Wyrok z 13 maja 2026, sygn. III Ca 1193/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion-Hajduk

po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. w I.

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w G.

przeciwko Ł. Ł.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej

z dnia 16 września 2025 r., sygn. akt I C 883/24

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od powódki na rzecz pozwanego 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od prawomocności postanowienia o kosztach

SSO Magdalena Balion - Hajduk

Sygn. akt III Ca 1193/25

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Rudzie H. wyrokiem z 16 września 2025 roku oddalił powództwo (...) Spółki Akcyjnej w G. przeciwko Ł. Ł. o zapłatę 22 776,21 zł z umownymi odsetkami w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 22 marca 2024 r. oraz orzekł o kosztach procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że 11 maja 2022 r. pozwany zawarł z powódką umowę pożyczki gotówkowej nr (...). Zgodnie z postanowieniami umowy całkowita kwota pożyczki wynosiła 9500 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty wyniosła 24 588 zł. W związku z zawarciem umowy powódka pobrała opłatę przygotowawczą w kwocie 340 zł, prowizję pośrednika finansowego w kwocie 1229 zł oraz prowizję dla pożyczkodawcy w wysokości 7931 zł. Do dyspozycji pozwanego została przekazana kwota 9000 zł. Pożyczka miała zostać spłacona w 36 miesięcznych ratach po 683 zł każda. Pożyczka została oprocentowana stałym oprocentowaniem umownym w wysokości 17,45 % w skali roku.

Zgodnie z punktem 4.1 umowy w razie niespłacenia w terminie poszczególnych rat lub ich części niespłacona kwota staje się zadłużeniem przeterminowanym, od którego pożyczkodawca nalicza odsetki za opóźnienie za każdy dzień w wysokości rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego równego stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie (art. 481 § 2 ¹ k.c.).

Pozwany spłacał raty powyższej pożyczki. Około sierpnia 2023 r. pogorszeniu uległ stan zdrowia pozwanego i musiał podjąć rehabilitację na własny koszt oraz przerwać aktywność zawodową i utrzymywać się ze świadczenia rentowego. Powódka domagała się od pozwanego spłaty kolejnych rat. Do domu pozwanego w tym celu przyjeżdżał przedstawiciel powódki G. F.. Pozwany prosił go o umożliwienie mu spłaty pożyczki w ratach poniżej 500 zł i zawarcie w tym celu stosownej ugody. Po kilku rozmowach na ten temat G. F. przyjechał do pozwanego z projektem nowej umowy pożyczki, a nie ugody dotyczącej spłaty dotychczasowej umowy pożyczki, czego pozwany nie był świadomy.

3 sierpnia 2023 r. pozwany zawarł z powódką umowę pożyczki gotówkowej nr (...). Zgodnie z postanowieniami umowy całkowita kwota pożyczki wynosiła 16 975 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty wynosiła 24 576 zł. Pożyczka została oprocentowana stałym oprocentowaniem umownym w wysokości 19,06 % w skali roku. Całkowity koszt pożyczki obejmował wyłącznie odsetki umowne w kwocie 7601 zł. Pożyczka została udzielona celem umożliwienia pożyczkobiorcy spłaty zobowiązania wymagalnego wobec pożyczkodawcy z umowy pożyczki gotówkowej z 11 maja 2022 r. nr (...).

Zgodnie z punktem 4.1 umowy w razie niespłacenia w terminie poszczególnych rat lub ich części niespłacona kwota staje się zadłużeniem przeterminowanym, od którego pożyczkodawca nalicza odsetki za opóźnienie za każdy dzień w wysokości rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego równego stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie (art. 481 § 2 ¹ k.c.).

Zabezpieczeniem zwrotu całego zadłużenia z tytułu zawartej umowy pożyczki, był wystawiony przez pozwanego weksel własny in blanco, który pozwany złożył do dyspozycji powódki wraz z deklaracją wekslową. Deklaracja upoważniała do wypełnienia weksla, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pozwanego do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania (punkt 8.2 umowy).

Pismem z 23 stycznia 2024 roku powódka wezwała pozwanego do zapłaty zaległych dwóch rat pożyczki wymagalnych 22 grudnia 2023 roku i 22 stycznia 2024 roku w łącznej wysokości 2012 zł w terminie 7 dni p/r wypowiedzenia umowy.

Pismem z 21 lutego 2024 roku powódka wypowiedziała pozwanemu umowę pożyczki oraz wypełniła podpisany przez pozwanego weksel in blanco na kwotę 22 776,21 zł.

Pozwany uiścił na rzecz powódki tytułem spłaty pożyczki łącznie kwotę 10 435 zł w okresie od 21 czerwca 2022 r. do 21 marca 2024 r.

Sąd Rejonowy wskazał, że roszczenie powódki wynika z zawartej umowy pożyczki, zabezpieczonej wekslem gwarancyjnym, a ponieważ weksel jedynie zabezpiecza wierzytelność cywilną, dłużnikowi przysługują przeciwko roszczeniu wekslowemu te wszystkie zarzuty, jakie mu przysługują przeciwko roszczeniu cywilnemu . Sąd w niniejszym postępowaniu zobligowany był do oceny zasadności żądania pozwu również w oparciu o łączący strony stosunek podstawowy, tj. zawartą umowę pożyczki.

Sąd uznał, że samo nieprzekroczenie wysokości maksymalnych kosztów pozaodsetkowych ustalonych w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, nie oznacza jeszcze, że wysokość tych kosztów została ustalona w sposób odpowiadający prawu.

Wprowadzenie do systemu prawnego art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, regulującego wysokość dopuszczalnych pozaodsetkowych kosztów pożyczki nie uniemożliwia odwoływania się do ogólnych zasad wynikających z kodeksu cywilnego (w szczególności art. 385 ¹ §1 k.c. i art. 58 k.c.). Celem powołanej wyżej normy (art. 36a u.k.k.) jest bowiem ochrona konsumentów przed nadmiernym obciążeniem finansowym w związku z kredytem konsumenckim (lichwą), a to wobec niewystarczających możliwości w ograniczeniu pobierania nadmiernych odsetek wynikających z art. 359 § 2 ¹ k.c. Jak się też podkreśla obowiązywanie art. 36a u.k.k. i nast. ma zapobiegać obchodzeniu przepisów o odsetkach maksymalnych, a w szczególności poprzez zastrzeganie na rzecz kredytodawcy różnego rodzaju wygórowanych opłat i prowizji.

Sąd Rejonowy podkreślił, że zastrzeżenie w umowie pożyczki, zawieranej zwłaszcza w obrocie konsumenckim, kosztów obciążających biorącego pożyczkę w postaci opłat, marż i prowizji w nadmiernej wysokości, nie mającej uzasadnienia w kosztach rzeczywiście poniesionych, trzeba ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powódka nie wykazała, że wprowadzenie prowizji w wysokości 7931 zł i prowizji pośrednika finansowego w wysokości 1229 zł, obok opłaty przygotowawczej w wysokości 340 zł znajduje odzwierciedlenie w realnie poniesionych przez nią kosztach związanych z realizacją pożyczki.

Zawarty w umowie zapis był dodatkowym źródłem dochodu pożyczkodawcy, na co ewidentnie wskazuje wysokość prowizji w odniesieniu do kwoty pożyczki.

Sąd I instancji uznał, że zastrzeżenie prowizji w wysokości wskazanej w umowie pożyczki łączącej strony jest nieważne na podstawie art. 58 § 2 k.c. jako czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, a także na podstawie art. 58 § 1 k.c. jako czynność zmierzająca do obejścia prawa.

Na podstawie art. 58 § 3 k.c. sąd uznał, że umowa pożyczki pozostaje w mocy, gdyż nieważnością dotknięte jest jedynie postanowienie dotyczące prowizji, a nie unormowania dotyczące świadczeń głównych.

Na gruncie umowy pożyczki świadczeniem głównym jest tylko i wyłącznie kwota pożyczki (art. 720 § 1 k.c.), przy czym z punktu widzenia pożyczkodawcy chodzi o udostępnienie określonych środków pieniężnych do korzystania, co dla pożyczkobiorcy jest równoznaczne z następczym obowiązkiem zwrotu po upływie ustalonego w umowie okresu. Pozostałe świadczenia, w tym wynagrodzenie pożyczkodawcy są świadczeniami ubocznymi. Sąd Rejonowy ocenił także postanowienia umowy pod kątem występowania klauzul abuzywnych, uznając że postanowienie dotyczące prowizji zgodnie z art. 385 ¹ k.c. stanowią niedozwolone postanowienia umowne, które kształtują obowiązki pozwanego – konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Zapisy umowy w zakresie prowizji zastrzeżonej na rzecz pożyczkodawcy i pośrednika nie wiążą pozwanego, a należności z nich wynikające nie przysługują pożyczkodawcy.

Na podstawie łączącej strony umowy pożyczki z 11 maja 2022 r. i art. 720 § 1 k.c. przy uwzględnieniu powyższych rozważań pozwany był zobowiązany do zapłaty kwoty przekazanej mu pożyczki wynoszącej 9000 zł oraz opłaty przygotowawczej w wysokości 340 zł i odsetek umownych. Pozwany uiścił na rzecz powódki tytułem spłaty pożyczki łącznie kwotę 10 435 zł.

W chwili zawierania umowy pożyczki z 3 sierpnia 2023 r. zadłużenie pozwanego z poprzedniej umowy pożyczki nie odpowiadało, w związku z abuzywnością postanowień dotyczących kosztów pożyczki kwocie wskazanej w umowie pożyczki w wysokości 16 975 zł jako całkowita kwota pożyczki i było znacznie niższe, a następnie zostało spłacone w całości, co spowodowało oddalenie powództwa.

Powódka w apelacji zarzuciła naruszenie prawa materialnego to jest

- art. 353 ¹ k.c. w związku z art. 9a ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim przez ingerencję przez sąd pierwszej instancji w treść stosunku umownego pomiędzy stronami w ten sposób, że sąd, działając bez podstawy prawnej dokonał ustalenia nowej wartości całkowitego kosztu pożyczki oraz nie wziął pod uwagę, że pozwany zawarł umowę kompensacyjną w celu spłaty poprzedniej umowy,

- art. 10 ustawy z 28 kwietnia 1936 roku prawo wekslowe w związku z art. 6 k.c. przez przyjęcie, że ciężar dowodu spoczywa na stronie powodowej w sytuacji, gdy powództwo zostało oparte na podstawie weksla in blanco, a tym samym sprawa zyskała charakter sprawy wekslowej, powodując, że obowiązek udowodnienia wadliwości weksla, niezgodności z deklaracją wekslową, czyli nieistnienia zobowiązania, bądź wykazania, że zobowiązanie nie opiewa na kwotę wskazaną w treści weksla zgodnie z zawartym przez strony porozumieniem obarcza stronę pozwaną,

- art. 720 k.c. przez brak zasądzenia zwrotu pożyczki w wysokości kwoty nominalnej pomimo zobowiązania do zwrotu kwoty,

-353 ¹ k.c. w związku z art. 65 k.c. w związku z punkt i 1.3 lit. b umowy nr (...) przez ingerencję w stosunek umowny strony i oddalenie powództwa w całości z uwagi na brak możliwości badania umowy kompensowanej pod kątem klauzul abuzywnych, podczas gdy umowa ta nie stanowiła podstawy dochodzenia roszczeń w niniejszym postępowaniu, a strony ustaliły stosunek zobowiązaniowy wedle swojego uznania,

- Art. 353 ¹ k.c. w związku z art. 359 § 1 k.c. i art. 65 k.c. w związku z punkt 1.2 umowy pożyczki przez nieuprawnioną ingerencję sądu w stosunek umowny stron i zmianę treści zobowiązania w zakresie odsetek umownych za opóźnienie i odmowy zasądzenia pełnej kwoty odsetek umownych,

oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, a to

- art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 10 prawa wekslowego w związku z art. 353 ¹ k.c. przez brak ustalenia, że weksel został niepoprawnie wypełniony, brak ustalenia, że wypłata pożyczki została całkowicie przekazana na spłatę wcześniej zawartej umowy, przez niezasądzenie zwrotu udzielonego kapitału w kwocie 15 453 zł ,co doprowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej,

- art. 321 § 1 w k.p.c. przez wyrokowanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu.

Powódka wniosła zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie kosztów za obie instancje ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do rozpoznania .

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd odwoławczy w całości podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji oraz przyjętą podstawę prawną rozstrzygnięcia obszernie cytowaną w pierwszej części uzasadnienia i unikając zbędnych powtórzeń przyjmuje je za własne. Podniesione zarzuty w apelacji nie są trafne.

Niniejszy proces miał charakter procesu wekslowego, do którego, w zakresie skutków materialnoprawnych mają zastosowanie szczególne rygory ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe ( Dz. U. z dnia 11 maja 1936 r., Nr 37, poz. 282).

Pozwany podniósł zarzuty dotyczące prawidłowości wypełnienia weksla, niezgodnie z treścią zobowiązania, w konsekwencji czego Sąd Rejonowy ocenił łączący strony stosunek podstawowy.

Odpowiedzialność pozwanego względem powoda wynika z ustawy o kredycie konsumenckim (Dz.U.2011.126.715), w której przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia kredytu konsumentowi, w zw. z art. 720 k.c., z którego wynika obowiązek zwrotu przez pożyczkobiorcę otrzymanych sum.

W niniejszej sprawie bezspornym było, że pozwany zawarł w powódką dwie umowy pożytki - pierwszą 11 maja 2022 roku, na podstawie której wypłacono mu kwotę 9000 zł, całkowita kwota do zapłaty wraz z opłatą przygotowawczą 340 zł, prowizją pośrednika 1229 zł, prowizją powódki (...) zł wyniosła 24 588 zł rozłożonych na 36 rat. Bezspornym jest również, że pozwany z tej umowy spłacił 10 435 zł. Z uwagi na trudności ze spłaceniem pozostałej kwoty pozwany zawarł za namową pośrednika powódki kolejną umowę pożyczki w dniu 3 sierpnia 2023 roku na kwotę 16 975 zł. Odsetki umowne z tej umowy wyniosły 7800 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty 24 576 zł. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zeznań pozwanego, jego intencją było zawarcie ugody z powódką celem umożliwienia mu spłaty pierwszej pożyczki i rozłożenie zadłużenia na niższe raty. Tymczasem, pomimo że powód spłacił 10 435 złotych z pierwszej umowy zaproponowano mu drugą, na podstawie której zobowiązany był w do zapłacenia kwoty 24 5760 zł. Pozwany dokonywał spłat z tytułu pierwszej umowy również po zawarciu drugiej umowy pożyczki, co wynika z przedstawionych dowodów wpłat. Należy podkreślić, że w chwili zawarcia umowy pożyczki z 3 sierpnia 2023 roku zadłużenie pozwanego z poprzedniej umowy nie odpowiadało kwocie wskazanej w umowie pożyczki z 3 sierpnia 2023 roku. Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił abuzywność prowizji pośrednika i prowizji powódki z umowy zawartej z 11 maja 2022 roku, w związku, z czym pozwany z tytułu tej umowy miał spłacić powódce 9000 zł wraz z opłatą przygotowawczą w wysokości 340 zł i odsetkami umownymi wynoszącymi 17,45%. Kwota ta miała być rozłożona na 36 rat, co daje miesięczną ratę 322,66 złotych, a całkowita kwota do zapłaty wraz z opłatą przygotowawczą i odsetkami wyniosła 11 955,76 zł. Skoro, jak ustalił Sąd Rejonowy pozwany spłacił 10 435 zł, to jego zadłużenie w z tej umowy wyniosło 1520,76 zł. Zawarcie kolejnej umowy w dniu 3 sierpnia 2023 roku, w której zobowiązał się do zapłaty kwoty 24 576 zł celem spłaty poprzedniego zadłużenia i kłopotach finansowych było nieracjonalne i wynikało z wprowadzenia w błąd przez przedstawiciela powódki, który prowadził z pozwanym rozmowy i ostatecznie przeszedł do jego domu, proponując mu zawarcie umowy objętej niniejszym postępowaniem. Ocena umowy zawartej 11 maja 2022 roku, mimo że nie była ona objęta żądaniem pozwu, okazała się konieczna celem ustalenia ważności umowy zawartej 3 sierpnia 2023 roku, na podstawie której powódka dochodzi swojego żądania, stąd zarzut naruszenia art. 321 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy uznał, że umowa objęta niniejszym postępowaniem w całości została zawarta pod wpływem błędu wywołanego przez powódkę i jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako nieuzasadnioną.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, obciążając powódkę kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w kwocie 1800 zł.

SSO Magdalena Balion-Hajduk