Wyrok z 17 września 2025, sygn. III AUa 861/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 września 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 17 września 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy R. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o emeryturę pomostową

na skutek apelacji R. K.

od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie

z dnia 8 maja 2025 r. sygn. akt III U 965/24

1.  oddala apelację,

2.  zasądza od R. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

sędzia Marta Sawińska

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 września 2024 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił R. K. prawa do emerytury pomostowej wskazując, że nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat, po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy.

Odwołanie od decyzji złożył R. K. zaskarżając ją w całości i zarzucając zaskarżonej decyzji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że odwołujący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa do emerytury pomostowej. W oparciu o powyższe odwołujący wniósł o zmianę decyzji poprzez przyznanie odwołującemu prawa do emerytury pomostowej.

Wyrokiem z 8 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Koninie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt III U 965/24 oddalił odwołanie oraz zasądził od odwołującego na rzecz pozwanego kwotę 360 zł – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia od uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

R. K. (ur. (...)) w dniu 12 sierpnia 2024 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury pomostowej. Do wniosku dołączył:

- świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 27 lipca 2024 r. wystawione przez Zakład (...), w którym zaświadczono, że R. K. w okresie od 2 lipca 1979 r. do 27 września 1987 r. był zatrudniony w Zakładzie (...) i w okresie od 2 lipca 1979 r. do 27 września 1987 r. w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace mechanika samochodowego w warunkach szczególnych na stanowisku mechanik samochodowy.

- świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 23 sierpnia 2002 r. wystawione przez Wojewódzką (...) w K., w którym zaświadczono, że R. K. był zatrudniony w tym zakładzie od 21 października 1989 r. do 31 maja 1999 r., w tym okresie od 21 października 1989 r. do 31 maja 1999 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w warunkach szczególnych na stanowisku mechanika samochodowego, wymienionym odpowiednio w dziale XIV, pkt 13, 14, 16, 17 wykazu A stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1987r. (Dz.U. Nr 8, poz. 43 z 1983 r.) w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i renty inwalidzkiej dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

- świadectwo pracy z dnia 31 maja 1999 r. wystawione przez Wojewódzką (...) w P. Oddział w T., w którym stwierdzono, że R. K. był zatrudniony w okresie od 21 października 1989 r. do 31 maja 1999 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanik samochodowy.

Zaskarżoną decyzją z dnia 5 września 2024 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił R. K. prawa do emerytury pomostowej wskazując, że nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat, po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy.

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie Sąd ustalił, że R. K. w okresie od 2 lipca 1979 r. do 27 września 1987 r. pracował w Zakładzie (...) na stanowisku mechanika samochodowego. Odwołujący zajmował się naprawą samochodów osobowych, wszystkie naprawy wykonywał w kanale remontowym, gdyż w tych latach w tym zakładzie nie było jeszcze podnośników. Przez cały okres zatrudnienia w tym zakładzie zakres obowiązków i rodzaj wykonywanych prze ubezpieczonego nie ulegał zmianie.

Następnie w okresie od 30 września 1987 r. do 31 sierpnia 1988 r. odwołujący odbywał zasadnicza służbę wojskową. Po jej zakończeniu od dnia 21 października 1989 r. R. K. podjął pracę w Wojewódzkiej Kolumnie (...) Sanitarnego w K. Oddział w K., pracował tam na stanowisku mechanika samochodowego. Zajmował się naprawą karetek, wymianą zawieszenia, silników, konserwacją samochodów. W 80% naprawy te były wykonywane w kanałach remontowych. Zatrudnienie trwało do 31 maja 1999 r. Charakter pracy odwołującego przez ten czas nie uległ zmianie.

Od dnia 24 lutego 2004 r. odwołujący jest zatrudniony w firmie (...) jako monter, pracuje na linii produkcyjnej przy produkcji samochodów.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, w którym m.in. oddalił odwołanie.

Na wstępie Sąd Okręgowy podkreślił, że przedmiotem sporu było ustalenie czy wnioskodawcy przysługuje prawo do emerytury pomostowej w myśl przepisów ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych.

Następnie przytoczył treść art. 4, art. 3 ust. 1 i 3 oraz art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał by spełnił przesłankę określoną w art. 4 pkt 6 ustawy tj. by po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach, o których mowa w art. 3 ust. 1 lub pracy w szczególnym charakterze o której mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, które byłyby wymienione w załączniku nr 1 lub załączniku nr 2 do tej ustawy. Zaznaczył, że wnioskodawca w toku postępowania przed organem rentowym oraz w toku postępowania przed Sądem nie przedłożył dokumentu potwierdzającego, że po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Odwołujący sam przyznał, że od 2004 r. jest zatrudniony w firmie (...) jako monter, pracuje na linii produkcyjnej przy produkcji samochodów. Praca ta nie jest wykonywana w warunkach szkodliwych.

Wobec powyższego w ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie nie dawał podstaw by przyjąć, że odwołujący po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace w warunkach szkodliwych. W takiej sytuacji rozważenia wymagało czy ubezpieczony może nabyć prawo do emerytury pomostowej na podstawie przepisu art. 49 ww. ustawy.

Wykładnia przepisu art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych była już wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego, który jednolicie przyjmuje się, że przepis ten zmienia wymagania konieczne do uzyskania emerytury pomostowej dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6 ustawy, zwalniając je wprawdzie z konieczności wykonywania po dniu 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, jednakże wprowadzając równocześnie w to miejsce wymaganie, aby ubiegający się o rozważane świadczenie spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Tak więc w przypadku niekontynuowania pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych, warunkiem nabycia prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 49 ww. ustawy jest legitymowanie się 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych, ale tylko na takim stanowisku, które zostało uznane za pracę uprawniającą do uzyskania emerytury pomostowej na podstawie art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz załączników do ustawy. Natomiast brak podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, dziś nie może być tak kwalifikowany.

W ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie nie dawał podstaw by przyjąć, że ubezpieczony do dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych tj. do 1 stycznia 2009 r. posiada wymagany co najmniej 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. Wykaz prac w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy określa załącznik nr 1, który obejmuje 40 pozycji i ma charakter zamknięty. Załącznik nr 2 do ustawy obejmuje natomiast wykaz prac w szczególnym charakterze i obejmuje 24 pozycje. W żadnym z tych wykazów nie zostały wymienione prace jakie wykonywał odwołujący zarówno w okresie zatrudnienia w Zakładu (...) na stanowisku mechanika samochodowego jak również w Wojewódzkiej (...) również na stanowisku mechanika samochodowego. Praca, którą w tym czasie wykonywał odwołujący może być zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, natomiast prace jakie odwołujący wykonywał w spornym okresie zatrudnienia nie zostały wymienione ani w załączniku nr 1, ani też w załączniku nr 2 w świetle ustawy o emeryturach pomostowych. Tym samym więc ubezpieczony nie spełnił przesłanek określony w art. 4 ust. 1 ani w art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych i brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd I instancji, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., oddalił odwołanie jako nieuzasadnione i orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 i 108 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 t.j.).

Apelację od powyższego wyroku wniósł odwołujący R. K., zaskarżając go w całości i zarzucając:

1.  naruszenie prawa materialnego - art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) - przez jego błędną wykładnię i uznanie, że powód nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do emerytury pomostowej, mimo iż wykonywał pracę w warunkach szczególnych;

2.  naruszenie art. 49 tej samej ustawy - przez jego całkowite pominięcie jako samodzielnej podstawy do przyznania emerytury pomostowej dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6;

3.  naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. - przez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego i pominięcie rzeczywistego charakteru pracy, warunków środowiskowych oraz technologicznych, w jakich wykonywał ją powód;

4.  naruszenie zasad wynikających z orzecznictwa Sądu Najwyższego, które wskazuje, że o uznaniu pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach decydują faktyczne okoliczności zatrudnienia, a nie wyłącznie literalna treść załączników do ustawy.

Odwołujący wniósł o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie powodowi prawa do emerytury pomostowej od dnia złożenia wniosku;

ewentualnie

2.  uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

W odpowiedzi na apelację odwołującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa sądowego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał dowodowy poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, z których wyprowadził prawidłowe wnioski. Sąd Odwoławczy w pełni podziela te ustalenia, jak również rozważania prawne leżące u podstaw zaskarżonego wyroku, a w konsekwencji przyjmuje je za własne.

Argumenty przedstawione w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy odwołujący spełniał wszystkie przesłanki do nabycia emerytury pomostowej.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) (uchylony)

6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

7) ( uchylony)

Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 ustawy - prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Art. 3 ust. 3 - prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Stosownie do art. 49 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-4 i art. 5-12;

3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Podobnie jak w przypadku emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach tak i w przypadku emerytur pomostowych katalog prac kwalifikowanych jako prace w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze jest zamknięty (enumeratywnie ujęty) w załącznikach nr 1 (praca w szczególnych warunkach) i nr 2 (prace w szczególnym charakterze). Oznacza to, że tylko prace ujęte w tych załącznikach mogą być kwalifikowane jako prace wykonywane w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 maja 2014 r. UK 460/13 OSNP 2015/4/55; z dnia 13. (...)., II UK 164/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 62; z dnia 24 stycznia 2014 r. III UK 33/13 OSNP 2015/4/).

Należy również przypomnieć, że prawo do emerytury pomostowej podobnie jak prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach są regulacjami wyjątkowymi, uprzywilającymi określone grupy pracowników, a jak wiadomo przepisy wprowadzające wyjątek od ogólnych zasad nabywania prawa do emerytury nie powinny być wykładane w sposób rozszerzający. W prawie ubezpieczeń społecznych zresztą z zasady przepisy powinny być wykładane w sposób ścisły z wyraźną dominacją wykładni literalnej. Nie powinno się więc stosować do nich zasadniczo wykładni celowościowej, funkcjonalnej lub aksjologicznej w opozycji do wykładni językowej, jeżeli ta ostatnia prowadzi do jednoznacznych rezultatów interpretacyjnych, a zatem nie można ich poddawać ani wykładni rozszerzającej, ani zwężającej, modyfikującej (por. w tym zakresie wyroki Sadu Najwyższego z: z dnia 8 stycznia 1993 r., III ARN 84/92, OSNC 1993 Nr 10, poz. 183; z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999 Nr 1, poz. 7; z dnia 25 kwietnia 2003 r., III CZP 8/03, OSNC 2004 Nr 1, poz. 1; z dnia 16 sierpnia 2005 r., I UK 378/04, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 218; z dnia 23 października 2006 r., wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 187/99, OSNAPiUS 2001 Nr 4, poz. 121; wyrok z 16 sierpnia 2005 r., I UK 378/04, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 218 i z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK 315/07, LEX nr 496396, I UK 128/06, OSNP 2007 nr 23-24, poz. 359; z dnia 29 stycznia 2008 r., I UK 239/07, OSNP 2009 nr 7-8, poz. 103; z dnia 4 marca 2008 r., II UK 129/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 155; z dnia 19 maja 2009 r., III UK 6/09, LEX nr 509028; z dnia 25 października 2016 r., I UK 386/15, LEX nr 2169474).

Organ rentowy w zaskarżonej decyzji wskazał na nieudowodnienie przez R. K. co najmniej 15-letniego okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach oraz niewykonywanie po 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach.

W rozpoznawanej sprawie kwestia sporna sprowadzała się do ustalenia, czy ubezpieczony R. K. posiada staż pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący 15 lat, a także to, czy spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy (tj. czy po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy) lub w art. 49 ustawy (obowiązek wykazania na dzień 1 stycznia 2009 r., warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy).

Z niekwestionowanego w sprawie stanu faktycznego wynika, że R. K. urodzony (...), w dniu 12 sierpnia 2024 r. wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie emerytury pomostowej. Do wniosku odwołujący dołączył: - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 27 lipca 2024 r. wystawione przez Zakład (...), w którym zaświadczono, że R. K. w okresie od 2 lipca 1979 r. do 27 września 1987 r. był zatrudniony w Zakładzie (...) i w okresie od 2 lipca 1979 r. do 27 września 1987 r. w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace mechanika samochodowego w warunkach szczególnych na stanowisku mechanik samochodowy; - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 23 sierpnia 2002 r. wystawione przez Wojewódzką (...) w K., w którym zaświadczono, że R. K. był zatrudniony w tym zakładzie od 21 października 1989 r. do 31 maja 1999 r., w tym okresie od 21 października 1989 r. do 31 maja 1999 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w warunkach szczególnych na stanowisku mechanika samochodowego, wymienionym odpowiednio w dziale XIV, pkt 13, 14, 16, 17 wykazu A stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1987r. (Dz.U. Nr 8, poz. 43 z 1983 r.) w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i renty inwalidzkiej dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz - świadectwo pracy z dnia 31 maja 1999 r. wystawione przez Wojewódzką (...) w P. Oddział w T., w którym stwierdzono, że R. K. był zatrudniony w okresie od 21 października 1989 r. do 31 maja 1999 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanik samochodowy.

Zaskarżoną decyzją z dnia 5 września 2024 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił R. K. prawa do emerytury pomostowej wskazując, że nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat, po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy.

Słusznie Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie odwołujący nie wykazał by spełnił przesłankę określoną w art. 4 pkt 6 ustawy tj. by po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach, o których mowa w art. 3 ust. 1 lub pracy w szczególnym charakterze o której mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, które byłyby wymienione w załączniku nr 1 lub załączniku nr 2 do tej ustawy. Podkreślić wypada, że w toku postępowania przed organem rentowym oraz w toku postępowania przed Sądem odwołujący nie przedłożył dokumentu potwierdzającego, że po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, zresztą jak sam przyznał od 2004 r. jest zatrudniony w firmie (...) jako monter, pracuje na linii produkcyjnej przy produkcji samochodów. Choć praca ta jest praca wymagającą z uwagi na uciążliwości tj. hałas, drgania i zapylenie, to praca ta nie jest wykonywana w warunkach szkodliwych (według ustawy o emeryturach pomostowych).

W takiej sytuacji rozważenia wymagało czy ubezpieczony może nabyć prawo do emerytury pomostowej na podstawie przepisu art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych.

Aby uzyskać prawo do emerytury pomostowej na tej podstawie należy poza wymogami z art. 4 pkt 1-4 wykazać na dzień 1 stycznia 2009r. staż 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Nie wystarczy tu legitymowanie się stażem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż zatrudnienie musi stanowić pracę w szczególnych warunkach na gruncie ustawy o emeryturach pomostowych. Wynika to bezsprzecznie z treści art. 49 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową, która nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, może nabyć prawo do emerytury jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można zakwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu obowiązujących przepisów, tj. art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.12.2013r. sygn. II UK 159/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 2.02.2016 r., III AUa 523/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28.06.2016 r., III AUa 361/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17.10.2016 r., III AUa 827/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 1.02.2017 r., III AUa 841/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20.04.2017 r., III AUa 972/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26.04.2017 r., III AUa 606/16). Innymi słowy brak jest podstaw do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze nie jest okresem pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11.02.2016 r., III AUa 1530/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13.09.2018 r., sygn. III AUa 49/18 wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 21.03.2019 r., sygn. III AUa 886/18).

Przepis art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych zmienia wymagania konieczne do uzyskania emerytury pomostowej dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6 ww. ustawy, zwalniając je z konieczności wykazania wykonywania po 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tejże ustawy. Jednakże wprowadza w to miejsce wymaganie, aby ubiegający się o rozważane świadczenie spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 przedmiotowej ustawy.

Zauważyć należy, że art. 49 pkt 3 tej ustawy wyraźnie odsyła - przy ustalaniu na dzień wejścia w życie ustawy wymaganego stażu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - do treści art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, z pominięciem art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Przepis art. 49 wyłącza zatem możliwość ustalania stażu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zw. z art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Podobnie jak w przypadku emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach tak i w przypadku emerytur pomostowych katalog prac kwalifikowanych jako prace w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze jest zamknięty (enumeratywnie ujęty) w załącznikach Nr 1 (praca w szczególnych warunkach) i Nr 2 (prace w szczególnym charakterze). Oznacza to, że tylko prace ujęte w tych załącznikach mogą być kwalifikowane jako prace wykonywane w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 maja 2014 r. UK 460/13 OSNP 2015/4/55; z dnia 13. (...)., II UK 164/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 62; z dnia 24 stycznia 2014 r. III UK 33/13 OSNP 2015/4/).

Jak wspomniano wyżej intencją ustawodawcy nie było utrzymanie szerokiego katalogu prac, których wykonywanie uzasadnia przyznanie emerytury pomostowej, a jego zawężenie.

Powyższe stanowisko podzielił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. I USK 294/23 wskazując, że wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „o szczególnym charakterze” lub „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem. Umieszczenie danej pracy w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych stwarza domniemanie prawne, że praca ta spełnia ustawowe kryteria kwalifikacyjne pracy w szczególnych warunkach.

Dla nabycia prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 49 ubezpieczony zatem musiałby wykazać, że na dzień wejścia w życie ustawy czyli na dzień 1 stycznia 2009 r. legitymował się 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych, ale w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, zaś dla nabycia prawa do takiej emerytury na podstawie art. 4 ubezpieczony musiałby wykazać, że po 1 stycznia 2009 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 powołanej ustawy.

W art. 3 ust. 7 ustawy przyjęto, że za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Regulacja ta wprost znajduje zastosowanie jedynie przy ustalaniu przesłanek do nabycia prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy, który to w pkt 2 stanowi o tym, iż osoba ubiegająca się o prawo do emerytury pomostowej winna spełniać warunek okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat, nie odsyłając przy tym wprost to żadnej konkretnej regulacji w zakresie obejmującym sposób ustalania i rozumienia tej pracy. Przy nabywaniu prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 tej ustawy, ustalając ziszczenie się przesłanki wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zachodzi możliwość ustalenia takiego stażu pracy w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W świetle treści art. 49 ustawy, takiej możliwości już nie ma. Wykładnia językowa tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości i przepis w tym zakresie odsyła jedynie do regulacji art. 3 ust. 1 i 3 omawianej ustawy.

Potwierdzeniem powyższego jest utrwalone już stanowisko Sądu Najwyższego, przedstawione chociażby w wyroku z dnia 4 września 2012 r., I UK 164/12 (OSNP 2013 nr 15-16, poz. 185), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że określenie „okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3”, zawarte w art. 49 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych, oznacza okres pracy wskazany w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, bez wliczania do niego okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy z 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Powyższe oznacza, że konieczne jest posiadanie przez ubezpieczonego, ubiegającego się o emeryturę pomostową w oparciu o przepis art. 49 ustawy - w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 1 stycznia 2009 r.) co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu wyłącznie art. 3 ust. 1 i 3 ustawy.

W apelacji odwołujący wskazał, że Sąd I instancji błędnie uznał, że odwołujący nie spełnił przesłanek do nabycia prawa do emerytury pomostowej, albowiem nie legitymował się 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Zarzucił m.in. naruszenie prawa materialnego - art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - przez jego błędną wykładnię i uznanie, że powód nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do emerytury pomostowej, mimo iż wykonywał pracę w warunkach szczególnych.

Sąd Odwoławczy nie podzielił ww. zarzutów. Zwrócić uwagę należy, że materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie nie dawał podstaw by przyjąć, że ubezpieczony do dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych tj. do 1 stycznia 2009 r. posiada wymagany co najmniej 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. Wykaz prac w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy określa załącznik nr 1, który obejmuje 40 pozycji i ma charakter zamknięty. Załącznik nr 2 do ustawy obejmuje natomiast wykaz prac w szczególnym charakterze i obejmuje 24 pozycje. W żadnym z tych wykazów nie zostały wymienione prace jakie wykonywał odwołujący zarówno w okresie zatrudnienia w Zakładu (...) na stanowisku mechanika samochodowego jak również w Wojewódzkiej (...) również na stanowisku mechanika samochodowego. Z kolei wykonywanie pracy w szczególnych warunkach na podstawie wcześniejszych przepisów tj. art. 32 i 33 ustawy emerytalnej nie jest jednoznaczne z wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach zgodnie z załącznikiem do ustawy o emeryturach pomostowych.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 19 czerwca 2019 r. (III AUa 251/19) „zakres prac uznawanych za pracę w szczególnych warunkach wymienionych w ustawie o emeryturach pomostowych nie jest tożsamy z zakresem takich prac, na które wskazuje ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. o wieku emerytalnym pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.” Z kolei zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r. (II UK 164/11) „nie ma podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze nie może być kwalifikowany jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych). Określenie „okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3”, zawarte w art. 49 pkt. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, oznacza okres pracy wskazany w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy bez wliczania do niego okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Najwyższy wyraził taki pogląd również w wyroku z 4 września 2012 r. (I UK 164/12) i w wyroku z 22 lipca 2013r. (III UK 106/12).

Nie ulegało wątpliwości Sądu Apelacyjnego, że praca mechanika samochodowego (jaką wykonywał w spornym okresie odwołujący) nie została wymieniona w art. 3 ust. 1 ani też w art. 3 ust. 3 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych, zatem nie sposób uznać by odwołujący spełnił wszystkie przesłanki do przyznania mu prawa do emerytury pomostowej.

W załącznikach nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych nie wymieniono jako prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze mechanika samochodowego wykonującego pracę w kanale.

W tym miejscu zaakcentować należy, że nie ma podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze nie może być kwalifikowany jako okres pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych).

W ocenie Sądu Odwoławczego, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwolił na przyjęcie, że w okresie zatrudnienia od 2 lipca 1979 r. do 27 września 1987 r. w Zakładzie (...) na stanowisku mechanika samochodowego (zajmował się naprawą samochodów osobowych) oraz w okresie zatrudnienia od 21 października 1989 r. do 31 maja 1999r. w Wojewódzkiej Kolumnie (...) Sanitarnego w K. Oddział w K., na stanowisku mechanika samochodowego (zajmował się naprawą karetek, wymianą zawieszenia, silników, konserwacją samochodów) odwołujący wykonywał prace w warunkach szczególnych czy o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego praca ubezpieczonego nie kwalifikuje się do zaliczenia do pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu stosownych przepisów. Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową, w świetle wykładni językowej art. 4 ustawy, jest bowiem legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych lub dotychczasowych przepisów przed dniem 1 stycznia 1999 r., oraz kontynuowanie pracy w szczególnych warunkach po dniu 31 grudnia 2008 r. - jednakże już tylko w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy.

W ocenie Sądu Odwoławczego ubezpieczony nie wykazał spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej, tym samym nie sprostał on obowiązkowi określonemu w art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c., albowiem podnoszone przez niego argumenty co do wadliwości spornej decyzji ZUS nie znalazły potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz wadliwą ocenę materiału dowodowego należy stwierdzić, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające natomiast przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak np. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 listopada 1998 r. II CKN 4/98 - niepublikowane), a zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, które Sąd Apelacyjny w pełni popiera i akceptuje, do naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów (wyrok SN z dnia 16 grudnia 2005 r., III CK 314/05).

Sąd Apelacyjny zaznacza, iż spełnienie przez osobę ubiegającą się o emeryturę pomostową wszystkich ustawowych warunków do nabycia tego prawa (art. 4 lub art. 49 ustawy) nie może budzić wątpliwości, a świadczenie to może przysługiwać tylko takiej osobie, która rzeczywiście wykonywała prace objęte ustawą o emeryturach pomostowych i w warunkach w niej ustalonych (stale i w pełnym wymiarze). W rozpoznawanej sprawie nie zostało wykazane, że na dzień złożenia wniosku ubezpieczony legitymował się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, zatem nie spełnił wszystkich przesłanek warunkujących prawo do przyznania mu emerytury pomostowej, w związku z czym odmowna decyzja organu rentowego była prawidłowa.

W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki do nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów o emeryturach pomostowych muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych (tak wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt III AUa 252/12).

Nadto wypada raz jeszcze zaakcentować, że prace w szczególnych warunkach zostały określone poprzez definicję zawartą w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, wyliczenie rodzajów prac związanych z czynnikami ryzyka występującymi w szczególnych warunkach pracy zawarte w art. 3 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wykaz takich prac zawarty w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Natomiast prace o szczególnym charakterze zostały zdefiniowane w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych i wyliczone w załączniku nr 2 do tej ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „o szczególnym charakterze„ lub „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2011 r., (...) SA/Po 335/11).

Reasumując Sąd Apelacyjny uznał, że twierdzenia odwołującego zawarte w apelacji przedstawiały własną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, nie zostały poparte przekonującymi dowodami, a zatem nie zasługiwały na uwzględnienie.

Wobec powyższego brak jest zatem w analizowanym stanie faktycznym podstaw do zastosowania ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych i przyznania odwołującemu prawa do emerytury pomostowej.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny, w oparciu o treść art. 385 k.p.c. oddalił apelację odwołującego (punkt 1 wyroku).

O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Mając powyższe na względzie, tytułem zwrotu kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego) zasądzono od odwołującego R. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (punkt 2 wyroku).

sędzia Marta Sawińska