Wyrok z 22 stycznia 2026, sygn. I ACa 1361/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg

Protokolant: Edyta Sieja

po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa X. T., M. T. i K. H.

przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) Bank S.A. w upadłości
z siedzibą w A.

o ustalenie

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 3 lutego 2025 r., sygn. akt I C 376/21

oddala apelację.

Sygn. akt I ACa 1361/25

UZASADNIENIE

Wyrokiem częściowym z dnia 3 lutego 2025r. sygn. akt I C 376/21 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu ustalił, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 23 lipca 2007 roku zawartej pomiędzy powodami M. T., X. T. i K. H. a (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w I. - (...) Oddziałem w T., którego następcą prawnym jest (...) Spółka Akcyjna w upadłości z siedzibą w A. a to w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

W 2007 r. powodowie M. T. i X. T. chcieli wziąć kredyt na zakup mieszkania. W tym celu udali się do placówki oferującej wiele kredytów. Podczas pierwszego spotkania przedstawiono im oferty, w tym w złotych polskich oraz nowy produkt czyli kredyt we frankach szwajcarskich, który nie wymagał wkładu własnego, jego rata była niższa i był on na 20 lat. Powodom przekazano wówczas, że frank szwajcarski jest walutą stabilną, a także przedstawiono im symulację tego, jak kształtował się jego kurs rok wstecz. Powodom powiedziano również, że jest ryzyko kursowe, ale nie mają się czego obawiać. Przekazano im także, że jeżeli kurs franka wzrośnie to wzrośnie rata, a jeżeli spadnie to rata będzie niższa. Nie powiedziano im jednak co wtedy będzie się działo z kapitałem. Powodom nie przekazano również żadnych informacji na temat tego, co wpływa na wysokość oprocentowania kredytu. Wniosek o kredyt hipoteczny powodowie złożyli za pośrednictwem(...)

Kredytowana nieruchomość została zakupiona w celach mieszkaniowych powodów. Powodowie mieszkają w niej do chwili obecnej. Nigdy nie była w niej prowadzona działalność gospodarcza. W dacie zawierania umowy powódka M. T. pracowała jako pielęgniarka, powód pracował jako pracownik zespołu bezpieczeństwa, a powódka K. H. była rencistką. Powodowie podpisali oświadczenie, w którym wskazali, że po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym oraz ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej wnoszą o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej. W oświadczeniu tym zawarto różnego rodzaju sytuacje modelowe, mające charakter wyłącznie przykładowy. Symulacja przedstawiona powodom była korzystna jeśli chodzi o raty we frankach. Powodowie mogli odmówić podpisania oświadczenia o ryzyku kursowym, ale wówczas nie mogli wnioskować o kredyt walutowy. Powodowie zawarli w dniu 23 lipca 2007 z (...) Bank S.A. z siedzibą w I. - (...) Oddziałem w T. umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF.

Na podstawie tej umowy bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 81 831,24 zł indeksowanego kursem CHF. Przy założeniu, że uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzenia umowy równowartość kredytu wynosiłaby 37 331,77 CHF, rzeczywista równowartość zostanie określona po wypłacie kredytu. Kredytobiorcy oświadczyli, że są świadomi ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko (§ 1 ust. 1 umowy). Spłata kredytu miała nastąpić w 240 miesięcznych ratach równych kapitałowo- odsetkowych (§ 1 ust. 2 umowy).

Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzania umowy wynosiło 5,56 % w skali roku, na które składa się suma obowiązującej stawki DBCHF i stałej marży banku, która wynosi 3,05%. Kredytobiorcy oświadczyli, że są świadomi ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko (§ 1 ust. 3 umowy).

Rata kapitałowo-odsetkowa przy założeniu uruchomienia całości kredytu w dacie sporządzenia mniejszej umowy wynosiłaby równowartość 258,07 CHF. Rzeczywista wysokość rat odsetkowych lub rat kapitałowo-odsetkowych zostanie określona w harmonogramie spłat (§ 1 ust. 4 umowy).

Kredyt był przeznaczony na:

a)  w wysokości 75 000,00 zł na pokrycie części ceny nabycia nieruchomości opisanej w § 3 ust. 1 umowy na rachunek zbywcy,

b)  w wysokości 755,65 zł na uiszczenie opłaty z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w (...) (...) S.A.,

c)  w wysokości 1 636,62 zł na uiszczenie składki z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty wartości nieruchomości,

d)  w wysokości 469,16 zł na pokrycie składek ubezpieczeniowych, o których mowa w § 4 ust. 1 umowy,

e)  w wysokości 3 500,00 zł na pokrycie opłaty notarialnej na rachunek kredytobiorcy,

f)  w wysokości 224,32 zł na uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu,

g)  w wysokości 245,49 zł na uiszczenie składki z tytułu Pakietowego Ubezpieczenia na wypadek odmowy ustanowieni hipoteki.

Stosownie do treści § 3 umowy zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka kaucyjna na rzecz banku w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu na nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny nr (...), o pow. 24,25 m ² położony w G. przy ul. (...), dla którego prowadzona jest KW nr (...), a także ubezpieczenia, cesja na rzecz banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia nieruchomości i weksel in blanco.

W § 6 ust. 1 umowy zawarto definicję Bankowej Tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz Indeksowanych kursem walut, zwanej Tabelą Kursów wskazując, że jest to sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana jest o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy.

Stosownie do § 7 umowy wysokość rat odsetkowych miała zostać określona w harmonogramie spłat, który miał zostać doręczony w dniu uruchomienia poszczególnych transz w przypadku kredytu transzowego, zaś wysokość rat kapitałowo-odsetkowych miała zostać określona w harmonogramie spłat po wypłacie całości kredytu. Harmonogramy te stanowiły integralną część umowy.

Zgodnie z § 9 ust. 2 umowy w dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków będzie przeliczana do CHF według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów - obowiązującego w dniu uruchomienia środków.

W myśl § 10 ust. 3 umowy wysokość zobowiązania kredytobiorców miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażanej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF - obowiązującego w dniu spłaty.

Sposób i terminy zarachowania spłat określał Regulamin (§ 10 ust. 7 umowy).

Zgodnie z § 13 ust. 1 oprocentowanie kredytu było zmiennie i ulegało zmianie w pierwszym dniu najbliższego miesiąca po ostatniej zmianie indeksu DBCHF.

Umowa nie podlegała rygorowi ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 r. (Dz.U. z 18 września 2001 r.) - § 1 ust. 9 umowy.

Zgodnie z § 2 Regulaminu Kredytu Hipotecznego (...) obowiązującego od 02 sierpnia 2004 r. Bankowa tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz Indeksowanych kursem walut, zwana Tabelą Kursów sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana jest o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy.

W myśl § 14 Regulaminu oprocentowanie kredytu udzielonego w złotych indeksowanego do waluty obcej jest zmienne i ulega zmianie w pierwszym dniu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu DBD (dla kredytu indeksowanego do dolara amerykańskiego), DBF (dla kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego).

Indeks DBD/DBF dla każdego miesiąca oblicza się jako średnią arytmetyczną stawek LIBOR 3m, obowiązujących w dniach roboczych w okresie liczonym od 26 dnia miesiąca, poprzedzającego miesiąc ostatni do 25 dnia miesiąca poprzedzającego zmianę.

W przypadku, gdy 26 dzień miesiąca jest dniem wolnym od pracy, średnia stawek LIBOR 3m obliczana jest od najbliższego dnia roboczego następującego po tym w przypadku, gdy 25 dzień miesiąca jest dniem wolnym od pracy, średnia stawek LIBOR 3m obliczana jest do najbliższego dnia roboczego, poprzedzającego ten dzień.

Stosownie do § 16 ust. 4 Regulaminu w przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej, bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności całego kredytu, dokonuje przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez bank w Tabeli Kursów. Poczynając od dnia przewalutowania bank pobiera od wymagalnego kapitału karne odsetki w wysokości 2-krotności oprocentowania kredytów udzielanych w PLN (nie indeksowanych do waluty obcej) przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika DBPLN oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy.

Zgodnie z § 19 ust. 5 Regulaminu w przypadku kredytu indeksowanego w walucie obcej, kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów z dnia wpływu środków.

Na podstawie § 21 ust. 5 Regulaminu w przypadku kredytu indeksowanego do obcej waluty prowizja za wcześniejszą spłatę, przeliczona jest według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów z dnia realizacji wcześniejszej spłaty.

Kredyt został wypłacony powodom w dniu 03 sierpnia 2007 r. w wysokości 81 831,24 zł po kursie kupna z tego dnia (1 CHF = 2,2280 PLN) i przeliczony na kwotę 36 728,57 CHF.

17 kwietnia 2014 r. powodowie podpisali aneks do umowy kredytu z 23 lipca 2007 r., zgodnie z którym od jego wejścia w życie spłata kredytu miała następować po kursie sprzedaży NBP obowiązującym w dniu poprzedzającym dzień wpływu środków na rachunek spłaty.

Prowizja za zawarcie aneksu wynosiła 2 891,50 zł i została doliczona do kapitału kredytu.

W dniu 04 stycznia 2010 r. nastąpiło przejęcie (...) Bank S.A. z siedzibą w I. (spółka przejmowana) przez (...) Bank S.A. z siedzibą w A. (spółka przejmująca), a następnie zmiana nazwy (...) S.A. z siedzibą w A. na (...) Bank S.A (nr KRS: (...)). Następnie w dniu 01 czerwca 2012 r. nastąpiło połączenie poprzez przeniesienie całego majątku spółki (...) S.A. z siedzibą w A. (nr KRS (...)) na spółkę (...) S.A. z siedzibą w A. (nr KRS (...)) i jednoczesna zmiana nazwy (...) Bank S.A. z siedzibą w A. na (...) Bank S.A. z siedzibą w A. (nr KRS:(...)). Kolejno w dniu 01 sierpnia 2018 r. doszło do połączenia (...) S.A z siedzibą w A. (nr KRS:(...)) z (...) S.A. (nr KRS: (...)).

29 września 2022 r. Bankowy Fundusz Gwarancyjny wydał decyzję o wszczęciu procedury przymusowej restrukturyzacji wobec (...) S.A., umorzeniu instrumentów kapitałowych (...) oraz zastosowaniu instrumentu przymusowej restrukturyzacji w formie instytucji pomostowej.

Postanowieniem z 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy(...) (...) w W., XVIII Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość (...) SA. z siedzibą w W. (sygn. akt (...)) - (okoliczności bezsporne).

Po ogłoszeniu upadłości powodowie zgłosili syndykowi swoją wierzytelność o zapłatę w postępowaniu upadłościowym

Zdaniem Sądu Okręgowego powodowie wykazali wskazany w art. 189 k.p.c. interes prawny. Istnieje bowiem uzasadniona obiektywnie wątpliwość, czy strony są związane postanowieniami umowy i czy umowa dalej powinna być wykonywana.

Ponadto w ocenie Sądu powodowie wykazali istnienie roszczenia głównego w zakresie żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zawartej przez nich umowy kredytu. Odwołując się do przepisów art. 385 ¹ i następnych k.c. Sąd Okręgowy uznał, że przedmiotowa umowa zawiera postanowienia abuzywne , bez których umowy tej nie da się wykonać. dotyczących niedozwolonych postanowień umownych oraz do postanowień dyrektywy nr 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich u sporna umowa kredytu, co oznacza, że umowa jest nieważna w całości na podstawie art. 58 § 3 k.c.,

Zawarta praz powodów umowa kredytu była typowym kredytem indeksowanym. W tej umowie zawarto postanowienia dotyczące klauzul przeliczeniowych , które zawarto w § 6 ust. 1, § 9 ust. 2, § 10 ust. 2 umowy oraz § 16 ust. 4, § 19 ust. 5 i § 21 ust. 5 Regulaminu, a które nie były uzgodnione indywidualnie. Powodowie dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę. Jakkolwiek w ocenie Sądu klauzula indeksacyjna określała podstawowe świadczenia to jednak na jej podstawie powodowie nie byli w stanie oszacować kwoty, którą będą mieli obowiązek w przyszłości świadczyć, a zasady przewalutowania określał jednostronnie bank. Wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nie został zrealizowany. W dalszej kolejności Sąd Okręgowy ocenił, że kwestionowane postanowienia umowne pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażąc0 naruszają interes konsumenta. Godzą one w równowagę kontraktową stron, a także te, zmierzają do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystując jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy. Sąd Okręgowy uznał, że niedozwolony charakter mają postanowienia umowy w zakresie, w jakim przewidują zastosowanie kursu kupna ustalonego przez bank w aktualnej Tabeli Kursów do przeliczenia wypłaconych w złotych środków do CHF oraz w zakresie, w jakim przewidują zastosowanie kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w banku na podstawie Tabeli Kursów z dnia spłaty zobowiązania do obliczenia wysokości rat kapitałowo-odsetkowych.

Zastosowanie dwóch różnych kursów tj. kursu kupna waluty, według którego bank przeliczył kwotę wykorzystanego kredytu i kursów sprzedaży waluty, w oparciu o które bank przeliczał wyrażoną w CHF ratę kapitałowo - odsetkową na PLN w dniu spłaty świadczy o wykorzystaniu przez bank mechanizmu tzw. spread’u walutowego (różnicy między kursem sprzedaży i kupna waluty obcej ustalanej przez bank) i stanowi m.in. sposób pobierania od kredytobiorcy dodatkowego wynagrodzenia/marży (i to niezależnie czy będzie ono miało charakter zysku dla banku czy też inny charakter). Umowa nie zawiera definicji spread’u walutowego, jak i nie reguluje tego w jaki sposób jest on ustalany. Powodowie nie otrzymali również informacji w tym zakresie od pracownika pośrednika banku przed ani przy zawarciu umowy.

Brak jest w klauzuli indeksacyjnej elementów pozwalających kredytobiorcy na określenie i weryfikację wysokości kursu waluty obcej, co tworzy istotną niejasność co do tego w jakim stopniu spread/marża banku spełnia ewentualną funkcję waloryzacyjną a w jakim element wynagrodzenia banku. Postanowienia umowne przewidujące stosowanie kursów wyznaczanych przez bank przy wykonywaniu mechanizmu indeksacji kredytu dają przedsiębiorcy prawo do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron umowy. Dotyczy to najpierw kwoty postawionej do dyspozycji kredytobiorcy, a następnie wysokości świadczeń kredytobiorcy, tj. wyrażonych w złotych rat, które zobowiązany jest spłacać. Kredytobiorca narażony jest w ten sposób na arbitralność decyzji banku, a równocześnie, wobec braku jakichkolwiek kryteriów, nie przysługują mu żadne środki, które pozwoliłyby chociażby na późniejszą weryfikację prawidłowości kursu ustalonego przez bank. Rażące naruszenie interesów konsumenta występuje gdy Konsument zostaje narażony na brak bezpieczeństwa i możliwości przewidzenia skutków umowy. Takie działanie stanowi postępowanie nieuczciwe, sprzeczne z dobrymi obyczajami jako rażąco naruszające równowagę stron umowy na korzyść strony silniejszej, która nie tylko może żądać spełnienia świadczenia w określonej przez siebie wysokości, ale też korzystać z szeregu postanowień o charakterze sankcji (m.in. podwyższone karne oprocentowanie, możliwość wypowiedzenia umowy), gdyby konsument takiego świadczenia nie spełniał. Za stwierdzeniem abuzywności klauzuli indeksacyjnej w całości (a więc nie tylko w zakresie tzw. klauzuli spread’owej) przemawiają przytoczone argumenty związane z brakiem jednoznaczności tego warunku umownego. Bank nie zawarł w umowie ani w dokumentach związanych z jej zawarciem informacji o rzeczywistym zakresie możliwego do przewidzenia ryzyka kursowego. Niedostateczna informacja o ryzyku kursowym uniemożliwiała podjęcie racjonalnej decyzji związanej z zawarciem przedmiotowej umowy. W Zawarta w umowie klauzula indeksacyjna zawierająca niejednoznacznie określony warunek ryzyka walutowego ewidentnie godzi w równowagę kontraktową stron stosunku prawnego na poziomie informacyjnym, co stanowi o naruszeniu przez tę klauzulę dobrych obyczajów. Zdaniem Sądu abuzywność tego postanowienia nie polega na samym włączeniu do umowy ryzyka kursowego - które jak już wskazano jest immanentną cechą obrotu walutowego - ale na nieprawidłowym pouczeniu o zakresie tego ryzyka. Jeżeli na ryzyko walutowe godzi się konsument należycie poinformowany, to równowaga kontraktowa jest w pełni zachowana i z tytułu zawierania umów odwołujących się do tego ryzyka nie można czynić zarzutu przedsiębiorcy.

Skutkiem uznania za niedozwolone postanowień umownych dotyczących zasad ustalania kursów walut jest konieczność ich pominięcia przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta. Postanowienia takie przestają wiązać już od chwili zawarcia umowy. Zdaniem więc Sądu pierwszej instancji eliminacja części umowy określającej sposób ustalania kursu waluty obcej, które składają się na klauzulę waloryzacyjną zawartą w umowie kredytu, wpływa na zmianę głównego przedmiotu umowy. Wyeliminowanie tej klauzuli nie pozwalałoby na wykonanie umowy bez zasadniczej zmiany charakteru umowy, który oddawał prawną i gospodarczą przyczynę jej podpisania przez obie strony, w tym nie tylko przez bank, lecz również przez powodów.

Po ich usunięciu pozostają co prawda elementy niezbędne dla trwania umowy kredytu - w szczególności kwota kredytu wyrażona w PLN i wysokość odsetek zastrzeżonych według stawki LIBOR (w umowie DBCHF § 13 ust. 1). Jednakże w ocenie Sądu taka umowa (niezależnie od kwestii czysto ekonomicznych) nie może być wykonywana ze względu na zakaz stosowania tego wskaźnika do wierzytelności wyrażonych w PLN. W okolicznościach sprawy oznacza to, że umowa kredytu hipotecznego w PLN oprocentowana według wskaźnika LIBOR byłaby sprzeczna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8.06.2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 - znane jako rozporządzenie BMR, a zatem nieważna z mocy art. 58 § 1 k.c.

Wyeliminowanie wiec abuzywnych postanowień umownych prowadzi do nieważności całej umowy , szczególnie ,,że postanowień nie można też zastąpić żadnymi innymi regulacjami.

W ocenie Sądu nie zasługiwał t podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Z dotychczasowego bowiem orzecznictwa TSUE jednoznacznie wynika, że nie ulega przedawnieniu żądanie ustalenia niedozwolonego charakteru postanowienia umownego.

Sąd nie orzekł o kosztach procesu, albowiem yrok częściowy nie jest orzeczeniem kończącym w sprawie - art. 108 § 1 k.p.c. (

Apelację od tego wyroku wniósł Syndyk masy upadłości (...) Bank. SA w upadłości w A., zaskarżając orzeczenie w całości, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy a to:

1.art. 180§1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 174 §1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 w zw. z art. 263 i 236 pr.up. oraz art. 179 §3 zd. 1 k.p.c. poprzez podjęcie postępowania i wydanie wyroku pomimo niewyczerpania trybu postępowania upadłościowego,

3. art. 177§ 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 w zw. z art. 263 i 96 pr.up. oraz art. 179 §3 zd. 1 k.p.c. poprzez procedowanie i rozstrzygnięcie co do roszczenia Powoda ( w domyśle powodów) o ustalenie nieważności Umowy, pomimo że zgłosili wierzytelność wynikającą z roszczenia o ustalenie na listę wierzytelności, a rozstrzygnięcie tego zgłoszenia ma charakter prejudykatu w niniejszej sprawie, co wymagało zawieszenia postępowania i wstrzymania się Sądu z wszystkimi czynnościami z wyjątkiem tych, które miały na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu;

4. art. 316 §1 k.p.c. w zw. z art. 144, 145 i 263 pr.up. poprzez nieuwzględnienie, że w chwili zamknięcia rozprawy wierzytelność Powoda objęta sporem była zgłoszona na listę wierzytelności, co doprowadziło do bezprawnego wydania wyroku w procesie, który w ogóle nie powinien był się toczyć;

5. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę dowodów - Umowy kredytowej, Regulaminu stanowiącego jej integralną część, polegającą na pominięciu lub błędnej ocenie następujących faktów wynikających z tych dokumentów:

- powód świadomie i dobrowolnie wybrał Pozwanego jako kredytodawcę oraz wybrał ofertę kredytu waloryzowanego do waluty obcej, mimo że Pozwany oferował również kredyty złotowe, czego powód był świadomy przed podpisaniem Umowy;

- powód miał świadomość ryzyka kursowego związanego z kredytem waloryzowanym do waluty obcej przy podpisaniu Umowy, w tym został o nim należycie poinformowani przez Pozwanego,

- powód wybrał preferencyjną dla siebie ofertę kredytu waloryzowanego do waluty obcej, która gwarantował mu większe korzyści finansowego niż oferta kredytu złotówkowego;

- strony w równym stopniu decydowały o treści indywidualnych postanowień Umowy;

- powód przed podpisaniem Umowy wiedział, że Bank będzie ustalał wysokość zobowiązania Powoda w oparciu o własną Tabele Kursów Walut i dobrowolnie zgodził się na takie rozwiązanie;

- Umowa zawierała postanowienia dotyczące sposobu ustalania przez Bank kursów walut na potrzeby Tabeli Kursów, na które Powód dobrowolnie wyraził zgodę - Bank nie ustalał kursów na potrzeby rozliczenia Umowy dowolnie ani arbitralnie;

- postanowienia Umowy były sformułowane jednoznacznie;

- spread nie stanowił dodatkowego wynagrodzenia Banki ani dodatkowego kosztu Powoda;

- powód miał możliwość przewalutowania kredytu;

Według pozwanego naruszenie to doprowadziło do błędnego ustalenia, że Umowa kształtuje prawa i obowiązki Powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy oraz zawiera postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 385 ¹i n. k.c., oraz jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego;

6. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę dowodu z przesłuchania Powodów jako w pełni wiarygodnego, podczas gdy zeznania te były sprzeczne z dowodami z dokumentów, w tym Umowy i Regulaminu stanowiącego jej integralną część, mających priorytet przed dowodem z zeznań Powoda, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że Umowa kształtuje prawa i obowiązki Powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszająco naruszając ich interesy oraz zawiera postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 385 ¹ in. k.c,

7. art. 271§1w zw.z art. 227 w zw. z art. 235 ²§ 1 pkt 2 i 3 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadka Á. N. w sytuacji , gdy dowód ten miał na celu wykazanie faktów istotnych , co doprowadziło do błędnych ustaleń, ż w sytuacji, gdy dowody te miały na celu wykazanie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co doprowadziło do błędnego ustalenia , ze umowa zawiera klauzule niedozwolone;

II Naruszenie prawa materialnego a to:

1. art. 189 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że Powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z Umowy, podczas gdy dalej idącym rozstrzygnięciem jest żądanie zasądzenia świadczenia;

2. art. 385 ¹ §1 w zw. z art. 385 ¹§3 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie prowadzące do uznania, że Umowa zawiera klauzule niedozwolone w sytuacji, gdy powód świadomie i dobrowolnie wybrał ofertę kredytu waloryzowanego, miał świadomość ryzyka kredytowego, o którym został poinformowany, wybrał ofertę dla siebie preferencyjną, gwarantująca większe korzyści finansowego niż oferta kredytu złotówkowego, strony w równym stopniu decydowały o postanowieniach umownych, powód wiedział, że bank będzie określał kurs i zgodzili się na takie rozwiązanie , bank nie ustalał kursów arbitralnie , postanowienia umowy były jednoznaczne a spread nie stanowił dodatkowego wynagrodzenia;

3. art. 385 ² k.c. poprzez błędną wykładnie i pominięcie, że przesłankę dotyczącą rażącego naruszenia interesu konsumenta ocenia się przez pryzmat sposobu wykonania umowy;

4. art. 385 ¹ §2 w zw. z art. 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie art. 58 §3 k.c. prowadzące do uznania, że skutkiem wyeliminowania klauzul abuzywnych jest nieważność Umowy w całości wobec braku możliwości jej dalszego wykonywania, podczas gdy art. 385 ¹§1 i2 k.c. stanowi lex specialis wobec art. 58 k.c., zatem skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowień umownych jest ich bezskuteczność, a strony są związane Umową w pozostałym zakresie, co w przypadku wyeliminowania klauzuli waloryzacyjnej oznacza, że kredyt udzielony Powodom należy uznać za kredyt złotowy niezawierający takiej klauzuli, który Powodowie powinni spłacać w złotych w terminach przewidzianych w umowie i z zastosowaniem oprocentowania według stawki Libor 3M (SARON).

5. art. 56 w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe , dalej pr.bank. w zw. z art. 4 i 5 ust. 2 ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (dalej jako: „ustawa antyspreadowa”) " poprzez ich niezastosowanie i pominięcie, że Ustawodawca w ustawie antyspreadowej określił szczególne sankcje związane z brakiem jednoznacznego wskazania sposobu ustalania kursów walut w Umowie, które nie sprowadzają się uznania za nieważne mechanizmu indeksacji kredytu, ani tym bardziej całej Umowy;

6. art. 58 §1 w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank. i art. 353 ¹ k.c. poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że Umowa jako umowa kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej jest sprzeczna z prawem, z naturą stosunku umowy kredytu, zasadami współżycia społecznego, a wobec tego nieważna w całości.

Pozwany wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa w całości .

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów (k 783), podtrzymując stanowisko o abuzywności postanowień umowy oraz braku możliwości jej utrzymania, zakwestionowali zasadność zarzutów pozwanego.

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia Sadu Okręgowego i zważył co następuje:

Wpis na listę wierzytelności nie tworzy powagi rzeczy osądzonej w stosunku do obowiązków stron na przyszłość jak i nie przesądza podstaw do zabezpieczenia wierzytelności kredytowej. Przepis art. 199 k.p.c. nie został naruszony. Przepis art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego ogranicza możliwość podjęcia postępowania przeciwko syndykowi jedynie w odniesieniu do postępowań sądowych w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność. Sprawa o ustalenie ma przesądzić istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa i nie jest objęta ograniczeniem wskazanym w powołanym wyżej przepisie. Potwierdzeniem tego stanowiska jest teza uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2024 r. III CZP 5/24 wyjaśniająca, że postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka. Należy podkreślić, że w postępowaniu upadłościowym nie zostanie przesądzona w sposób pełny kwestia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytowej. Sam też ewentualny fakt uwzględnienia wierzytelności powodów na liście wierzytelności nie usunie w pełni niepewności prawnej związanej z kwestią ważności umowy kredytowej i istnienia obowiązków powodów na przyszłość. Okoliczność, że wynik postępowania może mieć wpływ na stan masy upadłości nie jest wystarczająca do uznania braku możliwości prowadzenia procesu o ustalenie. Zwrócić trzeba uwagę, że nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania z powództwa syndyka o zapłatę rat kredytowych, w którym również możliwe jest przesłankowe ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, a to również może mieć wpływ na masę upadłości. Nie można więc podzielić zarzutu naruszenia. art. 177§ 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 w zw. z art. 263 i 96 pr.up. oraz art. 179 §3 zd. 1 k.p.c

Podzielić też w pełni należy rozważania Sądu Okręgowego w kwestii istnienia interesu prawnego powodów w ustaleniu na podstawie art. 189 k.p.c. Okoliczność, że powodowie posiadają roszczenie o zapłatę nie uchyla ich interesu w ustaleniu nieważności umowy o jakim mowa w art. 189 k.p.c. Uwzględnienie wierzytelności powodów na liście wierzytelności nie wywoła takich konsekwencji prawnych w stosunkach między stronami, w wyniku których jej sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i nie będzie budziła wątpliwości. Nie zostanie więc usunięta niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2022 r. I CSK 3808/22 i z dnia 24 listopada 2022 r. I CSK 3425/22). Umieszczenie wierzytelności na liście nie przesądzi wątpliwości z jakiego tytułu ewentualne roszczenia wzajemne może podnieść syndyk. Istnieje więc interes prawny w ustaleniu skoro dopiero uwzględnienie powództwa o ustalenie stworzy stabilną podstawę do dalszych rozliczeń między stronami sporu. Ponadto wyrok ustalający usunie niepewność co do zabezpieczeń kredytu.

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jasno wskazuje fakty, które sąd uznał za udowodnione, dowody na których się oparł. Ocena dowodów była logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego i Sąd drugiej instancji uznaje ustalenia Sądu Okręgowego za własne.

Brak jest podstaw do podzielenia zarzutów wadliwej oceny dowodów dotyczącej oceny sposobu realizacji obowiązku informacyjnego, abuzywności zakwestionowanych postanowień umowy, które nie były indywidualnie uzgodnione oraz skutku nieważności umowy jako konsekwencji braku związania powodów abuzywnymi postanowieniami umowy. Umowa nie dawała podstaw do zastosowania wprost kursów średnich walut NBP, stąd nie ma żadnej potrzeby przeliczania świadczeń powodów według takiego średnich kursów NBP. Dowód wiec z opinii biegłego był zbędny. Opracowania przedłożone przez stronę pozwaną miały charakter rozwinięcia stanowiska procesowego i nie miały decydującego wpływu na ustalenie stanu faktycznego.

Nie podnoszono twierdzeń , że świadek Á. N. brał udział w procedurze zawarcia umowy z powodami. Słusznie więc powodowie podnosili , że jego abstrakcyjny przekaz nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia Zeznania więc tego świadka nie mogły zmienić ustaleń dotyczących okoliczności zawarcia umowy. Jeżeli zaś świadek miał wyjaśniać zasady ustalania kursów i sposób finansowania działalności kredytowej jako wyraz jego wiedzy specjalistycznej , to trudno przyjąć by kwestia ta była jasna dla kredytobiorcy.

Sąd Okręgowy właściwie bowiem zinterpretował obowiązki przedsiębiorcy w tym zakresie. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22 LEX nr 3350106 ).

Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy.

Symulacje liczbowe powinny pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej lub denominowanego do waluty obcej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona X. (...) M. T. i K. H. dawała im jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj co najmniej takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości, lub nawet mogło nastąpić w przypadku jeszcze większej deprecjacji wartości PLN, co w tym przypadku nie zostało wykazane a nawet nie wynika z twierdzeń strony pozwanej. Dokumenty podpisane przez powodów w tym oświadczenie z dnia 6 lipca 2007r. i umowa (§1 ust. 1) oczywiście wskazują, że powodowie musieli mieść świadomość konsekwencji zwiększenia kwoty rat na skutek zmiany kursu czy stóp procentowych. Informacje te jednak należy zestawić z danymi wskazującymi na względną stabilność kursu i z danymi wskazującymi, że rata kredytu indeksowanego do CHF jest korzystniejsza względem kredytu PLN , a to zaburza ocenę ryzyka. Ponadto symulacja oparta na założeniu udzielenia kredytu w wysokości 150.000zł (k 166) była oderwana od kwoty wnioskowanego kredytu co również nie mogło stanowić odpowiedniej informacji. Tabela jak wskazano miała charakter wyłącznie przylądowy i pokazywała skutki wzrostu kursu o 15,6% . Wynik zaś symulacji wskazywał, że rata kredytu indeksowanego do CHF jest niższa od rat kredytu w PLN a więc obrazowała raczej korzyści niż negatywne skutki zmian kursowych.

Obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że powodowie zawarli umowę bez odpowiedniej świadomości możliwości gwałtownego, nieograniczonego wzrostu zwaloryzowanej wysokości zadłużenia wynikającej ze zwiększonego możliwego poziomu indeksacji/waloryzacji/ w związku ze znacznym wzrostem kursu CHF. Informacja przedkładana przez zawarciem umowy nie dawała świadomości, że powiązany ze wzrostem kursu wzrost kwoty zadłużenia może mieć charakter nielimitowany.

Istnienie procedur czy systemów zabezpieczenia ryzyka nie uchyla prawidłowości dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny, że w tym przypadku powodowie zostali na takie ryzyko walutowe narażeni. Okoliczność, że powodowie wybrali preferencyjną dla siebie ofertę kredytu waloryzowanego do waluty obcej, nie oznacza , że przedmiotowa umowa gwarantowała im większe korzyści finansowego niż oferta kredytu złotówkowego w aspekcie długotrwałości stosunku i możliwych załamań na rynku walutowym. Zwrócić ponadto trzeba uwagę na zapis zawarty w oświadczeniu, że tabela ma charakter przykładowy i kredytobiorca nie będzie na jej podstawie wywodził żadnych roszczeń względem (...) Banku S.(...) w T., co wskazuje, że bank traktował pouczenia jedynie jako czystą formalność. Podpisanie umowy z treścią o akceptacji ryzyka (§1ust. 1) i blankietowego oświadczenia z dnia 6 lipca 2007r. , w których kredytobiorcy potwierdzili, że są świadomi , że z kredytem związane jest ryzyko kursowe wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych, które mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu, nie oznacza, że byli oni rzeczywiście świadomi potencjalnych niebezpieczeństw związanych z wystąpieniem deprecjacji złotego, przy jednoczesnym wskazaniu korzyści związanych z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego do CHF. W konsekwencji trudno przyjąć, że powodowie mieli świadomość, że kredyt może okazać się dla nich, jako osób zarabiających w złotych polskich, kredytem niespłacalnym przy gwałtownych zmianach kursu. Nie można więc uznać prawidłowości realizacji obowiązku informacyjnego Banku. Dokonana przez Sąd Okręgowy ocena treści wniosku, oświadczenia, umowy i zeznań powodów nie naruszała zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Trzeba podkreślić, że obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C‑139/22 AM i PM vs mBank S.A). Powoływanie się więc na zawodowe doświadczenie powodów nie może być decydujące. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej, wrażliwej także na pozaekonomiczne czynniki, bank wypłacając świadczenie w złotych nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Ewentualne zmiany na niekorzyść pozwanej, w istocie nie są istotne dla sytuacji ekonomicznej banku, przy istniejących zabezpieczeniach. Na negatywne skutki ryzyka w niewspółmierny sposób został natomiast narażony konsument. Przewalutowanie o jakim mowa w §20 umowy (k26v) i §30 regulaminu (k34v) zależne jest od woli banku , prowizji i do tego następuje po kursie ustalonym przez bank , co naruszało interes ekonomiczny powodów.

Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów kredytowych nie oznacza, że taka możliwość negocjacji istniała w tym przypadku. Nawet jeżeli powodowie mogli wybrać kredyt złotowy, to wniosek kredytowy był przygotowany pod konkretny produkt, który zaoferowano im jako korzystny z punktu widzenia wysokości rat, bez dostatecznych informacji o negatywnych skutkach takiej umowy. Zarówno wniosek kredytowy jak i umowę oparto na wzorcu. Z zasady zaś fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i regulaminem tworzy domniemanie, że na treść zawarte we wzorcu konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W świetle więc wskazanego domniemania, ciężar dowodu jego obalenia wynikający z art. 385 ¹§4 k.c. spoczywał na stronie pozwanej. To, że w banku nie obowiązywał żaden formalny zakaz negocjowania postanowień umowy i klienci potencjalnie mogli negocjować treść umowy nie oznacza, że doszło do negocjacji postanowień przedmiotowej umowy z powodami a przede wszystkim, że negocjowalna była klauzula przeliczeniowa.

W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania takim postanowieniem.

Przedmiotowa umowa określała, że kredyt udzielony jest w walucie polskiej i jest on indeksowany do waluty obcej. Kwota kredytu była podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale miała być przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu wypłaty środków (§9 ust. 2 umowy k24). Spłaty obliczana była według kursu sprzedaży dewiz obowiązującym na podstawie Tabeli Kursów w dniu wpływu środków (§19 ust. 5 regulaminu (k32). Analogicznie (tj wg kursu sprzedaży) była wyliczana wartość zobowiązania (§10 ust. 3 k24).

Był to więc kredyt indeksowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Należy podkreślić, że mechanizm indeksacji musi być określony w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Niewątpliwie w tym przypadku umowa ( w tym jej §6 ust.1) i to nawet w połączeniu z regulaminem (k. 30i nast. ) nie dawała takiej możliwości. Powodowie na podstawie umowy i regulaminu nie mogli w sposób pewny określić wysokość swojego zobowiązania (§1 ust. 1,w zw. z §9 ust. 2 i §10 ust. 3 umowy). Zasady ustalania kursów wymiany walut w tabelach kursów walutowych stosowanych u kredytodawcy nie zostały jasno określone w umowie. Treść umowy nie dawała konsumentowi możliwości obiektywnej weryfikacji sposobu ustalania kursu przez bank. Główne więc świadczenia stron nie zostały sformowane w umowie w sposób jednoznaczny co pozwala na poddanie postanowień ich dotyczących ocenie z punktu widzenia przesłanej abuzywności wynikających z art. 385 ¹§1 k.c.

Zawarcie umowy kredytu bankowego w złotych indeksowanego do waluty obcej było na gruncie w art. 353 ¹k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w aktualnym brzmieniu, w powiązaniu z art. 4 i art. 5 ustawy dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.165.984 ) wskazują, że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego nie była sprzeczna z prawem, także w chwili zawarcia umowy, tym bardziej, że z przepisu art. 353 ¹ k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Do nieważności umów może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych.

Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 (...) SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powodów nastąpiło.

Nie budzi wątpliwości konsumencki status powodów. Kwestionowane przez powodów postanowienia odwołujące się do tabeli kursowej (...) S.A. (...) w T. miały charakter niedozwolony. Faktyczny sposób wykonania umowy nie jest decydujący dla oceny abuzywności postanowień. Sama umowa zaś w §6 ust. 1 nie wskazywała w jaki sposób merytoryczna komórka banku miała określać kurs CHF po ogłoszeniu kursu przez NBP i w jaki sposób na wyliczenie przez tę komórkę miał wpływać kurs na rynku międzybankowym. Umowa dawała więc bankowi swobodę. w tym zakresie. Kształtowanie tego kursu nie doznawało też ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 ). Nawet zresztą ewentualne, faktyczne oparcie wyliczeń przez bank na kursie średnim na rynku międzybankowym nie oznacza, że takie wyliczenie ma charakter obiektywny, szczególnie jeżeli także inne banki określają taki kurs w sposób uznaniowy. Połączenie przez przedsiębiorcę w ramach mechanizmu spłaty elementów dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem np. średni kurs NBP, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm umowny nawet oparty na średnim kursie może sam w sobie mieć nieuczciwy charakter (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A. ).Umowa jednak w tym przypadku nie wskazywała szczegółowego mechanizmu powiązania kursu w tabeli z kursem średnim NBP.

Nierównowagę pogłębiała także okoliczność, że świadczenie banku było przeliczane po kursie kupna waluty CHF z dnia uruchomienia kredytu. Spłata zaś była przeliczana według kursy sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). Fakt, że bank dla zrównoważenia pozycji udzielenia kredytu indeksowanego powodom, zaciągał zobowiązanie wyrażone we franku szwajcarskim i w ten sposób ponosił koszty obsługi takich kredytów nie oznacza, że nie osiągał on dochodów ze stosowania odmiennych kursów tj sprzedaży przy przeliczeniu spłat dokonywanych w złotych a przy wypłatach stosowania kursu sprzedaży. Dla samego zaś uruchomienia kredytu wypłacanego w złotych nie było konieczności pozyskania (zakupu) franków szwajcarskich. Ewentualne wymogi w tym zakresie z punktu widzenia zasad rachunkowych czy NBP nie uchylają oceny abuzywności. Sam fakt wprowadzenia ustawy antyspreadowej wskazuje bowiem, że banki nadużywały swojej pozycji w tym zakresie. Nawet jednak gdyby istniała bezpośrednia relacja pomiędzy wysokością różnicy w kursie kupna i sprzedaży waluty, z jednej strony, a jakością świadczonej usługi bankowej, z drugiej strony, to i tak decydujące jest, że niejednoznaczność określenia kursu odpowiednio sprzedaży i zakupu oraz wynikająca z umowy swoboda banku w tym zakresie potwierdzają, że jest to klauzula niedozwolona. Zarzut więc apelacji także i w tej części nie mógł zostać uwzględniony.

Powodowie świadomi, że przedmiotowe postanowienia umowne nie wiążą ich jak i świadomi, że przedmiotowe postanowienia umowne odnoszą się do istotnych elementów umowy nie potwierdzali postanowień, stąd w konsekwencji postanowienia te nie mogą ich wiązać a bez nich umowa nie jest ważna.

Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22 i z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony.

Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c., ponadto przepis ten ma znaczenie dla umów określających świadczenie w walucie obcej i nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). W tym przypadku wysokość spłaty miała zostać określona jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF a więc CHF był więc jedynie elementem mechanizmu indeksacji. Aneks nie miał na celu potwierdzenia związania abuzywnymi postanowieniami umowy z mocą wsteczną. Ani art. 358§2, ani też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Strony nie przewidziały też w umowie klauzul salwacyjnych. Nie istnieje żaden zwyczaj stosowania kursów średnich NBP tym bardziej, że praktyka banków wskazywała na stosowanie kursów korzystniejszych dla banków. Zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej wchodzi ono w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 2025 r.I CSK 3739/24).

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385 ¹§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 ¹ § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma oczywiście charakteru bezwzględnego.

W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym (...) Bank (...) i Bank (...) wskazano jednak, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter, nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę. Nie można więc dzielić takiego warunku, jeżeli ten warunek ma pływ na istotę tego warunku. W tym przypadku istotą warunku było zapewnienie sobie przez bank możliwości ustalenia kursu poprzez pozorną obiektywizację tj odwołanie się do kursów na rynku międzybankowym , który właściwie nie jest zdefiniowany. Odwołanie zaś do kursu NBP ma jedynie związek czasowy. Wybieranie elementów mających znaczenie dla przeliczania naruszałby odstraszający cel Dyrektywy Rady 93/13/EWG. Byłaby to w istocie zmiana warunku o jakiej mowa w wyroku TSUE z dnia 20 marca 2025 r. C-365/23 SIA "A" przeciwko C, D, E,.

W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385 ¹§1k.c. skutku związania powodów wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych, brak jest umownego określenia mechanizmu przeliczenia wysokości wypłaty świadczenia a w konsekwencji zobowiązania powodów jak i określenia zasad przeliczenia świadczeń w złotych na CHF i określenia zobowiązania mającego stanowić równowartość CHF. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor 3M.

Niezależnie od tego należy podkreślić, że w tym przypadku konsument został narażony na ryzyko kursowe. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022r. I CSK 3200/22).

Nawet jednak przyjęcie możliwości utrzymania umowy przy przeliczeniu kursu NBP nie uchyli konsekwencji narażenia kredytobiorcy na skutki nieograniczonej deprecjacji waluty polskiej.

Prawidłowo więc oceniono skutki abuzywności prowadzące do stwierdzenia nieważności umowy . Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353 ¹§1 k.c. Nie był także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nie ma jednak podstaw do odwoływania się do treści art. 58§2 k.c. wobec szczególnej regulacji wynikającej z norm dotyczących ochrony konsumenckiej.

Bezprzedmiotowy był więc dowód z opinii biegłego.

W konsekwencji apelację od wyroku częściowego oddalono na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 317§1 k.p.c. Wyrok częściowy nie kończył postępowania w sprawie w danej instancji w rozumieniu art. 108 § 1 k.p.c. Wyrok sądu drugiej instancji oddalający apelację od takiego wyroku nie może więc zawierać rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Orzeczenie w tym przedmiocie powinno ono zapaść dopiero w wyroku końcowym (por. Ereciński Tadeusz (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyd. VI Opublikowano: WKP 2023 i powołane tamże orzecznictwo).