Uzasadnienie z 31 marca 2026, sygn. IV U 1403/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 października 2025 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we A. na podstawie 83 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025r., poz. 350 z późn. zm.), art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025r. poz. 501) odmówił E. I. (1) prawa do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. i zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego oraz do zapłaty odsetek w łącznej kwocie 14.530,23 zł, na którą składa się należność główna w kwocie 12.886,30 zł oraz odsetki w kwocie 1.643,93 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że z akt przedstawionych w sprawie wynika, że E. I. (1) była zatrudniona na umowę o pracę od 7 stycznia 2020 r. do 31 sierpnia 2024 r. w (...) sp. z o.o. sp.k. z siedzibą przy ul. (...), (...) A. oraz wystąpiła z roszczeniem o wypłatę zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego za okres od 17 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. Zakład pracy, tj. (...) SP. Z O.O. SP.K. z siedzibą we A., wypłacił E. I. (1) wynagrodzenie za czas choroby od 17 czerwca 2024 r. do 22 czerwca 2024 r. oraz zasiłek chorobowy od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że w dniach 12, 14, 21, 28.06.2024 r., 3 , 5 , 10 , 12 , 17 , 19 , 24 , 26.07.2024 r. 2 , 7 , 9 , 14 , 21 , 23 , 27 , 30.08.2024 r., tj. w czasie orzeczonej niezdolności do pracy, E. I. (1) wykonywała pracę w ramach zatrudnienia na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej z firmą (...) S.A., co zostało potwierdzone przez ten podmiot na podstawie okazanego rejestru godzin realizacji zlecenia. Z uwagi na powyższe organ rentowy uznał, że w myśl art. 17 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 25.06.1999r. nie przysługuje E. I. (1) prawo do zasiłku chorobowego od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r., tym samym przedmiotowe świadczenie zostało nienależnie pobrane.

Od opisanej decyzji pismem z dnia 19 listopada 2025 r. odwołanie wniosła E. I. (1) wnosząc o skorzystanie przez organ rentowy z uprawnień do autokontroli wydanej decyzji w trybie przepisu art. 83 ust. 6 ustawy systemowej i zmianę decyzji o nr (...) z dnia 16.10.2025 r. w ten sposób, że organ przyznaje ubezpieczonej prawo do zasiłku chorobowego za okres od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. oraz zwolnienia ją z obowiązku zapłaty kwoty w wysokości łącznej 14 530,23 zł wraz z dalszymi odsetkami. W przypadku nieuwzględnienia powyższego ubezpieczona wnosiła odwołaniem o zmianę przez Sąd zaskarżonej decyzji w ten sposób, że organ przyzna jej prawo do zasiłku chorobowego za okres od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. oraz zwolni ją z obowiązku zapłaty kwoty w wysokości łącznej 14 530,23 zł wraz z dalszymi odsetkami.

Ubezpieczona zarzuciła zaskarżonej przez siebie decyzji:

1)  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych podstawę rozstrzygnięcia, polegający na niezasadnym przyjęciu, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniającej uznanie, że wypłacone przez organ rentowy świadczenia są nienależnie pobrane, podczas gdy organ rentowy nie udowodnił żadnej z ustawowych przesłanek pozwalających na takie stwierdzenie;

2)  naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w zw. z art. 83 pkt 1, 2, ust. 3 pkt 3 pkt 4 oraz 7a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i żądanie w decyzji zwrotu wypłaconego zasiłku;

3)  naruszenie przepisu art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z przepisem art. 7 k.p.a., 77 k.p.a, 80 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, co skutkowało bezzasadnym wydaniem zaskarżonej decyzji;

4)  art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym uniemożliwienie wnioskodawczyni wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie odwołująca się wyjaśniła, że w okresie niezdolności do pracy, czynności z tytułu umowy zlecenia wykonywał jej mąż L. I. (1). Ubezpieczona podniosła, że na wykonywanie zlecenia nie pozwalał jej stan zdrowia. Problemy z kręgosłupem uniemożliwiały jej wykonywanie pracy fizycznej, a taka była przedmiotem zlecenia zawartego ze (...) S.A. (sprzątanie pomieszczeń biurowych).

W odpowiedzi na odwołanie z dnia 16 grudnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we A. wniósł o jego oddalenie z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględniania.

Organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Ponadto, organ rentowy wskazał, że wyniku analizy odwołania nie wskazano nowych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 22 stycznia 2026 r. organ rentowy wskazał, że zasiłek chorobowy za okres :

- od 23 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. E. I. (1) został wypłacony w dniu 9 lipca 2024 r. w kwocie 1.472,72 zł. Odsetki liczone od kwoty 1.472,72 zł od dnia 10 lipca 2024 r. wynoszą 205,77 zł.

- od 1 lipca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. E. I. (1) został wypłacony w dniu 8 sierpnia 2024 r. w kwocie 5.706,79 zł. Odsetki liczone od kwoty 5.706,79 zł od dnia 9 sierpnia 2024 r. wynoszą 744,58 zł.

- od 1 sierpnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. E. I. (1) został wypłacony w dniu 6 września 2024 r. w kwocie 5.706,79 zł. Odsetki liczone od kwoty 5.706,79 zł od dnia 7 września 2024 r. wynoszą 693,58 zł.

Na rozprawie w dniu 27 marca 2026 r. pełnomocnik ubezpieczonej oświadczył, iż wniosek o zmianę decyzji dot. zwolnienia ubezpieczonej z obowiązku zapłaty kwoty w wysokości 14.530,23 zł bez dalszych odsetek, a w pozostałym zakresie ubezpieczona cofnęła odwołanie ze zrzeczeniem się roszczenia.

Ponadto pełnomocnik ubezpieczonej oświadczył, że daty wypłaty zasiłku wskazanych w piśmie z dnia 22 stycznia 2026 r. nie są kwestionowane oraz wniósł o zasądzenie od organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

E. I. (1) była zatrudniona w (...) Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we A. w okresie od 8 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2024 r. E. I. (1) przez cały okres zatrudnienia pracowała na stanowisku kierownika logistyki.

Umowa o pracę rozwiązała się za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę.

Dowód:

- świadectwo pracy wnioskodawczyni z dn. 31.08.2024 r. znajdujące się w aktach sprawy tut. Sądu sygn. akt IV U 1321/24 na k. 16-17.

W dniu 27 stycznia 2014 r. E. I. (1) zawarła umowę zlecenia z firmą (...) S.A. z siedzibą w F. na podstawie, której to E. I. (1) zobowiązała się do porządkowania pomieszczeń biurowych i magazynowych w Oddziale Spółki we A.. Umowa została zawarta na czas nieokreślony. E. I. (1) miała za wykonanie zlecenia otrzymać wynagrodzenie w wysokości 620,00 zł za jeden miesiąc. Rozliczenie umowy zlecenia miało następować po przedłożeniu przez E. I. (1) rachunku oraz weryfikacji wykonanych czynności przez Dyrektora Oddziału we A.. Rachunek miał być wystawiany w okresach miesięcznych. Wynagrodzenie miało być płatne na konto E. I. (1) w terminie 14 dni po złożeniu rachunku i zaakceptowaniu przez Zleceniobiorcę. E. I. (1) nie mogła powierzyć wykonywania przedmiotu umowy zlecenie osobie trzeciej bez zgody zleceniodawcy wyrażonej na piśmie.

Zgodnie z zawartym aneksem do powyższej umowy zlecenie od dnia 1 stycznia 2022 r. E. I. (1) miała za wykonanie zlecenia otrzymać wynagrodzenie w wysokości 1.500,00 zł za jedne miesiąc.

E. I. (1) do września 2024 r. nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zawartej umowy zlecenia.

Dowód:

- umowa zlecenia z dn. 27.01.2014 r. – k. 36-36v;

- aneks nr (...) do umowy zlecenie z dn. 31.12.2021 r. – k. 37;

- zeznania świadka L. I. (1) – e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- zeznania świadka F. E. (1) - e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony k. 57-60;

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

Praca E. I. (1) z tytułu umowy zlecenia z (...) S.A. w F. polegała na pracach porządkowych w częściach socjalnych i biurowych pomieszczenia wynajmowanego przez (...) S.A. przy ul. (...) we A.. W ramach umowy zlecenia przełożonym E. I. (1) była Dyrektor Oddziału F. E. (1). E. I. (1) przedkładała rejestr godzin wykonywanej pracy F. E. (1) na koniec każdego miesiąca.

Dowód:

- zeznania świadka L. I. (1) – e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- zeznania świadka F. E. (1) - e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

W okresie wypowiedzenia umowy o pracę z (...) sp. z o.o. sp. k. E. I. (1) stała się niezdolna do pracy. Od dnia 12 czerwca 2024 roku do dnia 30 września 2024 roku E. I. (1) przebywała na zwolnieniu lekarskim z uwagi na problemy zdrowotne z kręgosłupem, przy czym od 12 do 22 czerwca 2024 roku pobierała z tego tytułu wynagrodzenie od pracodawcy za okres niezdolności do pracy, zaś od 23 czerwca 2024 roku zasiłek chorobowy.

Dowód:

- zestawienie zaświadczeń wybranego ubezpieczonego z dn. 26.08.2025 r. – akta organu rentowego;

- pismo (...) Sp. z o.o. Sp. k. z dn. 3.10.2025 r. – akta organu rentowego;

- zestawienie zaświadczeń wybranego ubezpieczonego z dn. 12.01.2026 r. –k. 32;

- zeznania świadka L. I. (1) – e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

W okresie niezdolności do pracy umowa zlecenia, którą zawarła w 2014 r. E. I. (1) z firmą (...) S.A. z siedzibą w F. nadal obowiązywała strony.

W okresie niezdolności do pracy czynności z umowy zlecenia wykonywał mąż E. I. (2). E. I. (1) otrzymała ustną zgodę od Dyrektora Oddziału firmy (...) S.A. F. E. (1), aby to jej mąż wykonywał za nią obowiązki wynikające z zawartej umowy zlecenia w czasie jej niezdolności do pracy. Ani E. I. (1) ani F. E. (1) nie uzyskały pisemnej zgody zleceniodawcy na powierzenie wykonania umowy osobie trzeciej, ani nie zawiadomiły zleceniodawcy o tym, że umowa zlecenia nie będzie osobiście wykonywana przez E. I. (1).

F. E. (1) wyraziła zgodę na taką zamianę, gdyż współpracowała z E. I. (1) od lat i miała do niej zaufanie. Warunkiem udzielonej zgody przez F. E. (1) było to, że E. I. (1) wraz z L. I. (1) każdorazowo będzie obecna w biurze w czasie, kiedy ten będzie wykonywał czynności sprzątające. Warunek nałożony przez F. E. (1) wynikał z tego, iż E. I. (1) była w posiadaniu kluczy oraz kodów dostępu do pomieszczeń biurowych, a F. E. (1) nie chciała, aby były one powierzane osobom trzecim. Powyższe ustalenia były dokonane wyłącznie pomiędzy E. I. (1), a F. E. (2).

Dowód:

- zeznania świadka L. I. (1) – e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- zeznania świadka F. E. (1) - e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

L. I. (1) oraz E. I. (1) średnio dwa razy tygodniu w godzinach popołudniowych tj. pomiędzy godz. 16:00, a 18:00 przyjeżdżali do pomieszczeń wynajmowanych przez (...) S.A. w F..

Po rozkodowaniu alarmów i udzieleniu dostępu do pomieszczeń przez żonę L. I. (1) wykonywał za nią czynności, które polegały m.in. na: wyniesieniu śmieci, umyciu podłóg, odkurzeniu, wytarciu kurzu, posprzątaniu łazienki, kuchni. W czasie wykonywania ww. czynności E. I. (1) oczekiwała w pomieszczeniu socjalnym, aż jej małżonek zakończy sprzątanie. Po zakończeniu prac przez małżonka E. I. (1) sprawdzała czy wykonane przez niego czynności zostały wykonane prawidłowo.

E. I. (1) była każdorazowo obecna przy czynnościach wykonywanych przez L. I. (1) w jej zastępstwie w okresie kiedy legitymowała się zwolnieniem lekarskim: 12, 14, 21, 28 czerwca 2024 r., 3, 5, 10,12, 17, 19, 24 , 26, 31 lipca 2024 r., 2, 7, 9, 14, 21, 23, 27, 30 sierpnia 2024 r.

Za okres od czerwca 2024 r. do sierpnia 2024 r. listy obecności zostały podpisane przez E. I. (1). E. I. (1) na koniec każdego miesiąca ww. okresie przekazywała wypełnioną listę obecności F. E. (1).

Dowód:

- rejestr godzin zlecenia, k. 33-34, 38-40,

- zeznania świadka L. I. (1) – e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- zeznania świadka F. E. (1) - e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

L. I. (1) nie sporządzał raportów z wykonanych przez siebie czynności w okresie od 12 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r.

Dowód:

- zeznania świadka L. I. (1) – e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

W związku z realizacją umowy zlecenia w miesiącu czerwcu, lipcu i sierpniu 2024 r. zleceniodawca przelał na konto E. I. (1) wynagrodzenia w następującej wysokości:

- za miesiąc czerwiec 2024 r. w kwocie 1.221,00 zł,

- za miesiąc lipiec 2024 r. w kwocie 1.221, 00 zł ,

- za miesiąc sierpień 2024 r. w kwocie 1.221, 00 zł.

L. I. (1) nie otrzymał wynagrodzenia za okres od 12 czerwca do 31 sierpnia 2024 r. z tytułu wykowanych przez niego czynności na rzecz (...) S.A. w F..

Dowód:

- szczegóły transakcji zrealizowanej – k. 41-43;

- zeznania świadka L. I. (1) – e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60;

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

Decyzją z dnia 16 października 2025 r., znak: (...)-(...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we A. na podstawie 83 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025r., poz. 350 z późn. zm.), art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025r. poz. 501) odmówił E. I. (1) prawa do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. i zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego oraz do zapłaty odsetek w łącznej kwocie 14.530,23 zł, na którą składa się należność główna w kwocie 12.886,30 zł oraz odsetki w kwocie 1.643,93 zł.

Dowód:

- decyzja z dn. 16.10.2025 r. – akta organu rentowego.

Zasiłek chorobowy okres od 23 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. E. I. (1) został wypłacony w dniu 9 lipca 2024 r. w kwocie 1.472,72 zł. Odsetki liczone od kwoty 1.472,72 zł od dnia 10 lipca 2024 r. wynoszą 205,77 zł.

Zasiłek chorobowy okres od 1 lipca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. E. I. (1) został wypłacony w dniu 8 sierpnia 2024 r. w kwocie 5.706,79 zł. Odsetki liczone od kwoty 5.706,79 zł od dnia 9 sierpnia 2024 r. wynoszą 744,58 zł.

Zasiłek chorobowy okres od 1 sierpnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. E. I. (1) został wypłacony w dniu 6 września 2024 r. w kwocie 5.706,79 zł. Odsetki liczone od kwoty 5.706,79 zł od dnia 7 września 2024 r. wynoszą 693,58 zł.

Dowód:

- pismo ZUS z dn. 14.01.2025r. – k. 31.

E. I. (1) była niezdolna do pracy również we wrześniu 2024 r., jednak wówczas ani ona, ani L. I. (1) w jej zastępstwie, nie wykonywali umowy zlecenia ze (...) S.A. W związku z tym za wrzesień 2024 r. wnioskodawczyni nie otrzymała wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia.

Dowód:

- pismo (...) S.A. w F. z dnia09.04.2025 r., znajdujące się w aktach sprawy tut. Sądu sygn. akt IV U 1321/24 na k. 37.

- przesłuchanie E. I. (1)- e-protokół z dn. 27.03.2026 r., a ponadto protokół skrócony, k. 57-60.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje.

Postępowanie w zakresie w jakim ubezpieczona cofnęła odwołanie należało umorzyć, natomiast w pozostałym zakresie odwołanie podlegało oddaleniu.

W niniejszej sprawie ubezpieczona E. I. (1) wniosła odwołanie od decyzji z dnia 16 października 2025 r., znak: (...) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we A. odmawiającej jej prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. zobowiązującej ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 14.530,23 zł. Z kolei organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.

Z uwagi na to, iż na rozprawie w dniu 27 marca 2026 r. pełnomocnik ubezpieczonej oświadczył, iż E. I. (1) wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zwolnienie jej z obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego w łącznej kwocie 14.530,23 zł bez dalszych odsetek Sąd w punkcie I wyroku umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia ubezpieczonej od obowiązku zwrotu dalszych odsetek od kwoty 14.530,23 zł. Cofnięcie odwołania w tym zakresie nastąpiło wraz ze zrzeczeniem się roszczenia, zatem zgoda organu rentowego nie była w tym zakresie potrzebna. Orzeczenie o umorzeniu postępowania zapadło w oparciu o art. 355 k.p.c.

Sąd rozpatrując odwołanie od decyzji organu rentowego jest związany treścią zaskarżonej decyzji. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza bowiem decyzja organu rentownego od której wniesiono odwołanie ( art. 477 ⁹ k.p.c. , art. 477 ¹⁴ k.p.c. ), a sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu. Skoro zatem decyzja ZUS z dnia 16 października 2025 r. dotyczyła odmowy prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. oraz zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 14.530,23 zł to Sąd był zobligowany do rozpoznania odwołania jedynie co do prawidłowości tej decyzji w zakresie tego właśnie świadczenia oraz wskazanej kwoty. W związku z czym brak było możliwości do zmiany przez sąd ubezpieczeń społecznych zaskarżonej decyzji dotyczącej dalszych odsetek od świadczenia, które nie były przedmiotem ww. decyzji.

Zauważyć przy tym należy, że w ocenie Sądu nie zaszły również przesłanki wymienione w art. 203 § 4 k.p.c. ani w art. 469 k.p.c. Cofnięcie środka odwoławczego jest cofnięciem wniosku o udzielenie ochrony prawnej roszczeniu procesowemu. Jest wyrazem prawa strony do dysponowania przedmiotem procesu oraz przejawem odwołalności czynności procesowych. W razie skutecznego cofnięcia odwołania udzielenie ochrony prawnej – wydanie wyroku staje się bezprzedmiotowe i niedopuszczalne. Sąd co do zasady związany jest cofnięciem odwołania. Zawsze jednak obowiązany jest dokonać oceny, czy w świetle zgromadzonego materiału procesowego czynność taka jest dopuszczalna. Zgodnie z art. 203 § 4 k.p.c. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych cofnięcie środka odwoławczego Sąd uzna dodatkowo za niedopuszczalne także wówczas, gdyby czynność ta naruszała słuszny interes ubezpieczonego (art. 469 k.p.c.). W niniejszej sprawie takie okoliczności nie wystąpiły.

Stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania oraz dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego dołączonych oraz akt sprawy tut. Sądu sygn. akt IV U 1321/24. Ich autentyczność nie budziła wątpliwości Sądu, a też żadna ze stron niniejszego postępowania nie kwestionowała wiarygodności tego materiału dowodowego. Sprawa IV U 1321/24 dotyczyła odwołania ubezpieczonej od decyzji organu rentowego w przedmiocie odmowy prawa do zasiłku chorobowego za okres 01-30 września 2024 r. po ustaniu zatrudnienia w (...) sp. z o.o. sp.k. Z dokumentów przedłożonych do akt sprawy przez zleceniodawcę wnioskodawczyni wynikało, że w spornym okresie wnioskodawczyni nie wykonywała umowy zlecenia i nie otrzymała z tego tytułu wynagrodzenia.

Dodatkowo, Sąd przeprowadził dowód z zeznań świadków L. I. (1) oraz F. E. (1), a także z przesłuchania stron z ograniczeniem do przesłuchania ubezpieczonej E. I. (1). Sąd dał wiarę twierdzeniom świadków oraz samej odwołującej się, iż w okresie orzeczonej niezdolności do pracy obowiązki wynikające z zawartej umowy zlecenia przez ubezpieczoną wykonywał jej małżonek. W ocenie Sądu zarówno zeznania świadków jak i przesłuchanie ubezpieczonej nie były ze sobą sprzeczne, korespondowały ze sobą. Sąd również nie dopatrzył się w nich mankamentów wyłączających ich procesową przydatność. W tym miejscu wskazać należy, że L. I. (1) jako małżonek odwołującej się miał interes w wykazaniu korzystnej dla niej wersji wydarzeń. Niemniej jednak zeznania świadka F. E. (1), która w ramach zawartej umowy zlecenia była przełożoną ubezpieczonej potwierdziły stanowisko ubezpieczonej w tym zakresie i były zgodne z treścią zeznań L. I. (1). Z zeznań świadka F. E. (1) wynikało, że obowiązki ubezpieczonej zostały powierzone jej małżonkowi nie na piśmie, ale ustnie. Z przesłuchania ubezpieczonej oraz świadków wynikało, że w okresie niezdolnosci do pracy ubezpieczona powierzyła wykonywanie czynności z umowy zlecenia małżonkowi, nadzorowała wykonanie przez niego powierzonych obowiązków, każdorazowo otwierała małżonkowi pomieszczenia, w których ten miał wykonywać czynności porządkowe. Ponadto, wnioskodawczyni podejmowała czynności polegające na wypełnieniu listy obecności oraz przedkładaniu ich F. E. (1), celem udokumentowania wykonanych czynności i otrzymania wynagrodzenia.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 501 ; dalej jako ustawa zasiłkowa), świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm. dalej jako ustawa systemowa).

Z kolei w myśl art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy ubezpieczona winna zostać pozbawiona prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres orzeczonej niezdolności do pracy w oparciu o art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

W myśl powoływanego przepisu ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Przepis ten niewątpliwie spełnia funkcję represyjną, albowiem ma on na celu ograniczenie wypłacania świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zabezpieczenie prawidłowości przebiegu leczenia koniecznego dla odzyskania przez pracownika zdolności do pracy. Nadto, przepis ten zawiera dwie odrębne i samodzielne przesłanki – spełnienie jednej z nich jest wystarczające do pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego.

Sąd Najwyższy na tle aktualnego stanu prawnego ukształtowanego ustawą zasiłkową wielokrotnie wypowiadał się na temat tego, w jakich okolicznościach ubezpieczony zostaje z mocy prawa pozbawiony prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W szczególności w wyroku z dnia 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 370/04, OSNP 2005 nr 21, poz. 342) przyjął, że pracą zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, jest każda aktywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolnicza działalność gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozostającego na zwolnieniu lekarskim. Jedynie sporadyczna, incydentalna, wymuszona okolicznościami aktywność zawodowa (np. udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej) może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt II UK 44/06, OSNP 2007 nr 19 – 20, poz. 295; z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt III UK 71/09, LEX nr 585848). W orzecznictwie ponadto zauważa się, że w pewnych przypadkach wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowadzoną działalnością może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy – np. wykonywanie formalnoprawnych czynności, do jakich zobowiązany jest ubezpieczony jako pracodawca (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2003 r., sygn. akt II UK 76/03, OSNP 2004 nr 14, poz. 247), czy podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych, sporządzonych przez inną osobę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., sygn. akt II UKN 710/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 498).

Wskazać należy jednak, że wbrew stanowisku ubezpieczonej nie można sytuacji ubezpieczonej porównywać do sytuacji osoby prowadzącej działalność gospodarczą, gdyż takowej ona nie prowadzi. Ponadto, zachowanie odwołującej się nie miało charakteru incydentalnego. Wnioskodawczyni za każdym razem, kiedy jej mąż L. I. (1) zamierzał wykonać za nią czynności w ramach umowy zlecenia udawała się z nim do budynku przy ul. (...) we A., otwierała mu pomieszczenia, a nadto przebywała w nich w czasie, kiedy L. I. (1) czynności porządkowe wykonywał. Nadto, wnioskodawczyni uzupełniała rejestr godzin za miesiące czerwiec – sierpień 2024 r. i dostarczała je na koniec miesiąca F. E. (1), celem rozliczenia godzin wykonanej pracy i otrzymania wynagrodzenia. Sposób działania wnioskodawczyni wskazuje za zorganizowany charakter jej aktywności w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, nadzorującej męża wykonującego za nią czynności, organizującej ten proces. Wszystkie te miały natomiast na celu osiągniecie wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia.

W języku prawniczym zgodnie przyjmuje się, że użyty w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zwrot „praca” oznacza pracę w potocznym tego słowa znaczeniu, czyli każdą aktywność ludzką, niezależnie od stosunku prawnego, w ramach którego jest realizowana. W konsekwencji pracą jest wykonywanie różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych, np. stosunku pracy, stosunków o charakterze cywilnoprawnym, a także prowadzenia własnej działalności gospodarczej (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r. II UK 154/04), jak też wykonywanie różnych czynności bez stosownej podstawy prawnej (tzw. praca na czarno). Tym samym na gruncie komentowanego przepisu „praca” nie jest pojmowana w sensie biologiczno-fizycznym, czyli jako wydatkowanie energii, lecz w rozumieniu prawnym.

Zarobkowy charakter tak rozumianej pracy nie jest jednolicie ujmowany. Zwrot „praca zarobkowa” interpretowany jest bowiem przez analizę charakteru wykonywanych czynności bez względu na wysokość uzyskanego dochodu. Podkreślić trzeba, że artykuł 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie wprowadza jakichkolwiek kryteriów jego zastosowania odnoszących się do poziomu uzyskiwanych przez ubezpieczonego przychodów (dochodów) w związku wykonywaniem pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, które mogłyby wyłączać jego zastosowanie, podobnie zresztą jak kryteriów odnoszących się do charakteru pracy zarobkowej – czasu jej trwania, wpływu jej wykonywania na stan zdrowia ubezpieczonego, wysiłku fizycznego, psychicznego czy intelektualnego wkładanego w jej wykonanie, jak również tego, czy jest to praca podejmowana w ramach nowo zawartego stosunku prawnego (w okresie zwolnienia lekarskiego), czy też praca wykonywana w ramach dotychczasowych stosunków prawnych (istniejących przed okresem zwolnienia lekarskiego). Brak stosownych kryteriów skłania do przyjmowania, zarówno w piśmiennictwie, jak i w praktyce organów rentowych, że dyspozycję tego przepisu wypełniają już jednostkowe przejawy aktywności zarobkowej ubezpieczonego.

Ponadto, analizując treść pojęcia „praca zarobkowa” powszechnie wskazuje się, że chodzi o każdą aktywność ludzką zmierzającą do osiągnięcia zarobku, przy czym uznaje się za nią zarówno aktywność przynoszącą dochód (przynoszącą ubezpieczonemu bezpośrednią korzyść majątkową w postaci środków pieniężnych otrzymywanych wprost za jej wykonanie) lub z którą wiąże się tylko perspektywa otrzymania korzyści majątkowych, choćby nie była podjęta w celach zarobkowych, ale i aktywność podjętą w celu uzyskania zarobku (przychodu), choćby w rzeczywistości jej wykonanie przychodu nie przyniosło. Czynnik zarobkowy, powiązany z wykonywaniem pracy, kieruje uwagę na aspekt zawodowy, czyli pracę mającą cechy stałego, regularnego dostarczania środków utrzymania. Jednocześnie w piśmiennictwie podkreśla się, że „praca zarobkowa” nie może być utożsamiana z celem przyświecającym osobie korzystającej z zasiłku chorobowego (motywacją ubezpieczonego). Zarobkowość wiąże się z działalnością „beneficjenta pracy”, należy ją oceniać w płaszczyźnie skutku. Tym samym dla zastosowania sankcji z art. 17 ustawy zasiłkowej nie ma potrzeby wykazania, że ubezpieczony działał w celu uzyskania przysporzenia.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy wskazać że wnioskodawczyni z tytułu świadczonej umowy zlecenia otrzymywała za każdy miesiąc w okresie czerwiec – sierpień 2024 r. kwotę 1.221 zł. Należy pamiętać, że wynagrodzenie to otrzymywała w zamian za czynności wykonywane średnio przez 14-18 godzin w miesiącu. Nadto, w ocenie Sądu Rejonowego, skoro powódka w okresie orzeczonej niezdolności do pracy podejmowała tego rodzaju wysiłki organizacyjne jak wynikają z ustalonego stanu faktycznego, to dla wnioskodawczyni musiała być to kwota znacząca w domowym budżecie.

W razie wystąpienia ryzyka niezdolności do pracy wskutek choroby ubezpieczony ma obowiązek powstrzymania się od wszelkich czynności wykonywanych zawodowo, ponieważ to świadczenia z ubezpieczenia chorobowego społecznego mają rekompensować brak możliwości uzyskiwania dochodów. Za niedopuszczalne uznaje się zaś pobieranie takich świadczeń (połączone z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za okresy choroby) w razie uzyskiwania przez ubezpieczonego dochodów z kontynuowanej działalności, nawet gdyby polegało to na wykonywaniu czynności w istotny sposób nieobciążających jego organizmu. Utratę prawa do zasiłku chorobowego powoduje wykonywanie pracy zarobkowej o jakimkolwiek charakterze, w szczególności bez znaczenia jest wpływ tej pracy na stan zdrowia ubezpieczonego, to, czy był on pozytywny, neutralny czy negatywny. Ustawodawca odwołuje się do celu zwolnienia od pracy jedynie w odniesieniu do przesłanki niewłaściwego wykorzystywania zwolnienia. Może to oznaczać, że wykonywanie pracy zarobkowej nie musi być niezgodne z celem zwolnienia od pracy. Przy takim podejściu okoliczność związku pracy zarobkowej z procesem powrotu do zdrowia ubezpieczonego pozostaje indyferentna prawnie. W konsekwencji w orzecznictwie przyjęto np., że wykonywanie przez pracownika nawet sporadycznej i, jakby się wydawało na pierwszy rzut oka, nieobciążającej pracy podczas zwolnienia lekarskiego skutkuje obowiązkiem zwrotu zasiłku chorobowego.

W ocenie Sądu ustalone w toku niniejszego postępowania okoliczności i ustalone czynności jakie były w spornym okresie wykonywane przez wnioskodawczynię, stanowiły realizację łączącej ubezpieczoną ze (...) S.A. umowy zlecenia. Powierzenie pracy małżonkowi ubezpieczonej w ocenie Sądu nie oznacza nie wykonywania przez nią pracy zarobkowej. Ubezpieczona w okresie orzeczonej na okres od dnia 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. niezdolności do pracy swoim zachowaniem (działaniem) dążyła do realizacji zapisów umowy zlecenia i otrzymania z tego tytułu wynagrodzenie, które jak wykazało postępowanie dowodowe otrzymała. To ubezpieczona była beneficjentem wypłaconych przez środków przez Zleceniodawcę za realizacji umowy zlecenie. Na konto bankowe E. I. (1) spółka (...) S.A przelała wynagrodzenie za miesiąc czerwiec 2024 r. w kwocie 1.221,00 zł, za miesiąc lipiec 2024 r. w kwocie 1.221, 00 zł , za miesiąc sierpień 2024 r. w kwocie 1.221, 00 zł. Do powyższych wypłat doszło na podstawie przedłożonych przez ubezpieczoną rejestrów godzin realizacji pracy, które własnoręcznie wypełniała i podpisywała, a następnie przekazywała na koniec każdego miesiąca F. E. (1). Wskazać należy, że L. I. (2) pomimo wykonywania obowiązków ubezpieczonej nie otrzymał wynagrodzenia za okres od 12 czerwca do 31 sierpnia 2024 r.

Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Sądu w okresie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczona tj. od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. wykonywała czynności w ramach łączącej jej z (...) S.A. umowy zlecenia i osiągnęła z tego tytułu wynagrodzenie w związku z czym wypłacony jej zasiłek chorobowy był świadczeniem nienależnie pobranym.

Jednocześnie, Sąd Rejonowy stoi na stanowisku, że działania ubezpieczonej w postaci organizowania mężowi L. I. (1) dostępu do pomieszczeń biurowych w budynku przy ul. (...) we A., każdorazowego przejazdu z mężem do tych biur, wypełnianiu listy godzin przepracowanych i przekazywaniu ich F. E. (1) stały w sprzeczności z celem zwolnienia lekarskiego w zakresie w jakim cel zwolnienia lekarskiego rozumieć jako powstrzymywanie się od pracy z powodu braku możliwości jej wykonywania. Działania ubezpieczonej w spornym okresie wskazywały natomiast, że podejmowała ona szereg czynności mających na celu uzyskanie wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia, pomimo, że wypłacono jej za ten okres zasiłek chorobowy, czyli świadczenie, który utracony zarobek (wnioskodawczyni do końca sierpnia 2024 r. znajdowała się w okresie wypowiedzenia) miał rekompensować.

Stosownie natomiast do art. 84 ust. 1 ustawy systemowej, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia (art. 84 ust. 2 ustawy systemowej).

Przyjmuje się, że ustanowiona w art. 17 ustawy zasiłkowej sankcja utraty prawa do zasiłku chorobowego nie wymaga i nie zależy od uprzedniego pouczenia ubezpieczonego o braku prawa do tego świadczenia, które niezdolna do pracy lub pozarolniczej działalności osoba ubezpieczona na ogół nabywa zgodnie z prawem, tyle że następnie z mocy ustawy (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej) może je utracić za cały okres zwolnienia lekarskiego, jeżeli w tym okresie wykonuje przeciwwskazane prace zarobkowe lub pozarolniczą działalność. Takie okoliczności ustala się w trybie określonym w art. 68 ustawy zasiłkowej podczas kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich, a wypłacone zasiłki chorobowe pobrane w okolicznościach, o których między innymi mowa w art. 17 tej ustawy, stanowią świadczenie nienależnie pobrane (utracone), które podlega ściągnięciu lub egzekucji w trybie art. 66 ust. 2 i 3 tej ustawy (wyroki SN z 12.09.2018 r., III UK 124/17, LEX nr 2549437; z 20.08.2019 r., II UK 76/18, OSNP 2020/8/85; z 29.01.2019 r., III UK 11/18, LEX nr 2618556).

Odnosząc się do powyższego, w ocenie Sądu Rejonowego jest rzeczą powszechnie wiadomą, że w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, osoba zwolniona od wykonywania pracy z powodu choroby nie powinna wykonywać pracy, czy innych czynności mających na celu osiągnięcie dochodu. Utratę dochodu z powodu niezdolności do pracy rekompensuje ubezpieczonemu zasiłek chorobowy. Zakaz łączenia pobierania świadczenia chorobowego z wykonywaniem pracy zarobkowej ma charakter intuicyjny i racjonalny. Osoba świadcząca pracę zarobkową, pobierająca równolegle zasiłek, pobiera niezgodnie z prawem świadczenie, którego celem jest rekompensata utraconych dochodów z tytułu czasowej niezdolności do pracy.

W niniejszej sprawie, w związku ze stwierdzeniem wykonywania przez ubezpieczoną w okresie orzeczonej niezdolności do szeregu czynności mających na celu osiągnięcie zarobku uznać należało, że świadczenie pobrane przez ubezpieczoną w okresie od 23 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. było pobrane nienależnie, w związku z czym organ rentowy zasadnie zobowiązał ją do zwrotu należności. Ubezpieczona dokonała wyboru wykonywania pracy zarobkowej – podejmowania wielu systematycznych czynności mających na celu osiągnięcie wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia, przy jednoczesnym korzystaniu ze świadczenia chorobowego, które to zachowanie narusza podstawowe zasady systemu zabezpieczenia społecznego.

Sąd Rejonowy nie dopatrzył się jednocześnie, aby uzasadnione były zarzuty stawiane przez wnioskodawczynię zaskarżonej decyzji. W szczególności w ocenie Sądu Rejonowego już na etapie rozpoznania sprawy przez organ rentowy dokonano w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych. Organ rentowy prawidłowo zakwalifikował zachowanie wnioskodawczyni i zastosował do niego przepisy art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (mylnie określany w zarzutach odwołania jako art. 83 tej ustawy). Brak natomiast podstaw do uznania aby brak wypowiedzenia się przez wnioskodawczynię co do materiału zebranego przez organ rentowy przed wydaniem zaskarżonej decyzji mógł rzutować na jej merytoryczną poprawność.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ §1 k.p.c. w punkcie II. sentencji wyroku oddalił odwołanie.

W punkcie III. sentencji wyroku z kolei orzeczono, że nieuiszczone koszty sądowe w sprawie dotyczącej odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w we A. dnia 16 października 2025 r. przejmuje się na rachunek Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2024.959 t.j. z dnia 2024.06.28), strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Zgodnie zaś z art. 98 u.k.s.c., w toku postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych wydatki ponosi Skarb Państwa.