Wyrok z 1 kwietnia 2026, sygn. IV U 273/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 kwietnia 2026 roku

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Motyczyńska

Protokolant: Magdalena Kubiak - Myśliwek

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 roku we Wrocławiu

sprawy z odwołania V. O.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w O.

z dnia 31 stycznia 2025 r., znak (...) (...) (...) (...) (...),

o zasiłek chorobowy

I.  zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w O. z dnia 31 stycznia 2025 r., znak (...) (...) (...) (...) (...), w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu V. O. prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 stycznia 2025 r. do dnia 14 lutego 2025 r.;

II.  zalicza koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt IV U 273/25

UZASADNIENIE

Wnioskodawca V. O. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w O. z dnia 31 stycznia 2025 r., znak (...) (...) (...) (...) (...), domagając się jej zmiany poprzez przyznanie mu prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 stycznia do dnia 14 lutego 2025 r.

Uzasadniając swoje odwołanie ubezpieczony podniósł, że organ rentowy odmawiając mu prawa do zasiłku chorobowego nie uwzględnił jego wyjaśnień w zakresie nieobecności w miejscu zamieszkania. Zaznaczył, że dowód osobisty był mu niezbędny m.in. celem zarejestrowania się w przychodni do lekarza lub na badania.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględnienia.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że nie uznał wyjaśnień wnioskodawcy, gdyż ubezpieczony niezdolny do pracy z powodu choroby może wykonywać jedynie zwykłe czynności życia codziennego oraz czynności związane z jego stanem zdrowia. Zdaniem ZUS, osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim nie powinna m.in. załatwiać spraw w urzędach.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

Wnioskodawca V. O. urodził się w (...) Do dnia 30 listopada 2024 r. pozostawał zatrudniony u płatnika L. (...) (...) (...) na stanowisku operatora linii manganowej.

Dowód: - okoliczności bezsporne,

- przesłuchanie ubezpieczonego, e-protokół rozprawy z dn. 04.06.2025 r., protokół skrócony k. 23.

Ubezpieczony pozostawał niezdolny do pracy z powodu choroby w okresie od dnia 2 stycznia 2025 r. do dnia 14 lutego 2025 r. i wystąpił do ZUS o zasiłek chorobowy za ten okres po ustaniu w dniu 1 grudnia 2024 r. ubezpieczenia chorobowego.

W zaświadczeniu lekarskim (...) seria ZG nr (...) wystawionym ubezpieczonemu na ww. okres jako jego adres wskazano ul. (...), (...) – (...) L..

Dowód: - zaświadczenie lekarskie (...) z dn. 30.12.2024 r. w aktach organu rentowego,

- wniosek o zasiłek chorobowy z dn. 06.01.2025 r. w aktach organu rentowego.

Organ rentowy próbował przeprowadzić w dniu 10 stycznia 2025 r. kontrolę prawidłowości wykorzystywania przez wnioskodawcę zwolnienia lekarskiego. W trakcie kontroli o godzinie 13:05 w miejscu zamieszkania ubezpieczonego wskazanego w zaświadczeniu lekarskim (...) nie zastano go.

ZUS zwrócił się do ubezpieczonego o udzielenie wyjaśnień przyczyn nieobecności pod wskazanym przez niego adresem w dniu 10 stycznia 2025 r.

W piśmie z dnia 13 stycznia 2025 r. ubezpieczony wytłumaczył, że w tym dniu był w Urzędzie Pracy celem zarejestrowania się jako osoba bezrobotna, gdyż w systemie w przychodni widniał jako osoba nieubezpieczona. W kolejnym piśmie z dnia 20 stycznia 2025 r. ubezpieczony wyjaśnił, że w dniu kontroli o godzinie 12:08 osobiście złożył w Urzędzie Miejskim we L. przy ul. (...) wniosek o wydanie dowodu osobistego, a następnie dokonał zakupów spożywczych.

Dowód: - zaświadczenie z dn. 23.01.2025 r., k. 6,

- wydruk z systemu ZUS w aktach organu rentowego,

- pismo ubezpieczonego z dn. 13.01.2025 r. w aktach organu rentowego,

- pismo ubezpieczonego z dn. 20.01.2025 r. w aktach organu rentowego,

- pismo z dn. 21.02.2025 r. w aktach organu rentowego,

- przesłuchanie ubezpieczonego, e-protokół rozprawy z dn. 04.06.2025 r., protokół skrócony k. 23.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2025 r., znak (...) (...) (...).2025-ZAS, organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 stycznia do dnia 14 lutego 2025 r.

W uzasadnieniu wskazano, że zaświadczenie lekarskie stwierdzające niezdolność do pracy wnioskodawcy w okresie od dnia 30 grudnia 2024 r. do dnia 14 lutego 2025 r. zostało poddane kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy zgodnie z jego celem. W dniu 10 stycznia 2025 r. pracownicy ZUS nie zastali ubezpieczonego w miejscu jego zamieszkania. Z tego powodu organ rentowy zwrócił się do wnioskodawcy o udzielenie wyjaśnień na temat przyczyn nieobecności. Ubezpieczony podał, że załatwiał sprawy w Urzędzie Pracy i Urzędzie Miasta. Wskazane wyjaśnienia nie zostały przez ZUS uwzględnione i uznał on, że zwolnienie lekarskie było przez ubezpieczonego wykorzystywane niezgodnie z jego celem. Zdaniem organu rentowego ubezpieczony niezdolny do pracy z powodu choroby może wykonywać jedynie zwykłe czynności życia codziennego oraz czynności związane z jego stanem zdrowia. Osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim nie powinna m.in. załatwiać spraw w urzędach.

Dowód: - decyzja ZUS z dn. 31.01.2025 r. w aktach organu rentowego.

U ubezpieczonego rozpoznano stan po urazie wielomiejscowym w wyniku pobicia w dniu 2 października 2024 r.

Z ortopedycznego punktu widzenia wizyta wnioskodawcy w Urzędzie Miejskim we L. celem złożenia wniosku o wydanie dowodu osobistego w dniu 10 stycznia 2025 r., tj. poza miejscem jego zamieszkania nie utrudniła jego leczenia i rekonwalescencji i nie przyczyniła się do przedłużenia jego niezdolności do pracy.

Dowód: - opinia biegłego ortopedy z dn. 25.01.2026 r., k. 46 – 48,

- dokumentacja medyczna, k. 29 – 39.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje.

Odwołanie jako zasadne podlegało uwzględnieniu.

W niniejszej sprawie ubezpieczony V. O. domagał się zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w O. z dnia 31 stycznia 2025 r., znak (...) (...) (...) (...) (...), poprzez przyznanie mu prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 stycznia do dnia 14 lutego 2025 r. Z kolei organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.

Tytułem wstępu należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 501, 1083, z 2026 r. poz. 26; dalej jako ustawa zasiłkowa) świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, 863, 1243 i 1615; dalej jako ustawa systemowa).

W myśl art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego (art. 7 pkt 1 ustawy zasiłkowej).

Ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, czy ubezpieczony winien zostać pozbawiony prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres orzeczonej niezdolności do pracy w oparciu o art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

W myśl cytowanego przepisu ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Przepis ten niewątpliwie spełnia funkcję represyjną, albowiem ma on na celu ograniczenie wypłacania świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zabezpieczenie prawidłowości przebiegu leczenia koniecznego dla odzyskania przez pracownika zdolności do pracy. Nadto przepis ten zawiera dwie odrębne i samodzielne przesłanki – spełnienie jednej z nich jest wystarczające do pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego.

Ustawodawca nie zdefiniował wyrażenia „działalność zarobkowa”, nie jest możliwe ustalenie treści normatywnej tego wyrażenia również na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W doktrynie wskazuje się, że wyrażenie to powinno być rozumiane szeroko, co oznacza „że w sensie rodzajowym wchodzi tu w grę każda praca (działalność) zarobkowa mogąca stanowić źródło dochodów” (H. Pławucka, Glosa do uchwały SN z 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01, LexPolonica nr 352271, OSP 2002, nr 12, s. 599, za: Darmorost, Elżbieta. Art. 13. W: Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2012).

Sąd Najwyższy na tle aktualnego stanu prawnego ukształtowanego ustawą zasiłkową wielokrotnie wypowiadał się na temat tego, w jakich okolicznościach ubezpieczony zostaje z mocy prawa pozbawiony prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W szczególności w wyroku z dnia 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 370/04, OSNP 2005 nr 21, poz. 342) przyjął, że pracą zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, jest każda aktywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolnicza działalność gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozostającego na zwolnieniu lekarskim. Jedynie sporadyczna, incydentalna, wymuszona okolicznościami aktywność zawodowa (np. udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej) może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt II UK 44/06, OSNP 2007 nr 19 – 20, poz. 295; z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt III UK 71/09, LEX nr 585848). W orzecznictwie ponadto zauważa się, że w pewnych przypadkach wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowadzoną działalnością może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy – np. wykonywanie formalnoprawnych czynności, do jakich zobowiązany jest ubezpieczony jako pracodawca (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2003 r., sygn. akt II UK 76/03 , OSNP 2004 nr 14, poz. 247) czy podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych, sporządzonych przez inną osobę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., sygn. akt II UKN 710/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 498).

Podkreślenia wymaga, że także przesłanka wykorzystywania zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem oznaczona została w powołanym przepisie bardzo ogólnie, co może powodować trudności w ocenie poszczególnych zachowań ubezpieczonego podejmowanych przez niego w okresie stwierdzonej niezdolności do pracy. Niewątpliwie wykorzystywaniem zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia będzie zawsze wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy, a zatem proces leczenia i rekonwalescencję (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 338). Niemniej jednak w każdym przypadku, dokonując oceny zachowań ubezpieczonego, winny być uwzględnione okoliczności danego przypadku, ich ewentualny wpływ na proces leczenia oraz stan świadomości ubezpieczonego co do skutków podejmowanych przez niego działań. Nie budzi bowiem wątpliwości, że nie wszystkie czynności podejmowane w okresie orzeczonej niezdolności do pracy mogą być kwalifikowane jako czynności niezgodne z celem zwolnienia. Celem zwolnienia lekarskiego jest niewątpliwie odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, w konsekwencji czego winien on postępować zgodnie z zaleceniami lekarskimi i ustalonym leczeniem (np. przyjmować leki), a także unikać sytuacji mogących przedłużyć proces leczenia.

W ocenie Sądu pozbawienie wnioskodawcy w niniejszej sprawie prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres było nieuzasadnione.

Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie ubezpieczony w okresie trwania orzeczonej niezdolności do pracy nie wykonywał pracy zarobkowej. Rolą Sądu było ustalenie czy aktywność podjęta przez ubezpieczonego w dniu 10 stycznia 2025 r. w postaci wizyt w Urzędzie Miejskim i Urzędzie Pracy oraz dokonanie zakupów spożywczych była sprzeczna z celem wystawionego zwolnienia lekarskiego.

W ocenie Sądu sama wizyty w urzędach celem załatwienia koniecznych i niezbędnych spraw (jak złożenie wniosku o dowód osobisty czy rejestracja bezrobotnego) nie skutkuje automatycznym odebraniem prawa do spornego zasiłku. Należało bowiem ustalić, czy wykonanie tej czynności było wykorzystywaniem zwolnienia sprzecznie z jego celem, czy mogło skutkować wydłużeniem okresu niezdolności do pracy i utrudnić powrót do zdrowia.

Stwierdzenie okoliczności istotnych dla rozpoznania niniejszej sprawy wymagało wiadomości specjalnych i musiało znaleźć oparcie w dowodzie z opinii biegłego sądowego. Pełne wyjaśnienie spornych okoliczności wymagało bowiem wiadomości specjalnych, jakimi Sąd nie dysponował.

W związku z powyższym, na okoliczność ustalenia, czy wizyta wnioskodawcy w Urzędzie Miejskim we L. celem złożenia wniosku o wydanie dowodu osobistego w dniu 10 stycznia 2025 r., tj. poza miejscem jego zamieszkania mogła utrudnić leczenie i rekonwalescencję wnioskodawcy i przyczynić się do przedłużenia jego niezdolności do pracy, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego lekarza ortopedy.

Biegły ortopeda rozpoznał u ubezpieczonego stan po urazie wielomiejscowym w wyniku pobicia w dniu 2 października 2024 r.

W ocenie biegłego z ortopedycznego punktu widzenia wizyta wnioskodawcy w Urzędzie Miejskim we L. celem złożenia wniosku o wydanie dowodu osobistego w dniu 10 stycznia 2025 r., tj. poza miejscem jego zamieszkania nie utrudniła jego leczenia i rekonwalescencji i nie przyczyniła się do przedłużenia jego niezdolności do pracy. Biegły podkreślił, że brak ważnego dowodu osobistego wnioskodawcy mógł utrudnić dalsze leczenie w przypadku konieczności zweryfikowania danych wnioskodawcy na podstawie aktualnego dowodu osobistego przed wizytą kontrolną u lekarza prowadzącego leczenie. Oznacza to, że wizyta wnioskodawcy w Urzędzie Miejskim we L. celem złożenia wniosku o wydanie dowodu osobistego była konieczna w celu umożliwienia mu dalszego leczenia.

Według biegłego negowanie konieczności posiadania aktualnego dowodu osobistego wnioskodawcy przez ZUS jest całkowicie niezrozumiałe.

Biegły podkreślił - w oparciu o własne doświadczenie zawodowe – że w jego pracy kilkukrotnie zmuszony był odmówić wypisania zaświadczenia lekarskiego pacjentowi z powodu braku posiadania ważnego dowodu osobistego podczas wizyty w gabinecie specjalistycznym.

W związku z powyższym, w ocenie biegłego zasadne jest podważenie zaskarżonego orzeczenia ZUS. Według biegłego brak było podstaw do powołania w sprawie innych biegłych.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym opinii biegłego, Sąd z całą stanowczością stwierdził, iż ubezpieczony nie podejmował żadnych działań, które utrudniałyby mu proces leczenia i rekonwalescencji, ani nie wykorzystał zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem. Wręcz przeciwnie – ubezpieczony składając wniosek o wydanie nowego dowodu osobistego podjął działania umożliwiające mu korzystanie z dalszego leczenia. Nie ulega wątpliwości, że brak ważnych i aktualnych dokumentów potwierdzających tożsamość ubezpieczonego może znacznie utrudnić, a nawet uniemożliwić skorzystanie przez niego usług leczniczych.

Podjęte przez ubezpieczonego czynności należało w ocenie Sądu uznać za życiowo uzasadnione.

Podobnie, nie można za przedłużającą leczenie i proces rekonwalescencji uznać krótkiej wizyty ubezpieczonego w Urzędzie Pracy w związku z wyjaśnieniem okoliczności dotyczących jego ubezpieczenia.

W konsekwencji stwierdzić należało, że ubezpieczonemu przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za sporny okres.

Stan faktyczny sprawy w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia Sąd ustalił na podstawie niekwestionowanych przez żadną ze stron dokumentów, wiarygodnego przesłuchania ubezpieczonego i opinii biegłego ortopedy. Sąd w ramach zastrzeżonej dla niego swobody decyduje, czy ma możliwość oceny dowodu w sposób pełny i wszechstronny, czy jest w stanie prześledzić jego wyniki oraz - mimo braku wiadomości specjalnych - ocenić rozumowanie, które doprowadziło biegłego do wydania opinii. Sąd czyni to zapoznając się z całością opinii, tj. z przedstawionym w niej materiałem dowodowym, wynikami badań przedmiotowych i podmiotowych. Wszystko to, a nie tylko końcowy wniosek opinii, stanowi przesłanki dla uzyskania przez sąd podstaw umożliwiających wyjaśnienie sprawy.

W ocenie Sądu wydana w sprawie opinia biegłego jest rzetelna, jasno uzasadniona, logiczna, konsekwentna i wyczerpująca, a nadto prawidłowo oparta na dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Sąd w pełni podzielił dokonane w niej przez biegłego ustalenia, uznając że nie ma podstaw do zanegowania prezentowanego przez biegłego stanowiska.

Zgodnie z art. 286 k.p.c. Sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może też w razie potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. Samo niezadowolenie stron z opinii biegłych nie uzasadnia jednak zażądania dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. Sąd, w ramach zastrzeżonej dla niego swobody, decyduje, czy ma możliwość oceny dowodu w sposób pełny i wszechstronny, czy jest w stanie prześledzić jego wyniki oraz - mimo braku wiadomości specjalnych - ocenić rozumowanie, które doprowadziło biegłego do wydania opinii. Sąd czyni to zapoznając się z całością opinii, tj. z przedstawionym w niej materiałem dowodowym, wynikami badań przedmiotowych i podmiotowych. Wszystko to, a nie tylko końcowy wniosek opinii, stanowi przesłanki dla uzyskania przez sąd podstaw umożliwiających wyjaśnienie sprawy.

W niniejszej sprawie żadna ze stron nie wniosła zastrzeżeń do opinii biegłego ortopedy. W konsekwencji Sąd uznał opinię biegłego sporządzoną w niniejszej sprawie za w pełni wiarygodną, podzielając dokonane w niej ustalenia i uznając że nie ma podstaw do zanegowania prezentowanego przez biegłego stanowiska ani uzupełniania opinii.

Wyjaśnienia samego ubezpieczonego Sąd również uwzględnił, gdyż były szczegółowe, wiarygodne i w pełni korespondujące z pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym. Sąd uznał zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający dla rozstrzygnięcia, ponadto zaś organ rentowy nie wnosił żadnych dalszych wniosków dowodowych w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., w punkcie I sentencji wyroku zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w O. z dnia 31 stycznia 2025 r., znak (...) (...) (...) (...) (...), w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 stycznia do dnia 14 lutego 2025 r.

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Zgodnie zaś z art. 98 u.k.s.c., w toku postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych wydatki ponosi Skarb Państwa. W związku z powyższym w punkcie II sentencji wyroku Sąd zaliczył koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.