sygn. I ACa 1891/24 21 listopada 2025 Sąd Apelacyjny w Lublinie

Wyrok z 21 listopada 2025, sygn. I ACa 1891/24

Teza

a. Obowiązujące przepisy statutu cywilnego nie uzależniają dopuszczalności i skuteczności skargi pauliańskiej od pozostawania przedmiotu zaskarżonej czynności w majątku pozwanej osoby trzeciej lub osoby czwartej.
b. Przedmiotem skargi pauliańskiej jest cala umowa obejmująca przeniesienie własności oraz obciążenia prawa służebnością osobistą, jako jedna czynność prawna, w ramach której świadczeniu dłużnika polegającemu na przeniesieniu prawa własności odpowiada świadczenie osoby trzeciej w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej, ale uwaga ta jest zasadna jedynie wówczas, gdy ustanowienie służebności osobistej nastąpiło na rzecz przenoszącego prawo własności dłużnika. W takim przypadku, z mocy art. 527 § 1 k.c. legitymowaną biernie w procesie pauliańskim jest jedynie osoba trzecia — kontrahent dłużnika.

Data orzeczenia 21 listopada 2025

Sąd Sąd Apelacyjny w Lublinie

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Mariusz Tchórzewski

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Lublinie #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 5 kc art. 96 kc art. 98 kpc art. 98 krio art. 99 krio art. 102 kpc art. 233 kpc art. 300 kc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)

art. 327 kpc art. 379 kpc art. 385 kpc art. 391 kpc art. 397 kpc art. 527 kc art. 528 kc art. 529 kc art. 531 kc

Sygn. akt I ACa 1891/24 



 I ACz 1594/24

<div>
<h2>WYROK</h2>
<h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>
Dnia 21 listopada 2025 roku
Sąd Apelacyjny w L. I Wydział Cywilny
w składzie:
<table>
<colgroup>
<col width="161"/>
<col width="426"/>
</colgroup>
<tr>
<td>
Przewodniczący
</td>
<td>
SSA Mariusz Tchórzewski
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Protokolant
</td>
<td>
Justyna Bukała
</td>
</tr>
</table>
po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 roku w L. na rozprawie
sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej w W.

przeciwko A. S. (1), F. S. i M. S. (1)

o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne
na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 18 kwietnia 2024 roku oraz zażalenia powoda na postanowienie o kosztach procesu zawarte w tym wyroku, sygn. akt (...)


I.
oddala apelacje i zażalenie;

II.
zasądza od A. S. (1) na rzecz (...) spółki akcyjnej w W., tytułem zwrotu części kosztów postępowania odwoławczego, kwotę 3350 (trzy tysiące trzysta pięćdziesiąt) zł z ustawowymi odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono i nie obciąża pozwanych F. S., M. S. (1) tymi kosztami w pozostałej części;

III.
należnymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa.

Sygn. akt I ACa 1891/24 UZASADNIENIE
I ACz 1594/24
Wyrokiem z dnia 18.04.2024 r. wydanym w sprawie (...) Sąd Okręgowy w L., w punktach:
I. uznał za bezskuteczną w stosunku do (...) spółki akcyjnej w W.:
- umowę darowizny oraz ustanowienia służebności zawartą w dniu 23 września 2016 roku przed notariuszem A. Ł. numer Rep. A- (...), pomiędzy A. S. (2), a A. S. (1), na mocy której A. S. (2) darował A. S. (1) zabudowaną nieruchomość położoną w K., Gminie G., oznaczoną numerami ewidencyjnymi działek (...) o łącznej powierzchni 0,25 ha dla której Sąd Rejonowy (...), (...) Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą Nr (...) oraz na mocy której ustanowiona została na rzecz A. S. (2) nieodpłatna, dożywotnia i osobista służebność polegającą na prawie zamieszkiwania i korzystania z całej opisanej wyżej nieruchomości,
-umowę darowizny zawartą w dniu 14 marca 2017 roku przed notariuszem M. W. numer Rep. A- (...), pomiędzy A. S. (1), a M. S. (2) działającą w imieniu małoletnich F. S. i M. S. (1), na mocy której A. S. (1) darowała F. S. i M. S. (1) zabudowaną nieruchomość położoną w K., Gminie G., oznaczoną numerami ewidencyjnymi działek (...) o łącznej powierzchni 0.25 ha dla której Sąd Rejonowy (...), (...) Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą Nr (...)

- do łącznej kwoty 558.851,40 złotych w celu zaspokojenia wierzytelności (...) spółki akcyjnej w W. względem A. S. (2);
II. zasądził solidarnie od A. S. (1), F. S., M. S. (1) na rzecz na rzecz (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 27.943 złote tytułem części kosztów postępowania nie obciążając A. S. (1), F. S., M. S. (1) pozostałymi kosztami na rzecz (...) Spółki Akcyjnej w W..
Oczywista niedokładność orzeczenia w zakresie punktu I została sprostowana postanowieniem z dnia 22.10.2024 r.
Uzasadnienie wyroku zawarto na kartach 825-839 akt sprawy.
Pozwani A. S. (1), F. S. i M. S. (1) wnieśli od powyższego wyroku apelacje.

M. S. (1) zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> poprzez pozbawienie go możliwości obrony praw z uwagi na nieustanowienie dla niego, jako osoby małoletniej, kuratora.
W uzasadnieniu apelacji wskazał, że w momencie wszczęcia niniejszego postępowania miał 15 lat i jako małoletni nie mógł brać czynnego udziału w postępowaniu. Na powyższą okoliczność zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, ale dopiero po zamknięciu rozprawy. Wprawdzie postanowieniem z dnia 30.03.2023 r. Sąd otworzył zamkniętą rozprawę i w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 99)">art. 99 k.r.o.</a> zwrócił się do właściwego sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla pozwanego, jednak ostatecznie kurator nie został ustanowiony z powodu osiągniecia przez M. S. (1) pełnoletniości. W ocenie apelującego, od chwili wszczęcia niniejszego postępowania pozwany pozbawiony był możliwości działania, możności obrony swych praw. Apelujący wskazał, iż niniejsza sprawa ma dla niego ogromne znaczenie, gdyż zapadły w sprawie wyrok pozbawia go własności nieruchomości położonej w K., Gmina G. oznaczonej numerami ewidencyjnymi działek (...) o powierzchni 0,25ha, dla której Sąd Rejonowy (...) (...) Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą Nr (...). Nieruchomość ta zabudowana jest domem, w którym pozwany mieszka.
Z tych też względów pozwany M. S. (1) wniósł o stwierdzenie nieważności niniejszego postępowania, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Pozwany F. S. zaskarżył wyrok w całości, podnosząc że jest on rażąco niesprawiedliwy, gdyż pozbawia go własności nieruchomości, którą otrzymał na mocy aktu notarialnego od matki. W jego ocenie ta czynność prawna nie może być wzruszona.
Pozwana A. S. (1) zaskarżyła powyższy wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. naruszenie przez Sąd zasad dotyczących legitymacji procesowej przez uznanie, że pozwana A. S. (1) posiada w niniejszym postępowaniu legitymację procesową bierną, w sytuacji gdy w aspekcie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a> pozwana legitymacji procesowej biernej nie posiada;
2. naruszenie przez Sąd prawa procesowego tj. przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów przejawiającej się w bezkrytycznym przyjęciu twierdzeń powoda, że w chwili darowania w 2016 roku A. S. (1) przedmiotowej nieruchomości przez A. S. (2), był on niewypłacalny.
3. naruszenie przez Sąd prawa materialnego tj. przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 529)">art. 529 k.c.</a> poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w chwili dokonywania darowizn A. S. (2) był niewypłacalny i działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
4. naruszenie przez Sąd przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> poprzez pozbawienie pozwanego M. S. (1) możności obrony swoich praw z uwagi na nie ustanowienie dla niego jako osoby małoletniej kuratora.
Wskazując na powyższe naruszenia prawa pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu według norm prawem przepisanych, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z dnia 22.10.2024 r. odrzucono apelację A. S. (1) w części zaskarżającej rozstrzygnięcie z punktu I wyroku odnoszące się do umowy zawartej z pozostałymi pozwanymi.
W odpowiedzi na apelacje powód wniósł o ich oddalenie.
Powód wniósł zażalenie na zawarte w pkt II wyroku postanowienie w zakresie częściowego nie obciążenia pozwanych kosztami postępowania ponad kwotę 27 943 zł. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił obrazę przepisów postępowania tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 327(1);art. 327(1) § 1)">art. 327
1 § 1 k.p.c.</a> Powód wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia tj. pkt II wyroku z dnia 18 kwietnia 2024 r. poprzez zasądzenie dodatkowo ponad kwotę 27 943 zł solidarnie od pozwanych na rzecz powódki dalszej kwoty 10 834 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictw i pełnomocnictwa substytucyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego od pozwanych na rzecz powoda.
Sąd Apelacyjny w L. zważył, co następuje.
Apelacje pozwanych w zakresach poddanych ocenie merytorycznej są niezasadne i podlegają oddaleniu, bowiem zawarte w nich zarzuty nie podważają skutecznie zaskarżonego wyroku.
W pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutu zawartego w apelacji M. S. (1) oraz w apelacji A. S. (1). tj. zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> i wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Pozwani M. S. (1) i A. S. (1) upatrują nieważności postępowania w fakcie pozbawienia małoletniego M. S. (1) możliwości obrony jego praw z uwagi na nieustanowienie dla niego - jako osoby małoletniej - kuratora tj. z powodu wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a>

Zarzut ten jest w ocenie Sądu Apelacyjnego niezasadny. Wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym za niemożność obrony praw skutkującą nieważnością postępowania uważa się jedynie sytuacje, w których z powodu naruszenia przepisów postępowania przez sąd strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji (zob. np. postanowienia SN z 20 września 2023 r., I CSK 5136/22 oraz z 11 sierpnia 2023 r., I CSK 3962/22). Podkreślić przy tym należy, że do nieważności postępowania nie dochodzi, jeżeli strona podjęła czynności w postępowaniu sądowym, a doznawała jedynie pewnych utrudnień w obronie swoich praw (zob. np. postanowienie SN z 31 października 2023 r., I CSK 6016/22).
W niniejszej sprawie powództwo wytoczono przeciwko małoletniemu M. S. (1) oraz przeciwko jego pełnoletniemu bratu F. S. i matce A. S. (1). Dotyczyło ono uznania za bezskuteczne umów: darowizny nieruchomości i ustanowienia służebności z dnia 23 września 2026 r. pomiędzy A. S. (2) (ojcem małoletniego) jako darczyńcą i A. S. (1) (matką małoletniego) jako obdarowaną oraz umowy darowizny z dnia 14 marca 2017 r. pomiędzy A. S. (1) jako darczyńcą, a F. S. i M. S. (1) jako obdarowanymi. W postępowaniu tym małoletni M. S. (1) od początku postępowania reprezentowany był przez przedstawicieli ustawowych A. S. (2) i A. S. (1) (rodziców). W dniu 23 czerwca 2023 r. M. S. (1) uzyskał pełnoletniość i po tej dacie Sąd podejmował już wszelkie czynności bezpośrednio z M. S. (1). Uczestniczył on również osobiście w rozprawie w dniu 28 marca 2024 r., podczas której został przesłuchany w sprawie w charakterze strony, miał możliwość zajęcia stanowiska w sprawie oraz złożenia ewentualnych wniosków dowodowych (k. 809-810). Nie może być w tej sytuacji mowy o pozbawieniu M. S. (1) możliwości działania w sprawie i tym samym obrony jego praw. W sprawie nie doszło, zatem do naruszenie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> prowadzącego do nieważności postępowania.
Odrębną kwestią, którą Sąd Apelacyjny rozważył, było ewentualne naruszenie art. 379 pkt 2. W myśl tego przepisu nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. W kontekście tego przepisu rozważyć należało, czy M. S. (1), który na dzień wniesienia pozwu był małoletni, był należycie reprezentowany w toku postępowania przed Sądem I instancji.
Brak należytej reprezentacji (pomijając w tym miejscu brak należytego umocowania pełnomocnika) ma miejsce wtedy, gdy za stronę niemającą zdolności procesowej działa osoba niebędąca jej przedstawicielem ustawowym albo przedstawiciel ustawowy, który utracił zdolność procesową, albo osoba, która ze względu na przedmiot postępowania w świetle prawa materialnego nie mogła reprezentować osoby pozbawionej zdolności do czynności prawnych (np. w przypadkach, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 98;art. 98 § 2;art. 98 § 3)">art. 98 § 2 i 3 k.r.o</a>).
Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.r.o.</a> rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jest to przykład przedstawicielstwa ustawowego w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 96)">art. 96 k.c.</a> co oznacza, że czynność dokonana przez rodziców dziecka niesie za sobą bezpośrednie skutki dla jego osoby. Przedstawicielstwo to obejmuje zarówno dokonywanie czynności prawnych, jak i czynności przed sądami i innymi organami państwowymi. Z kolei <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 98;art. 98 § 2)">art. 98 § 2 k.r.o.</a> przewiduje wyłączenie reprezentacji dziecka przez rodziców w dwóch przypadkach: przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską oraz przy czynnościach prawnych między dzieckiem, a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. Przepis ten ma na celu uniknięcie sprzeczności interesów między rodzicami i dziećmi, którzy występują w postępowaniu. Powyższe ograniczenia stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 98;art. 98 § 3)">art. 98 § 3 k.r.o.</a>). Stosownie zaś do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 99)">art. 99 k.r.o.</a> jeżeli żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.
W niniejszym postępowaniu, dotyczącym stwierdzenia bezskuteczności umowy darowizny dokonanej przez matkę A. S. (1) na rzecz małoletniego M. S. (1), w ocenie Sądu odwoławczego nie zachodziła przeszkoda w reprezentacji małoletniego przez jego przedstawicieli ustawowych, czyli rodziców. Postępowanie dotyczyło wprawdzie czynności dokonanej pomiędzy matką, a małoletnim pozwanym, jednak czynności ta polegała na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka (darowizna). Matka małoletniego jest również pozwaną w niniejszej sprawie, jednak jej interesy są zbieżne z interesami małoletniego. Powodem zaś jest podmiot będący wierzycielem ojca małoletniego. Wobec tego małoletni był w niniejszej sprawie, do czasu uzyskania pełnoletniości, prawidłowo reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych. Następnie, po ukończeniu przez niego 18 lat, Sąd Okręgowy kierował do niego bezpośrednio pisma sądowe, pozwany uczestniczył osobiście w rozprawie i miał możliwość aktywnego uczestniczenia w procesie.
W sprawie nie zachodziły, zatem przesłanki do stwierdzenia nieważności postępowania, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie zasługiwał na uwzględnienie.
Sąd odwoławczy podziela również ocenę dokonaną przez Sąd
 meriti w zakresie legitymacji procesowej pozwanej A. S. (1). Wbrew zarzutom apelującej Sąd Okręgowy nie naruszył zasad dotyczących legitymacji procesowej i prawidłowo uznał, że pozwana A. S. (1) posiada w niniejszym postępowaniu bierną legitymację procesową. Nie można, bowiem kwestionować w realiach niniejszej sprawy zasadności żądania przez powoda uznania za bezskuteczną pierwszej czynności rozporządzającej tj. umowy darowizny i ustanowienia służebności z dnia 23 września 2016 r., zawartej przez A. S. (2) (dłużnika osobistego powódki) i A. S. (1). Sąd Apelacyjny podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 lutego 2011 roku (III CZP 132/10), iż w sprawie o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela osoba trzecia, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową, zachowuje legitymację bierną także wtedy, gdy przed doręczeniem odpisu pozwu rozporządziła uzyskaną korzyścią na rzecz innej osoby (czwartej).
Pozwana A. S. (1) posiada, więc legitymację bierną do występowania w niniejszym postępowaniu. Na mocy umowy darowizny z dnia 23 września 2016 roku pozwana otrzymała nieruchomość obejmującą działki nr (...), położoną w K., gmina G.. A. S. (1) ustanowiła nieodpłatnie na rzecz darczyńcy - męża A. S. (2) dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie zamieszkiwania i korzystania z całej nieruchomości. Następnie, umową darowizny z dnia 14 marca 2017 roku A. S. (1) darowała na współwłasność po ½ części dzieciom F. S. i M. S. (1) otrzymaną uprzednio od A. S. (2) nieruchomość.
Jednolite i liczne orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego zasadnie wskazuje, że obowiązujące przepisy statutu cywilnego nie uzależniają dopuszczalności i skuteczności skargi pauliańskiej od pozostawania przedmiotu zaskarżonej czynności w majątku pozwanej osoby trzeciej lub osoby czwartej. Wprost wskazuje się na niedopuszczalność wiązania skargi z tym przedmiotem (por. wyrok SN z 30.09.2004 r. IV CK 30/04, wyrok SN z 27.02.2004 r. V CK 272/03 OSNC 2005/3/50). Nie jest przy tym istotne, czy przedmiot czynności wyszedł z majątku osoby trzeciej/czwartej wskutek odpłatnej czynności prawnej, czy przestał istnieć, choćby wskutek zniszczenia, czy przekształcenia (por. wyrok SN z 25.10.2012 r. I CSK 139/12 M.Pr.Bank. 2013/10/48; analogicznie A.Ohanowicz „System prawa cywilnego”, T.III, Wrocław 1981, s.981). Celem skargi pauliańskiej jest, bowiem wyłącznie ubezskutecznienie w stosunku do wierzyciela czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią lub czynności osoby trzeciej z osobą czwartą. Uwzględnienie powództwa nie skutkuje nieważnością zaskarżonej czynności, a wierzyciel występujący ze skargą pauliańską nie ma obowiązku wskazania, w jaki sposób zamierza skorzystać z wyroku uwzględniającego powództwo i wywierającego skutki 

inter partes. Tym samym, dopuszczalność dochodzenia roszczeń ze skargi i rozstrzygania o jej zasadności jest oderwana od samego przedmiotu skarżonej czynności prawnej (por wyrok SN z 3.02.2005 r. II CK 412/04).
Z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a> żądanie pozwu (i wyrok) może obejmować tylko drugie rozporządzenie korzyścią uzyskaną od dłużnika i wierzyciel nie musi zaskarżać także pierwszej czynności dłużnika, ale wówczas w uzasadnieniu pozwu musi wskazać i udowodnić w toku procesu okoliczności uzasadniające bezskuteczność względną zarówno pierwszego jak i drugiego rozporządzenia (por. red. E.Gniewek „Kodeks cywilny. Komentarz”, Warszawa 2011, s. 974, t. 5a; wyroki SN: z 22.03.2017 r. III CSK 143/16, z 19.12.2006 r. V CSK 330/03, z 11.12.2013 r. IV CSK 222/13). Brak, bowiem bezskuteczności któregokolwiek z tych rozporządzeń czyni niezasadnym roszczenie powoda o ochronę jego wierzytelności w procesie wytoczonym przeciwko osobie czwartej (por. wyrok SN z 14.05.2010 r. II CSK 545/09). Niemniej jednak jest dopuszczalne alternatywnie w takim przypadku – i pozostawione woli wierzyciela – zaskarżenie skargą także pierwszej czynności, dokonanej przez dłużnika i sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie.
Sąd Apelacyjny nie tracił również z pola widzenia okoliczności niepodnoszonej przez apelujących – w kontekście zarzutu nieważności postępowania – że w pierwszej z zakwestionowanych czynności (dłużnika z osobą trzecią) mamy do czynienia z darowizną (dokonaną przez dłużnika na rzecz osoby trzeciej) oraz ustanowieniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">prawa rzeczowego</a> – służebności osobistej (dokonanym przez osobę trzecią na rzecz dłużnika). Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że przedmiotem skargi pauliańskiej w takim przypadku jest cała umowa obejmująca przeniesienie własności oraz obciążenia prawa służebnością osobistą, jako jedna czynność prawna, w ramach której świadczeniu dłużnika polegającemu na przeniesieniu prawa własności odpowiada świadczenie osoby trzeciej w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej (zob. wyroki SN z 14.11.2012 r. II CSK 206/12 i z 4.03.2022 r. II CSKP 57/22), ale uwaga ta jest zasadna jedynie wówczas, gdy – jak w niniejszej sprawie - ustanowienie służebności osobistej nastąpiło na rzecz przenoszącego prawo własności dłużnika. W takim przypadku, z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1)">art. 527 § 1 k.c.</a> legitymowaną biernie w procesie pauliańskim jest jedynie osoba trzecia – kontrahent dłużnika (por. uchwała SN z 21.03.2001 r. III CZP 1/01 OSNC 2001/10/143). Gdyby natomiast kontrahent dłużnika ustanowił w ramach takiej umowy „darowizny obciążliwej” służebność również na rzecz innych niż dłużnik (darczyńca) osób, to w takiej sytuacji mielibyśmy już do czynienia z „rozszczepieniem” tych czynności i dodatkowym ustanowieniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">prawa rzeczowego</a> na rzecz osób „czwartych”, które byłyby legitymowane biernie w sprawie o uznanie takiej czynności prawnej za bezskuteczną względem powoda, a ewentualny brak ich koniecznego udziału w procesie (po stronie pozwanej) skutkować musiałby kasatoryjnym orzeczeniem względem zaskarżonego wyroku Sądu I instancji (wyrok SN z 6.03.2024 r. II CSKP 1289/22). W realiach sprawy sytuacja taka jednak nie wystąpiła i nie budzi wątpliwości, że zarówno w odniesieniu do pierwszej umowy „darowizny obciążliwej” z 2016 r., jak też umowy darowizny z 2017 r. pozwanymi były wszystkie osoby legitymowane biernie i nie zachodził przypadek wydania wyroku uwzględniającego powództwo w stosunku do osób niebiorących udziału w procesie, zatem nie doszło do nieważności postępowania z tej przyczyny.
Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu 
meriti co do tego, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a> uzasadniające uznanie spornych czynności prawnych z 2016 r. i z 2017 r. za bezskuteczne wobec strony powodowej.
Skarga pauliańska zasługuje na uwzględnienie, gdy:

1.
dłużnik dokonał czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzyciela,

2.
wskutek tej czynności osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową,

3.
dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela,

4.
osoba trzecia wiedziała o tym lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć (przy czym z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 3)">art. 527 § 3 k.c.</a> domniemywa się to przy czynności prawnej dłużnika z osobą będącą w bliskim z nim stosunku).

W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 528)">art. 528 k.c.</a> jeżeli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może skutecznie żądać uznania czynności za bezskuteczną nawet wówczas, gdy osoba ta nie wiedziała, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. W przypadku nieodpłatnego rozporządzenia korzyścią majątkową przez osobę trzecią na rzecz osoby czwartej, ta również nie musiała wiedzieć o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika zza bezskuteczną (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a>).
Zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a> przesłankami koniecznymi uznania za bezskuteczną czynności prawnej, względem wierzytelności przysługującej powodowi, są:
<dl>
<dt>⚫</dt>
<dd>
rozporządzenie korzyścią uzyskaną od dłużnika powoda przez osobę trzecią na rzecz osoby czwartej,
</dd>
<dt>⚫</dt>
<dd>
wiedza osoby czwartej o wystąpieniu okoliczności koniecznych dla uznania uprzedniej czynności prawnej pomiędzy dłużnikiem powoda, a osobą trzecią za bezskuteczną względem powoda albo [alternatywnie] nieodpłatny charakter czynności pomiędzy osobą czwartą, a osobą trzecią.
</dd>
</dl>
Odnosząc się do apelacji pozwanej A. S. (1) w zakresie zarzutów naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> wskazać należy, iż Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne sprawy, a wskazywane w apelacji uchybienia nie znajdują oparcia w aktach sprawy. Sąd Okręgowy przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe, prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi regułami tj. w ramach swobodnej oceny dowodów z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, wszechstronnie rozważył zebrany materiał dowodowy, dokonał oceny przedstawionych w toku sprawy dowodów i wysnuł na tej podstawie trafne wnioski. Zarzut apelacji naruszenia prawa procesowego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> jest chybiony.
Bez wątpliwości wynika z materiału dowodowego, iż w chwili zawarcia umowy darowizny z dnia 23 września 2016 roku A. S. (2) działał nie tylko ze świadomością, ale także zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, w tym powodowej spółki. Wskazuje na to fakt, iż kondycja finansowa firmy (...) w latach 2016-2017 była zła i z miesiąca na miesiąc uległa pogorszeniu. Firma posiadała wiele nieuregulowanych zobowiązań, zapłaty których domagali się wierzyciele. Do firmy (...) kierowane były przez jej kontrahentów wezwania do zapłaty oraz wystawiano wobec dłużnika tytuły egzekucyjne, posiadała ona również nieuregulowane zobowiązania publicznoprawne (wobec ZUS i US) oraz zobowiązania kredytowe. W 2016 roku firma osiągnęła dochód brutto w wysokości 9.444,44 zł, zaś w 2015 roku dochód brutto firmy wynosił 102.234,58 zł. W roku 2016 dochód brutto spadł o 99 % w stosunku do roku 2015. Biorąc, zatem pod uwagę zobowiązania, jakie ciążyły na prowadzonej przez A. S. (2) działalności gospodarczej oraz osiągane w tym czasie minimalne zyski należy przyjąć, że już wówczas po jego stronie nastąpił stan niewypłacalności.
Stwierdzić należy bez wątpliwości, że A. S. (2) zawierając z żoną A. S. (1) umowę darowizny i ustanowienia służebności na jego rzecz w dniu 23 września 2016 r. działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, w tym między innymi powoda. Jak wyżej wskazano, prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosiła w roku 2016 drastycznie niższe zyski w porównaniu do roku 2015. Taka sytuacja z pewnością skłaniała go do wyzbywania się majątku, tym bardziej nieruchomości, która stanowiła miejsce zamieszkania jego i jego rodziny.
Bezspornym jest, że na skutek opisanych działań A. S. (2) stał się niewypłacalny, gdyż wierzyciel (powód) nie jest obecnie w stanie zaspokoić się z jego majątku. Należy przy tym zgodzić się z oceną Sądu Okręgowego, że niewypłacalność A. S. (2) istniała w chwili wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie. Pokrzywdzenie wierzyciela przez zawarcie przedmiotowej umowy spowodowało stan niewypłacalności dłużnika i jest w realiach niniejszej sprawy faktem udowodnionym. Ponadto, stan niewypłacalności dłużnika istnieje nadal i nie wykazano, że posiada on jakikolwiek majątek, z którego mógłby zaspokoić roszczenie powoda (w dacie zamknięcia rozprawy przed Sądem II instancji złożono nawet wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika). Słuszne są też wywody Sądu I instancji dotyczące okoliczności, iż stan pokrzywdzenia wierzycieli, a zatem także powodujący go stan majątku dłużnika prowadzący do niewypłacalności lub wyższego stopnia niewypłacalności należy badać i oceniać nie w chwili dokonania zaskarżonej czynności, lecz w chwili jej zaskarżenia i zamknięcia rozprawy w sprawie. Rzeczywista niewypłacalność dłużnika (lub jej wyższy stopień) spowodowana przez zaskarżoną czynność musi istnieć (utrzymywać się) w chwili wystąpienia ze skargą pauliańską i w chwili orzekania przez sąd o żądaniu wierzyciela uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną wobec niego (zob. wyrok SN z 26 marca 2015 roku, V CSK 320/14). Przez pojęcie „niewypłacalności dłużnika” należy zaś rozumieć brak możliwości wywiązania się z ciążących na dłużniku zobowiązań finansowych. Nie jest, zatem zasadny zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 529)">art. 529 k.c.</a> sformułowany w apelacji pozwanej.
Sąd I instancji prawidłowo uznał, że zaskarżone czynności prawne prowadzą do pokrzywdzenia powoda jako wierzyciela, nie tylko z powodu wyzbycia się przez dłużnika składnika majątkowego, z którego mógłby uzyskać zaspokojenie, ale także z racji obciążenia – w ramach świadczenia wzajemnego – całości tego składnika służebnością osobistą na rzecz dłużnika, skuteczną 
erga omnes – co powoduje, że możliwość przeprowadzenia skutecznej egzekucji w takiej sytuacji doznaje istotnego ograniczenia jako, że sama służebność osobista – jako prawo niezbywalne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 300)">art. 300 k.c.</a>) – nie może podlegać egzekucji na korzyść powoda. Pokrycie w całości świadczenia wzajemnego A. S. (1) na rzecz męża – dłużnika powoda – z substratu majątkowego nabytego od męża kwalifikuje zawartą przez nich umowę „darowizny obciążliwej”, jako czynność nieodpłatną w znaczeniu przesłanki skargi pauliańskiej z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 528)">art. 528 k.c.</a> (tak SN w przywołanym już wyroku z 6.03.2024 r. II CSKP 1289/22).
Zgodzić się należy z Sądem 
meriti również w kwestii tego, że w sprawie ziściła przesłanka wiedzy pozwanych w zakresie działania dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia powoda. Istnienie bliskiego stosunku pomiędzy dłużnikiem, a pozwanymi w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 3)">art. 527 § 3 k.c.</a> nie budzi wątpliwości. Pozwani zaś nie obalili domniemania przewidzianego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 3)">art. 527 § 3 k.c.</a> i nie wykazali, że nie mieli świadomości co do dokonania przez A. S. (2), a następnie A. S. (1) kwestionowanych czynności z pokrzywdzeniem powoda. Również F. S. i M. S. (1) wiedzieli, że do ojca przychodziła korespondencja od komornika, choć nie czytali jej i nie rozmawiali z rodzicami o długach. Pozwany F. S. domyślał się, że ojciec ma problemy finansowe, skoro przychodziła do niego korespondencja od komornika. Także pozwany M. S. (1) słyszał o kłopotach finansowych rodziców.
Końcowo wskazać należy, że apelacja F. S. nie zawiera żadnych sprecyzowanych zarzutów wobec zaskarżonego orzeczenia poza stwierdzeniem, iż wyrok ten jest rażąco niesprawiedliwy, gdyż pozbawia pozwanego własności nieruchomości, stanowiącej jego jedyne miejsce zamieszkania. Powyższe rozważania należy odnieść również do tej apelacji wskazując, iż wyrok Sąd I instancji jest prawidłowy.
Zaskarżona czynność prawna z 2017 r. niewątpliwie przyniosła także korzyść majątkową pozwanym obdarowanym synom dłużnika powoda i nie wykazano w sprawie wystąpienia okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że żądanie powoda w realiach sprawy stanowi nadużycie prawa i nie powinno korzystać z ochrony. W judykaturze podkreśla się przy tym, że uznaniu czynności procesowej wierzyciela za sprzeczną z zasadami współżycie społecznego sprzeciwia się sam charakter powództwa zaskarżającego czynność osoby trzeciej wobec jego dłużnika zwłaszcza wówczas, gdy motywem działania zarówno dłużnika, jak i osoby trzeciej (względem osoby czwartej) było uniemożliwienie wierzycielowi przeprowadzenia egzekucji jego wierzytelności z majątku dłużnika, co końcowo nie może stanowić podstawy do skorzystania przez apelujących z dobrodziejstwa <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Wadliwie przy tym pozwany F. S. wywodzi, że wyrok zapadły w sprawie „pozbawia pozwanego własności nieruchomości, stanowiącej jego jedyne miejsce zamieszkania”. Ponownie należy przypomnieć, że wyrok wydany w procesie pauliańskim, uwzględniający powództwo, nie rodzi bezpośrednio żadnego zobowiązania osoby trzeciej lub czwartej, nie wpływa na ważność czynności prawnych przenoszących własność rzeczy, a orzeka jedynie o ubezskutecznieniu tych czynności i potencjalnie wywołuje tylko konieczność ewentualnego znoszenia egzekucji o niemożliwym do przewidywania obecnie jej wyniku (zwłaszcza w sytuacji, gdy miałoby być egzekwowane prawo własności przedmiotu obciążonego niezbywalną służebnością osobistą na rzecz ojca pozwanego i hipotetyczny nabywca egzekucyjny nieruchomości musiałby dalej znosić to prawo w całym jego zakresie).
Podsumowując, Sąd Apelacyjny nie podziela poddanej analizie argumentacji skarżących, a w konsekwencji nie stwierdza wystąpienia przesłanek do zmiany orzeczenia, stąd też apelacje w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> podlegały oddaleniu.
Odnosząc się do zażalenia powoda stwierdzić należy, że jest ono niezasadne. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
Sąd Apelacyjny podkreśla, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że zastosowanie przez sąd <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności zalicza się zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego (sytuacji życiowej). Do okoliczności związanych z samym przebiegiem procesu zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, przedawnienie, prekluzję, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia - trudne do zweryfikowania 
a limine, jak również sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem. Z kolei do kręgu okoliczności leżących poza procesem zaliczyć można sytuację majątkową, osobistą, zdrowotną i życiową strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 roku, II CZ 223/73, Legalis nr 17661; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2013 roku, IV CZ 61/13, LEX nr 1389013; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 listopada 2013 roku, I ACa 725/13, LEX nr 1409197).
Sąd Apelacyjny podziela ocenę Sądu Okręgowego przemawiającą za zastosowaniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> Wskazane przez Sąd I instancji okoliczności rzeczywiście przemawiają za częściowym nieobciążeniem pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego.
Jednocześnie podkreślić należy, że sposób skorzystania z przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 roku, III CK 221/05, Legalis nr 104333; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, V CZ 130/12 LEX nr 1341731). Zastosowanie lub niezastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> podlega – co oczywiste - kontroli instancyjnej, skoro jednak przepis ten odwołuje się do pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, a więc opiera się na zwrocie niedookreślonym, kontrola instancyjna w tym zakresie jest ograniczona do sytuacji, gdy zastosowanie lub niezastosowanie wzmiankowanego przepisu nie zostało w ogóle uzasadnione bądź nastąpiło z rażącym naruszeniem reguł przewidzianych w tym przepisie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2013 roku, VI ACa 1083/12, LEX nr 1299017; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2013 roku, III CZ 75/12, Legalis nr 736797).
Zmiana postanowień w tym zakresie w drodze kontroli instancyjnej może być dokonana jedynie wyjątkowo, w sytuacji istotnego (rażącego) naruszenia przepisów, gdy zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> jest rażąco nieuzasadnione. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można Sądowi Okręgowemu postawić zarzutu rażącego naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> i wydania orzeczenia o kosztach procesu w sposób naruszający zasady współżycia społecznego. Sąd Apelacyjny podziela ocenę Sądu Okręgowego, że w sprawie miał miejsce wypadek szczególnie uzasadniony, usprawiedliwiający częściowe nieobciążanie pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz wygrywającego powoda.
Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 3)">art. 397 § 3 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny postanowił mając na uwadze łączny wynik postępowania odwoławczego oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a>, stosowany odpowiednio z uwagi na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> Apelacje pozwanych zostały oddalone w całości. W związku z tym Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz powoda od pozwanej A. S. (1) (bezpośrednio dokonującej z dłużnikiem powódki darowizny obciążliwej celem usunięcia składnika majątkowego dłużnika z jego majątku) koszty procesu w kwocie 1/3x8100 zł, obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika powoda określone zgodnie z § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz koszty postępowania zażaleniowego obejmujące opłatę 1/3x150 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 1/3x1800 zł (§ 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia). Pozwana znała już jurydyczne motywy rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu i składając apelację nie podważającą tych motywów musiała liczyć się z przegraniem postępowania odwoławczego. Zarazem Sąd odwoławczy konsekwentnie nie obciążył pozostałych pozwanych przypadającymi na nich kosztami postępowania odwoławczego, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> mając na uwadze okoliczność, że w ciągu czynności faktycznych byli oni osobami czwartymi względem wierzyciela, niedecyzyjnymi w kontekście podejmowania tych czynności i ich aktualna sytuacja rodzinno-majątkowa winna być kwalifikowana jako wypełniająca przesłankę ze wskazanego przepisu.
Rozstrzygnięcie o należnych kosztach sądowych oparto na art. 113 ust. 4 u.k.s.c.
</div>