sygn. III AUa 1537/25 15 grudnia 2025 Sąd Apelacyjny w Gdańsku

Wyrok z 15 grudnia 2025, sygn. III AUa 1537/25

Data orzeczenia 15 grudnia 2025

Sąd Sąd Apelacyjny w Gdańsku

Wydział III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Przewodniczący Sędzia Daria Stanek

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Gdańsku #III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych #wyrok

Podstawa prawna

art. 11 kp art. 22 kp art. 58 kc art. 82 kc art. 83 kc art. 233 kpc art. 300 kp art. 353 kc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)

art. 385 kpc art. 387 kpc art. 477 kpc

Sygn. akt III AUa 1537/25
<div>
<h2>WYROK</h2>
<h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>
Dnia 15 grudnia 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
<table>
<colgroup>
<col width="153"/>
<col width="402"/>
</colgroup>
<tr>
<td>
Przewodniczący:
</td>
<td>
SSA Daria Stanek
</td>
</tr>
</table>
po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym
sprawy W. K. i M. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.

o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.

od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 9 września 2025 r., sygn. akt IV U 937/24
oddala apelację.
SSA Daria Stanek
Sygn. akt III AUa 1537/25
</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
Ubezpieczona W. K. odwołała się do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. nr (...) z dnia 18 listopada 2024 r. i wiosła o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że jako pracownik u płatnika składek Biuro (...) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 17 czerwca 2024 r.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Odwołanie od decyzji z dnia 18 listopada 2024 r. złożyła także płatniczka składek M. D., wnosząc o uznanie odwołania od zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez uznanie, że W. K. podlega ubezpieczeniom społecznym od 17 czerwca 2024 r. z tytułu umowy o pracę zawartej z pracodawcą Biurem (...).
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie płatniczki składek zawarł takie same wnioski i uzasadnienie stanowiska jak w odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonej.
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy połączył obie sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Sąd Okręgowy w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9 września 2025 r., sygn. akt IV U 937/24 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, że W. K. podlega jako pracownik u płatnika składek M. D. obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu od 17 czerwca 2024 r.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji. Płatnik składek M. D. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Biuro (...). W ramach prowadzonej działalności w szczególności przeprowadza rozliczenia sklepów spożywczo – przemysłowych.

W. K. w dniu 31 sierpnia 2023 r. ukończyła Technikum Ekonomiczne w Zespole Szkół im. (...) w S.. Ubezpieczona w czasie spotkania z płatnikiem w dnia 13 maja 2024 r. poinformowała ją o tym, że jest w ciąży i otrzymała skierowanie na badanie lekarskie. W tym czasie płatnik składek nie podjęła decyzji co do zatrudnienia ubezpieczonej.

M. D. i W. K. w dniu 14 czerwca 2024 r. zawarły umowę o pracę na pełen etat, na czas określony do 31 sierpnia 2024 r., na stanowisku asystenta do spraw księgowości. Wynagrodzenie za pracę zostało ustalone w kwocie minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w okresie trwania umowy o prace i było płatne na rachunek bankowy ubezpieczonej. Dzień rozpoczęcia pracy strony określiły na dzień 17 czerwca 2024 r. W. K. odbyła instruktaż ogólny i stanowiskowy oraz szkolenie BHP w dniu 17 czerwca 2024 r.
W ramach umowy o pracę W. K. świadczyła pracę w godzinach od 7:00 do 15:00 od poniedziałku do piątku i miała przystosowane miejsce pracy – biurko wyposażone w komputer stacjonarny. W. K., tak jak wszyscy pracownicy podpisywała listę obecności. Płatnik składek była bezpośrednio przełożoną W. K. i ona sprawowała nad nią nadzór i wydawała polecenia. W. K. nie otrzymała na piśmie wykazu zadań jednak do jej obowiązków należało wykonywanie prostych prac. W. K. w ramach umowy o pracę m.in. wystawiała dowody wpłaty (faktury, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">KP</a>), układała dokumenty, sprawdzała rejestry, segregowała dokumenty według rejestrów, skanowała i niszczyła dokumenty.
W okresie zatrudnienia W. K., płatnik zatrudniała także w ramach umowy o pracę U. C. i K. K. oraz w ramach umowy o współpracę K. P., która od 14 maja 2024 r. do 7 września 2024 r. nieprzerwanie przebywała na zwolnieniu lekarskim.
Ubezpieczona W. K. stała się niezdolna do pracy w związku z ciążą od dnia 29 lipca 2024 r.
Spór w niniejszej sprawie koncentrował się na ustaleniu, czy w okresie objętym zaskarżoną decyzją, tj. od 17 czerwca 2024 r. pomiędzy W. K. a płatnikiem M. D. istniał stosunek pracy w myśl przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">Kodeksu pracy</a>, czego konsekwencją winno być objęcie od tego dnia skarżącej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi.
Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu - podlegają pracownicy, czyli osoby fizyczne pozostające w stosunku pracy, w okresie od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. Stosownie zaś do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 k.p.</a>, przez stosunek pracy należy rozumieć sytuację, w której określona osoba zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca w zamian za pracę zobowiązuje się świadczyć na rzecz pracownika wynagrodzenie.

<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">Artykuł 22 k.p.</a> określa więc podstawowe cechy charakterystyczne stosunku pracy i zarazem jego podstawowy cel społeczno – gospodarczy. Jest to relacja prawna między pracownikiem, a pracodawcą, której główną treść stanowi zobowiązanie się pracownika do ciągłego, osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem (w warunkach organizacyjnego podporządkowania), a pracodawcy do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Przy czym z uwagi na fakt, iż stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron, po stronie pracownika musi istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z pracy za wynagrodzeniem. W każdej sytuacji tego rodzaju szczegółowego wyjaśnienia wymaga, czy pomiędzy stronami nastąpiło nawiązanie stosunku pracy, rezultatem czego będzie skutek wynikający z systemu prawa ubezpieczeń społecznych w postaci podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, czy też zgłoszenie do ubezpieczenia ma charakter fikcyjny, a to z tej przyczyny, że pomimo zawartej umowy o pracę nie nastąpiło nawiązanie stosunku pracy.
W tym miejscu Sąd I instancji podkreślił, że choć ustawodawca wprowadził zasadę swobody zawierania umów, to jednak Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo ocenić sporządzoną umowę o pracę i uznać ją za pozorną lub niezgodną z prawem w całości lub w części, co ma skutki dla ubezpieczonego w zakresie istnienia podstawy ubezpieczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego, III UK 200/04). Podkreślił również, że rzeczą przedsiębiorcy jest zatrudnianie pracowników dla realizacji celów gospodarczych danej działalności i okoliczności te nie są obojętne dla organu rentowego, gdy ciężar utrzymania ubezpieczonego przerzucany jest na fundusze publiczne (por. wyrok SN z dnia 25 stycznia 2005 r., II UKN 141/04).
Również w postępowaniu przed sądem dopuszczalne jest więc badanie charakteru prawnego łączącego strony stosunku prawnego i sąd ma obowiązek ustalić, czy dane postanowienia umowne i okoliczności związane z jej wykonywaniem nie wskazują, że strony zawierając umowę nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczonej przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">art. 353
1 k.c.</a>

Dalej Sąd Okręgowy zważył, że pozorność czynności prawnej i zawarcie umowy w celu obejścia prawa, stanowią dwa różne pojęcia prawne. Inne są przesłanki nieważności bezwzględnej czynności prawnej dokonanej dla pozoru, aniżeli z powodu obejścia prawa.
Na gruncie podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z nawiązaniem stosunku pracy orzecznictwo wskazuje, że umowę o pracę uważa się za zawartą dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie z jej pracy korzystać (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04). Do zawarcia umowy o pracę stosuje się bowiem odpowiednio na podstawie odesłania zawartego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 300)">art. 300 k.p.</a> przepisy części ogólnej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> odnoszące się do wad oświadczenia woli (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 82;art. 83;art. 84;art. 85;art. 86;art. 87;art. 88)">art. 82-88 k.c.</a>). Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1;art. 83 § 1 zd. 1)">art. 83 §1 zd. 1 k.c.</a> nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83)">Art. 83 k.c.</a> charakteryzuje czynność prawną pozorną przez wskazanie trzech jej elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w każdym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli albo nie chce w ogóle wywołać żadnych skutków prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałoby ze złożonego przez nią oświadczenia woli (por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2007 r., III AUa 2565/06). Za pozorną umowę o pracę nie można więc uznać takiej umowy, która w rzeczywistości była wykonywana - w ramach której pracownik faktycznie świadczy na rzecz pracodawcy pracę dobrowolnie podporządkowaną.
Z kolei czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z punktu widzenia formalnego nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do osiągnięcia celu, który jest przez nią zakazany (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 k.c.</a>). Czynnością podjętą w celu obejścia ustawy jest więc tylko taka czynność, która zmierza do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Stąd też zawarcie umowy o pracę nawet tylko w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie może być zakwalifikowane jako obejście prawa. Naturalne, całkowicie zgodne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego jest dążenie stron umowy o pracę do tego, aby pracownik z tytułu pracowniczego statusu uzyskiwał przewidziane w prawie o ubezpieczeniach społecznych prawa i świadczenia. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2005 r., I UK 32/05, wskazał, że zawierając umowę o pracę strony kierują się różnymi motywami indywidualnymi (tak też SN w wyroku z dnia 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05). Sam fakt, iż zawierając umowę o pracę strony kierują się wyłącznie objęciem pracownika ubezpieczeniem społecznym nie może skutkować nieważnością takiej umowy, jednakże umowa taka musi być realizowana.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść, gdy zgłoszenie do ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem. Wobec tego warunkiem pracowniczego ubezpieczenia społecznego jest istnienie faktycznego stosunku pracy, a o ważności stosunku pracy świadczy to, czy oświadczenie woli zawarte w umowie pracy nie zawierają wad, które powodowały by ich nieważność bądź bezskuteczność. Z powyższych względów na istnienie stosunku pracy, jak już wyżej wskazywano, nie składa się tylko zawarcie umowy o pracę, ale przede wszystkim zamiar stron oraz faktyczne wykonywanie określonej pracy, na warunkach wynikających z umowy. A zatem o tym czy strony istotnie w stosunku pracy pozostawały i stosunek ten stanowi tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art. 22 §1 k.p.</a> Nie można stwierdzić pozorności czynności prawnej - umowy o pracę w sytuacji, gdy praca jest faktycznie wykonywana. Do potwierdzenia, że strony w istocie łączy stosunek pracy niezbędne jest jednak wykazanie, że praca była wykonywana w warunkach podporządkowania - choćby autonomicznego.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu Okręgowego, przeprowadzone postępowanie sądowe pozwoliło na podzielenie stanowiska odwołujących, że wolą ubezpieczonej i płatnika było faktyczne realizowanie w spornym okresie zawartej między nimi w umowy o pracę.
W ocenie Sądu I instancji poczynione w sprawie ustalenia uzasadniają stwierdzenie, że zakwestionowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych umowa o pracę nie została zawarta dla pozoru, a odwołujące wykazały, że doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy.
Nie budziło wątpliwości, że płatnik składek spełnił formalne warunku związane z zawarcie umowy o pracę z W. K.. Jednocześnie Sąd Okręgowy wskazał, że samo wygenerowanie dokumentacji nie jest jeszcze wystarczające do uznania, że praca na rzecz płatnika była faktycznie przez ubezpieczoną wykonywana. Niemniej jednak, w ocenie Sądu I instancji, przeprowadzone postępowanie dowiodło zarówno potrzeby zatrudnienia ubezpieczonej u płatnika, jak i faktycznego wykonywania powierzonych jej obowiązków. Materiał dowodowy zebrany w sprawie, dał podstawę do ustalenia, że umowa o pracę zawarta między stronami w dniu 14 czerwca 2024 r. była rzeczywiście realizowana w ramach reżimu pracowniczego.
Tym samym zasługiwały na wiarę twierdzenia i zeznania płatnika i ubezpieczonej w zakresie w jakim utrzymywali, iż W. K. świadczyła od 17 czerwca 2024 r. na rzecz płatnika pracę w warunkach właściwych dla stosunku pracy.
Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom przesłuchanym w sprawie świadkom: U. C., K. K., K. P., L. G., O. L. oraz wyjaśnieniom i zeznaniom ubezpieczonej i płatniczki składek, jednak tej ostatniej jedynie w zakresie w jakim wskazywała na przyczyny zatrudnienia ubezpieczonej oraz na faktyczne wykonywanie przez nią pracy w reżimie pracowniczym. Zeznania świadków, ubezpieczonej i płatniczki składek (we wskazanym zakresie) są w tym zakresie spójne i logiczne, a ponadto w pełni korespondują z przedstawionymi przez strony dokumentami, w tym dokumentami znajdującymi się w aktach osobowych ubezpieczonej w postaci zawartej umowy o pracę, listy obecności, orzeczenia lekarskiego itp. Ubezpieczona przystąpiła do wykonywania powierzonej jej pracy, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, wykonując zadania, których realizacji wymagał pracodawca, działając na jego rzecz i pod jego kierownictwem (realizując również na bieżąco wydawane przez niego polecenia). Nie mogło budzić zatem wątpliwości, że odwołująca faktycznie realizowała swoje obowiązki pracownicze, wynikające z zawartej umowy o pracę, stosując się do ustalonej przez pracodawcę organizacji pracy. Sąd Okręgowy zauważył także, że W. K., posiadała wykształcenie zawodowe (ukończyła Technikum ekonomiczne) i w ramach nauki uczyła się pracować na programie I., S.tj. na programach na jakich pracuje płatnik składek, a w ocenie Sądu do wykonywania prac wymaganych od asystentki do spraw księgowości nie jest niezbędne posiadanie doświadczenia praktycznego.
Fakt rzeczywistego wykonywania przez ubezpieczoną pracy, potwierdziły pracownice płatnika U. C. i K. K., które w tym okresie codziennie widziały, że ubezpieczona pracuje w godzinach od 7:00 do 15:00 i same też wydawały jej polecenia wykonania prostej pracy polegającej np. na zeskanowaniu dokumentów, odbieraniu dokumentów od klientów którzy przynosili je do biura. Wynika z tego, że W. K. pozostawała w dyspozycji pracodawcy w wymiarze wynikającym z zawartej umowy.
Sąd Okręgowy także uznał, że po stronie płatnika składek zachodziła rzeczywista potrzeba zatrudnienia pracownika na stanowisku asystenta, do którego zdań należało wykonywania prostych ale koniecznych prac biurowych tj. segregowanie i układanie dokumentów, wystawienia dokumentów rachunkowych, skanowanie i niszczenie dokumentów, których wykonanie to de facto zajmowało dużo czasu. Sąd zauważył, że potrzeba zatrudnienia pracownika poprzedzona była tym, że współpracownica płatnika składek K. P. od maja 2024 r. przebywała na dłuższym zwolnieniu chorobowych i w związku z koniecznością przejęcia jej obowiązków, u płatnika powstały zaległości. Także świadkowie U. C. i K. K. wskazywały, że W. K. została zatrudniona „w miejsce” K. P.. Potrzeba zatrudnienia W. K. ze względu na zwolnienie chorobowe K. P. uzasadnia również czas na jaki została zawarta umowa o pracę tj. na czas określony do 31 sierpnia 2024 r. Termin ten pokrywa się z powrotem do pracy K. P., która ostatecznie do 7 września 2024 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim.
Sąd Okręgowy wskazał również, że płatnik składek jeszcze przed zatrudnieniem ubezpieczonej posiadała wiedzę o tym, że W. K. jest w ciąży. Jednak podjęcie pracy przez kobietę w ciąży nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie przez nią świadczeń z ubezpieczeń społecznych, nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeżeli praca ta była faktycznie wykonywana.
Niewątpliwie W. K. przystąpiła do wykonywania powierzonej jej pracy, za zgodą pracodawcy, wykonując zadania, których realizacji wymagał pracodawca – płatnik składek, działając na jej rzecz i pod jej kierownictwem. Wynik postępowania dowodowego wskazał więc jednoznacznie, że pracodawca rzeczywiście miał zamiar zatrudnić odwołującą i ją rzeczywiście zatrudnił, a motywy dla których doszło do zawarcia z nią umowy, w ocenie Sądu Okręgowego, były przekonywujące. Istotne było, że odwołująca wykonywała zadania wyznaczone jej przez pracodawcę, w zorganizowanym procesie pracy pod nadzorem pracodawcy.
W tym miejsce jednak Sąd Okręgowy zasygnalizował, że nie dał wiary twierdzeniom płatnika składek w zakresie w jakim wskazywała ona, że od sierpnia 2024 r. rozpoczęła u niej odbywać praktyki studentka i to ona następnie przejęła obowiązki W. K.. Sąd zauważył, że żaden ze świadków a w szczególności pracownice płatnika składek U. C. i K. K. nie potwierdziły tej okoliczności.
Reasumując, zespół wszystkich przedstawionych wyżej okoliczności - zdaniem Sądu I instancji - przemawiał za tym, że strony skutecznie zawarły w dniu 14 czerwca 2024 r. umowę o pracę, co wykluczało trafność odmiennego stanowiska organu rentowego.
Uwzględniając powyższe, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477
14 §2 k.p.c.</a> Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję jak w sentencji wyroku.
Apelacje od powyższego wyroku wywiódł pozwany organ rentowy zaskarżając go w całości, zarzucając mu naruszenie:
1. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> poprzez dokonanie istotnych ustaleń faktycznych sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym i przeprowadzenie dowolnej, niezgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny zebranych w sprawie dowodów i przyjęcie, że od dnia 17 czerwca 2024 r. ubezpieczona wykonywała na rzecz płatnika składek pracę w ramach stosunku pracy pomimo, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na takie przyjęcie;
2. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 §1 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 300)">art. 300 k.p.</a> poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że zawarta pomiędzy ubezpieczoną i płatnikiem składek umowa o pracę z dnia 14 czerwca 2024 r. na czas określony od 17 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. jest ważna i nie nosi cech pozorności;
3. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 1;art. 11;art. 11 ust. 1;art. 12;art. 12 ust. 1)">art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.) w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art. 22 §1 k.p.</a> poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że ubezpieczona jako pracownik u płatnika składek podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 17 czerwca 2024 r. podczas gdy brak jest jednoznacznych i wiarygodnych dowodów zarówno rzeczowych jak i osobowych, że od tego dnia ubezpieczona była pracownikiem u płatnika składek i jako pracownik pozostawała w stosunku pracy.
Mając powyższe na uwadze organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołań ubezpieczonej oraz płatniczki składek w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie odrębnie od ubezpieczonej, a także od płatniczki składek na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji skarżący organ w pierwszej kolejności wskazał, że na dowód wykonywania czynności zawodowych przez ubezpieczoną na rzecz płatnika składek, zarówno ta, jak i odwołująca nie przedłożyły żadnych dowodów mogących jednoznacznie potwierdzić ten fakt. Świadkami w niniejszej sprawie były pracownice płatnika, których zeznań z oczywistych względów nie można uznać za zupełnie swobodne. Z racji podległości służbowej łączącej świadków z płatnikiem należy ocenić ich zeznania z dużą dozą ostrożności. Dodatkowo powołany w sprawie świadek okazał się być ojcem chrzestnym ubezpieczonej - bratem jej matki, więc z powodu tej koligacji rodzinnej jego zeznania także nie powinny stanowić podstawy wyrokowania. W sprawie zeznawała także była koleżanka ze szkoły ubezpieczonej, która z kolei podobnie jak ww. L. G. nie posiada jakiejkolwiek wiedzy w przedmiocie ewentualnego wykonywania przez ubezpieczoną pracy w reżimie pracowniczym.
Jak wynika z ustaleń poczynionych w toku postępowania W. K. nie posiadała swojego loginu do programu I., który jest używany w biurze rachunkowym. Wszystkie pozostałe pracownice taki swój prywatny, przypisany login posiadały. Zdaniem organu W. K. nie świadczyła pracy w reżimie pracowniczym, bowiem gdyby rzeczywiście dokonywała czynności w programie, to wówczas uniemożliwiałaby jednocześnie pracę w programie płatniczki na tym samym loginie.
Ponadto biuro rachunkowe de facto nie posiadało takich zaległości w obsłudze, o jakich w toku postępowania mówiła płatniczka. Żadna z przesłuchiwanych pracownic: U. C., K. K. czy K. P. nie potwierdziła tej okoliczności.
Z zeznań świadków wynika, że Pani M. nie było codziennie w pracy i taka praktyka panowała w biurze. Ponadto pracownice posiadają swoje zadania, które ze względu na charakter nie wymagały wydawania poleceń. Co do zasady pracownice nie pamiętały czy szefowa była codziennie w pracy, z zaznaczeniem, że raczej nie.
Płatniczka i ubezpieczona posiadały świadomość co do konsekwencji wynikających z wykreowania sytuacji zatrudnienia w reżimie pracowniczym i tego, że nawet po ustaniu zatrudniania, jeżeli niezdolność do pracy ubezpieczonej powstanie w jego trakcie, to ubezpieczona nabędzie prawo do wszystkich świadczeń z tytułu macierzyństwa.
Wbrew ustaleniom Sądu, W. K. nie przejęta obowiązków nieobecnej pracownicy, bowiem jej obowiązku przejęły dwie pozostałe pracownice w biurze jak wynika z ich zeznań.
Front robót W. K. nie był na tyle duży, aby zapewnić jej zadania, których realizacja wymagała pracy po 8h dziennie, codziennie. Pomimo zatrudnienia za wynagrodzeniem w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, W. K. nie wykonywała czynności porównywalnych z pozostałymi „wykwalifikowanymi” pracownicami, które także zarabiają najniższą krajową. Zakres pracy jaki miałaby wykonywać W. K. z pewnością nie wypełniał jej dnia pracy. W tym kontekście pozwany uznał, że nawet minimalne wynagrodzenie za pracę jaką miała wykonywać W. K. było wygórowane. Czynności, które miała wykonywać ubezpieczona mogłyby stanowić podstawę do zawarcia z nią umowy zlecenia w celu uporządkowania określonej ilości dokumentacji biura rachunkowego, z pewnością natomiast nie mogły uzasadniać ekonomicznej potrzeby zatrudnienia pracownika przez płatnika.
Płatnik twierdziła, że wiosną poinformowała pracownice, że potrzebuje osoby do pracy, czego jednak nie potwierdziły pracownice biura rachunkowego. W tym zakresie z ich zeznań wynika, że nie miały wiedzy w tym temacie „szefowa ich o tym nie informowała”.
Ubezpieczona nie posiadała nawet służbowego adresu email, z którego korzystała podczas zatrudnienia. Nie uzyskała także przypisanego jej loginu, żeby wykonywać czynności w programach komputerowych, które są używane w biurze rachunkowym do obsługi klientów. Nieweryfikowalne są zatem jej działania we wspomnianych systemach.
Ponadto z pisma z dnia 19 września 2024 r. Powiatowego Urzędu Pracy w I. wynika, że M. D. od stycznia 2024 r. nie zgłosiła żadnej oferty pracy, jak również nie zawarła z tutejszym urzędem pracy żadnej umowy na utworzenie miejsca pracy.
Jak zeznała M. D. „samą W. zatrudniłam nie jako pracownika, którego stanowisko zamierzałam utrzymywać. Potrzebna była pomoc tylko w tamtym czasie, na okres wakacyjny.” Należy zatem uznać, że charakterem praca W. K. była bardziej zbliżona do umowy zlecenia, z pewnością jednak nie wykonywała ona czynności w reżimie pracowniczym.
Płatniczka wskazywała, że „sytuacja nie jest już taka bardzo dobra, jak była kiedyś. W ostatnim roku, dwóch latach iluś klientów odeszło z biura, ceny usług rosną” ciężko więc mówić o tym, aby płatniczka posiadała odpowiednie zasoby finansowe na zatrudnienie nowego pracownika. Do zatrudnienia doszło bez podstawy ekonomicznej. Sytuacja finansowa płatniczki nie uzasadniała potrzeby zatrudnienia pracownika.
Po ukończeniu Technikum Ekonomicznego ubezpieczona zawarła trzy umowy zlecenia: wykonywała montowanie wiązek kablowych oraz prace magazynowe.
Sądowi nie może umknąć z pola widzenia fakt, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji Zakład nie uzyskał od stron żadnych wyjaśnień ani dokumentacji potwierdzających świadczenie pracy przez ubezpieczoną na rzecz płatnika, mimo, że próby ze strony pracownika organu otrzymania wyjaśnień były podejmowane wielokrotnie. Zarówno płatniczka jak i ubezpieczona „uaktywniły” się dopiero po wydaniu przez Zakład decyzji.
Po licznych próbach nawiązania kontaktu płatnik zobowiązała się do odbioru pisma na PUE ZUS 12.11.2024 r. Swoim postepowaniem utrudniała jego prawidłowy przebieg i celowo przedłużała czas jego trwania. Nie reagowała na kierowane wielokrotnie wezwania telefoniczne, co świadczy o braku chęci współpracy i świadomym przedłużaniu postępowania administracyjnego.
Zawarcie pozornej umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego należy ocenić jako sprzeczne z ustawą i nie może oznaczać akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań. Korzystanie ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych, przy zawarciu umowy o pracę na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia i ustaleniu wynagrodzenia wygórowanego w odniesieniu do rodzaju oraz czasu potrzebnego na wykonywanie zleconych czynności nie może zostać zaakceptowane.
Poza dowodami osobowymi strony nie zaoferowały Sądowi materiału dowodowego bezsprzecznie wskazującego, że ubezpieczona we wskazanym okresie wykonywała pracę w reżimie pracowniczym.
W odpowiedziach na apelację ubezpieczona i płatnik wniosły o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej.


Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja organu rentowego podlega oddaleniu jako bezzasadna. Nie zawiera bowiem zarzutów skutkujących koniecznością zmiany bądź uchylenia zaskarżonego wyroku.
Przedmiotem sporu między stronami była kwestia, czy W. K. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, chorobowemu jako pracownik u płatnika składek Biuro (...) od dnia 17 czerwca 2024 r.
Mając na uwadze, że organ rentowy podważał w wywiedzionej apelacji prawidłowość dokonanej przez Sąd I instancji oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przypomnieć należy, że podstawę ustaleń faktycznych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy winien stanowić materiał dowodowy zebrany w sprawie, który podlega swobodnej ocenie sądu orzekającego w granicach zakreślonych treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> Przepis ten kreuje zasadę swobodnej oceny dowodów, która nie oznacza oceny dowolnej. Zwalczenie swobodnej oceny dowodów nie może polegać tylko na przedstawieniu własnej, korzystnej dla skarżącego wersji zdarzeń (ustaleń stanu faktycznego), opartej wyłącznie na własnej ocenie, lecz konieczne jest przy posłużeniu się argumentami jurydycznymi wykazywanie, że wskazane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów zostały naruszone, co miało wpływ na wynik sprawy. Zasadność zarzutu apelacji zasadzającego się na obrazie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> nie może się przeto sprowadzać wyłącznie do polemiki z dowodami, którymi dysponował sąd, a których mocy dowodowej nie podważono.
Skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> wymaga wskazania, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając – to jest – czy i w jakim zakresie analiza ta jest niezgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wiedzą lub doświadczeniem życiowym, względnie – czy jest ona niepełna (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00; wyrok Sądu Najwyższego z 6 lipca 2005 r., III CK 3/05). Tylko takie skonstruowanie zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> pozwala na skuteczne podważenie przeprowadzonej przez Sąd oceny dowodów, a także będących jej konsekwencją ustaleń stanu faktycznego i subsumowanie ich pod określony przepis prawa. Zgodnie z wyjaśnieniem udzielonym przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 16 listopada 2005 r., I ACa 447/05, które Sąd odwoławczy podziela, zarzut sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego może tylko wówczas wzruszyć zaskarżony wyrok, gdy istnieje dysharmonia między materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej doszedł sąd na jego podstawie. To natomiast, że określone dowody ocenione zostały niezgodnie z intencją strony skarżącej nie oznacza jeszcze, iż Sąd dopuścił się naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a>

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy bardzo starannie zgromadził materiał dowodowy, a wynik postępowania, wbrew twierdzeniom apelującego, ocenił zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a>, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów przepisem tym zakreślonym. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd I instancji w sposób wszechstronny wyjaśnił powody rozstrzygnięcia oraz przekonująco umotywował, dlaczego dokonał zmiany zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, iż przedmiotem oceny Sądu Okręgowego były dowody zaoferowane przez strony, zostały one wnikliwie przeanalizowane, a następnie szeroko omówione w uzasadnieniu, co pozwala na ich instancyjną kontrolę i prowadzi do wniosku, że wszystkie one zostały ocenione w zgodzie w zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego.
Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości przyjmuje za własne zarówno ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną Sądu Okręgowego. W konsekwencji nie zachodzi potrzeba powtarzania wyczerpujących i w całości trafnych ustaleń faktycznych oraz wywodu prawnego Sądu I instancji (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 387;art. 387 § 2(1);art. 387 § 2(1) pkt. 1;art. 387 § 2(1) pkt. 2)">art. 387 §2
1 pkt 1 i 2 k.p.c.</a>).
Przypomnieć wypada, że tytułem obowiązkowego ubezpieczenia, zarówno emerytalno-rentowego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r., chorobowego na podstawie art. 11 ust. 1 tej ustawy oraz wypadkowego – art. 12 ust. 1 cyt. ustawy, jest - zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy - pozostawanie w stosunku pracy. Przy czym na podstawie art. 13 pkt 1 cytowanej ustawy ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Za pracownika uważa się w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> osobę pozostającą w stosunku pracy. Nawiązanie stosunku pracy następuje poprzez złożenie zgodnych oświadczeń woli przez pracodawcę i pracownika niezależnie od jego podstawy prawnej - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 11)">art. 11 k.p.</a> Stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 k.p.</a> przez nawiązanie umowy o pracę pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, zaś pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Na powstanie tego stosunku prawnego nie składa się tylko złożenie oświadczeń woli, ale nade wszystko zamiar stron oraz faktyczne wykonywanie umówionej pracy, na warunkach określonych w umowie.
Nawiązanie stosunku pracy skutkuje równoległym powstaniem stosunku ubezpieczenia. Obydwa te stosunki, jakkolwiek mają inne cele, to wzajemnie się uzupełniają i zabezpieczają pracownika materialnie - pierwszy, na co dzień, drugi na wypadek zdarzeń losowych. Należy zatem przyjąć, iż stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne nie może, bowiem istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia stanowi nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie.
Jednocześnie, warunkiem istnienia stosunku pracy jest brak okoliczności powodujących nieważność zawartej umowy, w szczególności pozorności umowy o pracę. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83)">art. 83 k.c.</a> wprowadza nieważność pozornej czynności prawnej stanowiąc, iż „nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru”. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w żadnym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli albo nie chce w ogóle wywołać żadnych skutków prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałyby ze złożonego przez nią oświadczenia woli (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2001 r., II UKN 258/00).
Pozorność oświadczenia woli w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 §1 k.c.</a> jest to symulacja, która musi się składać z dwóch elementów. Po pierwsze, strony, które dokonują takiej czynności prawnej, próbują wywołać wobec osób trzecich rzeczywiste, prawdziwe przeświadczenie, że ich zamiarem jest wywołanie skutków prawnych objętych treścią ich oświadczeń woli. Po drugie, musi między stronami istnieć tajne, niedostępne osobom trzecim porozumienie, że te oświadczenia woli nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych (akt konfidencji); innymi słowy, że zamiar wyrażony w treści symulowanych oświadczeń woli nie istnieje lub że zamiar ten jest inny niż ujawniony w symulowanych oświadczeniach. Na pozorność muszą się składać oba te elementy łącznie (vide: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeks cywilny</a>. Komentarz. Tom I. Część ogólna., Lex, 2012, Kidyba A., Gawlik Z., Janiak A., Jedliński A., Kopaczyńska-Pieczniak K., Niezbecka E., Sokołowski T.).
Odnosząc się konkretnie do umowy o pracę Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, iż uznaje się ją za zawartą dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy. Jeżeli jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, umowę należy uznać za nieważną na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83)">art. 83 k.c.</a>

Przy czym należy odróżnić nieważność spowodowaną pozornością czynności prawnej od nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 §1 k.c.</a>). Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez ustawę zakazane. Pojęcie obejścia prawa i pozorności są sobie znaczeniowo bliskie i niejednokrotnie pokrywają się. Ustalenie, czy umowa zmierza do obejścia prawa, czy jest pozorna wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu jaki strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej (uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 1995 r., I PZP 7/95, wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 1997 r., I PKN 276/97). Czynność prawna może być również sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, przez które rozumie się na ogół obowiązujące w stosunkach między ludźmi reguły postępowania, które za podstawę mają uzasadnienie ocenne, a nie prawne. Odwołują się one do powszechnie uznawanych w całym społeczeństwie lub w danej grupie społecznej wartości i ocen właściwego, przyzwoitego, rzetelnego, lojalnego czy uczciwego zachowania. Zasady te obejmują nie tylko reguły moralne, lecz także obyczajowe (por. np. Z. Radwański (w:) System prawa prywatnego, t. 2, 2002, s. 240 i n.; M. Safjan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2008, s. 327).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wobec sporu co do skuteczności zgłoszenia W. K. do ubezpieczenia społecznego w związku z nawiązaniem stosunku pracy, sąd zobowiązany jest badać, czy w przedmiotowej sprawie pomiędzy stronami umowy nastąpiło nawiązanie stosunku pracy skutkujące podleganiem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Fakt wykonywania przez ubezpieczoną pracy na rzecz pracodawcy potwierdziły korelujące ze sobą zeznania ubezpieczonej, płatnika, świadków oraz złożona do sprawy dokumentacja.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że W. K. łączył w spornym okresie z M. D. ważny stosunek pracy.
Do ustalenia, iż doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy nie jest koniecznie spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, takich jak zawarcie umowy o pracę w formie pisemnej, odbycie szkolenia BHP, uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy, czy zgłoszenie do ubezpieczenia. Dokument w postaci umowy o pracę nie jest niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony umowy, faktycznie złożyły oświadczenia woli o treści zapisanej w dokumencie. Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii konieczne jest natomiast ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły.
Przypomnieć można, na podstawie ustalonego stanu faktycznego, że płatnik składek M. D. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Biuro (...).

W. K. w dniu 31 sierpnia 2023 r. ukończyła Technikum Ekonomiczne w Zespole Szkół im. (...) w S..

M. D. i W. K. w dniu 14 czerwca 2024 r. zawarły umowę o pracę na pełen etat, na czas określony do 31 sierpnia 2024 r., na stanowisku asystenta do spraw księgowości. Wynagrodzenie za pracę zostało ustalone w kwocie minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w okresie trwania umowy o prace i było płatne na rachunek bankowy ubezpieczonej. Dzień rozpoczęcia pracy strony określiły na dzień 17 czerwca 2024 r. W. K. odbyła instruktaż ogólny i stanowiskowy oraz szkolenie BHP w dniu 17 czerwca 2024 r. W czasie spotkania w dnia 13 maja 2024 r. poprzedzającego zawarcia umowy ubezpieczona poinformowała płatnika, że jest w ciąży.
W ramach umowy o pracę W. K. świadczyła pracę w godzinach od 7:00 do 15:00 od poniedziałku do piątku i miała przystosowane miejsce pracy – biurko wyposażone w komputer stacjonarny. W. K., tak jak wszyscy pracownicy podpisywała listę obecności. Płatnik składek była bezpośrednio przełożoną W. K. i ona sprawowała nad nią nadzór i wydawała polecenia. W. K. nie otrzymała na piśmie wykazu zadań jednak do jej obowiązków należało wykonywanie prostych prac. W. K. w ramach umowy o pracę m.in. wystawiała dowody wpłaty (faktury, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">KP</a>), układała dokumenty, sprawdzała rejestry, segregowała dokumenty według rejestrów, skanowała i niszczyła dokumenty.
Ubezpieczona W. K. stała się niezdolna do pracy w związku z ciążą od dnia 29 lipca 2024 r.
W okresie zatrudnienia W. K., płatnik zatrudniała także w ramach umowy o pracę U. C. i K. K. oraz w ramach umowy o współpracę K. P., która od 14 maja 2024 r. do 7 września 2024 r. nieprzerwanie przebywała na zwolnieniu lekarskim.
W tym kontekście należy stwierdzić, iż samo zawarcie umowy o pracę w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie jest sprzeczne z ustawą i nie świadczy o zamiarze obejścia prawa (por. wyroki Sądu Najwyższego II UK 141/04 z 25 stycznia 2005 r., I UK 367/14 z 22 czerwca 2015 r., I UK 265/11 z 9 lutego 2012 r). Stan ciąży podlega wzmożonej ochronie prawnej i nie może dyskryminować kobiety w uzyskaniu legalnej ochrony w stosunkach ubezpieczeń społecznych. Samo podjęcie zatrudnienia przez kobietę w ciąży niezależnie od tego, czy jest to ciąża początkowa, czy zaawansowana nie może być oceniane w kategoriach czy to pozorności czy obejścia prawa. W niniejszej sprawie nie można uznać umowy o pracę ubezpieczonej za pozorną.
Należy wskazać, że ubezpieczona po zawarciu umowy przystąpiła do wykonywania powierzonej jej pracy, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, wykonując zadania, których realizacji wymagał pracodawca, działając na jego rzecz i pod jego kierownictwem (realizując również na bieżąco wydawane przez niego polecenia). Nie mogło budzić zatem wątpliwości, że odwołująca faktycznie realizowała swoje obowiązki pracownicze, wynikające z zawartej umowy o pracę na stanowisku asystenta ds. księgowości, stosując się do ustalonej przez pracodawcę organizacji pracy. Jak wynika z ustaleń poczynionych w sprawie płatnik jeszcze przed podpisaniem spornej umowy z ubezpieczoną miła wiedzę o tym, że jest ona w ciąży. W. K. otrzymała zaświadczenie od lekarza medycyny pracy o zdolności do podjęcia pracy. W zawarciu umowy o pracę nie można dopatrywać się jej pozorności tylko dlatego, że ubezpieczona była w ciąży i w niedługim czasie od zawarcia umowy stała się niezdolna do pracy. Istotne jest, że strony faktycznie wywiązywały się z zawartej umowy. Przesłuchani świadkowie potwierdzili, że ubezpieczona codziennie przychodziła do pracy i wykonywała czynności określone przez przełożoną oraz innych pracowników, a polegające np. na zeskanowaniu dokumentów czy odbieraniu dokumentów od klientów. Zatem W. K. pozostawała w dyspozycji pracodawcy w wymiarze wynikającym z zawartej umowy. Również wynagrodzenia ubezpieczonej nie można uznać za wygórowane, było ono bowiem na poziomie stawki minimalnej.
Ponadto ubezpieczona ukończyła Technikum ekonomiczne, gdzie w ramach nauki uczyła się pracować na programie I., S.tj. na programach na jakich pracuje płatnik składek. Nie posiadanie loginu czy adresu e-mail nie może przesądzać, że W. K. nie wykonywała czynności pracowniczych skoro jak wskazano w głównej mierze były to czynności nie wymagające korzystania z programów czy poczty elektronicznej.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego odwołujące zdołały również wykazać potrzebę zatrudnienia ubezpieczonej. Współpracownica płatnika K. P. od maja 2024 r. przebywała na dłuższym zwolnieniu chorobowych. Sporna umowa została zawarta na czas określony do 31 sierpnia 2024 r., co pokrywa się z powrotem do pracy K. P., która ostatecznie do 7 września 2024 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim.
Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do odmowy wiarygodności zeznaniom ubezpieczonej i płatnika, nie zostały one skutecznie zakwestionowane i należało ocenić je jako wiarygodne w zakresie zamiaru zatrudnienia odwołującej oraz wykonywania przez nią pracy w zorganizowanym procesie pod nadzorem pracodawcy.
Wskazać należy, że samo podjęcie zatrudnienia przez kobietę w ciąży niezależnie od tego, czy jest to ciąża początkowa, czy zaawansowana nie może być oceniane w kategoriach czy to pozorności czy obejścia prawa. Nie można czynić zarzutu ubezpieczonej z chęci zabezpieczenia finansowego w przyszłości swojego jak i dziecka. W orzecznictwie jednolity jest pogląd, że podjęcie zatrudnienia przez kobietę w ciąży, nawet gdyby głównym motywem było uzyskanie przez nią świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeżeli umowa jest wykonywana, a tak było w przedmiotowej sprawie.
Wbrew stanowisku skarżącego tok postępowania przed organem rentowym nie stanowi istotnego faktu mającego wpływ na postępowanie sądowe. Pozwany wydał decyzję, w której zaprezentował swoje stanowisko. Skarżące odwołując się od wspomnianej decyzji przedstawiły zdaniem Sądu Apelacyjnego wystarczające dowody na potwierdzenie swojego stanowiska, że sporna umowa została zawarta zgodnie z prawem.
Całokształt przeprowadzonego postępowania dowodowego jednoznacznie potwierdza, że w spornym okresie W. K. wykonywała czynności pracownicze zgodnie z zawartą umową o pracę w dnia 14 czerwca 2024 r. Złożone dokumenty nie były kwestionowane przez żadną ze stron. Potwierdzają to również zeznania ubezpieczonej, płatnika i świadków.
Próby wykazania przez ZUS, że w niniejszej sprawie miały mieć miejsce nadużycia w pobieraniu zasiłków z ubezpieczenia społecznego, są dalece dyskryminujące kobiety w ciąży. Jak już wskazano prawo nie zabrania zatrudniania kobiet w ciąży, istotne jest wykazanie, że zawarta umowa była świadczona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Twierdzenia pozwanego nie miały przy tym żadnego oparcia w zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym i sądowym materiale dowodowym. Postępowanie dowodowe wykazało, że odwołująca przystąpiła do pracy i pracę świadczyła do czasu otrzymania zwolnienia lekarskiego. Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy w ujęciu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 §1 k.c.</a> polega na takim ukształtowaniu jego treści, która z punktu widzenia formalnego nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu ustawowo zakazanego. Czynność zmierzająca do obejścia prawa nie może więc być jednocześnie czynnością pozorną, gdyż pierwsza zostaje rzeczywiście dokonana, zaś druga jest jedynie symulowana (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lipca 2004 r., I PK 42/04; z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04; z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05; z 29 marca 2006 r., II PK 163/05). Sąd Najwyższy uznawał, że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04; z 19 października 2007 r., II UK 56/07; z 22 czerwca 2015 r., I UK 367/14). Zakładając, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Sąd Najwyższy w takich przypadkach wskazuje na dopuszczalność rozważania, czy w danym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa, zwłaszcza, jeżeli jedynym celem umowy było umożliwienie pracownikowi skorzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 14 marca 2001 r., II UKN 258/00; z 23 lutego 2005 r., III UK 200/04). Sąd Najwyższy wyrażał również pogląd, że o czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 k.c.</a>) można mówić, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie ma na celu obejścia prawa dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością (wyroki Sądu Najwyższego: z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04; z 28 kwietnia 2005 r., I UK 236/04; z 11 stycznia 2006 r., II UK 51/05; z 6 marca 2007 r., I UK 302/06; z 2 lipca 2008 r., II UK 334/07; z 9 lutego 2012 r., I UK 265/11). Natomiast gdy umowa o pracę jest przez strony rzeczywiście wykonywana, nie może być mowy o pozorności, co jednak nie wyklucza możliwości badania czy zawarcie umowy nie zmierzało do obejścia prawa (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 §1 k.c.</a>), które rodzi jej nieważność (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2010 r., I UK 261/09).
Rozpatrywanej umowie o pracę nie można przypisać ani cech pozorności ani obejścia ustawy. Umowa była faktycznie realizowana według potrzeb pracodawcy i za wynagrodzeniem oraz na warunkach przewidzianych przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">kodeks pracy</a> i nie było jej wyłącznym celem skorzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa. To pozwany, jako kwestionujący stanowisko pracownika i pracodawcy oraz przedstawione przez nich dowody zatrudnienia, miał obowiązek wykazania okoliczności przeciwnych. To zatem organ rentowy powinien przedstawić i udowodnić wszystkie okoliczności związane z niewykonywaniem przez ubezpieczoną pracy - albo w ogóle, albo nie w sposób pozwalający na uznanie jej pracowniczego charakteru. W rozpoznawanej sprawie dowodów świadczących o niewykonywaniu przez W. K. pracy w ramach stosunku pracy, organ jednak, w ocenie Sądu II instancji, nie przedstawił.
Odnosząc się do zarzutów materialnoprawnych, zwrócić należy uwagę, iż de facto odwołują się one do błędnego zastosowania przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a> w konsekwencji wadliwych ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego. Polemiczny charakter zarzutów sformułowanych przez apelującego w zakresie dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny zgromadzonego materiału dowodowego i dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych z istoty nie mógł prowadzić do ich wzruszenia, a tym samym również zarzuty naruszenia prawa materialnego uznać należy za chybione. Wobec podzielonego przez Sąd odwoławczy ustalenia Sądu Okręgowego o wykonywaniu przez ubezpieczoną pracy na rzecz płatnika składek, nie można przyjąć, że doszło do naruszenia przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>.
Skoro więc istniał ważny - pracowniczy stosunek zatrudnienia, to Sąd I instancji trafnie orzekł, iż W. K. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu zatrudnienia u płatnika składek Biuro (...) od dnia 17 czerwca 2024 r.
Zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego jest prawidłowy, a apelację organu rentowego należało oddalić jako bezzasadną, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a>, o czym Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.
SSA Daria Stanek
</div>