Wyrok z 21 stycznia 2026, sygn. I ACa 732/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 stycznia 2026 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Jacek Gołaczyński
Protokolant: Karolina Szpak
po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie
sprawy z powództwa Z. L. i O. L.
przeciwko (...) S.A. w C.
o ustalenie i zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy
z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt I C 830/21
1. oddala apelację,
2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 2700 zł kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami w wysokości odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zawartego w tym punkcie do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy ustalił nieistnienie stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy kredytu mieszkaniowego (...) hipotecznego z dnia 30 maja 2008r nr (...) zawartej pomiędzy powodami O. L. i Z. L. a (...) SA w C.- z powodu nieważności czynności prawnej, a nadto zasądził od strony pozwanej (...)SA w C. na rzecz powodów O. L. i Z. L. kwotę 182.887 zł z następującymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie: co do kwoty 143.288, 09 zł od dnia 15.06.2021r do dnia zapłaty, co do kwoty 39.598, 91 zł od dnia 4.11.2021r do dnia zapłaty (pkt I i II). W pkt III wyroku Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie. W pkt IV i V orzeczenia zawarto rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania.
Apelację od wyroku wywiodła strona pozwana zaskarżając go w zakresie pkt II w części, w której Sąd zasądził odsetki od kwoty 143 288,09 zł od dnia 15 czerwca 2021 do dnia zapłaty oraz odsetek od kwoty 39 598,91 zł od dnia 4 listopada 2021 r. do dnia zapłaty. Orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 327 1 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 455 k.c. w zw. z art. 481 k.c. Skarżący domagał się przy tym zmiany wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie w całości roszczenia o zapłatę odsetek oraz stosowne do wyniku sprawy rozliczenie kosztów procesu za pierwszą instancję, a nadto wniósł o zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów postępowania w postępowaniu apelacyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o oddalenia apelacji oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów zastępstwa w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja strony pozwanej podlegała oddaleniu.
Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i które nie wymagały uzupełnienia w postępowaniu apelacyjnym. Powtarzanie tych ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.
Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że Sąd Odwoławczy w ramach apelacji pełnej bada ponownie całą sprawę, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji. Sąd Odwoławczy ma obowiązek merytorycznie rozpoznać sprawę, nie ograniczając się tylko do skontrolowania legalności orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji. Na podstawie treści przepisu art. 382 k.p.c. postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny i w tym znaczeniu jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przed Sądem pierwszej instancji. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że konieczne jest zapewnienie dwuinstancyjności postępowania, gwarantowanej przez art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że sąd drugiej instancji nie może zastępować własnym orzeczeniem orzeczenia sądu pierwszej instancji, gdyż mogłoby to doprowadzać do sytuacji, w których Sąd Odwoławczy orzekałby jako jedna i ostateczna instancja (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2007 r. III UK 20/07). W konstrukcji prawnej rozpoznawania sprawy przez Sąd drugiej instancji w wyniku wniesienia apelacji przez stronę lub strony postępowania, w polskiej procedurze cywilnej chodzi zatem o skontrolowanie prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd pierwszej instancji i – jeżeli to potrzebne – przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, a następnie wydanie orzeczenia merytorycznego.
Realizując zasadę apelacji pełnej Sąd Odwoławczy nie może jednak rozpoznawać w postępowaniu apelacyjnym niezaskarżonej części orzeczenia. Niezaskarżona część orzeczenia sądu pierwszej instancji staje się bowiem prawomocna. Sąd drugiej instancji pozostaje zatem ograniczony ramami apelacji. Granice zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wyznaczył w apelacji pozwany i wiążą one Sąd Odwoławczy.
Przechodząc do oceny zgłoszonych w apelacji zarzutów w pierwszym rzędzie Sąd Apelacyjny odniósł się do zarzutu naruszenia art. 327 1 § 1 k.p.c. uznając, że pozostaje on chybiony. Zgodnie z dyspozycją przywołanego przepisu uzasadnienie wyroku winno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd jest zobowiązany także do wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Uzasadnienie wyroku, które wyjaśnia przyczyny, z powodu których orzeczenie zostało wydane, jest sporządzane już po wydaniu wyroku, a zatem wynik sprawy z reguły nie zależy od tego, jak napisane zostało uzasadnienie i czy zawiera ono wszystkie wymagane elementy. W konsekwencji w orzecznictwie sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego jednolicie podnosi się, że powołanie się na podstawę naruszenia w postaci art. 327 1 § 1 k.p.c. (uprzednio art. 328 § 2 k.p.c.) jest usprawiedliwione tylko wówczas, gdy z uzasadnienia orzeczenia nie daje się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, co uniemożliwia kontrolę instancyjną. Inaczej rzecz ujmując, zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia może okazać się zasadny tylko wówczas, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych w art. 327 1 § 1 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli, czyli gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie toku wywodu, który doprowadził do jego wydania.
Sąd Apelacyjny po zapoznaniu się z treścią sporządzonego uzasadnienia nie napotkał trudności w zdekodowaniu podstawy faktycznej jak i prawnej zaskarżonego orzeczenia. Rozważania prawne Sądu pierwszej instancji, jako spójne i rzeczowe, pozwalały także na prześledzenie toku rozumowania, który legł u podstaw zastosowania określonych norm prawa materialnego w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu podniósł, że jeśli chodzi o odsetki za opóźnienie, to na podstawie art. 455 k.c. należy przyjąć, że powinny one zostać zasądzone od dnia doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu i odpisu pisma procesowego, w którym zostało rozszerzone powództwo. W reklamacji z dnia 14 lipca 2020 r., w której zawarto również wezwanie do zapłaty, powodowie nie wskazali bowiem konkretnie jakiej kwoty domagali się oni od pozwanego banku. Treść uzasadnienia Sądu w zakresie rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek nie nastręcza trudności interpretacyjnych oraz pozwala na dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Tym samym zarzut naruszenia art. 327 1 § 1 k.p.c. zgłoszony w apelacja strony pozwanej nie zasługiwał na uzasadnienie.
Chybiony pozostaw także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. W myśl przywołanego przepisu Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Podkreślić należy, że samo przekonanie o innej niż przyjął Sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena Sądu nie może stanowić o skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., tak samo zresztą o powyższym nie stanowi subiektywne przekonanie o słuszności dochodzonego roszczenia, czy też jej poczucie niesprawiedliwości. O skuteczności zarzutu naruszenia 233 § 1 k.p.c. nie stanowi również to, że apelant przedstawi, czy też w oparciu o dostępny materiał dowodowy wykreuje odmienny aniżeli Sąd stan faktyczny.
Analizując materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie ulega wątpliwości, że 14 lipca 2020 r. powodowie złożyli stronie pozwanej reklamacji powołując się na nieważność łączącej strony umowy kredytowej. Okoliczność sformułowania w pozwie żądania ewentualnego - zakładającego ważność umowy łączącej strony - stanowi element strategii procesowej i nie wpływa w żadnej mierze na świadomość powodów w zakresie abuzywność klauzul waloryzacyjnych skutkujących finalnie nieważnością umowy.
Na uwzględnienie nie zasługiwały również zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 455 k.c. oraz art. 481 k.c. Pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 6/21, do którego odwołał się skarżący budzi szereg wątpliwości natury jurydycznej i nie znajduje potwierdzenia w orzecznictwie TSUE, a w konsekwencji nie został podzielony przez Sąd Apelacyjny.
Zgodnie z przepisem art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest długiem bezterminowym, a w rezultacie zwrot powinien nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do zwrotu bezpodstawnie wzbogaconego (tak SN w uchwale z 26. 11. 2009r., III CZP 102/09, OSNC 2010/5/75). Skoro tak, to świadczenie winno być spełnione przez wzbogaconego zgodnie z regułami wynikającymi z przepisu art. 455 k.c., zgodnie, z którym jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Wyrok w sprawie o stwierdzenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zawartej przez strony umowy w związku z jej nieważnością, czy o zapłatę w związku z nieważnością umowy ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Wyrok ten nie stwarza niczego nowego a jedynie potwierdza istniejący stan prawny.
Ani przepisy kodeksu cywilnego, ani dyrektywa 93/13 nie łączą opóźnienia banku do zwrotu nienależnie otrzymanego świadczenia od innej chwili niż upływ terminu do jego spełnienia zakreślony w wezwaniu do jego zwrotu.
Konkludując, przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że powodom należne są odsetki od kwoty 143 288,09 zł począwszy od dnia 15.06.2021 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 39 598,91 zł od dnia 4.11.2021 r. do dnia zapłaty.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto na dyspozycji art. 98 § 1 i 3 k.p.c., który to przepis wyraża generalną zasadę odpowiedzialności stron za wynik postępowania. Oddalenie apelacji pozwanej czyniło ją stroną przegrywająca postępowanie a tym samym zobligowaną do zwrócenia przeciwnikowi procesowemu na jego żądanie poniesionych kosztów celowego dogodzenia swoich praw oraz celowej obrony. Na koszt te składał się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 4050 zł, określonej na podstawie § 2 ust. pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Sąd z urzędu, na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. orzekł także o odsetkach od kwoty zasądzonych kosztów procesu w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Jacek Gołaczyński