Wyrok z 2 września 2025, sygn. I ACa 2811/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
Sygn. akt I ACa 2811/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 września 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Bogdan Wysocki
Protokolant: st .sekr. sądowy Ewa Gadomska
po rozpoznaniu w dniu 2 września 2025 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwa Ł. P.
przeciwko (...) S.A. w K.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt XII C 2162/16
1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I. w ten sposób, że powództwo oddala;
2. w pozostałej części apelację oddala;
3. zasądza od powoda na rzecz pozwanego tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym kwotę 1.850 zł (jeden tysiąc osiemset pięćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
sędzia Bogdan Wysocki
UZASADNIENIE
Powód Ł. P. pozwem z dnia 30 listopada 2016 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. Oddział w P. na rzecz powoda kwoty 98.300 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości położonej w miejscowości K., gmina K. przy ul. (...), działka nr (...) o obszarze 875 m 2 wraz z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 14 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty. W zakresie kosztów Ł. P. wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że pozwany wybudował linię elektroenergetyczną wysokiego napięcia w pobliżu jego nieruchomości, co wpłynęło na sposób użytkowania działki oraz spowodowało znaczny spadek jej wartości rynkowej. Ze sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu 31 marca 2011 r. na zlecenie powoda operatu szacunkowego wynika, iż wartość rynkowa przedmiotowej nieruchomości bez uwzględnienia uciążliwości sąsiedztwa linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia wynosi 207.000 zł, natomiast z jej uwzględnieniem 98.300 zł.
W odpowiedzi na pozew z dnia 14 lutego 2017 r.pozwany (...) S.A. z siedzibą w K. wniósł o oddalenie powództwa w całości ze względu na brak legitymacji procesowej czynnej po stronie powoda oraz brak legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanej, a także zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwany wskazał, że powód nie jest już właścicielem przedmiotowej nieruchomości wobec czego brak legitymacji czynnej po jego stronie. Nadto podał, że na nieruchomości należącej uprzednio do Ł. P. nie znajdują się urządzenia będące własnością pozwanej, wobec czego brak również po jej stronie legitymacji biernej. W dalszej części strona pozwana wskazała, że sporna infrastruktura została wybudowana z zachowaniem wszelkich wymogów formalnych, a roszczenie Ł. P. jest bezpodstawne.
Pismem z dnia 4 maja 2017 r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda o odsetki ustawowe za okres od 14 czerwca 2011 r. do 31 grudnia 2015 r.
Pismem z dnia 4 października 2017 r. (k. 135) powód oświadczył, że pozwanym w sprawie są (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w K..
Tak ukształtowane stanowiska stron nie uległy zmianie do końca procesu.
Wyrokiem z dnia 11 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu:
I. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 9.867 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 grudnia 2013 roku do dnia zapłaty;
II. w pozostałym zakresie powództwo oddalił;
III. nie obciążył powoda poniesionymi przez pozwanego kosztami zastępstwa procesowego.
Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne oraz wyprowadzone z nich wnioski prawne:
Powód Ł. P. był właścicielem nieruchomości położonej przy ul. (...) w K., gmina K., oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 875 m 2 dla której Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej prowadzi księgę wieczystą nr (...) (wcześniej nr (...)). Wskazaną powyżej nieruchomość powód zakupił w 1999 r.
Na podstawie decyzji nr (...) o ustaleniu lokalizacji przedsięwzięć EURO 2012 wydanej przez Wojewodę (...) w dniu 29 stycznia 2009 r., utworzona została napowietrzna czterotorowa linia elektroenergetyczna relacji P.-K.. Powyższą decyzję wydano w oparciu o decyzję (...) Dyrektora (...) w P. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, w której szczegółowo określono warunki realizacji budowy i eksploatacji linii wielotorowej. Na terenie gminy K. dla linii tej został wyznaczony pas technologiczny w którego obszarze nie dopuszczano lokalizowania zabudowy mieszkaniowej ani innych obiektów przeznaczonych na stały pobyt ludzi.
W ramach realizacji przedsięwzięcia istniejąca linia 220 kV na odcinkach od słupa nr 221 do słupa nr 218 oraz od słupa nr 212 do nowego słupa nr 58 (z wyłączeniem tego słupa) została rozebrana. Na konstrukcjach wsporczych (słupach) posadowionych na betonowych fundamentach, podwieszone zostały cztery tory linii napowietrznej – dwa pracujące ma napięciu 400 kV oraz dwa na napięciu 220kV. Wysokość słupów wynosiła od 44 m do 64 m. Przedmiotowa infrastruktura stanowi własność pozwanej.
Na podstawie decyzji Wojewody (...) nr 117/09 z dnia 5 maja 2009 r. zatwierdzającej projekt budowy oraz udzielającej pozwolenia na budowę przedmiotowej linii, określono obszar oddziaływania obiektu tzw. pas technologiczny linii elektroenergetycznej, który wynosił 44 m (22 m po każdej stronie osi linii). Nadto wskazano działki, przez które przebiegał.
Przedmiotowa nieruchomość znajduje się w pobliżu wybudowanej przez pozwanego linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia - w odległości ok. 53 metrów.
Powód po wybudowaniu nowej czterotorowej linii elektroenergetycznej próbował zbyć nieruchomość, jednak bezskutecznie. Jego oferta nie cieszyła się zainteresowaniem, a osoby kontaktujące się z nim w sprawie zakupu działki oferowały cenę nie wyższą niż 80.000 zł.
Ostatecznie udało mu się sfinalizować sprzedaż nieruchomości sąsiadom, którzy byli właścicielami przylegającej sąsiedniej działki i mieli plan powiększenia ogrodu. Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 2 grudnia 2016 r. zawartej przed notariuszem J. J., rep. A nr (...) Ł. P. zbył przedmiotową nieruchomość na rzecz małżeństwa M. M. i P. M. za kwotę 110.000 zł. Gdyby nie fakt, że nieruchomość powoda przylegała do nieruchomości kupujących, a im zależało na powiększeniu własnej działki, to nie zdecydowaliby się oni na jej zakup z uwagi na bliskie położenie linii wysokiego napięcia.
Rynkowa wartość nieruchomości położonej w miejscowości K., gmina K. przy ul. (...), działka nr (...), o powierzchni 875 m 2, dla której Sąd Rejonowy w Środzie W.. prowadzi księgę wieczystą nr (...) na dzień 4 maja 2009 r., tj. na dzień poprzedzający wydanie przez Wojewodę (...) w dniu 5 maja 2009 r. decyzji nr (...) zatwierdzającej projekt budowy oraz udzielającej pozwolenia na budowę linii elektroenergetycznej wynosiła 148.000 zł.
Sam fakt położenia tej nieruchomości w obszarze ograniczonego użytkowania lotniska K. nie był cechą rynkową wpływającą na zróżnicowanie cen nieruchomości porównywalnych. W uzupełniającej opinii biegłej sądowej rzeczoznawcy majątkowego A. H. z dnia 20 maja 2019 r. sporządzonej celem ustalenia, czy na skutek rozbudowy sieci energoelektrycznej przez pozwanego nastąpił spadek wartości nieruchomości należącej do powoda, na dzień 2 grudnia 2016r., tj. na dzień sprzedaży nieruchomości oraz na dzień 13 czerwca 2011 r., tj. na dzień wymagalności roszczenia wskazanego w wezwaniu do zapłaty z 13 maja 2011r. k. (45 akt) potwierdzono, że po rozbudowie sieci elektroenergetycznej-napowietrznej linii 220 kV relacji K.-P., wartość nieruchomości powoda uległa obniżeniu. Tym samym na dzień 2 grudnia 2016 r. jej wartość spadła o kwotę 9.867 zł, a na dzień 13 czerwca 2011 r. o kwotę 12.632 zł.
Wartość rynkowa nieruchomości będącej przedmiotem pozwu – działki nr (...) według stanu i cen na dzień 2 grudnia 2016 r. określona została na kwotę 109.008 zł. Uwzględniając średni spadek cen odnotowanych na rynku nieruchomości podobnych po rozbudowie napowietrznej linii elektroenergetycznej relacji K.-P., ustalony przez biegłą A. H. określono na 8,30 % i przyjęto, że wartość rynkowa przedmiotowej nieruchomości bez umniejszenia kształtowałaby się na poziomie 118.875 zł. W świetle powyższego, spadek wartości przedmiotowej nieruchomości na dzień 2 grudnia 2016 r. wynosi 9.867 zł. Wpływ na to miał fakt rozbudowy istniejącej sieci najwyższych napięć, zlokalizowanej w bliskim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości, a nie posadowienia nowej infrastruktury w miejscu dotychczas jej pozbawionym.
W przypadku wartości rynkowej nieruchomości na dzień 13 czerwca 2011r. – wyniosła ona kwotę 139.563 zł , a więc zanotowano spadek o 12.632 zł.
Pismem z dnia 13 maja 2011 r. powód wezwał pozwanego do uiszczenia dochodzonego odszkodowania z tytułu spadku wartości jego nieruchomości w wysokości 98.300 zł zakreślając termin 30 dni na zajęcie stanowiska. Powód opierał swoje roszczenie na sporządzonym operacie, którego opracowanie zlecił prywatnie.
Pozwany w piśmie z dnia 3 czerwca 2011 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do zapłaty, odmówił uznania roszczenia i wskazał, że wybudowana linia nie wpływa na sposób użytkowania nieruchomości powoda. Podał że inwestycja została wybudowana na podstawie decyzji Wojewody (...), a roszczenia powoda są bezpodstawne i nie mają uzasadnienia w stanie faktycznym i prawnym.
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych- sąd I instancji uznał powództwo za zasadne tylko w części.
Powód Ł. P. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 98.300 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości położonej w miejscowości K., gmina K. przy ul. (...), działka nr (...) o obszarze 875 m 2 wraz z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 14 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty. Powód był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w latach 1999-2016 r.
Jako podstawę prawną żądania powoda wskazać należy art. 435 § 1 k.c., zgodnie z którym prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka z art. 435 kc oparta jest na założeniu, że samo funkcjonowanie zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody, niezależnie od działania lub zaniechania podmiotu prowadzącego taki zakład, szczególnie w związku z dynamicznym rozwojem nowych technologii wykorzystywanych w jego działalności, czy wytwarzaniem lub posługiwaniem się środkami wybuchowymi. Dla przypisania odpowiedzialności prowadzącemu zakład lub przedsiębiorstwo, którego odpowiedzialność konstruowana jest na zasadzie ryzyka, zbędne jest rozważanie, czy można mu przypisać zawinienie lub bezprawne zaniedbania, a co za tym idzie – odpowiedzialności tej nie wyłączy przeprowadzenie dowodu braku jego winy (tak SN w wyr. z 19.6.2001 r., II UKN 424/00, OSN 2003, Nr 6, poz. 155, oraz z 14.2.2002 r., I PKN 853/00, OSN 2002, Nr 18, poz. 4; zob. też wyr. SA w Lublinie z 19.12.2018 r., III APa 16/18, L.; wyr. SA w Szczecinie z 3.4.2019 r., I AGa 201/18, L.).
Ryzyko związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub zakładu, o jakim mowa w art. 435 § 1 i 2 KC, sprowadza się do konieczności naprawienia szkód, których powstanie było nie tylko niezawinione, ale nawet kiedy zachowanie prowadzącego nie było bezprawne. (tak SN w uchw. z 7.4.1970 r., III CZP 17/70, z glosami A. Agopszowicza i T. Dybowskiego, OSP 1971, Nr 9, poz. 169). Zgodność z prawem zachowania prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody ma znaczenie jedynie dla możliwości prowadzenia danej działalności, w szczególności przez spełnienie wymagań stawianych przez przepisy prawa administracyjnego, pozostaje jednak bez związku z odpowiedzialnością za szkody wynikłe z ruchu tego zakładu. Poszkodowany nie musi zatem prowadzić dowodu nawet co do tego, że zachowanie prowadzącego zakład lub przedsiębiorstwo było bezprawne, a z drugiej strony dowód braku bezprawności nie może zwolnić od odpowiedzialność z art. 435 KC (podobnie SA w Białymstoku w uzasadnieniu wyr. z 20.10.2017 r., I ACa 373/17, L.).
Działanie pozwanego polegające na rozbudowie linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia w pobliżu nieruchomości powoda Sąd ocenił jako naruszające zasady współżycia społecznego, albowiem doprowadziło ono do ingerencji ze strony pozwanego w prawo własności nieruchomości należącej do powoda ponad miarę. Nie ulega wątpliwości, że działanie pozwanego nie było bezprawne ani zawinione, jednakże doprowadziło do sytuacji, że powód musiał zmienić swoje plany co do wykorzystania nieruchomości pod budowę domu. Po rozbudowie linii energetycznej zdecydowanie zmienił się jej wygląd – uprzednio były to stalowe słupy pomalowane na szaro, bez żadnego oświetlenia, które następnie zastąpiono słupami pomalowanymi na kolory biało – czerwone, z lampami ostrzegawczymi. W czasie wietrznej pogody wydawały one dźwięki (świsty), które wprawdzie nie były głośne, ale przeszkadzające. Bliskość linii wpłynęła na postrzeganie działki jako atrakcyjnego miejsca na wybudowanie domu oraz spowodowała powstanie obaw co do bezpieczeństwa osób i mienia w bliskiej odległości od linii wysokiego napięcia.
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka z art. 435 k.c. oparta jest na założeniu, że samo funkcjonowanie zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody, niezależnie od działania lub zaniechania podmiotu prowadzącego taki zakład. Sąd uznał zatem, że działania pozwanego spowodowały ingerencję w prawo własności powoda i doprowadziły do powstania szkody po jego stronie.
Rozszerzona odpowiedzialność przedsiębiorstwa (zakładu) wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody powstaje pod warunkiem, że szkoda pozostaje w normalnym związku przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa, przy czym nie konsumuje się tu domniemania występowania tego związku. Okoliczność tę należy wykazać i ciężar dowodu tego faktu spoczywa, zgodnie z ogólnymi zasadami, na poszkodowanym (tak SN w wyr. z 3 czerwca 1977 r., IV CR 185/77, L., oraz z 12 marca 2009 r. V CSK 352/08, L.). Zakres przytoczonych przez powoda okoliczności faktycznych na uzasadnienie dochodzonego roszczenia pozwalał bowiem na ocenę powództwa na podstawie art. 435 k.c.
Oceniając zasadność wywiedzionego powództwa w zakresie żądania odszkodowania za spadek wartości nieruchomości wskazać należy, że zgodnie z art. 361 § 2 k.c., naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Powód w związku z rozbudową przez pozwanego istniejącej sieci najwyższych napięć, zlokalizowanej w bliskim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości, domagał się od pozwanego tytułem odszkodowania za spadek jej wartości, kwoty 98.300 zł. Dla powstania roszczenia odszkodowawczego Ł. P. konieczne było zatem wystąpienie następujących przesłanek: 1. zaistnienie zdarzenia będącego przyczyną odpowiedzialności, 2. szkoda, 3. związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą. Zdaniem Sądu, wszystkie powołane wyżej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego zostały spełnione.
Bezspornym w niniejszej sprawie było, że na podstawie decyzji nr (...) o ustaleniu lokalizacji przedsięwzięć EURO 2012 wydanej przez Wojewodę (...) w dniu 29 stycznia 2009 r., utworzona została napowietrzna czterotorowa linia elektroenergetyczna relacji P.-K.. Powyższą decyzję wydano w oparciu o decyzję (...) Dyrektora (...) w P. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, w której szczegółowo określono warunki realizacji budowy i eksploatacji linii wielotorowej. W ramach realizacji przedsięwzięcia istniejąca linia 220 kV na odcinkach od słupa nr 221 do słupa nr 218 oraz od słupa nr 212 do słupa nr 58 (z wyłączeniem tego słupa) została rozebrana. Na konstrukcjach wsporczych (słupach) posadowionych na betonowych fundamentach, podwieszone zostały cztery tory linii napowietrznej – dwa pracujące ma napięciu 400 kV oraz dwa na napięciu 220kV. Wysokość słupów wynosiła od 44 m do 64 m.
Jednocześnie na terenie gminy K. dla linii tej został wyznaczony pas technologiczny w którego obszarze nie dopuszczono lokalizowania zabudowy mieszkaniowej ani innych obiektów przeznaczonych na stały pobyt ludzi. Na podstawie decyzji Wojewody (...) nr (...) z dnia 5 maja 2009 r. zatwierdzającej projekt budowy oraz udzielającej pozwolenia na budowę przedmiotowej linii, określono obszar oddziaływania obiektu tzw. pas technologiczny linii elektroenergetycznej, który wynosił 44 m (22 m po każdej stronie osi linii) oraz wskazano działki, przez które przebiegał. Nieruchomość należąca do powoda znajdowała się w pobliżu wybudowanej przez pozwanego linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia - w odległości ok. 53 metrów.
Pomimo iż nieruchomość powoda nie znajdowała się w obszarze tzw. pasa technologicznego, to w ocenie Sądu, fakt rozbudowy istniejącej sieci elektroenergetycznej, zlokalizowanej w bliskim sąsiedztwie nieruchomości powoda, miał wpływ na spadek jej atrakcyjności oraz wartości. Powód podnosił, że wskazane wyżej okoliczności spowodowały, że nieruchomości położone w sąsiedztwie napowietrznej czterotorowej linii elektroenergetycznej relacji P.-K., ze względu na mniejsze zainteresowanie, miały niższe ceny niż porównywalne nieruchomości położone na innych obszarach. Wobec powyższego należało zbadać, czy w przypadku nieruchomości objętej postępowaniem doszło do realnego spadku wartości, a tym samy szkody oraz jaki był jej rozmiar.
Przyjmuje się, że szkodą jest powstała wbrew woli poszkodowanego różnica między obecnym jego stanem majątkowym a stanem jaki zaistniałby, gdyby zdarzenie wywołujące szkodę nie wystąpiło (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1957 r., OSN 1958/3/76; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1963 r., OSNCP 1964/7-8/128). Stosując metodę dyferencyjną ustalenia wysokości szkody, bada się aktualny stan majątkowy poszkodowanego, tzn. stan istniejący po zajściu zdarzenia sprawczego. Aktualny stan majątku porównywać należy z poprzednim. Przy dokonywaniu takiego porównania ocenić należy stopień prawdopodobieństwa wystąpienia określonego stanu majątku, a także zbadać istnienie tzw. normalnego związku przyczynowego między działaniem sprawczym a powstałą szkodą. W tej sytuacji należało zbadać, jaki był zakres spadku wartości nieruchomości powoda.
W oparciu o opinię biegłej sądowej rzeczoznawcy majątkowego A. H. Sąd ustalił, że rynkowa wartość nieruchomości położonej w miejscowości K., gmina K. przy ul. (...), działka nr (...), o powierzchni 875 m 2, dla której Sąd Rejonowy w Środzie W.. prowadzi księgę wieczystą nr (...) na skutek rozbudowy napowietrznej linii elektroenergetycznej relacji KONIN-P. uległa obniżeniu o 8.30 %.
Na dzień 2 grudnia 2016 r. tj. na dzień sprzedaży przedmiotowej nieruchomości jej wartość spadła o kwotę 9.867 zł. Nie ulega wątpliwości, że wpływ na spadek wartości nieruchomości powoda miała rozbudowa istniejącej sieci najwyższych napięć, zlokalizowanej w bliskim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości. Szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art. 361 k.c. jest więc obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, że w bardzo bliskim sąsiedztwie znajduje się infrastruktura posadowiona przez pozwanego. Jak zostało ustalone w sprawie, na skutek działania pozwanego i rozbudowy napowietrznej sieci elektroenergetycznej, nieruchomości położone w jej pobliżu przestały być postrzegane jako atrakcyjne.
Opierając się na opinii biegłej sądowej rzeczoznawcy majątkowego A. H. Sąd stwierdził istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy rozbudową linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia w pobliżu nieruchomości powoda, a zmianami cen, w tym spadkiem wartości rynkowej nieruchomości powoda. Wskazać należy, że normalny (adekwatny) związek przyczynowy zachodzi wówczas, gdy według empirycznie poznanych praw rządzących określoną sferą życia człowieka i występujących w tej sferze prawidłowości określony fakt jest skutkiem innego określonego faktu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1972 r., II PZ 288/72). W ocenie Sądu tak rozumiany związek przyczynowy istnieje w rozpoznawanej sprawie. Niewątpliwy jest bowiem związek spadku wartości nieruchomości z sąsiedztwem ponad 40 metrowej linii wysokiego napięcia bez możliwości skorzystania z roszczenia negatoryjnego z art. 222 § 2 k.c.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że powód wykazał, iż wartość stanowiącej jego własność nieruchomości, położonej w miejscowości K., gmina K. przy ul. (...), działka nr (...) o obszarze 875 m 2 uległa zmniejszeniu w związku z rozbudową przez pozwanego istniejącej sieci najwyższych napięć, zlokalizowanej w bliskim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości o kwotę 9.867 zł.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że powód wykazał zaistnienie przesłanek określonych w art. 435 k.c. i na tej podstawie przysługuje mu wobec pozwanego, którego działanie szkodę te wywołało, roszczenie o naprawienie szkody.
Sąd uznał również, że żądanie powoda okazało się zasadne co do kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskaną ze sprzedaży nieruchomości ceną a wartością rynkową nieruchomości w przypadku braku rozbudowy linii energetycznej. Kwota ta była zasadna od terminu wymagalności wskazanego w wezwaniu do zapłaty z dnia 13 maja 2011r. (tj. 13 czerwca 2011r.). Wprawdzie żądana kwota odszkodowania 98.300zł była niezasadna w przeważającej części, to jednak już na ten dzień powodowi należała się co najmniej kwota 9.867 zł, skoro biegła ustaliła, że spadek wartości nieruchomości na dzień 13 czerwca 2011r. wyniósł 12.632 zł. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 9.867 zł uznając, że ostatecznie to w tej wysokości powód poniósł szkodę na skutek działania pozwanego.
Wartość szkody powoda odpowiada przy tym różnicy, pomiędzy wartością rynkową przedmiotowej nieruchomości bez umniejszenia - na poziomie 118.875 zł, a wartości z uwzględnieniem średniego spadku cen odnotowanych na rynku nieruchomości podobnych po rozbudowie napowietrznej linii elektroenergetycznej relacji K.-P., ustalonego przez biegłą A. H. na 8,30 % tj. 109.008 zł. W świetle powyższego, spadek wartości przedmiotowej nieruchomości na dzień 2 grudnia 2016 r. wynosił 9.867 zł. O powyższym Sąd orzekł w punkcie I sentencji wyroku.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej należności głównej Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Roszczenie o odszkodowanie jest roszczeniem bezterminowym, a zatem staje się ono wymagalne, z uwagi na brzmienie przepisu art. 455 k.c., po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Z załączonych do pozwu dokumentów wynika, że powód wezwał pozwanego do zapłaty odszkodowania z tytułu spadku wartości nieruchomości w kwocie 98.300 zł pismem z dnia 13 maja 2011 r. zakreślając termin 30 dni na zajęcie stanowiska. Powód opierał swoje roszczenie na sporządzonym operacie, którego opracowanie zlecił prywatnie. Pozew przeciwko pozwanemu powód wniósł dopiero 1 grudnia 2016r.
Pozwany w piśmie z dnia 3 czerwca 2011 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do zapłaty, odmówił uznania roszczenia. Tym samym, roszczenie powoda stało się wymagalne dopiero 13 czerwca 2011r.
Powód domagał się zasądzenia odsetek za okres od dnia 14 czerwca 2011 r. do dnia zapłaty. Sąd podzielił pogląd strony pozwanej, że zastosowanie w niniejszej sprawie ma 3-letni termin przedawnienia, wobec czego roszczenie powoda o odsetki jest częściowo przedawnione i tym samym zasądził odsetki od dnia 1 grudnia 2013 r. do dnia zapłaty.
Z uwagi na to, że roszczenie powoda powyżej kwoty 9.867 zł okazało się niezasadne, a także z uwagi na przedawnienie części odsetek, niezasadne okazało się roszczenie odsetkowe za okres od 14 czerwca 2011r. do 30 listopada 2013r., Sąd w tej części powództwo oddalił, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie III sentencji wyroku i na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążając powoda poniesionymi przez pozwanego kosztami zastępstwa procesowego. Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady obciążania kosztami postępowania stronę przegrywającą proces (art. 98 k.p.c.). W niniejszej sprawie, takie rozstrzygnięcie uzasadniała wątpliwość co do wyniku postępowania, wynikająca z charakteru żądania strony powodowej, które było możliwe do zweryfikowania dopiero po przeprowadzeniu postępowania sądowego i dowodu z opinii biegłego. Mając na uwadze fakt, że powód dochował należytej staranności i zarówno wezwanie do zapłaty, jak i swoje powództwo opierał na sporządzonym operacie szacunkowym nieruchomości, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Wyrok ten zaskarżył pozwany w części uwzględniającej powództwo oraz rozstrzygającej o kosztach procesu (punkty I. i III. sentencji), zarzucając w apelacji:
1. naruszenie art. 6 k.c. w zw. z art. 361 k.c. oraz w zw. z art. 435 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie powództwa za usprawiedliwione co do zasady i wykazane co do wysokości, a tym samym przyjęcie odpowiedzialności Pozwanego, w przypadku, gdy nie zostały udowodnione i wykazane przesłanki odpowiedzialności deliktowej w postaci szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy spadkiem wartości nieruchomości a rozbudową istniejącej sieci najwyższych napięć, zlokalizowanej w sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości;
2. naruszenie art. 435 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu odpowiedzialności pozwanego za szkodę w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości ;
3. naruszenie art. 435 §1 k.c. przez jego błędną wykładnie, i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że istniał adekwatny i normalny związek przyczynowy pomiędzy ruchem przedsiębiorstwa a szkodą w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości;
4. naruszenie art. 435 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnie, i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, legalne posadowienie słupa elektroenergetycznego w miejsce dotychczas istniejącego, stanowi ruch przedsiębiorstwa, a tym samych zachodzą przesłanki do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego za szkodę;
5. naruszenie art. art. 435 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że miejsce posadowienia słupa elektroenergetycznego stanowi szkodę wyrządzoną przez ruch przedsiębiorstwa wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody;
6. naruszenie art. art. 435 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło Sąd I instancji do przyjęcia, że Pozwana jako prowadząca przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody ponosi absolutną odpowiedzialność za wszelkie szkody na zasadzie ryzyka, w tym wynikające z posadowionej infrastruktury pomocniczej w postaci słupów elektroenergetycznych;
7. naruszenie art. 435 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnie, i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, nie zaistniała przesłanka wyłączająca odpowiedzialność pozwanego polegająca na tym, ii przebudowa linii nastąpiła na mocy decyzji nr (...) Wojewody (...) z dnia 29 stycznia 2009 r. o ustaleniu lokalizacji przedsięwzięć EURO 2012 r. oraz decyzji Wojewody (...) nr (...) z dnia 5 maja 2009 r. zatwierdzającej projekt budowy oraz udzielającej pozwolenia na budowę linii, wobec których to decyzji Powód nie wniósł żadnych środków zmierzających do ich poważenia, a zatem wyłącznej winy Powoda/ ewentualnie osoby trzeciej;
8. naruszenie art. 417 1 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowane w przedmiotowej sprawie mimo, że przebudowa linii nastąpiła na mocy decyzji nr (...) Wojewody (...) z dnia 29 stycznia 2009 r. o ustaleniu lokalizacji przedsięwzięć EURO 2012 r. oraz decyzji Wojewody (...) nr 117/09 z dnia 5 maja 2009 r. zatwierdzającej projekt budowy oraz udzielającej pozwolenia na budowę linii, wobec czego ewentualna szkoda powstała na skutek wydania ostatecznych decyzji, które nie zostały uznane za niezgodne z prawem, a tym samym nie zaszły przesłanki do zasądzenia odszkodowania od Pozwanego;
9. naruszenie art. 192 pkt 3 k.p.c. poprzez uznanie, że Powód posiadał legitymację czynną do występowania w niniejszym postępowaniu oraz uzyskania odszkodowania z tytułu utraty wartości nieruchomości podczas gdy zbył on przedmiotową nieruchomość 2 grudnia 2016 r. tj. jeszcze przez doręczeniem Pozwanemu odpisu pozwu w niniejszym postępowaniu;
10. naruszenie art. 442 1 § 1 k.c. w zw. z art. 118 k.c. poprzez nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia w zakresie roszczenia głównego oraz roszczenia odsetkowego;
11. naruszenie art. 144 k.c. poprzez stwierdzenie, że działanie pozwanego naruszało zasady współżycia społecznego oraz stanowiło Ingerencję w prawo własności ponad przeciętną miarę;
12. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. poprzez pominiecie oceny oświadczenia Powoda z dnia 27.09.2017 r.. i nie uznanie za przyznanego faktu, iż Powód dokonał sprzedaży przedmiotowej nieruchomości po cenie rynkowej;
13. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez swobodną i dowolną ocenę zeznań świadków M. M. i P. M., i pominięcie faktu, że Powód dokonał sprzedaży przedmiotowej nieruchomości po cenie rynkowej, wysokości tej ceny, jak również faktu, że posadowienie linii elektroenergetycznej w pobliżu nieruchomości nie wpłynęło na cenę przedmiotowej transakcji, jak również, że zbycie nieruchomości nastąpiło niespełna miesiąc od jej wystawienia ogłoszenia o jej sprzedaży;
14. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, iż z opinii biegłej A. H. wynika spadek wartości przedmiotowej nieruchomości będącej następstwem rozbudowy istniejącej sieci najwyższych napięć, zlokalizowanej w bliskim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości, a tym samym przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na przyjęciu błędnych wniosków co do szkody i jej rozmiarów;
15. naruszenie art. 361 § 1 k.c. poprzez jego błędną i przyznanie odszkodowania przewyższającego wysokość faktycznie poniesionej szkody;
16. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na przyjęciu błędnych wniosków co do przyczyny powstania szkody i jej rozmiarów.
Jednocześnie z uwagi na przyjętą przez Sąd Okręgowy podstawę roszczenia odszkodowawczego w przedmiotowej sprawie, tzn. art. 435 k.c. apelujący podniósł zarzut przedawnienia roszczeń Powoda w niniejszym postępowaniu.
Apelujący wniósł o:
1. Zmianę zaskarżonego Wyroku w zaskarżonej części poprzez: oddalenie powództwa w całości (pkt I.) oraz zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanej (...) S.A. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
2. Zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
ewentualnie o
3. Uchylenie zaskarżonego Wyroku i przekazanie Sądowi Okręgowemu sprawy do ponownego rozpoznania.
Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała w zasadniczej części na uwzględnienie.
Ustalenia faktyczne sądu I instancji, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, nie budzą wątpliwości i dlatego Sąd Apelacyjny przyjmuje je za podstawę własnego rozstrzygnięcia.
Zostały one poczynione przede wszystkim w oparciu o dokumenty urzędowe i prywatne, których wiarygodność materialna i formalna nie była kwestionowana przez żadną ze stron.
Pozwoliły one przede wszystkim na ustalenie braku jakichkolwiek znamion bezprawności po stronie pozwanego jako właściciela linii energetycznej, z której modernizacji powód wywodził swoje roszczenia.
Nie zostało w sprawie wykazane, aby przedmiotowa linia oddziaływała w jakikolwiek sposób fizycznie na nieruchomość, której powód był właścicielem, a w każdym razie, aby to oddziaływanie przekraczało przyjęte powszechnie miary i w jakikolwiek sposób utrudniało korzystanie z nieruchomości pod względem faktycznym i prawnym.
A limine odpadała zatem możliwość przyjęcia odpowiedzialności deliktowej pozwanego na zasadzie winy.
Nie było też szczególnych unormowań, pozwalających na dochodzenie przez powoda odszkodowania z tytułu hipotetycznego spadku wartości jego nieruchomości w związku z rozbudową przedmiotowego elementu infrastruktury.
Natomiast zgodzić należy się z apelującym, że w realiach sprawy nie było podstaw do dochodzenia konstruowanych pozwem roszczeń odszkodowawczych na zasadzie ryzyka, tzn. na podstawie art. 435 kc, mimo, że pozwany rzeczywiście prowadzi przedsiębiorstwo co do zasady napędzane siłami przyrody.
Nie została bowiem spełniona inna z przesłanek takiej odpowiedzialności, jaką jest związek szkody z ruchem przedsiębiorstwa.
Jakkolwiek rację ma Sąd Okręgowy, wskazując, że w orzecznictwie przyjmuje się szeroką (liberalną) wykładnię pojęcia związku szkody z „ruchem” przedsiębiorstwa lub zakładu, o jakim mowa w przepisie art. 435 § 1 kc.
Nie może ona jednak prowadzić do wniosków pozostających w sprzeczności ze zdrowym rozsądkiem.
Dlatego uznaje się, że działalność (ruch, praca) przedsiębiorstwa nie może obejmować sytuacji, gdy przyczyną szkody jest jedynie sam fakt istnienia tego przedsiębiorstwa i jego majątku nieruchomego (zob. bliżej w: „System prawa prywatnego. Tom. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna”, Wyd. C.H. Beck, W-wa 2023, str. 632 – 633).
Tymczasem sąd I instancji za źródło szkody uznał samą budowę (ściślej – modernizację) linii przesyłowej, przebiegającej w pobliżu nieruchomości powoda, bez jakiegokolwiek związku z faktycznym funkcjonowaniem tego elementu infrastruktury.
Nie można wykluczyć, że wartość nieruchomości powoda rzeczywiście uległa obniżeniu przez sami fakt budowy wspomnianej linii, niemniej pozostawało to bez związku z ruchem pozwanego, ale było naturalnym efektem pewnego subiektywnego dyskomfortu, jaki powstaje w związku z sąsiedztwem różnego rodzaju instalacji przemysłowych.
Nie może jednak być w takim przypadku mowy o istnieniu normalnego (adekwatnego) związku przyczynowego, o jakim mowa w art. 361 § 1 kc.
Na marginesie jedynie można dodać, że nawet, gdyby za sądem I instancji przyjąć istnienie odpowiedzialności deliktowej pozwanego, to należałoby uznać za skuteczny podniesiony przez niego na etapie postępowania apelacyjnego zarzut przedawnienia.
Co do zasady tego rodzaju zarzut pozwany mógł skutecznie zgłosić na tym etapie procesu, skoro nie powołuje się na nowe okoliczności faktyczne i dowody (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2004 r. w sprawie V CK 38/04, LEX nr 277325 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2021 r. w sprawie V CSK 32/21, LEX nr 3372573).
Według twierdzeń samego powoda o szkodzie, jej wysokości oraz osobie zobowiązanej do jej naprawienia dowiedział się on w 2011 r., kiedy to powstała na jego zlecenie opinia rzeczoznawcy B. Z. (k. 11 i nast. akt), w oparciu o którą wystąpił do właściciela sieci z roszczeniem o odszkodowanie pismem z dnia 13 maja 2011 r. (k. 45).
Zgodnie z treścią przepisu art. 442 1 § 1 kc termin przedawnienia dochodzonych pozwem roszczeń minąłby zatem najpóźniej w dniu 13 maja 2014 r.
Tymczasem powód wystąpił z powództwem dopiero w dniu 1 grudnia 2016 r.(k. 48).
Skutkuje to zmianą zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości.
Z tych przyczyn na podstawie art. 386 § 1 kpc Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.
W pozostałym natomiast zakresie apelacja podlegała oddaleniu.
Co prawda bowiem apelujący objął granicami środka zaskarżenia także rozstrzygnięcie o kosztach procesu, zawarte w punkcie III. wyroku Sądu Okręgowego, jednak w apelacji w tym zakresie nie podniesiono jakiegokolwiek zarzutu.
W tej części apelacja zatem nie poddaje się merytorycznej ocenia.
Należy zwrócić uwagę, że, o ile sąd II instancji co do zasady bierze pod uwagę, niezależnie od zarzutów środka zaskarżenia, naruszenie prawa materialnego, to naruszenie prawa procesowego uwzględnia jedynie na podstawie podniesionych w tym zakresie zarzutów, o ile w grę nie wchodzi nieważność postępowania (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 831 stycznia 2008 r. w sprawie III CZP 49/07, OSNC, z. 6 z 2008 r, poz. 55).
Stąd na podstawie art. 385 kpc orzeczono jak w punkcie 2. wyroku.
Ponieważ oddalenie środka zaskarżenia nastąpiło jedynie w stosunku do należności ubocznych, nie rzutujących na wartość przedmiotu zaskarżenia, powoda należało uznać za przegrywającego postępowanie odwoławcze w rozumieniu przepisu art. 98 kpc.
Dlatego zobowiązany on jest do zwrotu poniesionych przez skarżącego w tym postępowaniu kosztów procesu w wysokości łącznej 1.850 zł, a obejmujących opłatę sądową od apelacji w wysokości 500 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 1.350 zł (punkt. 3. wyroku).
Bogdan Wysocki
Niniejsze pismo nie wymaga podpisu na podstawie § 100a ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym.
Starszy sekretarz sądowy
S. S.