Wyrok z 25 października 2024, sygn. I ACa 1224/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 października 2024 roku

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodnicząca: sędzia SA Jolanta Jachowicz

Protokolant : Magdalena Magdziarz

po rozpoznaniu w dniu 25 października 2024 roku w Łodzi

na rozprawie

sprawy z powództwa T. Z.

przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej we U.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim

z dnia 30 grudnia 2022 roku, sygn. akt I C 1264/22

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punktach 2. i 4. w ten sposób, że:

a.  w punkcie 2. zasądza od (...) Bank Spółki Akcyjnej we U. na rzecz T. Z. odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 77.709,44 zł (siedemdziesiąt siedem tysięcy siedemset dziewięć złotych 44/100) od dnia 29 marca 2022r. do dnia 24 października 2022r. oraz od kwoty 6.664.65 zł (sześć tysięcy sześćset sześćdziesiąt cztery złote 65/100) od dnia 27 września 2022r. do dnia 24 października 2022r.;

b.  w punkcie 4. zasądza od (...) Bank Spółki Akcyjnej we U. na rzecz T. Z. kwotę 11.817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście) tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.;

II.  zasądza od (...) Bank Spółki Akcyjnej we U. na rzecz T. Z. kwotę 1.750 zł (jeden tysiąc siedemset pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 1224/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 30 grudnia 2022 roku, w sprawie z powództwa T. Z. przeciwko (...) Bank Spółce akcyjnej z siedzibą we U. o zapłatę, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim:

1.  zasądził od (...) Bank Spółki akcyjnej z siedzibą we U. na rzecz powódki T. Z. kwotę 117,241,53 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 września 2022 r. do dnia zapłaty;

2.  oddalił powództwo w pozostałej części;

3.  umorzył postępowanie w zakresie żądania zasądzenia kwoty 84.374,53 zł;

4.  zniósł wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami.

Przytoczony wyrok został oparty na ustaleniach faktycznych szczegółowo przedstawionych w motywach pisemnych skarżonego orzeczenia. Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia Sądu pierwszej instancji i uznaje za zbędne powielanie ich w niniejszym uzasadnieniu (art. 387 § 2 ¹ pkt 1).

Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy powództwo o zasądzenie kwoty pieniężnej uwzględnił co do roszczenia głównego, częściowo oddalając je w zakresie roszczenia odsetkowego. Sąd ten podzielił stanowisko powódki co do abuzywnego charakteru postanowień spornej umowy, które określają zasady indeksacji kredytu i poszczególnych rat, w których kredyt był spłacany, w oparciu o bankową tabelę kursów. Analizując ww. klauzule, Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że mają charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., jako że kształtowały prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W ocenie Sądu a quo o niedozwolonym charakterze klauzul przeliczeniowych świadczy ich niejednoznaczność i arbitralne prawo banku do samodzielnego ustalania kursów (...)/PLN. W konsekwencji, w ocenie Sądu a quo przedmiotowa umowa kredytowa pozbawiona mechanizmu indeksacji jest umową, która nie może nadal skutecznie funkcjonować w obrocie. Wszak opisane wyżej klauzule indeksacyjne określają główne świadczenia stron umowy kredytu. Eliminacja ze stosunku prawnego postanowień uznanych za abuzywne prowadzi do zniweczenia całego stosunku prawnego. Skutkiem uznania spornej umowy za nieważną jest obowiązek zwrotu przez obie strony tego, co sobie nawzajem świadczyły wobec odpadnięcia podstawy prawnej świadczenia – art. 410 k.c.

Powódka w toku niniejszego procesu żądała ostatecznie :

- zapłaty od pozwanego na rzecz powódki kwoty 117.241,53 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od następnego dnia po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty,

- zapłaty od pozwanego na rzecz powódki odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 77.709,44 zł za okres od dnia 29 marca 2022 r. do dnia 24 października 2022 r. oraz od kwoty 6.664,65 zł za okres od następnego dnia po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty;

Jednocześnie pozwany potrącił wierzytelność dochodzoną przez powódkę ostatecznie w kwocie 201.615,62 zł z następującymi wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu:

-wierzytelnością dotyczącą zwrotu kapitału udostępnionego powodowi, w kwocie 84.374,09 zł,

-wierzytelnością dotyczącą wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału w kwocie 43.987,57 zł.

Wobec powyższego należało uznać, iż oświadczenie o potrąceniu zostało skutecznie złożone wobec powódki.

Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). Wierzytelność pozwanego dotyczącą zwrotu kapitału udostępnionego powódce, w kwocie 84.374.09 zł była niższa od wierzytelności powódki w związku z czym powództwo o zapłatę podlegało uwzględnieniu w kwocie 117.241,53 zł.

W piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2022 roku pełnomocnik powoda na podstawie przepisu art. 203 §1 k.p.c. cofnął bez zrzeczenia się roszczenia pozew wszczynający niniejszą sprawę sądową w części, tj. w pkt 1 petitum pozwu co do kwoty 84.374.09 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25 października 2022 r. na przyszłość.

Dlatego też w tym zakresie sąd umorzył postępowanie co do zasądzenia tej kwoty na podstawie art.355 k.p.c.

O odsetkach sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. od następnego dnia po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty, tj. od dnia 27 września 2022r. do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy jednocześnie oddalił powództwo dotyczące zapłaty od pozwanego na rzecz powódki odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 77.709,44 zł za okres od dnia 29 marca 2022 r. do dnia 24 października 2022 r. oraz od kwoty 6 664.65 zł za okres od następnego dnia po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty, uznając to żądanie za niezasadne.

O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 zdanie 1 k.p.c. i wzajemnie zniósł koszty.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła powódka T. Z. w części oddalającej powództwo w pkt. 2 co do odsetek za opóźnienie:

- od kwoty 77 709,44 zł od dnia 29 marca 2022 r. do 24 października 2023 r.;

- od kwoty 6 664,65 zł od dnia 27 września 2022 r. do dnia 24 października 2023 r.

oraz rozstrzygającej o kosztach procesu (pkt 4 wyroku).

Skarżąca zarzuciła wyrokowi:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 499 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powodowi nienależne są odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od wezwania pozwanego do zapłaty z tytułu nienależnego świadczenia do dnia poprzedzającego otrzymanie przez niego odpowiedzi na pozew, w której pozwany wezwał do zwrotu kwoty odpowiadającej kwocie udostępnionej powodowi na mocy nieważnej ex tunc umowy kredytu oraz jednocześnie złożył zarzut potrącenia podczas gdy moc wsteczna oświadczenia o potrąceniu nie może obejmować okresu sprzed wymagalności potrącanego roszczenia pozwanego;

2. naruszenie art. 100 zdanie 1 k.p.c. przez uznanie, że stopień przegrania sprawy przez każą ze stron jest porównywalny podczas gdy strona powodowa przegrała jedynie w niewielkim stopniu co do roszczenia odsetkowego, natomiast w zakresie umorzenia postępowania sądowego co do kwoty 84 374,53 zł strona powodowa sprawę wygrała, gdyż zaspokojenie tego roszczenia, które skutkowało częściowym cofnięciem pozwu, nastąpiło już po wytoczeniu powództwa i doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu.

W związku z powyższymi zarzutami powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki odsetek za opóźnienie:

- od kwoty 77.709,44 zł od dnia 29 marca 2022 r. do 24 października 2023 r.;

- od kwoty 6.664,65 zł od dnia 27 września 2022 r. do dnia 24 października 2023 r.;

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania za pierwszą instancję w kwocie 11.817,00 zł, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 10.800,00 zł;

3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powódki, pozwany wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powódki okazała się zasadna i skutkowała zmianą orzeczenia Sądu Okręgowego w kierunku postulowanym przez skarżącą.

Podnieść należy, iż skarżąca nie sformułowała żadnych zarzutów w zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego, skutkujących błędami w ustaleniach faktycznych, zatem Sąd Apelacyjny ocenę, czy Sąd Okręgowy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszył przepisów prawa materialnego, dokonywał na kanwie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ustalonej w pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r. II CKN 18/97 , OSNC 1997/8/112).

Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, natomiast rzeczywiście doszło do naruszenia wskazanego w apelacji przepisu prawa materialnego. Należy zgodzić się z powódką, że Sąd Okręgowy niezasadnie ograniczył jej żądanie odsetkowe. Nie ulega wątpliwości, że strona pozwana pozostawała w opóźnieniu z zapłatą na rzecz powódki kwot dochodzonych pozwem.

Powódka przed wystąpieniem z żądaniem pozwu wezwała bank do zapłaty kwoty 77.709,44 zł z powołaniem się na nieważność umowy kredytowej, a więc już w tej dacie (w dacie doręczenia pozwanemu wezwania do zapłaty, pozwany potwierdził, że otrzymał to wezwanie w dniu 14 marca 2022r.) postawiła roszczenie w stan wymagalności. Ponieważ pozwany nie uregulował zobowiązania, popadł w opóźnienie. Z kolei bank przedstawił do potracenia kwotę 84.374,53 zł i tylko ta kwota uległa potrąceniu. Potrącenie spowodowało ten skutek, że na dzień potrącenia umorzyły się wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej ze skutkiem czasowym określonym w art. 499 k.c., to jest od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Roszczenie, które pozwany przedstawił do potrącenia dotyczy zwrotu nienależnego świadczenia, zatem jako bezterminowe staje się wymagalne dopiero po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Wymagalność roszczenia pozwanego z tytułu zwrotu udostępnionego kapitału powstała najwcześniej w dniu odebrania przez powódkę pisma – odpowiedzi na pozew, które można uznać za wezwanie do zwrotu udostępnionego kapitału jak i oświadczenie z zarzutem potrącenia, czyli w dniu 24 października 2022 r.

Reszta żądania pieniężnego, to jest kwota 6.664,65 zł, nie została objęta żądaniem zapłaty, wobec czego należało przyjąć, że stało się ono wymagalne w dacie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, w którym żądanie to zostało zawarte. Nie spełniając tego żądania niezwłocznie bank popadł w opóźnienie, podobnie jak w przypadku żądania objętego wezwaniem do zapłaty.

Zaspokojenie roszczenia powódki nastąpiło dopiero w momencie złożenia przez pozwanego oświadczenia o potrąceniu wierzytelności, co nastąpiło w dniu 25 października 2022 roku (k. 85 pełnomocnik powódki potwierdził, że tego dnia powódka otrzymała odpowiedź na pozew zawierającą oświadczenie o potrąceniu).

Mając powyższe na uwadze powództwo w zakresie roszczenia odsetkowego pozostało zasadne. Od daty wezwania do zapłaty (części kwoty w oddzielnym wezwaniu, części zaś w pozwie) do daty skutecznego potrącenia wierzytelności pozwany pozostawał bowiem w opóźnieniu ze spełnieniem swojego zobowiązania.

Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim w ten sposób, że zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 77.709,44 zł od dnia 29 marca 2022 r. (zgodnie z żądaniem) do 24 października 2022r (kiedy doszło do potrącenia), natomiast od kwoty 6.664,65 zł (nieobjętej powyższym wezwaniem i dochodzonej dopiero w pozwie) od dnia 27 września 2022r. (następny dzień po doręczeniu pozwu) do dnia 24 października 2022r.

W konsekwencji w ocenie Sądu II instancji to strona pozwana musi być uznana za stronę przegrywającą. Co prawda powódka cofnęła pozew, ale była to sytuacja specyficzna, w której pozwany podniósł zarzut potrącenia, jednakże podkreślić należy, iż nastąpiło to już po wytoczeniu powództwa. Zaznaczyć należy, iż na etapie przedsądowym mimo upływu zakreślonego terminu pozwany nie podjął czynności zmierzających do postawienia w stan wymagalności swojego roszczenia o zwrot kwoty udzielonego kredytu, nastąpiło to dopiero na etapie odpowiedzi na pozew. Częściowe zaspokojenie wierzytelności powódki o zapłatę nastąpiło więc już w toku sprawy sądowej.

Zaspokojenie przez stronę pozwaną roszczenia w toku procesu należy uznać za jednoznaczne z przegraniem sprawy przez stronę pozwaną. Pozwanemu zatem należałyby się koszty procesu tylko wtedy, jeśliby nie dał powodu do wytoczenia procesu. Natomiast strona pozwana dała powód do wytoczenia procesu, skoro mimo wezwania powódki do zapłaty kwoty 77.709,44 zł w dniu 14 marca 2022 r. pozwany w dniu 24 marca 2022 r. zakwestionował roszczenie powódki. Z tych względów koszty I instancji należały się stronie powodowej. Podkreślić należy, iż Sąd I instancji uznał argumentację powódki co do tego, że zawarta przez strony umowa kredytu była umową nieważną z uwagi na zawarcie w niej abuzywnych klauzul waloryzacyjnych. Powódka nie przegrała więc procesu w zakresie żądania zapłaty. W tej sytuacji powódce należy się zwrot pełnych poniesionych kosztów za pierwszą instancję.

Dlatego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił także punkt 6. zaskarżonego wyroku i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 11.817 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu, na którą złożyły się kwota 10.800 zł z tytułu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 1.000 zł pozostałych kosztów poniesionych przez powódkę opłaty od apelacji i kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.

Wobec uwzględnienia w całości apelacji powódki Sąd Apelacyjny na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. zasądził od (...) Bank Spółki Akcyjnej we U. na rzecz T. Z. kwotę 1.750 zł (1.350 zł oraz opłatę od apelacji 400 zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.