Wyrok z 11 czerwca 2025, sygn. I AGa 253/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny

w składzie:

po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. w Gdańsku

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa M. S. i T. S.

przeciwko (...) spółce akcyjnej w W.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego i zażalenia powodów

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku

z dnia 2 września 2024 r. sygn. akt IX GC 968/23

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II (drugim) w ten tylko sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powodów dalszą kwotę 2.800 zł (dwa tysiące osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

II.  oddala apelację;

III.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

SSA Małgorzata Zwierzyńska

Sygn. akt I AGa 253/24

UZASADNIENIE

Powodowie M. S. oraz T. S. prowadzący działalność w formie spółki cywilnej pod firmą Gospodarstwo (...) s.c. w powództwie wniesionym przeciwko (...) S.A. w W. domagali się zasadzenia kwoty 547.962,97 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty. Powodowie wnieśli o zwrot kosztów postępowania.

Powodowie wskazywali, iż w wyniku zdarzenia w dniu 11 maja 2021 r. mającego miejsce na skutek awarii zasilania obiektu w energię elektryczną doszło do zatrzymania procesu natleniania zbiorników, w których znajdowały się ryby. Konsekwencją braku dotlenienia zbiorników i nie działania agregatów było śnięcie ryb wskutek uduszenia. Strata powodów wyniosła kwotę 569.517 zł, którą pomniejszono o 21.554,03 zł w wyniku sprzedaży martwych ryb. Powyższa szkoda została zgłoszona przez powodów w dniu 12 maja 2021 r. pozwanemu, który odmówił objęcia zdarzenia gwarancyjną ochroną ubezpieczeniową z uwagi, iż przyczyny śnięcia ryb nie mieszczą się w katalogu ryzyk przyjętych do ubezpieczenia i nie wypełniają wymienionej definicji uduszenia się ryb.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów postępowania

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku orzekł następująco:

I. zasądził od pozwanego (...) SA w W. na rzecz powoda M. S. kwotę 205 486,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty,

II. zasądził od pozwanego (...) SA w W. na rzecz powoda T. S. kwotę 205 486,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty,

III. oddalił powództwo w pozostałym zakresie,

IV. zasądził od pozwanego (...) SA w W. na rzecz powoda M. S. oraz na rzecz powoda T. S. kwotę po 12 978,88 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od tego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając wyrok w części, w zakresie punktów pierwszego, drugiego i czwartego, a Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 maja 2023 r. uchylił powyższe rozstrzygnięcie w zaskarżonym tym zakresie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Według Sądu Apelacyjnego Sąd a quo decydując się na dokonanie samodzielnej oceny materiału dowodowego, bez udziału biegłego naruszył reguły dotyczące gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Okoliczność wymagająca wiadomości specjalnych nie mogła być bowiem ustalana przez sąd samodzielnie lub wyłącznie na podstawie innych dowodów zgłaszanych przez strony postępowania, takich jak dokumenty, zeznania świadków, wyjaśnienia stron, oględziny.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 2 września 2024 r. orzekł następująco:

I. zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 410.972,00 wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty,

II. zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 24. 471,70 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sąd Okręgowy przedstawił w pisemnym uzasadnieniu wyroku na kartach 296 - 309.

Apelację od tego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1.naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. (przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów) poprzez dowolne uznanie, że przyczyną uduszenia się ryb w gospodarstwie powodów była awaria prądu, podczas gdy z opinii biegłej prof. J. K. wynika, że do uduszenia się ryb doszło w wyniku czynnika meteorologicznego - nagłego wzrostu temperatury („majowe upały"),

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 805 § 1 i § 2 pkt 1 k.c. w zw. z § 31 ust. 2 pkt 2 ogólnych warunków ubezpieczenia (...) ustalone uchwałą nr (...) z dnia 29 sierpnia 2016 r. Zarządu (...) Spółki Akcyjnej ze zmianami ustalonymi uchwałą nr (...) z dnia 6 lipca 2018 r. Zarządu (...) Spółki Akcyjnej.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz kosztów postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie na koszt pozwanego.

Powodowie wnieśli również zażalenie na rozstrzygnięcie w zakresie kosztów procesu wnosząc o jego zmianę poprzez dodatkowe zasądzenie ich na rzecz kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję w kwocie 2.700 zł.

Pozwany wniósł o oddalenie zażalenia na koszt powodów.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu, zażalenie natomiast okazało się uzasadnione.

Mając na uwadze, że przeprowadzenie rozprawy nie było konieczne oraz że żadna ze stron o to nie wnosiła, Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 374 k.p.c.

Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i czyni je także podstawą własnego rozstrzygnięcia, co w takim wypadku nie wymaga ich ponownego przytaczania.

Skarżący stawiając zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. łączy go z nieprawidłową oceną dowodu z opinii biegłej, gdyż w jego ocenie opinia ta nie daje podstaw do przyjęcia w świetle umowy ubezpieczenia łączącej strony, że zachodzą podstawy do wypłaty odszkodowania w związku z nagłym masowym śnięciem ryb w gospodarstwie powodów.

Sąd Okręgowy jednak logicznie i przekonująco wyjaśnił, dlaczego uznał, że ziściła się przesłanka odpowiedzialności ubezpieczyciela z § 31 ust 4 OWU w postaci uduszenia ryb w hodowli powodów. Jest to wynikiem nie tylko wniosków zawartych w opinii bieglej, ale także dokonanej przez ten Sąd wykładni zapisów OWU i zawartych w nich definicji pojęć: „zatrucie” i „uduszenie”.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, iż definicje powyższych pojęć stworzone przez pozwanego na potrzeby OWU nie są jasne i precyzyjne, a zgodnie z art. 15 pkt 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej postanowienia umowy ubezpieczenia, ogólnych warunków ubezpieczenia oraz innych wzorców umowy sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia ( por. także wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2019 r., I CSK 321/18). Wykładnia taka nie może pomijać celu, w jakim umowa ubezpieczenia została zawarta, a także natury i funkcji zobowiązania, a celem tej umowy jest udzielenie ubezpieczonemu ochrony w razie wystąpienia określonego ryzyka. Dlatego też postanowienia OWU powinny precyzyjnie określać postacie ubezpieczonego ryzyka, a w razie niejasności czy wątpliwości także co do wzajemnej relacji między tym postanowieniami należy z mocy art. 385 § 2 k.c. interpretować je na korzyść ubezpieczającego ( por. wyrok SN z dnia 14 marca 2018 r., II CSK 445/17).

Warto odnotować, że sama biegła w opinii podkreśliła, że w swojej praktyce ichtiologa nie spotkała się z pojęciem „mechanicznego uduszenia się ryb” , które zostało użyte w OWU, a przy tym podała, że wskazywane przez ubezpieczyciela „zaczopowanie oskrzeli” w definicji „uduszenia” nie wyczerpuje wszystkich możliwych czynników odpowiedzialnych za uduszenie się ryb.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, poprzez takie sformułowanie definicji ubezpieczyciel bardzo zawęził krąg sytuacji, w których uznawałby, że doszło do uduszenia się ryb i że zaistniał wypadek objęty ochrona ubezpieczeniową, co z pewnością mija się celem zawarcia umowy przez hodowcę i umowa taka nie chroniłaby dostatecznie jego interesów. Tym bardziej, że § 31 ust. 5 OWU precyzuje dodatkowo sytuacje, w których wyłączona jest odpowiedzialność ubezpieczyciela. Tym samym - skoro zgodnie ze stanowiskiem biegłej uduszenie się ryb może mieć jeszcze inne przyczyny niż wskazane w OWU „zaczopowanie oskrzeli”, to udzielona ochrona stawałaby się iluzoryczna. Należy również zwrócić uwagę – co było również przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego - na brak klarowności definicji „uduszenia” w zestawieniu z definicją „zatrucia”. W jednym przypadku ubezpieczyciel posłużył się pojęciem „środków chemicznych lub innych zanieczyszczeń (§ 31 ust. 2 pkt 1), nie precyzując, jakie to mogą być inne zanieczyszczenia niż chemiczne, a w drugim przypadku posłużył się pojęciem - bliżej nieokreślonych „czynników powodujących mechaniczne uduszenie się ryb” lub „czynników powodujące spadek zawartości tlenu” (§ 31 ust. 2 pkt 2). Podkreślić należy, że sama biegła tak w opinii pisemnej jak na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2024 r. wskazywała ma nieprecyzyjność pojęć użytych w definicjach zawartych w OWU.

Definicja użyta w OWU po pierwsze - wprowadza pojęcie mechanicznego uduszenia nieznanego w ichtiologii, na co wskazywała biegła, po drugie - nie precyzuje tych czynników, które skutkują spadkiem tlenu prowadzącym do uduszenia się ryb. Posługuje się pojęciem „ wprowadzenia czynników” co sugeruje aktywne, zewnętrze działanie, pomijając, że do zaistnienia tego typu czynników może dojść samoistnie.

Z pewnością jednak ubezpieczyciel wyłączył spod ochrony spadek tlenu wskutek warunków meteorologicznych, co wynika z § 31 ust. 5 OWU. W tej sytuacji, przy braku klarowności definicji uduszenia zawartej w OWU i konieczności dokonania interpretacji definicji tego pojęcia na korzyść ubezpieczonego z uwagi na charakter umowy ubezpieczenia jako umowy szczególnego zaufania i jednocześnie - wobec niewątpliwego uduszenia się ryb wskutek obniżenia zawartości tlenu wobec awarii systemu natleniania - należało rozważyć, czy w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka wymieniona w § 31 ust. 5 OWU wyłączająca ochronę ubezpieczeniową. Mianowicie byłaby ona wyłączona wówczas, gdy do uduszenia doszło wskutek zjawiska przyduchy, czyli spadku wartości tlenu spowodowanego wyłącznie warunkami meteorologicznymi. Jednak opinia biegłej jest w tym względzie jednoznaczna – przyczyną nie były warunki w postaci nagłego wzrostu temperatury powietrza, lecz awaria sytemu natleniania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, z pewnością wypełniało to definicję wypadku uregulowaną w § 2 ust. 2 pkt 8 OWU, a w tej sytuacji zasadnie Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Biegła wprost odnotowała w opinii pisemnej, że do uduszenia się ryb doszło wskutek drastycznego obniżenia zawartości dostępnego w wodzie tlenu, co miało bezpośredni związek z awarią systemu natleniania (k. 244).

Akcentowany przez skarżącego końcowy fragment opinii, że opisany klasyczny przypadek uduszenia się ryb nie spełnia definicji przyjętej przez ubezpieczyciela nie może dawać podstaw do przyjęcia, że w sprawie nie zaszedł wypadek objęty ochroną ubezpieczeniową. Jest to bowiem kwestia prawna, związana z dokonywaniem wykładni umowy ubezpieczenia, o czym była mowa wyżej i co było przedmiotem analizy Sądu Okręgowego. Nie jest to natomiast kwestia wiadomości specjalnych, a tylko w tym przedmiocie może wypowiadać się biegły.

Jeśli chodzi o zażalenie powodów, to zasługiwało ono na uwzględnienie uwagi na zwiększony nakład pracy pełnomocnika powodów wobec dwukrotnego rozpoznawania sprawy z uwagi na uchylenie pierwotnego rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny. Podczas ponownego rozpoznania sprawy został dopuszczony dowód z opinii biegłego, co generuje obowiązek większej aktywności procesowej po stronie pełnomocnika z uwagi na konieczność ustosunkowania się do opinii i wyrażenia ewentualnych zastrzeżeń. Tak też było w niniejszej sprawie, a wobec tego spełniła się przesłanka z §15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Żądana przez powodów dalsza kwota 2.700 zł, przy wartości przedmiotu sporu przy ponownym rozpoznaniu sprawy 410.972 zł nie jest zawyżona, dlatego też kwotę tę dodatkowo Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz powodów powiększając ją o 100 zł z tytułu opłaty od zażalenia uiszczonej w ramach opłaty od wniosku o uzasadnienie wyroku.

W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie zawarte w wyroku, a apelację pozwanego oddalił na mocy art. 385 k.p.c. i obciążył pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego na mocy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.

SSA Małgorzata Zwierzyńska