Wyrok z 17 czerwca 2025, sygn. I ACa 542/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (11)
Sygn. akt I ACa 542/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 czerwca 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant Michał Góral
po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa E. C. (1)
przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. z siedzibą
w W.
o ustalenie i zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I C 1988/20
w częściowym uwzględnieniu apelacji powódki:
1. zmienienia zaskarżony wyrok w punkcie III jego sentencji w ten sposób, że punktowi II sentencji nadaje treść:
„II zasądza od strony pozwanej (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki E. C. (1) kwoty:
- 10 607, 90 zł (dziesięć tysięcy sześćset siedem złotych dziewięćdziesiąt groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 lutego 2022 r. do dnia zapłaty oraz
- 84 292,77 CHF (osiemdziesiąt cztery tysiące dwieście dziewięćdziesiąt dwa franki szwajcarskie siedemdziesiąt siedem centymów)
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 lutego 2022 r.
do dnia zapłaty, a pozostałym zakresie powództwo o zapłatę odsetek ustawowych również oddala„;
2. oddala apelację powódki w pozostałym zakresie, a apelację strony pozwanej w całości,
3. zasądza od strony pozwanej (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki E. C. (1) kwotę 8100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego,
4. nakazuje ściągnąć od strony pozwanej (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 1000zł (tysiąc złotych złotych), tytułem opłaty sądowej w postępowaniu apelacyjnym, której powódka nie miała obowiązku ponosić.
Sygn. akt I ACa 542/24
UZASADNIENIE
Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią art. 327 1 § 2 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.
Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej ostatecznie sprecyzowanych w toku sporu przez nią roszczeń : niepieniężnego o ustalenie oraz pieniężnego o zwrot części dotąd spełnionych świadczeń, poddanych pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.
Uwzględniając niemal w całości , zgłoszone ostatecznie przez powódkę E. C. (1) przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W. roszczenia : o ustalenie nieważności umów kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) (...) (...) (...) z 28 listopada 2001r , i nr (...) (...) (...) , waloryzowanego, podobnie jak pierwsza , walutą franka szwajcarskiego , zawartej w dniu 20 stycznia 2005r, pomiędzy powódką i jej ówczesnym mężem M. C. (1) i strona pozwaną , wobec niedozwolonego charakteru części ich postanowień oraz o zapłatę przez bank na jej rzecz kwot 84 292,77 CHF i 10 607, 90 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty , jako spełnionych na rzecz kredytodawcy nienależnie, oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami sporu,
w warunkach , gdy strona przeciwna domagała się oddalenia powództwa w całości , wobec zgodności z prawem kwestionowanej umowy , braku niedozwolonego charakteru kwestionowanych postanowień umownych, przysługiwania bankowi skutecznego zarzutu zatrzymania [ co do kwoty 37 910 franków szwajcarskich ] oraz przedawnienia roszczeń pieniężnych poddanych pod osąd w sprawie, postulując także przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania ,
Sąd Okręgowy w Krakowie , po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego , wyrokiem z dnia 20 października 2023r. :
- ustalił , że umowa kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) (...), zawarta w dniu 20 stycznia 2005 roku przez powódkę E. C. (1) i M. C. (1) ze stroną pozwaną (...) Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. - jest nieważna[ pkt I ] ;
-zasądził od strony pozwanej (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki E. C. (1) kwoty: 84.292,77 CHF i 10.607,90 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od:
- dnia 25 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty , od kwot: 10.607,90 zł i 46.382,77 CHF,
- kwoty 37.910 CHF od dnia 25 stycznia 2023 r do dnia 25 września 2023r., za
za jednoczesnym zaoferowaniem przez powódkę E. C. (1) stronie pozwanej zwrotu kwoty 37.910,00 CHF lub zabezpieczenia roszczenia o jej zwrot[ pkt II];
- oddalił powództwo w pozostałej części[ pkt III];
- zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 7.872 zł.,tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, w tym podatek VAT w stawce 23 % w kwocie 1.472 zł.; z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty[ pkt IV] oraz ;
- nakazał ściągnięcie od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa- Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 1000 zł., tytułem opłaty sądowej, od uiszczenia której powódka była zwolniona[ pkt V sentencji wyroku ].
Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
W 2001 roku powódka E. C. (1) i jej ówczesny małżonek M. C. (1) poszukiwali źródła finansowania w złotych polskich, celem nabycia własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...), znajdującego się w budynku nr (...), usytuowanym przy ul. (...) w K.. Zdecydowali się na złożenie wniosku kredytowego do pozwanego banku.
W dniu 28 listopada 2001 roku zawarli z (...) Bankiem (...) S.A. umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) (...) (...) (...), spłacanego w ratach malejących, udzielonego w walucie franka szwajcarskiego, na cele nie związane z realizacją inwestycji.
Kwota kredytu wyniosła 41.490 CHF. Została wypłacona jednorazowo w złotych, podlegając przeliczeniu z CHF wg kursu kupna waluty obcej z Tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu wypłaty środków w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.
W 2005 r małżonkowie C. poszukiwali środków w złotówkach , celem spłaty wskazanego wyżej kredytu.
W dniu 20 stycznia 2005r zawarli ze stroną pozwaną umowę kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) (...), spłacanego w ratach annuitetowych, udzielonego w walucie wymienialnej.
Kwota kredytu wyniosła 38.370,45 CHF. Kapitał został wypłacony w złotych, wynikając z przeliczenia z franków szwajcarskich na złotówki wg. kursu kupna waluty szwajcarskiej wynikającej z Tabeli kursów, obowiązującej w banku- kredytodawcy w dniu wypłaty środków w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.
Kredytobiorcy nie mieli świadomości w jaki sposób dojdzie do powyższych przeliczeń, tj. że uwzględniony zostanie kurs kupna waluty kształtowany jednostronnie przez bank w dacie uruchomienia obu kredytów. Nie został im wytłumaczony sposób ustalenia wysokości powołanego kursu kupna franka , obowiązującego u strony pozwanej w tym czasie jak i kursu sprzedaży stosowanego do przeliczenia spłaty każdorazowej raty. Nie wiedzieli co to jest Tabela Kursowa banku, nie mieli wpływu na wysokość podawanych w niej danych kursowych Nie byli świadomi tego , w jakim celu doszło uprzednio do przeliczenia wypłacanej im kwoty w złotych na franki szwajcarskie. Wnioskując o kredyt w wysokości prawie 100.000 zł w roku 2005 i o kredyt w 2001 roku , nie wiedzieli w jaki sposób i z jakich przyczyn pozwany bank dokonał tychże przeliczeń, nie mieli na nie wpływu, w tym na kurs pierwotnego przeliczenia.
Uruchomienie kredytów następowało w terminie ustalonym przez kredytodawcę, po spełnieniu przez kredytobiorców warunków określonych w umowach. Wobec tego kredytobiorcy pozbawieni zostali realnego wpływu na datę wypłaty kredytów, a tym samym na kurs CHF zastosowany do przeliczenia salda zaciąganych przez nich zobowiązań wobec strony pozwanej.
Spłata kredytów nastąpić miała w równych ratach miesięcznych kapitałowo-odsetkowych, które uiszczane miały być w złotych po ich uprzednim przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej pozwanego banku, obowiązującego w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. W datach zawarcia obu umów małżonkowie C. nie wiedzieli jaka jest wysokość obciążającego ich każdomiesięcznie długu. Nie wiedzieli także , jaką dokładnie kwotę należy każdorazowo zapłacić stronie pozwanej tytułem spłaty raty.
Przed ich podpisaniem nie zostały udostępnione teksty przyszłych kontraktów kredytowych. Nie mogli wcześniej zapoznać z ich poszczególnymi postanowieniami.
Bank w obu wypadkach stosował wzorce umowne , których treść nie podlegała negocjacjom z klientami do poszczególnych rozwiązań umownych. Co najwyżej kredytobiorcy mogli nie zawrzeć umów.
E. i M. C. (2) nie zostali wyczerpująco pouczeni o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej. Nie została im przedstawiona symulacja, z której wynikałby wpływ wzrostu kursu tej waluty na saldo kredytu, jak i wymiar poszczególnych rat. Nie pokazano im , ujętych historycznie , danych opisujących wahania kursu CHF do złotego na przestrzeni dłuższego czasu. Pracownicy banku zapewniali jedynie o stabilności kursu waluty szwajcarskiej.
W konsekwencji oboje złożyli zdawkowe oświadczenia o świadomości ryzyka walutowego bez istotnej wiedzy zawartości merytorycznej tych oświadczeń .
Z dalszej części ustaleń wynika , iż :
W dniach zawarcia obu umów kredytobiorcy nie prowadzili działalności gospodarczej, z którą związane byłyby te zobowiązania. Cele kredytów zostały w całości zrealizowane. Koszty kredytów nigdy nie były rozliczane w ramach prowadzonych działalności gospodarczych.
Pozostawali w związku małżeńskim, który ustał z dniem 5 czerwca 2017r., w ustroju wspólności majątkowej, która ustała z dniem 18 kwietnia 2014r. . Kredytowana nieruchomość nie była w dacie zawarcia umowy wynajmowana.
M. C. (1) scedował na rzecz powódki wszelkie roszczenia wynikające z ustalenia nieważności obu umów, potwierdzając świadomość skutków dokonanego przelewu.
W okresie od daty zaciągnięcia kredytu do dnia wyrokowania powódka spełniła na rzecz pozwanego banku świadczenie kredytowe w kwocie 77.703,73 zł. Umowa z dnia 28 listopada 2001 r. wygasła, na skutek wykonania w całości.
W dniu 24 stycznia 2023r , już w trakcie trwania postępowania przed Sądem I instancji , E. C. (1) oświadczyła kredytodawcy, że po zapoznaniu się z pouczeniem Sądu o konsekwencjach prawnych stwierdzenia nieważności umowy, podtrzymuje żądanie pozwu i rezygnuje z możliwości potwierdzenia niedozwolonych postanowień umownych czy też utrzymania umów w mocy po ich zastąpieniu przepisami prawa krajowego.
Ocenę prawną obu roszczeń powódki ustalającego oraz pieniężnego o zwrot świadczeń, które uznał za, w przeważającym zakresie, usprawiedliwione , Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które zważywszy na konieczność zachowania zwięzłości motywów orzeczenia , można podsumować w następujący sposób :
a/ umowa zawarta przez strony sporu w dniu 20 stycznia 2005r , będą umową kredytu denominowanego w walucie franka szwajcarskiego jest nieważna jako sprzeczna z art. 353 1 kc oraz art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe wobec niejasności oznaczenia zakresu świadczeń stron, a w szczególności zobowiązania kredytobiorczyni , która w stosunku do banku - przedsiębiorcy stosującego nienegocjowalne wzorce umowne , była słabszą stroną stosunku zobowiązaniowego,
b/ podstawą uznania ,, iż umowa z dnia 20 stycznia 2005r jest nieważna , jest również norma art. 385 1 kc albowiem , zdaniem Sądu wskazywane przez E. C. (1) postanowienia §4 ust.2, §8 ust. 4 , §5 ust. 3,4 i 5 §9 ust.2,3 i 4 , §10 ust.1 , §13 ust.5,6 i 7 , §14 ust. 1 , §17 ust. 1, §18 i §21 ust.2 są abuzywne. Taka ich kwalifikacja , przy braku zgody prawidłowo pouczonej przez Sąd na rozprawie powódki na dalsze jej obowiązywanie skutkuje nieważnością.
c/ wskazane przez powódkę postanowienia spornej umowy mają charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 1 §1 kc, a ich kontrola z tego punktu widzenia, jest dopuszczalna gdyż kredytobiorczyni w chwili jej podpisywania , w relacji z bankiem , miała status konsumenta , w rozumieniu art. 22 1 kc.
Kwota kredytu wypłacana była w złotych, po przeliczeniu wg. kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty zgodnie z Tabelą Kursów walut pozwanego banku, ogłaszaną w jego siedzibie, z zastosowaniem zasad ustalania kursów obowiązujących w nim .
Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, akonkretne postanowienie było z nim negocjowane.
W umowie z dnia 20 stycznia 2005 r. wskazano, że uruchomienie kredytu miało nastąpić i nastąpiło w walucie polskiej.
Faktyczna wysokość kwoty, która została wypłacona małżonkom C. , wynikała z wyliczenia dokonanego zgodnie z Tabelą Kursów, obowiązującą w banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.
W efekcie, mimo że kredytobiorcy wnioskowali o udzielenie konkretnej kwoty kredytu nie wiedzieli jaka faktycznie kwota zostanie im wypłacona, bo jej wysokość była ustalana w dniu wypłaty w oparciu o tabele obowiązujące w banku i wynikający z nich kurs kupna waluty szwajcarskiej .
W sytuacji dokonywania przez kredytobiorców spłaty kredytu, do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych strona pozwana stosowała kurs sprzedaży danej waluty wg. Tabeli Kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.
Wobec tego , w umowie wprawdzie wskazano kwotę kredytu w CHF, ale nie została określona wartość kredytu wyrażona w pieniądzu polskim w którym kredyt uruchomiono. Wartość ta miała zostać oznaczona dopiero przy uwzględnieniu kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów – obowiązującego w dniu przekazania kapitału kredytobiorcom. Zobowiązanie powódki miało być ustalane w harmonogramach spłat , bez podania w umowie wysokości rat.
Tym samym pozwany bank miał jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Sama umowa z dnia 20 stycznia 2005 r. została zawarta na podstawie wzorca opracowanego i stosowanego przez kredytodawcę. Ówcześnie małżonkowie C. nie mieli możliwości uzgadniania z nim treści poszczególnych postanowień umownych.
Powodowie nie byli dostatecznie poinformowani o samym mechanizmie waloryzacji, o ryzyku wiążącym się ze zmianą kursu przy jednoczesnym przerzuceniu na nich całego ryzyka zmiany wartości waluty w czasie, na który umowa została zawarta,
d/ postanowienia umowne zakwestionowane przez kredytobiorczynię określają główny przedmiot świadczeń stron.
Ich kontrola sądowa z punktu widzenia abuzywności, jest jednak dopuszczalna albowiem nie były określone jednoznacznie.
Przyznanie sobie przez bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy kredytobiorców [ powódki ], w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy.,
e/ część postanowień umowy , składające się na mechanizm waloryzacji , jako niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 kc nie wiążą E. C. (1) , co dotyczy w szczególności postanowień dotyczących stosowania kursów waluty szwajcarskiej wobec złotego Jako , że umowa zawarta w dniu 20 stycznia 2005r miała charakter kredytu denominowanego w pieniądzu obcym , nie ma możliwości dokonania eliminacji niektórych z postanowień umowy, przy pozostawieniu jej , już bez nich , jako nadal obowiązującej pomiędzy stronami postępowania. Umowa wobec tego musi zostać uznania za w całości nieważną.
f/ następstwem ustalenia nieważności umowy z dnia 20 stycznia 2005r ze skutkiem wstecznym , jest brak podstawy prawnej świadczeń , które zostały spełnione w jej wykonaniu .
W tej sytuacji obowiązkiem stron jest wzajemne rozliczenie finansowe.
Sąd uznał , że powódce należne są, w ramach tych rozliczeń, zarówno dochodzona pozwem suma 10 607, 90 zł jak i 84 292, 77 franka szwajcarskiego przy czym w części nieuzasadnione jest roszczenie odsetkowe od tych kwot.
Dlatego , iż ma rację strona pozwana powołując się na zarzut zatrzymania całego świadczenia pieniężnego zasadzonego powódce , co do wskazanej przez bank w tym zarzucie sumy 37 910 franków szwajcarskich,
g/ w tym zakresie wskazał , iż za dopuszczalnością stosowania prawa zatrzymania , w relacjach między stronami umowy kredytu denominowanego do waluty obcej, po stwierdzeniu jej nieważności czy trwałej bezskuteczności, opowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 r. (III CZP 6/20, Legalis) wskazując, że stanowi ono instrument, który może zapobiec zagrożeniom związanym z niewypłacalnością jednego z obustronnie wzbogaconych.
Zdaniem Sadu I instancji hamujący skutek zgłoszonego przez bank zarzutu nastąpił z dniem otrzymania przez powódkę stosownego oświadczenia materialnoprawego drugiej strony, co miało miejsce w dniu 26 września 2023 r. .
W konsekwencji nieuzasadnione jest roszczenie odsetkowe E. C. (1)
od zatrzymanego kapitału kredytu, po dniu 25 września 2023r. i wobec tego , w tej części, jej roszczenie odsetkowe zostało oddalone.
Natomiast , jego zadaniem , jest ono zasadne za okres od 25 stycznia 2023r o ile odnosi się do podlegających zwrotowi na jej rzecz sum 10 607, 90 zł oraz 46 382, 77 zł , który jest dniem następnym po tym , w którym powódka , właściwie pouczona przez Sąd I instancji , złożyła oświadczenie o braku zainteresowania w uznaniu umowy stron z dnia 20 stycznia 2005r a nadal pomiędzy nimi obowiązującą.
h/ w warunkach , gdy dopiero od tej daty można zasadnie mówić o wymagalności roszczenia zwrotnego kredytobiorczyni wobec banku , nie mógł być uznany za uzasadniony zarzut przedawnienia roszczenia pieniężnego podniesiony w postępowaniu przez stronę pozwaną,
i/ nieuzasadnione jest również żądanie powódki , która domagała się także ustalenia nieważności umowy kredytowej, zawartej w dniu 28 listopada 2001r.
Jak wynika z ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu rozpoznawczym, umowa ta została przed zamknięciem rozprawy w całości wykonana. Zatem E. C. (1) nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 189 kpc , w żądanym ustaleniu co do tej czynności prawnej.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma art. 100 kpc , w ramach zastosowania której , Sąd obciążył ich całością stronę pozwaną uznając , iż E. C. uległa tylko w nieznacznym zakresie swoich żądań.
Przy tym stawka minimalna należna zawodowemu pełnomocnikowi za zastępstwo powódki z urzędu , została powiększona o 1000 złotych z uwagi , jak wskazywał Sąd , na stopień skomplikowania sprawy i fakt jej rozpoznania na rozprawie. Należność ta została powiększona również o podatek Vat w stawce 23 %.
Bank został również obciążony obowiązkiem zapłaty na rzecz Skarbu Państwa opłaty sądowej , której przeciwniczka procesowa nie miała obowiązku ponosić.
Apelacje od tego orzeczenia złożyły obydwie strony.
Powódka , obejmując zakresem swojego środka odwoławczego punkty II i III jego sentencji , we wniosku środka odwoławczego domagała się wydania przez Sąd II instancji orzeczenia reformatoryjnego , którym :
dochodzone przez nią wobec banku świadczenie pieniężne w kwotach 10 607, 90 zł oraz 46 382, 77 franka szwajcarskiego zostanie zasądzone z ustawowymi odsetkami za opóźnienie , zgodnie z jej żądaniem , od dnia 16 lutego 2022r do dnia zapłaty.
W taki sam sposób , w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie, zostanie zasądzona kwota 37 910 franków szwajcarskich – w zakresie której bank złożył zarzut zatrzymania / dodatek redakcyjny S.A. ]
E. C. (1) wniosła także o przyznanie na swoją rzecz od strony przeciwnej kosztów postępowania apelacyjnego
Środek odwoławczy został oparty tyko na zarzutach materialnych:
- naruszenia art. 481 §1 kc w zw. z art. 455 kc , pod postacią nieprawidłowego zastosowania tych norm i zasądzenie od wskazanych wyżej kwot odsetek ustawowych za opóźnienie od daty późniejszej niż dzień w którym bank powinien być uznany za pozostający w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia pieniężnego na rzecz skarżącej ,
- naruszenia art. 496 kc w zw. z art. 497 kc i 487 §2 kc, poprzez wadliwe zastosowanie tych przepisów i uznanie ,iż podniesiony przez bank zarzut zatrzymania jest usprawiedliwiony , która to nieprawidłowa ocena wpłynęła na sposób w jaki Sąd niższej instancji rozstrzygnął o roszczeniu odsetkowym powódki.
Strona pozwana obejmując swoim środkiem odwoławczym punkty I, II, IV i V sentencji wyroku z dnia 20 października 2023r , domagając wydania przez Sąd Apelacyjny orzeczenia zmieniającego , postulowała aby powództwo E. C. (1) zostało oddalone w całości , a powódka obciążona kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Apelacja banku także została oparta jedynie na zarzutach materialnych:
- naruszenia prawa materialnego przez nieprawidłowe zastosowanie lub wadliwą wykładnię :
a/ art. 58 §1 kc w zw z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w następstwie uznania przez Sąd I instancji , iż umowa z dnia 20 stycznia 2005r jest nieważna gdyż kształtowała obligacyjny stosunek kredytowy w sposób sprzeczny z jego naturą. Tymczasem norma art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe już w czasie podpisywania spornej umowy czyniła możliwym zawieranie umów kredytu denominowane w walucie obcej / szwajcarskiej /;
b/ art. 385 1 §1 i 3 kc oraz 385 2 kc , wobec uznania części postanowień umowy z dnia 20 stycznia 2005r za mające niedozwolony charakter przez to , iż ich treść nie była pomiędzy stronami indywidualnie negocjowana przed jej podpisaniem, a one , w przyjętym umownie kształcie, są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy powodów jako konsumentów.
Zdaniem strony skarżącej postanowienia te nie realizują w szczególności tych normatywnych przesłanek oceny ich jako niedozwolonych;
c/ art. 385 1 §1 kc wobec nieuzasadnionego uznania , że umowa , w warunkach potwierdzenia niedozwolonego charakteru części jej postanowień , nie może być w dalszym ciągu wykonywana mimo , iż takiego skutku taka potencjalna abuzywność za sobą nie niesie. Zdaniem skarżącego ocena niedozwolonego charakteru części postanowień spornej umowy jest niepełna bo powinna zostać odniesiona indywidualnie do każdego postanowienia z osobna o ile na samodzielność normatywną. Tak jest w odniesieniu do stosowanego na podstawie umowy spreadu walutowego i ryzyka kursowego. Zabrakło tejże oceny w kontekście szczególnych , indywidualnych okoliczności rozstrzyganej sprawy ;
d/ art. 385 1 §2 kc w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe poprzez nieprawidłową ocenę zgodnie z którą eliminacja postanowień umownych uznanych za niedozwolone musi prowadzić do nieważności umowy wobec braku kryteriów określania wysokości wzajemnych świadczeń stron.
Zdaniem strony pozwanej takie określenie jest możliwe , skoro umowa zawarta przez strony miała charakter kredytu denominowanej w walucie franka szwajcarskiego
e/ art. 410 §1 i 2 kc w zw. z art. 405 oraz 411pkt 2 kc wobec uznania spłacanych przez E. C. (1) rat zobowiązania , jako świadczenia nienależnego , w sytuacji gdy miały one podstawę prawną , a realizacja jej obowiązku odpowiadała zasadom współżycia społecznego.
Powódka złożyła także zażalenie na postanowienie Sądu I instancji o sprostowaniu zaskarżonego przez strony wyroku.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 17 czerwca 2025r cofnęła je. Skutkiem tego aktu dyspozycji przedmiotem postępowania zażaleniowego było umorzenie przez Sąd II instancji postępowania zażaleniowego , na podstawie art. 391 §1 kpc w zw. z art. 397 §3 kpc.
/ por. zapis dźwiękowy rozprawy apelacyjnej w dniu 17 czerwca 2025r minuty 6-8 , zapis skrócony k. 546 v akt , postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego k 547 akt/.
Strony wniosły wzajemne odpowiedzi na apelacje przeciwników procesowych , domagając się ich oddalenia jako pozbawionych uzasadnionych podstaw oraz obciążenia ich kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelacje Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy E. C. (1) jest uzasadniony w części , natomiast apelacja banku , jako niezasadna podlega oddaleniu w całości.
Na wstępie należy wskazać , że jak powiedziano wyżej , strony skarżące nie formułują żadnych zarzutów procesowych oraz dotyczących istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych.
W warunkach, gdy Sąd Odwoławczy jest związany zarzutami natury procesowej , nie podniesienie zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów przez Sąd niższej instancji ma to następstwo , przy braku zarzutów faktycznych, iż Odwoławczy jest obowiązany przyjmować za własne fakty ustalone przez Sąd Okręgowy.
W ich świetle apelacja (...) Banku (...) nie jest uzasadniona.
Uzasadniony jest zarzut pozwanego banku wymieniony w punkcie 1/ materialnych zarzutów apelacyjnych.
Zawarcie umowy kredytu denominowanego w walucie franka szwajcarskiego a taką była umowa podpisana przez strony sporu w dniu 20 stycznia (...) była już wówczas dopuszczalna w oparciu o normę art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe , według jej treści obowiązującej w tym dniu , szczególnie po jej odczytaniu wspólnie ze statuowaną przez art. 353 1 kc zasadą swobody umów.
W szczególności nie ma racji Sąd I instancji oceniając ją jako kreującą stosunek umowny w niezgodzie z naturą stosunku prawnego kredytu. Wobec tego , z powodu podanej przez Sąd niższej instancji niezgodności z normą prawa bankowego , umowa objęta sporem nie jest nieważna.
Tym nie mniej podzielenie tego zarzutu nie może wpływać na ostateczną ocenę poprawności rozstrzygnięcia poddanego kontroli instancyjnej albowiem Sąd Okręgowy przeprowadził jej ocenę także z punktu widzenia abuzywności części jej postanowień i wyciągając konsekwencje z ich niedozwolonego charakteru także na tej podstawie ustalił jej nieważność.
W tym zakresie, wbrew kolejnym zarzutom materialnym banku , nie popełnił błędu , stąd w ostatecznym wyniku , środek odwoławczy strony pozwanej nie mógł zostać uznany za uzasadniony , prowadząc do zmiany orzeczenia z dnia 20 października 2023r , w sposób określony we wniosku apelacji , który w niej sformułowała ta strona skarżąca.
Nie ma racji bank strona pozwana formułując zarzuty materialne naruszenia art. 385 1§1 i 2 kc w powiązaniu ze wskazanymi przez bank innymi przepisami kodeksu cywilnego.
Zostaną one omówione w sposób zbiorczy, skoro za ich pośrednictwem strona skarżąca kwestionuje w istocie trzy elementy oceny Sądu I instancji:
a/ to , że postanowienia umowy kredytowej, zakwestionowane przez powódkę , prowadzą do tego , że jest ona nieważna w całości mimo , że tak nie jest w sytuacji, gdy po stronie pozwanego banku wykluczona była swoboda w kształtowaniu kursu waluty szwajcarskiej wobec złotego , a rynkowy kurs stosował on do wszystkich transakcji walutowych , których dokonywał,
b/ to , że mają charakter niedozwolony , w warunkach wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorców- powódki i jej małżonka - w odniesieniu w szczególności do mechanizmu waloryzacji / zastosowania klauzul przeliczeniowych / i ich konsekwencji dla wysokości obciążającego ich zobowiązania zwrotnego oraz ryzyka walutowego,
c/ trzecim elementem składającym się na tę apelacyjną krytykę są konsekwencje, które Sąd wyciągnął z potwierdzenia abuzywności części postanowień umowy z dnia 20 stycznia 2005r., ustalając jej nieważność w całości, przy uznaniu , iż te postanowienia kształtują prawa i obowiązki kredytobiorców jako konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami , rażąco naruszając ich interesy. A taka niezasadna ocena prawna prowadzi do kolejnego błędu kwalifikacyjnego Sądu niższej instancji , który niezasadnie ocenia , iż zwrotne roszczenie pieniężne powódki , obejmujące dotąd zapłaconą – dochodzoną pozwem - bankowi kwotę, jest usprawiedliwione w całości / oddalenie powództwa dotyczyło tylko części roszczenia w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie/.
Zrelacjonowana pokrótce argumentacja jest chybiona , a w konsekwencji oceniany zarzut należy odeprzeć.
Przepisy art. 385 1 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny , w stosunku do tych norm , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy.
Stanowią one implementację w polskim porządku prawnym , postanowień Dyrektywy nr 93/13/ EWG, w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej Dyrektywy, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
/por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./.
Przewidziana przez art. 385 1kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego, ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z norm ogólnych kodeksu cywilnego.
W ten sposób konsument jest chroniony przed upadkiem całej umowy. To on może zrezygnować z przysługującej mu ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami czynności prawnej co spowoduje , że od jego swobodnej i uświadomionej decyzji zależy , czy uznaje , iż jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Zatem normę 385 1 k.c. należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej .
W konsekwencji , zarzuty niedozwolonego charakteru postanowień umowy zawartej w dniu 29 czerwca 2005r , mogą być oceniane z punktu widzenia tylko tego przepisu.
Decydująca dla oceny niedozwolonego charakteru postanowień umownych jest data podpisania umowy kredytowej oraz to, czy podmiot profesjonalny – w rozpoznawanej sprawie bank - miał chociażby potencjalną możliwość, na ich podstawie , jednostronnego kształtowania zakresu obowiązków umownych konsumenta ,w tym poprzez mechanizm waloryzacji jego zobowiązania walutą franka szwajcarskiego.
Sąd Okręgowy nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385 1 §1 i 2 kc ,w powiązaniu z innymi , powołanymi przez stronę skarżącą normami , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według Tabeli Kursów obowiązujących w (...) S.A.
To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego kredytobiorczyni wraz ówczesnym małżonkiem nie mieli żadnego realnego – rzeczywistego - wpływu , decydował o wysokości ich zobowiązania / salda kredytu /.
Był on wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę, na podstawie wzorca umownego i ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało klientom udostępnione przez udzielający kredytu podmiot oraz w jaki sposób poszczególne spłacane raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich długu wynikającego z umowy.
Taki ich charakter prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła ona nadal funkcjonować, w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące kredytobiorców.
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z nimi indywidualnie uzgodnione.
W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Kredytobiorcy dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę , w formie wzorca.
Trzeba jeszcze dodać w tym kontekście , iż dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie przez przedsiębiorcę , szczególnie jeżeli posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem , wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z dnia 20 stycznia 2005r. nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo- odsetkowych , będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez powódkę postanowienia umowne dotyczyły świadczeń głównych stron.
Za utrwalone ,w konsekwentnym orzecznictwie sądów powszechnych , a w szczególności Sądu Najwyższego, należy uznać zapatrywanie zgodnie z którym tak właśnie należy kwalifikować postanowienia umowne składające się na mechanizm przeliczeniowy , w kredytach denominowanych w walucie obcej [szerzej - waloryzowanych walutą obcą ]
/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., wskazane za zbiorem Legalis /.
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] , wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 Dyrektywy nr 93/13/ EWG.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. ,w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym, jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy kredytobiorcy mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz i w szczególności , co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo ich zobowiązania , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż [ w realiach faktycznych rozstrzyganej sprawy] małżonkowie C. mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres dwudziestu dwóch lat.
W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego kredytobiorców wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów, stosowanej przez bank . Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej jego decyzji. Klienci – konsumenci - nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani, tym bardziej, jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli denominacyjnej /przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż kredytobiorcy zostali, przed podpisaniem umowy, w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony przez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego klientów – konsumentów.
Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego , nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, iż o takim ryzyku został poinformowany, a taką formę właśnie przybrały oświadczenia podpisane przez kredytobiorców- strony umowy z 20 stycznia 2005r.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c. nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu waloryzowanego pieniądzem obcym na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na taki pieniądz, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis /
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /.
Stąd nietrafną jest argumentacja strony skarżącej podnoszona w ramach zarzutu naruszenia art. 385 1§1 kc , iż Sąd I instancji nie dokonał prawidłowej oceny postanowień umowy składających się na mechanizm przeliczeniowy z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów , doniosłych dla pozycji zobowiązujących się kredytowo wobec banku – przedsiębiorcy , w ramach stosunku umownego ani też nie wskazał dlaczego te kryteria ustawowe uznaje w rozstrzyganej sprawie za spełnione.
Powodowie chcieli uzyskać pieniądze w walucie polskiej, z przeznaczeniem na pokrycie kosztów wcześniej zaciągniętego kredytu , środki z którego były im niezbędne na zakup własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu przy ul. (...) w K..
Od banku otrzymali złotówki i w tej walucie powódka spłacała zobowiązanie zwrotne wobec oponenta procesowego. Rozmiar tak sumy kapitału oraz skala długu drugiej strony stosunku kredytowego , będąc kształtowanymi przez oznaczony przez bank jednostronnie mechanizm przeliczenia, w ramach mechanizmu denominacji , wyklucza przyjęcie argumentów strony skarżącej za uzasadnione.
Dlatego , w ocenie Sądu Apelacyjnego, postanowienia łączącej strony umowy, zawartej w dniu 20 stycznia 2005r., w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku Tabel Kursów, uznać należy, za niedozwolone.
Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i czy oraz w jaki sposób , po jej zawarciu , zmieniała się jej treść.
/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex.
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko E. C. (1) było jednoznaczne co do tego, iż [ żądając od początku sporu zwrotu dotąd spełnionych świadczeń] , nie jest zainteresowana , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsumenci - kredytobiorcy - mają otrzymać od drugiej strony- skoro- jak w rozstrzyganej sprawie - otrzymali świadczenie w walucie polskiej , po jego przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz zostali zobowiązani zwrócić na rzecz banku , w ramach umowy kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej , w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez pozwany bank, wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] przeliczana miała być wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia ich długu.
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw, są bowiem nią związane ], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w styczniu 2005r. było zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń , na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika referencyjnego LIBOR, stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz kredytach waloryzowanych do takiego zagranicznego pieniądza [ które z punktu widzenia interesów umownych kredytobiorców , są traktowane tak jako kredyty złotowe]
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek zgodnie z którym tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank motywując omawiane zarzuty materialne , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy, są - szczególnie przy stanowczym- zrelacjonowanym wyżej , stanowisku procesowym powódki , niedopuszczalne, skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.
Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych , o ile nie miałoby prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach].
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , przy aprobacie dla argumentacji apelacyjnej banku , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu waloryzowanego walutą obcą , miałaby, przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce.
Nie ma racji strona pozwana podnosząc zarzut naruszenia art. 410 §1 i 2 kc w zw z art. 405 kc oraz 411 pkt 2 kc
Biorąc pod rozwagę , w czym bank upatruje naruszenia tych przepisów poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie , polegające na niewłaściwej kwalifikacji świadczenia objętego roszczeniem pieniężnym powódki , jako nienależnego, zarzut ten nie jest trafny.
Strona skarżąca nie dostrzega , że to, co E. C. (1) objęła tym roszczeniem stanowi świadczenie pieniężne , które spełniła na rzecz (...) S.A. ,w wykonaniu umowy kredytowej . Uwzględnione zaskarżonym wyrokiem roszczenie zwrotne jest wynikiem uznania , iż podstawa świadczeń wzajemnych stron od samego początku nie istniała, wobec nieważności umowy , która była dla nich źródłem i racją prawną. /condictio sine causa /.
Pozwany bank w sposób nieuzasadniony w swojej argumentacji o realizacji tego zarzutu, odwołuje się także do normy art. 411 pkt 2 kc uznając , że w oparciu o nią nie jest zobowiązany do zwrotu tego świadczenia na rzecz oponentki procesowej.
Przepis ten nie może mieć dla oceny roszczenia pieniężnego powódki zastosowania albowiem dotyczy przypadków wyłączenia takiego obowiązku w zupełnie odmiennej , niż ustalona w rozstrzyganej sprawie sytuacji. Takiej , w której tylko i wyłącznie wzgląd na szczególne wartości o charakterze moralnym usprawiedliwiają takie wyłączenie , po stronie podmiotu znajdującego się wyjątkowej sytuacji. Taka po stronie (...) S.A. w relacji z przeciwniczką procesową , w sposób oczywisty , nie ma miejsca.
Dlatego też uznając , iż żaden z zarzutów apelacyjnych strony pozwanej nie jest uzasadniony opartą na nich apelację (...) S.A. , Sąd Apelacyjny oddalił, na podstawie art. 385 kpc / pkt 2 sentencji orzeczenia/.
Apelacja E. C. (1) jest usprawiedliwiona w przeważającej części , prowadząc do zmiany objętego nią wyroku Sądu niższej instancji , w sposób wskazany w punkcie 1 sentencji orzeczenia reformatoryjnego Sądu II instancji.
W pierwszej kolejności wskazać należy, oceniając środek odwoławczy kredytobiorczyni, iż nietrafnie Sąd I instancji zweryfikował podniesiony przez bank zarzut zatrzymania sumy łącznej świadczeń zwrotnych wyrażonych w pieniądzu polskim i szwajcarskim w odniesieniu do należnej bankowi , z tytułu udzielonego kapitału , sumy 37 910 franków szwajcarskich. / por. oświadczenie strony pozwanej przy piśmie procesowym z dnia 28 września 2023r / k. 408 – 416 akt /
Nieuzasadnione uznanie tego zarzutu za skuteczny , determinowało niepoprawne rozstrzygniecie w zakresie żądania zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu dochodzonego w procesie przez powódkę świadczenia pieniężnego.
Podzielając w tym zakresie wskazany w punkcie 2 apelacji powódki zarzut materialny, Sąd Odwoławczy wskazuje , iż mogące być uznane za ukształtowane , najbardziej aktualne orzecznictwo SN , co do merytorycznej zasadności takiego zarzutu w tzw. „ sprawach frankowych „ /por. spośród kilku , stanowisko SN zawarte w judykatach z dnia 12 września 2024, sygn. I CSK 4015/23 i z dnia 24 października 2024r , sygn. I CSK 2443/24 – obydwa powołane za zbiorem Lex / , które Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym sprawę podziela ; usprawiedliwia zapatrywanie zgodnie z którym w sytuacji , gdy strona sporu , szczególnie bank – przedsiębiorca - w relacji z konsumentem , może skutecznie powołać zarzut potrącenia wierzytelności wzajemnej , wobec pretensji finansowej drugiej strony , nie jest uprawniona do korzystania z zarzutu zatrzymania w powołaniu się , jako na jego źródło , na taką wierzytelność własną.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozstrzyganym sporze , a , jak dotąd , bank z możliwości potrącenia nie zdecydował się skorzystać .
W części uzasadnionym jest także zarzut materialny skarżącej kredytobiorczyni wymieniony w punkcie 1 apelacji.
Przypomnieć należy , że według wiążącego Sąd krajowy orzecznictwa TSUE wykładającego art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG o opóźnieniu po stronie przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienia umowne w relacji obligacyjnej z konsumentem, w spełnieniu obowiązku zwrotu świadczenia pieniężnego , które uzyskał w następstwie wykorzystania zawierającego je wzorca , należy mówić już wówczas kiedy prawidłowo wezwany przez wierzyciela o ten zwrot swojemu obowiązkowi nie czyni zadość.
Skoro tak , to w odwołaniu się do faktów ustalonych w postępowaniu przyjąć trzeba - odwołując się do treści żądania powódki w odniesieniu do świadczenia pieniężnego wraz z odsetkami , iż o takim stanie opóźnienia po stronie banku , można zasadnie mówić od dnia następnego po dniu w którym strona pozwana otrzymała pismo procesowe E. C. (1) , którym obecnie skarżąca określiła ostatecznie treść swoich roszczeń o charakterze pieniężnym.
Pismo procesowe z tym żądaniem [ w jego ostatecznym kształcie ] , datowane na 7 stycznia 2022r bank otrzymał w dniu 16 lutego 2022r. / por. k. 272-274 oraz k. 291 akt /
Traktując je jako formę wezwania strony pozwanej do jego zapłaty / w odniesieniu tak do kwoty złotówkowej jak i wyrażonej we franku szwajcarskim / należy przyjąć , iż pozwany dłużnik pozostawał w opóźnieniu w wykonaniu swojego obowiązku spełnienia tego świadczenia , począwszy od dnia następnego czyli 17 lutego 2022r.
W konsekwencji, żądanie odsetkowe przyjmujące wcześniejszą datę początkową naliczenia odsetek [ powódka domagała się ich zasadzenia od dnia 16 lutego 2022r ] należało uznać jako nieusprawiedliwione i podlegające oddaleniu.
I tylko w tej części apelacja E. C. (1) została oceniona jako nieuzasadniona i została oddalona. / pkt 2 sentencji motywowanego wyroku /.
Ze wskazanych powodów , w częściowym jej uwzględnieniu, Sąd Odwoławczy orzekł reformatoryjnie w sposób wskazany w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 385 kpc i oddalił apelację powódki w pozostałym zakresie.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma art. 100 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , w ramach zastosowania której Sąd II instancji w całości obciążył nimi bank na rzecz powódki , zważywszy na to , iż uległa ona ze swoją apelacją jedynie w bardzo nieznacznej jej części.
Należna powódce ich kwota , odpowiada wynagrodzeniu reprezentującemu ją zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego [ ustanowionego z urzędu ] , ustalonemu , jako pochodna wartości przedmiotu zaskarżenia , w obu apelacjach , na podstawie §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz.265 ].
Suma należna z tytułu rozliczeń kosztowych została zasądzona, po myśli art. 98 §1 1kpc, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie , o których Sąd II instancji był obowiązany orzec z urzędu. / pkt 3 sentencji motywowanego orzeczenia /.
Bank (...) S.A. z siedzibą w W. jako strona przerywająca także ten etap sporu stron , został zobowiązany do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie opłaty sądowej od apelacji , której E. C. (1) nie miała obowiązku ponosić. / pkt 4 uzasadnianego wyroku /.