Wyrok z 15 października 2025, sygn. III AUa 182/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Roman Walewski

Protokolant: Krystyna Kałużna

po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy J. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o ponowne przeliczenie emerytury

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie

z dnia 17 grudnia 2024 r. sygn. akt III U 275/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 o tyle, że przyznaje prawo do przeliczenia świadczenia odwołującej od dnia 1 stycznia 2024r. tj. od miesiąca w którym złożony został wniosek o przeliczenie świadczenia;

2.  oddala apelację w pozostałym zakresie;

3.  nie obciąża odwołującej kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej
w zakresie, w jakim apelacja została uwzględniona.

sędzia Roman Walewski

UZASADNIENIE

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją z dnia 28 lutego 2024 r. znak (...) (...)- (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II oddział w P. odmówił J. K. wznowienia postępowania w sprawie emerytury. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 listopada 2023 r. orzekł, że artykuł 17 ustawy zmieniającej w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy emerytalnej, w zakresie w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 r., jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023 r. został o głoszony w Dzienniku Ustaw z 16 listopada 2023 r. i od tego dnia wszedł w życie.

Zgodnie z art. 145a § 2 k.p.a. wnioskodawczyni mogła wnieść do organu rentowego skargę o wznowienie postępowania w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. do 16 grudnia 2023 r.. z uwagi na to, że 16 grudnia 2023r. to sobota, a 17 grudnia 2023 r. to niedziela (dzień uznany ustawowo za wolny od pracy), zgodnie z art. 57 § 3 i 4 k.p.a. termin na zgłoszenie skargi o wznowienie postępowania upływał w dniu roboczym następującym po dniu wolnym od pracy, tj. 18 grudnia 2023 r. Ponieważ skarga wnioskodawczyni została wniesiona 30.01.2024 r., tj. po ustawowym terminie i wnioskodawczyni nie zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu na złożenie skargi o wznowienie postępowania organ rentowy odmówił wznowienia postępowania.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła J. K. podnosząc zarzut braku formalnego i merytorycznego rozpatrzenia sprawy o ponowne ustalenie świadczenia- jej emerytury z dnia 6 lipca 2015 rok, nr (...) z wniosku z dnia 1 lutego 2024 r. zgodnie z art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co zostało wyraźnie tam sformułowane. Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ponowne ustalenie wysokości jej emerytury z zastosowaniem art. 25a ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 17 o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych ustaw, który częściowo został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt P 7/22 (Dz.U.2023.1621) z dniem 16 listopada 2023 roku.

Wyrokiem z 17 grudnia 2024 roku, sygn. akt: III U 275/24 Sąd Okręgowy w Koninie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w pkt 1. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał J. K. prawo do przeliczenia emerytury zgodnie z treścią art. 25a ust. 2a i 2b w brzmieniu nadanym mocą art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021 r., poz. 1621), za okres 3 lat wstecz od dnia złożenia wniosku, zaś w pkt 2 oddalił odwołanie w pozostałym zakresie.

Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany organ rentowy reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, który zarzucił:

1. naruszenie art. 25a ust. 2a i 2b w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 1 ustawy dnia 21 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1621) poprzez ich zastosowanie w niniejszej sprawie i przyznanie prawa do ponownego obliczenia wysokości emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej zgodnie z treścią art. 25 ust. 2a i 2b w brzmieniu nadanym mocą art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw,

2. naruszenie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, co skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji.

Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od odwołującej na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

Odwołująca nie złożyła odpowiedzi na apelację.

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja skierowana do całości zaskarżonego orzeczenia okazała się zasadna jedynie co do okresu, za który przyznano prawo do przeliczenia świadczenia.

Błędnie Sąd Okręgowy przyjął, że organ rentowy przyznając odwołującej prawo do świadczenia popełnił błąd skutkujący stosowaniem przepisu art.133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej i że niezgodność z prawem wyszła na jaw na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.11.2023r. sygn. akt: P 7/22.

Tu Sąd Okręgowy popadł w sprzeczność, jako że sam słusznie zauważył w uzasadnieniu swojego wyroku, iż ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego w żaden sposób nie odnosi się do konstytucyjności przepisów art.25a ustawy emerytalnej obowiązujących w dacie przyznawania dowołującej emerytury decyzją z dnia 7.07.2015r. Tym samym nie może skutkować ani niekonstytucyjnością ani też żadną inną niezgodnością stosowanych wówczas przez organ rentowy przepisów.

Nie ma zatem żadnych podstaw, aby prawo do przeliczenia świadczenia było przyznawane w oparciu o art.133 § 1 pkt 2 ustawy emerytalnej.

Organ rentowy wydając wówczas decyzje nie popełnił bowiem żadnego błędu czy to wprost, czy też błędnie interpretując przepisy prawa. Po prostu prawo ówcześnie obowiązujące prawidłowo zastosował.

Dlatego w odniesieniu do dowołującej znajduje zastosowanie ogólna reguła dotycząca wypłaty świadczeń z art.129 § 1 i art.133§ 1 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Zgodnie z nią ,w szczególności zgodnie z drugim z cyt. przepisów, w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3, który w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania.

Strona odwołująca wniosek złożyła w miesiącu styczniu 2024r. i to od tego miesiąca przysługuje jej prawo do przeliczenia i wyrównania świadczenia.

Uwzględniając powyższe Sąd Apelacyjny na podstawie art.386 § 1 k.p.c. w tym zakresie zmienił pkt. 1 wyroku Sądu Okręgowego (pkt 1 wyroku).

W pozostałym zakresie, co do zasady ,apelacja podlegała oddaleniu, ponieważ jej zarzuty są chybione.

Trafnie Sąd Okręgowy ,jako na podstawę swojego rozstrzygnięcia ,wskazał przepis art. 114 ustawy emerytalnej.

Tymczasem organ rentowy jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazał art. 145a k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 145a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a § 2 k.p.a.).

W utrwalonym stanowisku Sądu Najwyższego przyjęto, że przepisy odnoszące się do trwałości i wzruszalności decyzji organu rentowego nie mogą być interpretowane i stosowane w taki sposób, który prowadziłby do trwałego pozbawienia osób ubezpieczonych uprawnień przysługujących im ex lege (wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2016 r., II UK 416/15).

W wyroku z 10 lutego 2022 r., sygn. III USKP 108/21 Sąd Najwyższy wskazał, że ani organ rentowy, ani sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany podstawą prawną wskazaną we wniosku „o wznowienie postępowania”, bowiem wystarczającą przesłanką zastosowania art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wskazanie przez stronę przyczyn „wznowienia” odpowiadających podstawom ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania wymienionym w tym przepisie.

Odpowiednikiem przepisu art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przepis art. 114.

Zgodnie z treścią art. 114 ust. 1 ww. ustawy , w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Funkcją ponownego ustalenia prawa do świadczenia w trybie art. 114 ustawy emerytalno-rentowej jest stworzenie gwarancji wydania decyzji rentowych zgodnych z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego: z 26 lipca 2013 r., III UK 145/12, z 14 kwietnia 2015 r., II UK 205/14, z 17 sierpnia 2016 r., I UK 333/15, z 25 lutego 2008 r., I UK 249/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 152; z 22 lutego 2010 r., I UK 247/09, z 9 grudnia 2015 r., I UK 533/14).

Z kolei , w postanowieniu z 29 października 2020 r. III UZP 4/20 Sąd Najwyższy orzekł, że w przypadku niewykonywania przez ustawodawcę wyroku Trybunału Konstytucyjnego działającego jako sąd ustanowiony zgodnie z ustawą, niezależny i niezawisły, podstawę prawną wzruszenia przez organ rentowy na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz.53 ze zm.), gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 k.p.a.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się również stanowisko, zgodnie którym użyty w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej zwrot „okoliczności” występuje w dwóch znaczeniach: 1) w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz 2) w znaczeniu okoliczności sprawy, ustalonych następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie.

Pojęcie „okoliczności” ma więc szeroki zakres znaczeniowy, obejmujący ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z ustalaniem decyzją rentową prawa do świadczeń emerytalno-rentowych (vide np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 października 2018 r., III UK 153/17, z 17 sierpnia 2016 r., I UK 333/15, z 29 listopada 2016 r., II UK 416/15).

Warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń na podstawie tego przepisu nie jest więc ujawnienie jakichkolwiek okoliczności, w szczególności zaś nowych (które pojawiły się po wydaniu decyzji), lecz takich okoliczności, które istniały przed wydaniem decyzji a które - jako nieznane - nie zostały przez organ rentowy uwzględnione (vide wyroki Sądu Najwyższego: z 5 sierpnia 1999 r., II UKN 231/99, OSNAPiUS 2000 nr 19, poz. 734; z 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00, OSNAPiUS 2002 nr 17, poz. 419). Chodzi więc o takie sytuacje, w których doszło do wydania decyzji nieuwzględniającej bądź błędnie uwzględniającej te okoliczności (istniejące przed wydaniem decyzji), które wpłynęły na wadliwe nabycie prawa do świadczenia lub przyczyniły się do nieuzasadnionej odmowy przyznania świadczenia.

Przesłanka w postaci „ujawnionych okoliczności” dotyczy przy tym zarówno uchybień organu rentowego popełnionych na etapie stosowania prawa materialnego lub w trakcie podejmowania określonych czynności postępowania administracyjnego mających wpływ na wydanie wadliwych decyzji w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 6 lipca 2013 r., III UK 145/12, oraz z 8 października 2010 r., I UK 113/10).

Rozwijając powyższe rozumienie pojęcia „okoliczności”, w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2016r., III UZP 4/16 (OSNP 2017 nr 12, poz. 167) przyjęto, że okolicznością uzasadniającą wszczęcie postępowania w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie jest samo wydanie orzeczenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka lecz stwierdzone w tym orzeczeniu naruszenie zasady proporcjonalności przy ingerencji w prawo własności ubezpieczonego.

Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) jest również nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2020 r., III UZP 4/20).

Także w orzecznictwie sądów powszechnych przyjmuje się, że mechanizm przewidziany w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma doprowadzić do zgodności z prawem wysokości renty lub emerytury w sytuacji kiedy błąd popełni organ rentowy, błąd popełni ubezpieczony, a nawet w sytuacji kiedy nie popełniono błędu, a ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Ustalenie na podstawie orzeczenia Trybunału, że wydanie decyzji określającej sposób wyliczenia emerytury było nieprawidłowe jest nową okolicznością. Ten nieprawidłowy sposób istniał już w chwili wydawania poprzedniej decyzji, gdyż niekonstytucyjność istniała od początku, a jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło dopiero na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny (wyroki Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 30 czerwca 2020 r., III AUa 747/19, 25 czerwca 2020 r., III AUa 701/19, III AUa 777/19, podobnie wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 29 maja 2020 r., III AUa 128/20, z a 21 maja 2020 r., III AUa 60/20).

Reasumując tę część rozważań należy zatem jeszcze raz podkreślić, że judykatura traktuje art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej jako podstawę prawną dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych (vide wyroki Sądu Najwyższego z 25 lutego 2008 r., I UK 249/07, z 22 lutego 2010 r., I UK 247/09.

Nie ulega wątpliwości, że taka niezgodność może powstać w sytuacji, gdy decyzja o wysokości, czy prawie do świadczenia jest wydana na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Eliminacja tych sprzeczności zawsze stanowi uzasadnienie dla ponowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu rentowego, której rozstrzygnięcie jest niezgodne z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną ubezpieczonego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 10 czerwca 2020 r., III AUa 378/20).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że organ rentowy nieprawidłowo ograniczył rozpoznanie wniosku J. K. wyłącznie w ramach skargi o wznowienie postępowania w trybie art. 145 k.p.a., tym bardziej, że odwołująca nie wskazywała nawet, że domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie.

Odwołująca złożyła bowiem wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art.114 ustawy emerytalnej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jaki zapadł odnośnie do tzw. emerytur czerwcowych.

Organ rentowy był zobowiązany wykorzystać wszystkie możliwe środki prawne, aby przywrócić stan zgodny z prawem. Organ rentowy nie jest związany podstawą prawną wskazaną przez świadczeniobiorcę. Także sąd ubezpieczeń społecznych nie jest z kolei związany materialnoprawną podstawą wskazaną w decyzji organu rentowego (vide wyroki Sądu Najwyższego: z 2 października 2008 r., I UK 88/08, OSNP 2010 nr 7-8, poz. 100; z 24 maja 2012 r., II UK 264/11, LEX nr 1227968; z 11 grudnia 2013 r., III UK 15/13, LEX nr 1467152; z 15 października 2015 r., I UK 461/14, LEX nr 1818224).

Tak więc kontrola zaskarżonej decyzji nie mogła ograniczyć się do zbadania prawidłowości kwalifikacji prawnej przyjętej przez organ rentowy, ale polega i polegała w sprawie na zbadaniu materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia.

W rezultacie sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany błędną kwalifikacją prawną, czy wadliwym uzasadnieniem zaskarżonej decyzji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2017 r., I UK 220/17, OSNP 2018 nr 8, poz. 109).

Podstawę do ponownego ustalenia wysokości emerytury odwołującej stanowi w sprawie przepis art. 114 ustawy emerytalnej, który to przepis prawidłowo zastosował sąd I instancji. Wobec powyższego nie mają żadnego znaczenia w sprawie wywody pozwanego z apelacji dotyczące przekroczenia przez odwołującą terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego, skoro organ rentowy miał obowiązek rozpoznać wniosek w oparciu o przepis ustawy emerytalnej regulujący zasady ponownego ustalania prawa do świadczeń i ich wysokości, a więc art. 114 ustawy, uwzględniając regulacje dotyczące ujawnienia nowej okoliczności w sprawie.

Nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej jest stan niekonstytucyjności przepisu art. 17 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim pomijały one emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 r., potwierdzony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. P 7/22, co trafnie uchwycił Sąd Okręgowy. Odwołująca należy do grona osób, których dotyczy wyrok Trybunału, ponieważ emerytura jaką pobiera ubezpieczona została ustalona decyzją z dnia 06 lipca 2015 r. i obliczona na dzień 01 czerwca 2015 r.

Sąd Okręgowy w swoich rozważaniach prawidłowo odwołał się do regulacji dotyczących sposobu waloryzacji składek i kapitału początkowego (art. 25 ust. 1 ustawy, art. 25a ustawy).

Zasadnie też zauważono w sprawie, że w przypadku ustalania emerytury w czerwcu danego roku, kwoty poddane ostatniej waloryzacji rocznej nie mogły podlegać dodatkowym waloryzacjom kwartalnym, gdyż zostały już zwaloryzowane rocznie za poprzedni rok od dnia 1 czerwca bieżącego roku.

Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, trafnie również Sąd Okręgowy ocenił, że w sprawie w całej rozciągłości należy odwołać się do ocen wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 listopada 2023 r. (P 7/22).

Wbrew twierdzeniom pozwanego wyrok ten nie dotyczy wyłącznie osób, które wystąpiły do organu rentowego o ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 17 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621).

Wyrok ten dotyczy wszystkich osób objętych niekorzystnym sposobem waloryzacji składek i kapitału początkowego dokonywanej w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku, jak w niniejszej sprawie.

Wyrok z 15 listopada 2023 r. to tzw. wyrok o pominięciu prawodawczym. W orzeczeniu takim Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w systemie prawa występuje sytuacja, w której ustawodawca nie unormował czegoś, choć zgodnie z Konstytucją powinien był unormować.

W przypadku tego rodzaju rozstrzygnięć sam Trybunał Konstytucyjny rekomenduje trzy sposoby reakcji sądów rozpoznających indywidualne sprawy, do których, ze względu na ich okoliczności faktyczne i prawne, odnoszą się określone rozstrzygnięcia o pominięciu prawodawczym.

Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że dany przepis należy stosować w dotychczasowym brzmieniu (1), z uwzględnieniem derogacji niekonstytucyjnej treści normatywnej (2) oraz w sposób urzeczywistniający nadrzędność Konstytucji i konstytucyjnych standardów ochrony praw jednostki (3) (vide „Pominięcia prawodawcze w procesie sądowego stosowania prawa”, Jan Adamowski, Paweł Daroszewski, Paulina Jabłońska, Bartosz Kielan, Łukasz Korzeniowski, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 1993 r.).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, uwzględniając charakter sprawy, jej społeczną wagę związaną z istotnością kwestii zabezpieczenia społecznego, jedynym możliwym rozwiązaniem było jej rozstrzygnięcie przy uwzględnieniu trzeciej z wymienionych reakcji sądów na tzw. pominięcie prawodawcze.

Wskazuje na to także treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym zaznaczono jednoznacznie, że wprowadzenie rozwiązania naprawczego w przywołanym przepisie ustawy zmieniającej i ograniczenie jego zastosowania wyłącznie do osób, których wysokość świadczenia ustalano w czerwcu 2021 r. narusza zasadę równości. Niekorzystne skutki regulacji związanej z tzw. waloryzacją czerwcową dotknęły również przecież „emerytów czerwcowych”, którym świadczenia ustalano w latach wcześniejszych niż 2021 r.

Trybunał Konstytucyjny podzielił stanowisko (...), że utrzymanie niekorzystnego sposobu waloryzacji kwartalnej „emerytur czerwcowych” doprowadziło do niesprawiedliwego potraktowania tej grupy ubezpieczonych, którym ustawodawca uniemożliwił skorygowanie wysokości przyznanych emerytur według metody wprowadzonej ustawą nowelizującą z 2021 r.

Z abstrakcyjnych wywodów Trybunału Konstytucyjnego w żadnym razie nie wynika, że w niniejszej sprawie należało nadal stosować w odniesieniu do odwołującej de facto uznany za niekonstytucyjny mechanizm waloryzacji stosowany przez organy rentowe przed zmianą stanu prawnego dokonaną ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. w odniesieniu do osób, których wysokość świadczenia emerytalnego ustalano w czerwcu danego roku.

W ocenie sądu odwoławczego zatem, w realiach sprawy, uwzględniając jej charakter, wagę społeczną (zabezpieczenie społeczne) i znaczenie dla poszczególnych jednostek, nie sposób było ją rozstrzygnąć z pominięciem stwierdzenia niekonstytucyjności braku uregulowania mechanizmu waloryzacji tzw. emerytur czerwcowych w stosunku do wszystkich osób, które wystąpiły o emeryturę, bądź uzyskały ją z urzędu przed 2021 rokiem. Pamiętać bowiem należy, że w każdej sprawie sąd ma obowiązek wydać wyrok zgodny z Konstytucją w stopniu optymalnym (art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji) i uwzględniać potrzebę wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w braku stosownej reakcji ustawodawcy (jak w sprawie emerytur czerwcowych właśnie) oraz mieć na uwadze obowiązek działania na rzecz przywrócenia stanu zgodności z Konstytucją, co oznacza zakaz wydania wyroku opartego na normie niezgodnej z ustawą zasadniczą, czy potrzebie lub możliwości uzupełnienia przepisów o treść pominiętą (vide op. cit.).

Jedynym możliwym rozwiązaniem zatem, w okolicznościach sprawy, tak by sprostać omówionym powyżej standardom, było wydanie rozstrzygnięcia takiego, jak zaskarżone w niniejszym postępowaniu.

Wobec uznania, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne oraz mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sąd Apelacyjny ,na podstawie art.385 k.p.c. oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 2 wyroku).

Jako, że co do zasady apelację oddalono, Sąd Apelacyjny w oparciu o art.100 k.p.c. nie obciążył dowołującej kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej w zakresie, w jakim apelacja została częściowo uwzględniona.

sędzia Roman Walewski