZUS ustalił, iż wnioskodawca ma prawo do zasiłku chorobowego od dnia 3 września 2024 roku do dnia 15 października 2024 roku, liczonego od podstawy wymiaru w wysokości 4.050,80 zł.

Sąd I instancji przywołał art. 48 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zgodnie z którym podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy

Zgodnie natomiast z art. 48a ust. 1 ustawy zasiłkowej w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż okres, o którym mowa w art. 48 ust. 1 podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi suma:

1) przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy.

Z kolei w myśl art. 48a ustawy zasiłkowej:

- ust. 2 - jeżeli okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia z poprzedniego tytułu; liczba pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia uwzględnionych z poprzedniego i aktualnego tytułu nie może przekraczać 12.

- ust. 3 - w przypadku, o którym mowa w ust. 2, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się przeciętną miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz przeciętną kwotę zadeklarowaną jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, o których mowa w ust. 1, za okres pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia z aktualnego tytułu.

Wreszcie, zgodnie z art. 49 ust. 3 ustawy zasiłkowej, w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres tego ubezpieczenia rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, stosuje się odpowiednio przepisy art. 48a. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:

1) przyjmuje się miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4;

2) w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w art. 48a ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy.

Dokonując oceny argumentacji wnioskodawcy, Sąd Rejonowy wskazał, że wnioskodawca pominął regulację art. 49 ust. 3 ustawy zasiłkowej. Regulacja ta, odsyłając do art. 48a ustawy zasiłkowej, nakazywała wzięcie pod uwagę miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwoty zadeklarowanej, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił podstawę wymiaru zasiłku w oparciu o powyższe normy, biorąc pod uwagę treść uchwały Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 roku w sprawie III UZP 1/19. Wbrew stanowisku wnioskodawcy uchwała ta, dotycząca podstawy wymiaru składek, ma zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem art. 48a i 49 ustawy zasiłkowej przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia wskazują na konieczność zastosowania podstawy wymiaru składek.

Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową i odwołanie oddalił.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrok zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego w postaci:

1.  art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym - poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie, że zastosowanie ma uchwała Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 roku w sprawie III UZP 1/19, w sytuacji, w której nie ma ona mocy zasady prawnej, albowiem nie została wydana w pełnym składzie Sądu Najwyższego, ani w składzie 7 sędziów i brak postanowienia o nadaniu jej mocy zasady prawnej;

2.  „art. 49 ust. 3 pkt 1 oraz art. 48a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - poprzez ich niezastosowanie i dokonanie przeliczenia przez Sąd na podstawie przepisów prawa nie mających zastosowania w przypadku powoda, a tym samym uznanie, że podstawą zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 września 2024 roku do dnia 15 października 2024 roku stanowi kwota 4.050,80 zł”;

3.  art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż wnioskodawca zadeklarował kwotę, stanowiącą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a ustalenie podstawy wymiaru w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 roku w sprawie III UZP 1/19, która nie ma mocy zasady prawnej;

4.  art. 233 § 1 k.p.c. - przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego i uznanie, że słusznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił podstawę wymiaru zasiłku w oparciu o powyższe normy, biorąc pod uwagę treść uchwały Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 roku w sprawie III UZP 1/19, a nie w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę orzeczenia poprzez uwzględnienie odwołania i uznanie jako podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 września 2024 roku do dnia 15 października 2024 roku kwoty 18.385,84 zł. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od daty uprawomocnienia się wyroku.

Pełnomocnik ZUS wniósł na rozprawie apelacyjnej o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest nieuzasadniona.

Zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c. sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. Powyższe oznacza zakaz wykraczania przez sąd drugiej instancji poza te granice oraz nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków.

Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, a zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest niezrozumiały i nie odnosi się do ustaleń dokonanych przez ten Sąd.

Wskazać należy, że działalność jurysdykcyjna sądu składa się z dwóch sfer. Mianowicie, celem sądu rozpoznającego sprawę jest w pierwszej kolejności ustalenie stanu faktycznego, to jest sąd musi przed rozstrzygnięciem o żądaniach stron ustalić, czy ich twierdzenia o faktach znajdują podstawę w materiale dowodowym. Ustalając stan faktyczny sprawy, a więc przebieg zdarzeń leżących u podstaw sporu, sąd stosuje prawo procesowe, w tym w szczególności przeprowadza postępowanie dowodowe i ocenia przedstawione mu przez strony dowody. Następnie po dokonaniu ustaleń faktycznych sąd przystępuje do stosowania prawa materialnego, decydując, czy i w jakim zakresie udzielić stronie ochrony prawnej. Dlatego zarzuty, które można wytknąć w apelacji, należy podzielić na zarzuty naruszenia prawa procesowego oraz materialnego, przy czym w związku z treścią art. 378 § 1 k.p.c. sąd II instancji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Sąd ten powinien więc naprawić wszystkie naruszenia prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem że mieszczą się w granicach zaskarżenia. Innymi słowy, bez względu na stanowisko stron oraz zakres zarzutów, powinien zastosować właściwe przepisy prawa materialnego (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 roku, III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55).

Zarzuty naruszenia prawa procesowego zmierzają do zakwestionowania podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia. Może to być zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., to jest błędnej oceny zebranego przez sąd I instancji materiału dowodowego, ale także zarzuty uchybienia innym przepisom postępowania, czy też zarzut wadliwego zebrania materiału dowodowego w sprawie, w szczególności przez nieuzasadnione pominięcie określonych dowodów. Natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego sprowadzają się do błędnej wykładni przepisów lub niewłaściwego ich zastosowania. Błędna wykładnia przepisu polega na błędnym rozumieniu treści normy prawnej z niego wynikającej, a niewłaściwe zastosowanie polega na nieprawidłowym odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lipca 2010 roku, IV CSK 138/10).

Tymczasem pełnomocnik skarżącego zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. uzasadnił tym, że Sąd Rejonowy uznał, iż słusznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił podstawę wymiaru zasiłku chorobowego wnioskodawcy w oparciu o normy prawa materialnego, biorąc pod uwagę treść uchwały Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 roku w sprawie III UZP 1/19. Uzasadnienia tego zarzutu nie można więc powiązać z naruszeniem art. 233 k.p.c.

Podkreślić należy, że stan faktyczny w sprawie nie był przedmiotem sporu. Chodziło wyłącznie o stosowanie przepisów prawa materialnego dla sytuacji, w której wnioskodawca:

- od 1 października 2023 roku do 31 sierpnia 2024 roku podlegał ubezpieczeniom jako pracownik,

- od 1 września 2024 roku zgłosił się do ubezpieczeń jako prowadzący działalność pozarolniczą i zadeklarowana przez niego podstawa wymiaru składek wyniosła 1.304,00 zł,

- od 3 września 2024 roku wnioskodawca stał się niezdolny do pracy.

Tych ustaleń pełnomocnik wnioskodawcy w apelacji nie kwestionuje, a do nich ograniczył się Sąd I instancji.

Nie można także uznać, że Sąd Rejonowy naruszył art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym. Przepis ten stanowi, że uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego, składu połączonych izb oraz składu całej izby, z chwilą ich podjęcia, uzyskują moc zasad prawnych. Skład 7 sędziów może postanowić o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej.

Sąd Rejonowy nie mógł naruszyć tego unormowania, ponieważ nie jest ono skierowane do sądu powszechnego. Dodać należy, że zasady prawne, o których mowa we wskazanym przepisie nie „obowiązują” (w przeciwieństwie do przepisów prawa), lecz wiążą składy orzekające Sądu Najwyższego, które mogą od nich odstąpić w trybie art. 88 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wydanego wyroku stwierdził, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2019 roku, III (...) 1/19 „ma zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem art. 48a i 49 ustawy zasiłkowej przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia wskazują na konieczność zastosowania podstawy wymiaru składek”. Określenie „ma zastosowanie” należy tłumaczyć, jako wzięcie pod uwagę poglądu wyrażonego w tej uchwale w procesie stosowania przez Sąd I instancji prawa materialnego. Specyfika uchwał Sądu Najwyższego wyraża się bowiem w tym, że zawarte w nich rozstrzygnięcie kwestii prawnej stanowi fragment aktu zastosowania prawa przez sąd, związany z fazą ustalania znaczenia normy prawnej w stopniu dostatecznym do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Ponadto uchwały zapewniają prawidłową interpretację przepisów przy rozstrzyganiu podobnych spraw cywilnych.

Także zarzut naruszenia przepisów art. 49 ust. 3 pkt 1 oraz art. 48a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jest niezasadny.

Na wstępie wskazać należy, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego osobie ubezpieczonej niebędącej pracownikiem, w tym prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, stosuje się przepisy rozdziału 9 „Zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłków przysługujących ubezpieczonym niebędącym pracownikami” ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, dalej jako ustawa zasiłkowa. Są to przepisy art. 48-52 ww. ustawy oraz - na podstawie art. 52 - odpowiednio przepisy tej ustawy dotyczące sposobu określania podstawy wymiaru zasiłku ubezpieczonym pracownikom.

Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy zasiłkowej podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

Zgodnie zaś z art. 48a ust. 1 ustawy zasiłkowej w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż okres, o którym mowa w art. 48 ust. 1 podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi suma:

1) przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy.

Z kolei w myśl art. 48a ust. 2 i 3 ustawy zasiłkowej:

- jeżeli okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia z poprzedniego tytułu; liczba pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia uwzględnionych z poprzedniego i aktualnego tytułu nie może przekraczać 12.

- w przypadku, o którym mowa w ust. 2, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się przeciętną miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz przeciętną kwotę zadeklarowaną jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, o których mowa w ust. 1, za okres pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia z aktualnego tytułu.

Natomiast w przypadku powstania zdarzenia ubezpieczeniowego przed upływem pierwszego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia, stosuje art. 49 ustawy zasiłkowej, co wynika z jego treści.

I tak, art. 49 ust. 1 ustawy zasiłkowej wyróżnia 4 grupy ubezpieczonych niebędących pracownikami, wobec których przyjmuje się odrębne zasady ustalenia podstawy wymiaru zasiłków w sytuacji, gdy ryzyko socjalne ziściło się przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego.

W punkcie 1) wymienieni zostali ubezpieczeni, dla których określono najniższą podstawę wymiaru składek. Ustawodawca przyjął, że jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku stanowi dla nich najniższa miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, po odliczeniu 13,71% podstawy wymiaru zasiłku.

W myśl ustępu 2 art. 49 ustawy zasiłkowej, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, przy ustaleniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się odpowiednio przepis art. 37 ust. 1.

Wreszcie zgodnie z art. 49 ust. 3 ustawy zasiłkowej, do którego odnosi się pełnomocnik w apelacji, w przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres tego ubezpieczenia rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, stosuje się odpowiednio przepisy art. 48a. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego: 1) przyjmuje się miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4; 2) w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w art. 48a ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy

Ustawodawca zróżnicował więc sytuację ubezpieczonych, których niezdolność do pracy powstała przed upływem pierwszego pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego oraz tych, którzy przed powstaniem niezdolności do pracy podlegali ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż 12 miesięcy. Pierwszej grupie zasiłek jest ustalany przy zastosowaniu najniższej podstawy wymiaru składki (art. 49 ust. 1), drugiej uwzględnia się nie tylko przeciętną miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, ale także część przewyższającą najniższą podstawę wymiaru składek ( art. 48a ).

Należy przypomnieć, że wnioskodawca, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 września 2024 roku i stał się niezdolny do pracy od 3 września 2024 roku (wcześniej podlegał ubezpieczeniom od 1 października 2023 roku do 31 sierpnia 2024 roku z innego tytułu). Ponadto odwołujący zadeklarował za wrzesień 2024 roku podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości 1.304 zł. Jest to także podstawa składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Dla oceny, czy decyzja ZUS jest prawidłowa należy się w tym miejscu odnieść do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1230 ze zm.).

Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3. Z tym, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie, nie może przekraczać miesięcznie 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 10 (art. 20 ust. 3).

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarcza regulowana jest natomiast w art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl tego przepisu podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.

Z kolei zgodnie z art. 18 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. W art. 18 ust. 10 ustawy systemowej postanowiono, że zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku.

W świetle powyższego oraz z uwagi na brzmienie art. 18 ust. 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wnioskodawca mógł pomniejszyć proporcjonalnie tylko kwotę najniższej podstawy wymiaru składki. Ustawodawca w sposób wyraźny ograniczył bowiem możliwość proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składki jedynie do kwoty najniższej podstawy wymiaru. Nie ma natomiast - wobec treści art. 18 ust. 9 ustawy systemowej - możliwości dokonania takiego proporcjonalnego pomniejszenia w przypadku nadwyżki wynikającej z zadeklarowanej podstawy wymiaru, która byłaby wyższa niż najniższa podstawa wymiaru składki. Tak też wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 lipca 2019 roku w sprawie III UZP 1/19. Stwierdził, że „proporcjonalnemu zmniejszeniu ulega kwota najniższej podstawy wymiaru składek bez względu na jej wysokość zadeklarowaną przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność (art. 18 ust. 9 i 10 oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.)”.

Sąd Okręgowy podziela całość argumentacji zawartej w tej uchwale i uważa za zbędne jej powtarzanie. Stwierdzić należy, że jeśli pełnomocnik skarżącego chciał przekonywać, że argumentacja ta jest z określonych względów nieprawidłowa, to powinien zwalczać ją w apelacji. Tego jednak nie uczynił.

W świetle rozważań poczynionych wyżej, zadeklarowana przez wnioskodawcę kwota podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe może być traktowana wyłącznie jako zadeklarowana za cały miesiąc wrzesień 2024 roku. Nie ma bowiem podstaw do traktowania jej jako składki za dni faktycznie prowadzonej działalności pozarolniczej, czyli za dwa dni września 2024 roku.

W obwieszczeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 grudnia 2023 roku w sprawie ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2024 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (M.P. z 2023 roku poz. 1342), na podstawie art. 19 ust. 10 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ogłoszono, że kwota ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2024 wynosi 234.720 zł, a przyjęta do jej ustalenia kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia wynosi 7.824 zł. Z powyższego wynika, że 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalania kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek wynosi 4.694,40 zł (7.824 zł x 60% ). Przeciętna miesięczna najniższa podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tej podstawy za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru składek wynosi zatem 4.050,80 zł.

Zadeklarowana przez wnioskodawcę miesięczna podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za wrzesień 2024 roku w kwocie 1.304 zł jest więc niższa niż wprowadzona przepisami ustawy systemowej najniższa podstawa wymiaru składek, wynikająca z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej. Nie istnieje zatem nadwyżka najniższej podstawy wymiaru składek, która wchodziłaby do podstawy wymiaru zasiłków z ubezpieczenia chorobowego.

Z tych względów zarzuty apelacji uznać należało za nieuzasadnione i apelację - na podstawie art. 385 k.p.c. - oddalić. O kosztach procesu za II instancję orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.