Wyrok z 24 września 2025, sygn. III AUa 136/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy P. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.

przy udziale : J. G.

o zaległe składki

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 9 grudnia 2024 r. sygn. akt VIII U 45/24

oddala apelację.

sędzia Marta Sawińska

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r., znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.) stwierdził, że P. G. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. ZUS zaznaczył, że odpowiedzialność za zadłużenie obejmuje majątek odrębny płatnika składek P. G. oraz majątek wspólny płatnika P. G. i jego współmałżonki J. G..

Zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 23.429,51 zł, w tym:



na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2013 r. do stycznia 2014 r. w wysokości 7.510,34 zł + odsetki w kwocie 7.374,00 zł + koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł + koszty egzekucji w kwocie 78,50 zł,



na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2013 r. do grudnia 2014 r. w wysokości 3.607,23 zł + odsetki w kwocie 3.509,00 zł + koszty upomnienia w kwocie 20,40 zł + koszty egzekucji w kwocie 87,10 zł,



na Fundusz Pracy za okres od marca 2013 r. do listopada 2013 r. w wysokości 611,94 zł + odsetki w kwocie 599,00 zł + koszty upomnienia w kwocie 20,40 zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że płatnik składek nie dopełnił obowiązku określonego w art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, w związku z czym na koncie płatnika powstało zadłużenie. Nadto ZUS wskazał, że w okresie od marca 2013 r. do grudnia 2014 r. pomiędzy płatnikiem składek P. G. a małżonkiem - J. G. istniała wspólność majątkowa małżeńska, w związku z czym odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu nieopłaconych składek ponosi z majątku wspólnego również małżonek płatnika składek.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. G., zaskarżając ją w całości i wniósł o uwzględnienie jego odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 22 maja 2023 r. podpisał z ZUS umowę o rozłożenie na raty należności z tytułu składek na FUS, FUZ, FP i FGŚP oraz odsetek za zwłokę, a raty są systematycznie i terminowo spłacane.

Wyrokiem z 9 grudnia 2024 r. sygn. akt VIII U 45/24 Sąd Okręgowy w Poznaniu z mienił zaskarżoną decyzję w części i stwierdził, że odsetki za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy wskazanych w zaskarżonej decyzji winny być naliczone na dzień 19 kwietnia 2023 r. (pkt 1 wyroku), w pozostałym zakresie odwołanie oddalił (pkt 2 wyroku) oraz nie obciążył odwołującego kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego (pkt 3 wyroku).

Na mocy art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia podstawy faktycznej wyroku, albowiem Sąd II instancji nie zmienił ani nie uzupełnił ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji i przyjął je w całości za własne.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. zaskarżając go w punkcie 1 i 3 wyroku.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1.  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

⚫

błędne zastosowanie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że ma zastosowanie przy ustalaniu wysokości zadłużenia wraz z odsetkami, podczas gdy przepis ten odnosi się jedynie do zawartych układów ratalnych,

⚫

pominięcie przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy art. 46, art. 47 ust. 1, art. 23 ust. 1 w związku z art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez uznanie, że odsetki winny być naliczane jedynie do daty złożenia wniosku o układ ratalny.

2.  naruszenie art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego zastosowanie, tj. przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony pozwalający na nieobciążanie strony przegrywającej sprawę kosztami procesu, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika że taki przypadek nie zachodził, a co za tym idzie brak było podstaw do nieobciążenia strony odwołującej kosztami procesu.

Wskazując na powyższe wniósł o:

⚫

zmianę wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 4 czerwca 2024 r. i oddalenie odwołania płatnika składek w całości,

⚫

zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.

Odwołujący P. G. nie złożył odpowiedzi na apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P..

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest oczywiście prawidłowe. Sąd I instancji rozpoznał sprawę starannie, przeprowadzając właściwie postępowanie dowodowe, a ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego zasługuje na aprobatę.

Sąd I instancji oparł swe rozstrzygnięcie na materiale dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie, a zaoferowanym przez strony postępowania. Sąd I instancji powołał trafnie obowiązujące w tej mierze przepisy, które prawidłowo zastosował i zinterpretował, nie naruszając zaskarżonym rozstrzygnięciem przepisów procesowych ani przepisów prawa materialnego, dlatego Sąd Apelacyjny ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy akceptuje i przyjmuje za własne, jako że znajdują one odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Na etapie postępowania apelacyjnego przesądzenia wymagała kwestia tego, czy organ rentowy miał prawo do określenia w zaskarżonej decyzji odsetek na datę jej wydania.

Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że układ ratalny określał odsetki od kwot poszczególnych składek na dzień złożenia wniosku o rozłożenie na raty tj. 19 kwietnia 2023r. Natomiast zaskarżoną decyzją organ rentowy określił odsetki od tych samych zaległości które były objęte układem ratalnym i za ten sam okres czasu na dzień jej wydania tj. 12 grudnia 2023r.

Wobec powyższego należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 29 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od składek, które rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tych ulg.

Niewątpliwe, stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., organ rentowy miał prawo wydać decyzję w zakresie ustalenia wysokości zaległości, jednakże decyzja ta w swojej treści powinna określać należności ubezpieczonych z tytułu nieopłaconych składek, po uwzględnieniu dokonanych już wpłat, zgodnie z unormowaniami zawartymi w umowie ratalnej. Wydając zaskarżoną decyzję organ rentowy również nie naruszył postanowień umowy ratalnej, bowiem decyzja ta ma na celu jedynie określenie zadłużenia do ewentualnego przyszłego ustanowienia zabezpieczenia należności. Ustanowienie zabezpieczenia hipotecznego czy też zastawu, co trafnie zauważył Sąd I instancji, nie stanowi egzekucji roszczenia. Natomiast decyzja ta w zakresie określenia odsetek na datę jej wydania narusza przepis art. 29 ust. 2 ustawy systemowej, albowiem literalne brzmienie treści przepisu art. 29 ust. 2 u.s.u.s. przesądza, że decyzja nie może obejmować swoją treścią odsetek należnych organowi rentowemu już po dniu wpływu wniosku o zawarcie układu ratalnego. Układ ratalny określił bezspornie odsetki od kwot poszczególnych składek na dzień złożenia wniosku o rozłożenie na raty, tj. na dzień 19 kwietnia 2023 r. (i w tym zakresie – jak słusznie stwierdził Sąd I instancji - zachodziła potrzeba zmiany zaskarżonej decyzji). Zaskarżona decyzja wydana została natomiast w dniu 12 grudnia 2023 r. i to na ten dzień organ rentowy naliczył odsetki, wbrew treści ww. przepisu.

W ślad za Sądem I instancji ponownie zaakcentować należy, że wobec zawarcia układu ratalnego i określenia w nim wysokości terminu spłaty należności, jak również odsetek, organ rentowy nie był zatem uprawniony do określenia w zaskarżonej decyzji odsetek na datę jej wydania.

Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy Sąd Odwoławczy miał na uwadze to, że rozłożenie należności z tytułu składek na raty skutkuje nienaliczaniem odsetek za zwłokę, począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tego rodzaju ulg. Natomiast od następnego dnia po złożeniu wniosku naliczana jest opłata prolongacyjna na zasadach określonych w ustawie Ordynacja Podatkowa. Dopiero w sytuacji, w której dłużnik nie spłaca w terminie ustalonych rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na zasadach określonych w ustawie - Ordynacja podatkowa (art. 29 ust. 3 u.s.u.s.). Wobec czego, skoro od momentu złożenia wniosku o rozłożenie należności na raty nie są naliczane odsetki, to organ rentowy winien był wstrzymać się z naliczeniem odsetek za dni przypadające po złożeniu przez ubezpieczonego wniosku o zawarcie umowy ratalnej i wyliczania odsetek w zaskarżonej decyzji do dnia jej wydania.

Sąd Apelacyjny podkreśla, że wskazane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. w apelacji zarzuty w żadnej mierze nie podważyły prawidłowo wydany wyrok Sądu Okręgowego. Wyrok ten odpowiada prawu. Zarzuty i twierdzenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie zawierają nowych okoliczności czy też wniosków, a w istocie swej sprowadzają się do powielenia wcześniej już przedstawianego stanowiska (przed Sądem I instancji). Apelacja stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi – w ocenie Sądu Apelacyjnego - ustaleniami Sądu I instancji oraz sprowadza się do przedstawienia własnej subiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz interpretacji obowiązujących przepisów prawa.

Faktem jest, że przepis art. 98 k.p.c. statuuje zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca proces zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zasada ta może doznać jednak wyłomu w wypadkach szczególnie uzasadnionych, w których stosownie do regulacji prawnej zawartej w art. 102 k.p.c., Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Przepis art. 102 k.p.c. urzeczywistniający zasadę słuszności, jako wyjątkowy, nie konkretyzuje „wypadków szczególnie uzasadnionych”, toteż ich kwalifikacja należy do Sądu, który winien mieć na względzie całokształt okoliczności konkretnej sprawy i zasady współżycia społecznego. Do kręgu okoliczności branych pod uwagę przez Sąd przy ocenie przesłanek z art.102 k.p.c. należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące na „zewnątrz” procesu zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony (zob. Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego…, tom I, pod red. prof. dr hab. T. Erecińskiego, WP LexisNexis, W-wa 2002, k.268). Jego celem jest zapobieżenie wydaniu orzeczenia o kosztach procesu, które byłoby niesprawiedliwe. Ocena przeprowadzana jest więc według zasad słuszności - vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2013 r. V CZ 89/12.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji słusznie stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodziły okoliczności pozwalające na zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c.

Zauważyć należy, że jak słusznie zaznaczył Sąd Okręgowy do wypadków szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 102 k.p.c. można także zaliczyć sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu sądu (w tym obowiązku spłaty powstałego zadłużenia i jego wysokość). Zaskarżona decyzja co prawda jest dopuszczalna w obrocie prawnym, to jednak jest przedwczesna z uwagi na to, że zasada odpowiedzialności odwołującego za zalegle składki została ustalona układem ratalnym, a odwołujący podpisując przedmiotowy układ godził się z poniesieniem ww. odpowiedzialności oraz z naliczoną w nim wysokością poszczególnych rat i odsetek. Odwołujący realizuje układ ratalny w terminie, a jak zresztą przyznał w apelacji pełnomocnik organu rentowego zaskarżona decyzja miała tylko charakter asekuracyjny, gdyby odwołujący nie dochował warunków tego układu (cała należność byłaby wówczas wymagalna). Na tej podstawie Sąd Okręgowy – zdaniem Sądu Odwoławczego - słusznie uznał, że wskazane okoliczności uzasadniają przyjęcie wystąpienia przesłanki z art. 102 k.p.c., nakazującej zwolnienie odwołującego z obowiązku zwrotu kosztów procesu - kosztów zastępstwa procesowego w I instancji.

Mając na uwadze powyższe, apelacja odwołującego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., jako nieuzasadniona na mocy art. 385 k.p.c. podlegała oddaleniu.

sędzia Marta Sawińska