Wyrok z 3 grudnia 2025, sygn. I ACa 499/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Jerzy Bess

po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa A. P.

przeciwko S. P.

o ustalenie

na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt I C 2326/21

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 8100 zł (osiem tysięcy sto złotych) tytułem kosztów postepowania apelacyjnego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 499/23

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 3 grudnia 2025 r.

Powód A. P. pozwem skierowanym przeciwko S. P. wniósł o ustalenie na jego rzecz prawa własności nieruchomości położonej w M. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...).

Pozwany S. P. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w podwójnej stawce ze względu na duży nakład pracy.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 listopada 2022 r. oddalił powództwo i zasądził od powoda A. P. na rzecz pozwanego S. P. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 10 817 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy ustalił przede wszystkim jako bezsporne, iż postanowieniem z dnia 22 grudnia 2017 r. Sąd Rejonowy w G. (sygn. (...)) stwierdził, że spadek po P. P. zmarłym(...)r. w M. i tam ostatnio zamieszkałym nabył na podstawie testamentu notarialnego z dnia 27 grudnia 2013 r. z dobrodziejstwem inwentarza w całości syn S. P..

W księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych ujawnione jest, że nieruchomość nią objęta składa się z trzech działek rolnych niezabudowanych tj. nr (...), (...) i nr(...) o łącznej powierzchni 2,6700 ha. W dziale II księgi jako właściciel jest wpisany S. P. na podstawie w.w. postanowienia spadkowego (...)Sądu Rejonowego w G..

Ponadto Sąd Okręgowy ustalił, że w liście datowanym na 10 grudnia 2009 r. P. P. napisał do A. P. m.in.: „A.. Piszę do ciebie odnośnie tego domu, ja do tego domu nie roszczę żadnej pretensji, bo to jest twoja własność i ty jesteś właścicielem domu i chwała ci za to bo mnie ludzie zadręczają tego domu, bo gdybym umarł to oni by sprzedali to (...) Rad bym był jak nadmieniłeś po śmierci twojej żeby chodziła G. żona ona na to wyrażała zgody i żebyś jak do tego dojdzie żebyś przypisał na jej syna tak żeby zostało P. (...) tu jest pole 1,17 ara więc myślę żeby z budynkiem żeby do ciebie należało Budynek o 0,17 ar. Dlatego tak piszę bo tam obok tego budynku może jeszcze drugi stać i gdyby usunąć słup to (...) mogłoby stać jeszcze 2 lub 3 budynki. Dlatego napisałem 0,17 ar gdyby S. chciał się budować to jest tam miejsce (...). Bo ty grube pieniądze włożyłeś (...).”

Nadto wykazano, iż w piśmie datowanym na 10 grudnia 2009 r. P. P. złożył oświadczenie, w którym zrzekł się budynku przy ul. (...) obręb(...)oraz zabudowania z działką ilość 0,17 ar działka nr (...) na rzecz G. P. syna A. P., tak żeby to była jego własność i żeby do tego nikt nie rościł pretensji.

Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom powoda A. P. co do ilości pieniędzy przekazanych P. P., gdyż twierdzenia w tym zakresie nie zostały poparte żadnymi innymi dowodami, a nadto nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W pozostałej części Sąd Okręgowy nie odmówił wiarygodności ani mocy dowodowej żadnemu z dowodów, w związku z czym pominięto w pisemnym uzasadnieniu ich ocenę.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo, a to wobec uznania go za bezzasadne.

Sąd Okręgowy wskazał, że twierdzenie powoda jakoby stał się właścicielem spornej nieruchomości na podstawie listu z dnia 10 grudnia 2009 r. jest błędne. Przeniesienie własności nieruchomości wymaga zachowania formy aktu notarialnego (art. 158 k.c.). Brak formy aktu notarialnego implikuje zaś nieważność czynności prawnej (art. 73 § 2 k.c.).

Sąd Okręgowy podkreślił, że z ustaleń faktycznych wynika, że w niniejszej sprawie powołane przez powoda dokumenty nie spełniały warunków uznania ich za akt notarialny, a co za tym idzie nie wywołały żadnych skutków materialnoprawnych w sferze prawa własności.

Nadto Sąd Okręgowy podkreślił, iż powód nie miał interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie tj. na podstawie art. 189 k.p.c. Zdaniem Sądu I instancji, gdyby powód A. P. wykazał, że jest właścicielem nieruchomości w M., to przysługiwałoby mu dalej idące roszczenie niż powództwo o ustalanie, a to roszczenie o usunięcie niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Z tego też powodu powództwo i tak podlegałoby oddaleniu.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.c., czyli zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

Apelację wniósł powód zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a to:

1.  art. 189 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie powodowi nie przysługuje interes prawny w wytoczeniu przedmiotowego powództwa,

2.  art. 230 k.p.c. przez pominięcie przez Sąd I instancji, iż pozwany nie zakwestionował, iż P. P. wybudował nieruchomość z pieniędzy otrzymanych od powoda, a zatem fakty te powinny zostać przyznane na drodze domniemania prawnego,

3.  art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, z naruszeniem zasad logiki, przez:

a.  błędne uznanie, iż skoro w oświadczeniu P. P. z dnia 10 grudnia 2009 r. zrzeka się on nieruchomości na rzecz G.,

b.  odmowę przyznania waloru wiarygodności wyjaśnieniom powoda w zakresie ilości pieniędzy przekazanych P. P.,

c.  błędną interpretację testamentu sporządzonego przez P. P. w dniu 27 grudnia 2013 r. poprzez stwierdzenie, iż obejmuje on także rozporządzenie nieruchomością położoną w M. przy ul. (...).

W efekcie powód wniósł o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt. 1 przez ustalenie, iż powodowi przysługuje prawo własności nieruchomości położonej w M. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowi' w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...),

2.  zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt 2 przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,

3.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać, ze Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i poczynione na ich podstawie rozważania prawne, uznając je za własne. Tym samym - co do zasady - brak jest podstaw do uwzględnienia apelacji, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W istocie apelujący, polemizuje z argumentacją Sądu I instancji, rozważaniami prawnymi Sądu I instancji, przedstawiając w trym zakresie wywody, co do których to zarzutów Sad I instancji zasadniczo odniósł się w uzasadnieniu wydanego wyroku i argumentację tą Sąd Apelacyjny podziela, co czyni zbędnym jej ponowne przytaczanie w pełnym zakresie.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazać należy, że w istocie koncentrują się one na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., poprzez naruszenie obowiązku wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego i dokonanie ustaleń faktycznych w sposób korzystny dla pozwanego a niekorzystnych dla powoda. W tym zakresie wskazać należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie można poprzestać na stwierdzeniu, że dokonane ustalenia faktyczne są wadliwe, odnosząc się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Niezbędne jest wskazanie przyczyn, które dyskwalifikują postępowanie sądu w zakresie ustaleń. Skarżący powinien zwłaszcza wskazać, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając. Jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena tego sądu nie narusza przepisu art. 233 § 1 k.p.c. i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty powoda nie mają żadnego merytorycznego uzasadnienia, a jedynie charakter polemiki z oceną dokonaną przez Sąd I instancji. Sąd Okręgowy dokonał bowiem wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i właściwie go ocenił wydając zasadne rozstrzygnięcie na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Co istotne Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o dowody z dokumentów oraz zeznań świadka, zaznaczając, że były to kluczowe dowody dla poczynionych ustaleń faktycznych.

Nie sposób uznać optyki powoda, jakoby w oświadczeniu zawartym w liście z dnia 10 grudnia 2009 r. spadkodawca „zrzekał się” prawa własności nieruchomości na rzecz powoda, skoro jednoznacznie wskazał na G. P..

Dalsze wywody dotyczące zarzutów w zakresie swobodnej oceny dowodów są zbędne, a to wobec podstawowej przyczyny oddalenia powództwa tj. nieważnej czynności prawnej. Jest bowiem oczywiste, że czynności prawne mające za przedmiot nieruchomość wymagają dla swojej skuteczności zachowania formy aktu notarialnego. Jest to wiedza nie li tylko typowa dla prawników, ale wobec powszechności obrotu nieruchomościami- wiedza którą posiada przeciętny uczestnik tegoż obrotu.

Wobec powyższego, powtarzając za Sądem I instancji, w niniejszej sprawie powołane przez powoda dokumenty nie spełniały warunków uznania ich za akt notarialny, a co za tym idzie nie wywołały żadnych skutków materialnoprawnych w sferze prawa własności.

Zarzut dotyczący naruszenia art. 189 k.p.c. należy również uznać za nietrafny. Niezależnie od trafności pozostałych ustaleń i ocen prawnych Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, iż powództwo w niniejszej sprawie nie mogło zostać uwzględnione również z tej przyczyny, że po stronie powoda nie zachodził interes prawny wymagany przez art. 189 k.p.c. Nawet bowiem przy czysto hipotetycznym założeniu, że powód jest właścicielem nieruchomości opisanej w pozwie, brak byłoby podstaw do udzielenia mu ochrony prawnej w drodze powództwa o ustalenie.

Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz w piśmiennictwie, powództwo o ustalenie ma charakter wyjątkowy i subsydiarny, a jego dopuszczalność uzależniona jest od wykazania, że powód nie dysponuje innym, dalej idącym środkiem ochrony prawnej. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. nie występuje natomiast wówczas, gdy możliwe jest skuteczne dochodzenie ochrony prawnej w drodze innego powództwa, w szczególności o charakterze kształtującym lub realizującym roszczenie materialnoprawne.

W realiach niniejszej sprawy, przy założeniu, że powód A. P. wykazałby przysługujące mu prawo własności nieruchomości położonej w M., przysługiwałoby mu roszczenie o usunięcie niezgodności pomiędzy treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, przewidziane w art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Jest to środek ochrony prawnej pełniejszy i adekwatny, który czyni zbędnym sięganie po powództwo o ustalenie.

Skoro zatem powód mógłby dochodzić ochrony swoich praw w drodze powództwa dalej idącego, brak było podstaw do przyjęcia istnienia interesu prawnego po jego stronie. Z tej przyczyny powództwo – niezależnie od pozostałych argumentów przemawiających za jego bezzasadnością – podlegało oddaleniu, co czyni zarzuty apelacji w tym zakresie niezasadnymi.

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego, brak jest podstaw do uwzględnienia postawionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego jak i materialnego.

Dlatego też Sąd Apelacyjny, uznając apelację za bezzasadną, orzekł jak w pkt 1 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami orzeczono jak w pkt 2 sentencji według zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej w art. 98 § 1 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do wysokości odnośnie zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 7 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 05.11.2015 r. poz. 1804; zm. Dz.U. z 12.10.2016 r. poz. 1667).