Wyrok z 17 września 2025, sygn. I ACa 3357/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 września 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Marek Boniecki

po rozpoznaniu w dniu 17 września 2025 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) spółki jawnej w N.

przeciwko Gminie (...)

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I C 1354/20

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od pozwanej na rzecz strony powodowej, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 3357/23

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z 17 września 2025 r.

Wyrokiem z 6 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od pozwanej Gminy (...) na rzecz powodowej (...) spółki jawnej w N. kwotę 150.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu.

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z których wynika, że:

- powód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej przystąpił do przetargu publicznego zorganizowanego przez zamawiającego Gminę (...), którego przedmiotem był odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych na terenie gminy (...);

- Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ) przewidywała m. in., że wykonawcy ubiegający się o zamówienie publiczne muszą spełniać warunki udziału w postępowaniu określone w art. 22 ust. 1 b p.z.p.; warunkiem udziału w postępowaniu było również posiadanie odpowiedniej zdolności technicznej lub zawodowej, tj. posiadanie doświadczenia, możliwe do potwierdzenia poprzez jego wykazanie;

- w SIWZ przewidziano obowiązek zabezpieczenia oferty poprzez wniesienie wadium w wysokości 150.000 zł przed upływem terminu składania ofert; pkt 12 przewidywał możliwość zatrzymania wadium, jeżeli wykonawca w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust. 3 i 3a p.z.p., z przyczyn leżących po jego stronie , nie złożył oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 p.z.p., oświadczenia, o którym mowa w art. 25a ust. 1 p.z.p., pełnomocnictw lub nie wyraził zgody na poprawienie omyłki, o której mowa w art. 87 ust. 2 pkt. 3 p.z.p., co powodowało brak możliwości wybrania oferty złożonej przez wykonawcę jako najkorzystniejszej;

- w trybie oceny oferty przewidziano możliwość wezwania wykonawcy do złożenia niezbędnych w toku postępowania przetargowego dokumentów;

- swój udział w przetargu poprzez złożenie ofert zgłosiło 3 przedsiębiorców, w tym powód, który wniósł wymagane wadium w drodze zabezpieczenia;

- pozwana wezwała powoda w trybie art. 26 ust. 1 p.z.p. do przedłożenia dokumentów na potwierdzenie spełnienia warunków udziału w postępowaniu i braku podstaw wykluczenia; przedłożenie wszelkich niezbędnych dokumentów miało nastąpić w terminie do 14 listopada 2019 r.;

- powód wystosował pismo z 13 listopada 2019 r. z prośbą o przedłużenie pierwotnego terminu do złożenia dokumentów do 30 listopada 2019 r.; pozwana wystąpiła pismem
z 15 listopada 2019 r., w oparciu o art. 26 ust. 3 p.z.p., z wezwaniem do złożenia dokumentów w terminie do 18 listopada 2019 r.; w odpowiedzi powód zaprotestował pismem z 18 listopada 2019 r., a następnie w dniu 21 listopada 2019 r. przesłał część wymaganych dokumentów;

- 22 listopada 2019 r. pozwana unieważniła postępowanie i poinformowała powoda
o przyczynach tego unieważnienia;

- powód wezwał pozwaną do zwrotu wadium pismem z 4 grudnia 2019 r.; pozwana jednak wystąpiła o wypłatę gwarancji do ubezpieczyciela; ubezpieczyciel wszczął postępowanie likwidacyjne, a następnie poinformował o wypłacie ww. kwoty na rzecz gminy (...); powód niezwłocznie dokonał zwrotu spłaty na rzecz ubezpieczyciela tytułem spłaty regresu;

- pismem odebranym 14 stycznia 2020 r. powód wezwał pozwaną do zwrotu kwoty 150.000 zł w terminie 3 dni od doręczenia jej pisma.

W ustalonym przez siebie stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione w całości w świetle art. 405 k.c., albowiem w okolicznościach badanej sprawy nie ziściła się przewidziana w art. 46 ust. 4a ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1843 ze zm., dalej: p.z.p.) przesłanka do zatrzymania wadium. Termin, który pozwana wyznaczyła powodowi do uzupełnienia dokumentacji jako zbyt krótki nie mógł zostać uznany za odpowiedni, co skutkowało naruszeniem art. 26 ust. 3 p.z.p. Sąd pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że pozwana prowadziła postępowanie
w tzw. „procedurze odwróconej” z art. 24 aa p.z.p., wobec czego powód nie miał obowiązku dysponować wymaganymi dokumentami na dzień otwarcia ofert i mógł rozpocząć ich kompletowanie dopiero z dniem otrzymania wezwania do ich złożenia.

Wyrok powyższy w całości zaskarżyła apelacją pozwana, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Apelujący zarzucił naruszenie: 1) art. 233 §1 k.p.c., przez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i dokonanie oceny wybiórczej, tj. pomijającej w ocenie ten materiał dowodowy, który sprzeczny jest z koncepcją Sądu w zakresie ustalenia stanu faktycznego,
w szczególności polegającej na pominięciu w tej ocenie faktycznej braku przedłożenia przez powoda jakiekolwiek dowodu mającego uprawdopodobnić brak możliwości uzyskania referencji zarówno na etapie prowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, jak i na etapie postępowania sądowego, jak również brak uwzględniania pominięcia przez Sąd Okręgowy zgłoszonego przez powoda wraz z pozwem dowodu w postaci: „wniosku o wydanie referencji”; 2) art. 233 § 1 k.p.c., poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a także z pozostałym materiałem dowodowym, ocenę materiału dowodowego tj.: a) uznanie za wiarygodne zeznań świadka M. O., albowiem jej relacja jest zbieżna z pozostałym materiałem dowodowym, podczas gdy świadek ten nie wskazał w pisemnych zeznaniach, czy w ogóle uzyskano wymagane i niezbędne dla uzyskania zamówienia referencje, do kogo się zwracano o wydanie referencji, jak również nie odniosła się do zarzutów pozwanych, wskazanych w piśmie z 13 grudnia 2021 r. do pisemnych zeznań M. O., w których to pozwana wnosiła przy poszczególnych pytaniach (szczegółowo opisanych w treści apelacji); b) uznanie zeznań w charakterze strony G. M. za wiarygodne co do zasady, pomimo że z treści jej zeznań nie wynika, żeby miała ona wiedzę o jakichkolwiek szczegółach czy zasadach prowadzonego postępowania, w tym wiedzę, od jakich podmiotów powód starał się uzyskać referencję; c) brak oceny zeznań
w charakterze strony G. M. w zakresie, w jakim wskazała ona, że powód obsługuje znacznie większe gminy i nie ma żadnych z tym problemów, co wskazuje, że powód nie powinien mieć żadnych problemów ze skompletowaniem wymaganej dokumentacji, która do daty wydania skarżonego wyroku nie została przedłożona; d) brak oceny należytej staranności po stronie powoda w prowadzonej działalności gospodarczej, wymaganej od profesjonalisty przy wykonywaniu obowiązków wynikających z p.z.p. oraz uwzględnienie, że powód jest profesjonalnym podmiotem gospodarczym, który w ciągu roku bierze udział
w wielu przetargach (co przyznały M. O. i G. M.), tym samym zobowiązany jest do zachowania należytej staranności i uwzględnienia konieczności posiadania dokumentów, które potwierdzają warunki udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego; 3) art. 46 ust. 4a p.z.p. w zw. z art. 405 k.c., poprzez błędną wykładnię art. 46 ust. 4a p.z.p. i w efekcie oparcie się przez Sąd pierwszej instancji na wykładni literalnej tegoż przepisu z całkowitym pominięciem wykładni celowościowej - niezwykle istotnej przy regulowaniu przez prawo zmieniających się stosunków gospodarczych i uwzględnieniu podwyższonej staranności wymaganej od podmiotu profesjonalnego - co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaszły przesłanki uzasadniające zatrzymanie wadium, następstwem czego było zastosowanie art. 405 k.c. i błędne przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że pozwaną można uznać za bezpodstawnie wzbogaconą; 4) art. 46 ust. 4a p.z.p. w związku z art. 26 ust. 3 p.z.p., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pozwana naruszyła art. 26 ust 3 p.z.p., poprzez zastosowanie zbyt krótkiego terminu na przedłożenie dokumentów przez powoda, podczas gdy zastosowany termin w realiach niniejszej sprawy był adekwatny i wystarczający, a brak uzupełnienia przez powoda dokumentów był wynikiem braku dokumentów, których posiadania powód nie wykazał do daty wydania zaskarżonego wyroku, następstwem czego było zastosowanie art. 405 k.c. i błędne przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że pozwaną można uznać za bezpodstawnie wzbogaconą.

Powodowa spółka wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Podkreślenia wymaga, że mimo licznych zarzutów dotyczących wadliwej, zdaniem skarżącej, oceny dowodów, w wywiedzionym środku odwoławczym nie wyartykułowano zarzutu odnośnie do podstawy faktycznej zakwestionowanego orzeczenia, szczególnie
w sposób wymagany przepisem art. 368 §1 ¹ k.p.c.

Podniesione w apelacji zarzuty naruszenia art. 233 §1 k.p.c. zmierzały w istocie do podważenia stanowiska Sądu Okręgowego, jakoby wyznaczony przez pozwaną stronie powodowej termin do uzupełnienia dokumentacji przetargowej nie był odpowiedni. W opinii skarżącej należycie działający przedsiębiorca powinien dysponować wymaganymi referencjami od innych podmiotów, ewentualnie bez trudu uzyskać je w wyznaczonym terminie. Powód nie uczynił tego, albowiem rzeczonych referencji nie potrafił przedstawić
w toku procesu ani nawet wykazać, że o takowe występował.

Jak słusznie podkreślił Sąd Okręgowy, przetarg, którego dotyczy rozpoznawana sprawa, odbył się w warunkach tzw. „procedury odwróconej”, uregulowanej w art. 24 aa p.z.p. Procedura ta polega na tym, że zamawiający w toku czynności oceny ofert nie dokonuje podmiotowej oceny wszystkich wykonawców, a nawet nie bada wszystkich wstępnych oświadczeń wykonawców, składanych w szczególności w formie jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia. W pierwszej kolejności dokonuje on oceny ofert pod kątem przesłanek odrzucenia oferty oraz kryteriów oceny ofert opisanych w SIWZ, po czym dopiero wyłącznie w odniesieniu do wykonawcy, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza, dokonuje oceny podmiotowej wykonawcy, tj. bada oświadczenie wstępne, a następnie żąda przedłożenia dokumentów w trybie art. 26 ust. 1 lub 2 p.z.p. (zob. I. Skubiszak-Kalinowska [w:]
E. Wiktorowska, I. Skubiszak-Kalinowska, Prawo zamówień publicznych. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020). W art. 26 ust. 1 p.z.p. ustawodawca nałożył z kolei na oferenta obowiązek przedłożenia zamawiającemu oświadczeń i dokumentów aktualnych na datę złożenia. W tym kontekście nie sposób zarzucić powodowej spółce, że nie zgromadziła wymaganych dokumentów już w na etapie składania oferty, szczególnie wobec niewiadomego wyniku przetargu. Pozwana wyznaczyła stronie powodowej najkrótszy przewidziany ustawą termin do uzupełnienia dokumentacji. Wobec nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, pozwana obowiązana była, stosownie do art. 26 ust. 3 p.z.p., wezwać oferenta do ich złożenia w wyznaczonym przez siebie terminie. Należy podkreślić, że wezwanie do uzupełnienia dokumentów nie jest prawem zamawiającego, tylko jego obowiązkiem, którego nie może pominąć (zob. przywołany wyżej komentarz). Jednocześnie w pełni zaakceptować należy pogląd Sądu pierwszej instancji, oparty na przytoczonych w uzasadnieniu judykatach Krajowej Izby Odwoławczej, że termin, o którym mowa w art. 26 ust. 3 p.z.p., powinien być terminem odpowiednim, dającym rzeczywistą możliwość jego sprostaniu. Trzydniowego terminu, zawierającego w sobie dwa dni wolne od pracy, za odpowiedni w okolicznościach badanej sprawy uznać nie sposób, szczególnie, że w przypadku referencji ich uzyskanie uzależnione było od woli podmiotów trzecich. W konsekwencji nie zaistniały przewidziane w art. 46 ust. 4a p.z.p. podstawy do zatrzymania przez pozwaną wadium złożonego przez powodową spółkę, albowiem zakreślenie nierealnego terminu do uzupełnienia dokumentów uznać należy za okoliczność uwalniającą oferenta od sankcji przewidzianej w przywoływanym wyżej przepisie (zob. uchwałę SN z 22.06.2017 r., III CZP 27/17, OSNC 2018, nr 3, poz. 31).

Dopiero przy tak zakreślonym kontekście sprawy można odnieść się do proceduralnych zarzutów apelacji.

Jak wskazano wyżej, powód nie miał obowiązku posiadania na datę składania oferty dokumentów, do złożenia których został wezwany. Skarżąca, powołując się na nieprzedłożenie przez powoda dowodu mającego uprawdopodobnić brak możliwości uzyskania referencji zarówno na etapie prowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, jak i na etapie postępowania sądowego, brak wniosku o wydanie referencji, wadliwą ocenę zeznań świadka M. O. oraz zeznań w charakterze strony G. M., zdaje się wychodzić z założenia, że powód nigdy nie zwrócił się o wydanie referencji do innych gmin, na rzecz których wykonywał uprzednio usługi objęte przetargiem. Zachowanie takie jednak miałoby sens wyłącznie wtedy, gdyby powód w rzeczywistości nie był zainteresowany przystąpieniem do umowy albo od samego początku, albo już po wygraniu przetargu, np. na skutek braku technicznych możliwości realizacji umowy. W okolicznościach badanej sprawy brak jest jakichkolwiek przesłanek do przypisania powodowi któregokolwiek z ww. motywacji. Z niekwestionowanych w tej części zeznań świadka oraz strony wynika, że powodowa spółka nie ma technicznych problemów z realizacją znacznie większych zamówień, np. na rzecz P.. Ponadto, skoro powód zgromadził inną wymaganą dokumentację, o czym świadczy fakt jej przesłania pozwanej, trudno byłoby logicznie wytłumaczyć, dlaczego nie miałby zwrócić się o wydanie referencji. W takim kontekście uznać należy, że słusznie Sąd Okręgowy przydał walor wiarygodności ww. zeznaniom, nawet jeżeli przesłuchiwane osoby nie były w stanie wskazać, do konkretnie jakich podmiotów spółka wystąpiła o referencje, co łatwo wytłumaczyć zarówno upływem czasu, jak i rozmiarem prowadzonej działalności. Nie należy także przeceniać nieprzedstawienia przez stronę powodową dokumentu w postaci wniosku o wydanie referencji, szczególnie wobec faktu utraty dla spółki znaczenia takiego dokumentu ze względu na unieważnienie przetargu już 22 listopada 2019 r. Nie sposób też przypisać powodowi braku należytej staranności w gromadzeniu dokumentacji z uwagi na nierealność zakreślonych przez pozwaną w tym względzie terminów, szczególnie w sytuacji uzależnienia wykonania wezwania od woli podmiotów trzecich.

W świetle zaprezentowanej wyżej argumentacji nie mogły się ostać podniesione
w apelacji zarzuty tak procesowe, jaki i materialnoprawne. Skoro pozwana nie miała podstaw do zatrzymania wadium na podst. art. 46 ust. 4a p.z.p., powodowa spółka była uprawniona do żądania zapłaty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Sąd odwoławczy nie dostrzegł także, aby Sąd pierwszej instancji uchybił prawu materialnemu w zakresie nie objętym zarzutami apelacji.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną.

Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, które po stronie powodowej ograniczyły się do wynagrodzenia radcy prawnego przyjęto art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c. oraz §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).