Wyrok z 5 lutego 2026, sygn. III AUa 311/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lutego 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2026 r.

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku Ł. X.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w U.

o świadczenie przedemerytalne

na skutek apelacji pozwanego organu rentowego

od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie

z dnia 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV U 845/24

oddala apelację. –

Ewa Preneta-Ambicka

Sygn. akt III AUa 311/25

ZARZĄDZENIE

1.  Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć:

- wnioskodawczyni, z pouczeniem o możliwości wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku i jego uzasadnienia

- pełnomocnikowi ZUS z odpowiedzią na apelację.

2.  Kal. 7 dni.

T., dn. 05.02.2026 r.

SSA Ewa Preneta-Ambicka

Sygn. akt III AUa 311/25

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 5 lutego 2026 roku

Decyzją z dnia 16 października 2024 roku, znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych odmówił wnioskodawczyni Ł. X. prawa do świadczenia przedemerytalnego. Organ rentowy wyjaśnił, że nie może przyznać wnioskodawczyni prawa do tego świadczenia, ponieważ nie zarejestrowała się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ł. X. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniosła między innymi, że zaprzestała pobierać świadczenie pielęgnacyjne na męża z MOPS z dniem 31.03.2024r., z dniem 08.04.2024r. ZUS wydal decyzję o przyznaniu świadczenia wspierającego, a w dniu 17.04.2024r. dokonała rejestracji w (...). Ponadto Decyzją Burmistrza Miasta R. z dnia 17.04.2024r. uznano uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 09.01.2024r. na skutek udzielenia przez wnioskodawczynie informacji, iż mąż otrzymał prawo do świadczenia wspierającego, co spowodowało wstrzymanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i rozliczenie nienależnie pobranego świadczenia od dnia 09.01.2024r. do dnia 31.03.2024r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosząc o jego oddalenie podtrzymał argumentację zawartą w decyzji i wskazał, że podstawą odmowy przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia przedemerytalnego było niezarejestrowanie się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego wnioskodawczyni była uprawniona do dnia 09.01.2024r.

Wyrokiem z dnia z dnia 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV U 845/24 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni Ł. X. prawo do świadczenia przedemerytalnego.

Sąd Okręgowy ustalił, że Ł. X. w okresie od dnia 1.11.2016r. do dnia 31.10.2018r. pobierała zasiłek opiekuńczy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., natomiast od dnia 01.11.2016r. na mocy decyzji z dnia 12.12.2018r., świadczenie pielęgnacyjne na męża A. X., przyznane na stałe. W dniu 2 stycznia 2024r. złożyła wniosek do X. Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia dla męża A. X.. Sąd Okręgowy ustalił następnie, że Ł. X. zaprzestała pobierać świadczenie pielęgnacyjne na męża z MOPS z dniem 31.03.2024r., z dniem 8.04.2024r. ZUS wydal decyzję o przyznaniu świadczenia wspierającego, a w dniu 17.04.2024r. dokonała rejestracji w (...). Ponadto Decyzją Burmistrza Miasta R. z dnia 17.04.2024r. uznano uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 09.01.2024r. na skutek udzielenia przez wnioskodawczynie informacji, iż mąż otrzymał prawo do świadczenia wspierającego, co spowodowało wstrzymanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i rozliczenie nienależnie pobranego świadczenia od dnia 09.01.2024r. do dnia 31.03.2024r.. Sąd I instancji wskazał dalej, że decyzją z dnia 07.03.2024r., doręczoną wnioskodawczyni w dniu 12.03.2024r. ustalono poziom wsparcia od dnia 09.01.2024r. wyrażony w wartości punktowej 100 punktów. Z tą decyzją udała się do MOPS w celu ustania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i zarejestrowania się w PUP celem podjęcia starania o uzyskanie świadczenia przedemerytalnego. Tam otrzymała informację, że decyzja ta jest niewystarczająca i potrzebna jest decyzja ZUS o przyznaniu świadczenia wspierającego. Po uprawomocnieniu się tej decyzji wnioskodawczyni w dniu 26.03.2024r. udała się do ZUS i złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego. Sąd Okręgowy ustalił też, że decyzją z dnia 08.04.2024r. Zakład przyznał świadczenie wspierające dla męża wnioskodawczyni od dnia 09.01.2024. Z tą decyzją wnioskodawczyni udała się do MOPS. Decyzją Burmistrza Miasta R. z dnia 15.04.2024r. i na prośbę wnioskodawczyni z dnia 11.04.2024r. uchylono decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 09.01.2024r, natomiast decyzją z dnia 17.04.2024r. ustalono, iż świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres 09.01.2024r. do 31.03.2024r. i w wysokości 8.193,00 zł podlega zwrotowi, jako nienależne. Wnioskodawczyni zwróciła całe świadczenie za wymieniony okres. Wnioskodawczyni udała się następnie do Powiatowego Urzędu Pracy w R. w dniu 17.04.2024r. w celu zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. W okresie od dnia 17.04.2024r. do dnia 16.04.2025r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych i okres 180 dni pobierania przez nią zasiłku upłynął z dniem 13.10.2024r.

Czyniąc rozważania prawne Sąd Okręgowy przywołał treść przepisu art. 2 ust. 1 pkt 4a i art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30.04.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. z 2023r. poz.1999), że prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która zarejestrowała się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, z późn. zm.), pobieranych nieprzerwanie przez okres, co najmniej 365 dni, jeżeli utrata prawa do nich była spowodowana śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana, albo przyznaniem osobie, nad którą opieka była sprawowana prawa do świadczenia wspierającego, o którym mowa w ustawie z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) i do dnia, w którym ustało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, ukończyła, co najmniej 55 lat - kobieta oraz 60 lat – mężczyzna i osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący, co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Sąd Okręgowy zauważył, że z przytoczonych warunków organ rentowy kwestionował jedynie spełnienie przesłanki dotyczącej warunku cytowanego przepisu, odnoszącego się do niezachowania terminu na zarejestrowanie się przez wnioskodawczynię we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu wymaganych 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie wiarygodny materiał dowodowy w sposób niewątpliwy wskazuje na fakt, iż wnioskodawczyni dopiero z dniem 12 marca 2024r. dowiedziała się o decyzji z dnia 7 marca 2024r., ustalającej maksymalny poziom potrzeby wsparcia dla męża i z datą od 9 stycznia 2024r. Z tą decyzją od razu udała się do MOPS w celu ustania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w związku z podjęciem starań o uzyskanie prawa do świadczenia przedemerytalnego i tam uzyskała informację, że taka decyzja jest niewystarczająca i jest potrzebna decyzja ZUS o przyznaniu świadczenia wspierającego. Dodatkowo po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 7 marca 2024r. udała się do ZUS i złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego, które ZUS przyznał decyzją z dnia 8 kwietnia 2024r. i od dnia 9 stycznia 2024r. Sąd Okręgowy wskazał, że wnioskodawczyni w świetle powołanych wyżej przepisów prawa spełniła wszystkie pozostałe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd Sąd Okręgowy, stosownie do treści art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni Ł. X. prawo do świadczenia przedemerytalnego.

Od powyższego wyroku apelację złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawczyni; względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, za obie instancje licząc , zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania tj. art.3271 k.p.c. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia skarżonego orzeczenia, polegające na braku wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności przez całkowity brak ust. l pkt 4a z 30.04.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych zastosował, a która pozwalałaby inaczej interpretować zwrot „od ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" zawarty w treści komentowanego przepisu, jako wyznaczający początek biegu 60 dniowego terminu, niźli ten, jaki wprost wynika z językowego znaczenia ww. sformułowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu imperatywu wykładni ścisłej przepisów z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, nie tracą z pola widzenia tego, iż wykładnia sądowa nie może zastąpić ustawodawcy,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.2 ust. l pkt 4a oraz art.2 ust.3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych w zw. z art.26 ust.2 i art.63 ust.6 ustawy z 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym polegające na ich błędnej wykładni polegające na przyjęciu, że w sytuacji utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bieg terminu na dokonanie rejestracji, jako osoby bezrobotnej rozpoczyna swój bieg od chwili uzyskania przez zainteresowanego informacji o utracie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy zarówno brzmienie komentowanego art.2 ust. l pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych jak i jego językowa wykładnia, wskazują, iż początkiem biegu owego terminu jest jedynie chwilą utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie zaś chwila uzyskania informacji o utracie prawa do takiego świadczenia, bez względu na to czy utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje ex tunc, czy ex nunc. Skoro ustawodawca w treści art.2 ust. l pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych posłużył się sformułowaniem „od ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" to właśnie data utraty prawa wyznacza początek biegu terminu, nie zaś jakakolwiek inna. Jednak Sąd I instancji wbrew jednoznacznej wykładni językowej ww. przepisu, wyprowadził z treści jednoznacznie brzmiącego przepisu, iż początek biegu terminu na dokonanie rejestracji, jako osoby bezrobotnej rozpoczyna się w chwili pozyskania informacji o utracie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zaś od utraty tego prawa.

Przyjęcie tej nieznajdującej oparcia w językowym brzmieniu komentowanego przepisu błędnej wykładni, doprowadziło w rezultacie Sąd I instancji do błędnego zastosowania art.2 ust. l pkt4a ustawy o świadczenia przedemerytalnych i ostatecznie ustalenie odwołującej prawa do świadczenia przedemerytalnego, podczas gdy oczywistym jest, iż wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki zachowania terminu na zarejestrowanie się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skoro utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła z dniem 9.01.2024r., zaś rejestracja we właściwym powiatowym urzędzie pracy nastąpiła 17.04.2024r. Konsekwencją błędnej wykładni cyt. na wstępie przepisów jest niewłaściwe zastosowanie przepisów cyt. na wstępie w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia apelujący naprowadził w szczególności, że odwołująca Ł. X. utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego na rzecz A. X. od 9.01.2024r. (dowód: zaświadczenie MOPS w R. z 16.04.2024r. - karta 8 akt ZUS), zaś świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres od 9.01.2024r. do 31.03.2024r. stało się świadczeniem nienależnie pobranym. Wnioskodawczyni nie przeczy temu, iż wskutek rozpoznania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego dla jej męża A. X., świadczenie takie przyznane zostało ww. od 9.01.2024r. i że wobec powyższego świadczenia pielęgnacyjne pobrane przez nią za okres od 9.01.2024r. do 31.03.2024r. stały się świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegającymi zwrotowi. Wraz z odwołaniem wnioskodawczyni przedstawiła m.in. decyzję X. Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 7.03.2024r. o ustaleniu poziomu wsparcia dla A. X., nad którym odwołująca sprawuje opiekę. Z treści ww. decyzji wynika, iż wniosek o ustalenie poziomu wsparcia zgłoszony został 9.01.2024r.. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego został zgłoszony 26.03.2024r. W takim przypadku do sytuacji męża odwołującej znalazł zastosowanie art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie, z którym jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Wniosek o świadczenie wspierające zgłoszony został 26.03.2024r., co odniosło taki skutek, iż mąż wnioskodawczym nabył prawo do świadczenia wspierającego już od 9.01.2024r.

Organ rentowy wskazał też, że w sprawie spór dotyczył warstwy prawnej sprowadzającej się do sposobu rozumienia sformułowania użytego przez ustawodawcę w treści art. 2 ust. 1 pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, jako zdarzenia wyznaczającego początek biegu 60 dniowego terminu na dokonanie rejestracji we właściwym powiatowym urzędzie pracy. To właśnie ta kwestia winna była doczekać się analizy Sądu I instancji, a więc przedstawienia wykładni prawa, która przemawiałaby za rozstrzygnięciem, jakie zostało ostatecznie przez Sąd I instancji podjęte. Niestety w warstwie oceny prawnej, która w tym konkretnym przypadku wymagała przedstawienia przede wszystkim rozumowania ściśle związanego z rekonstrukcją normy prawnej w oparciu o brzmienie art.2 ust. l pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, Sąd I instancji nie przedstawił jakichkolwiek rozważań prawnych, które pozwalałyby ocenić trafność bądź nieprzyjętej wykładni komentowanego przepisu.

W dalszej kolejności organ rentowy zwrócił uwagę, iż w myśl art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej wart. 43 cyt. ustawy w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 cyt. ustawy, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Powyższe miało bezpośredni wpływ na utratę przez odwołującą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz nie ex nunc, ale ex tunc, a więc nie od dnia wydania przez organ rentowy decyzji o ustaleniu dla męża odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a od 9.01.2024r. in fine.

Analiza przepisów ustawy przedemerytalnej, ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o świadczeniu wspierającym, pozwala dostrzec, iż ustawodawca wprowadzając do polskiego systemu prawnego nowe świadczenie w postaci świadczenia wspierającego, uwzględnił kwestię uprawnień sprawującego opiekę do świadczenia pielęgnacyjnego, nadając jednocześnie art. 2 ust. l pkt 4a ustawy przedemerytalnej aktualne jego brzmienie.

Inaczej rzecz ujmując, zdaniem apelującego - wprowadzając do polskiego systemu prawnego instytucję świadczenia wspierającego, przy jednoczesnej korekcie m.in. brzmienia art. 2 ust. l pkt 4a ustawy przedemerytalnej, ustawodawca taki właśnie miał zamiar i tak a nie inaczej zamierzał określić sposób obliczania terminu na zarejestrowanie się przez opiekuna we właściwym powiatowym urzędzie pracy tj. wprost tak jak wynika to z językowego brzmienia cyt. przepisu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że treść art. 2 ust. 1 pkt 4a ustawy przedemerytalnej jest dla organu rentowego wiążąca. Literalne brzmienie przepisu oznacza, że przepisy prawa są interpretowane w sposób ścisły, zgodnie z dosłownym znaczeniem słów i wyrażeń użytych w tekście prawnym. Taka interpretacja, zwana wykładnią literalną, nie uwzględnia kontekstu, celu przepisów ani ich historycznego tła.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji organu rentowego, podnosząc między innymi, że odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. art. 2 ust. l pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten nie był przedmiotem sporu materialnoprawnego w takim zakresie, w jakim sugeruje apelujący. Kluczowe znaczenie miało rozumienie zwrotu „od ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego”, który Sąd zinterpretował poprawnie, bowiem Ł. X. zarejestrowała się, jako bezrobotna w (...) w terminie 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, liczonego od daty decyzji Burmistrza Miasta R. o ustaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 15.04.2024 r., spełniając w ten sposób warunek określony w art. 2 ust. 1 pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że wyrażenie „od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" należy interpretować, jako moment wydania decyzji (nie datę ostatniej wypłaty świadczenia, nawet, jeżeli świadczenie było wypłacane za okres wsteczny) i to ten moment rozpoczyna bieg 60-dniowego terminu rejestracji w (...). Zarówno językowa wykładania przepisu („od ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego"), jak i stanowisko orzecznicze jednoznacznie wskazują, że momentem początku tego terminu jest moment formalnego ustania prawa - czyli data decyzji administracyjnej uchylającej świadczenie, niezależnie od wypłaty świadczenia czy powiadomienia o utracie prawa. W konsekwencji Sąd właściwie zastosował normy prawa materialnego, poprawnie ustalił początek biegu terminu i ocenił prawidłowość rejestracji, jako terminowej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w U. okazała się nieuzasadniona i jako taka została oddalona, (chociaż z przyczyn innych niż wskazane przez Sąd I instancji).

W pierwszej kolejności należy rozpoznać pierwszoplanowe zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego tj. do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 327 ¹ § 1 k.p.c. polegającego jak to określono na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, polegające na braku wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności przez całkowity brak ust. l pkt 4a ustawy z 30.04.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych, a który pozwalałaby inaczej interpretować zwrot „od ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" zawarty w treści komentowanego przepisu, jako wyznaczający początek biegu 60 dniowego terminu. Wymaga zatem wyjaśnienia, że art. 327 ¹ § 1 k.p.c. określa konstrukcyjne elementy uzasadnienia wyroku, do których należy: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione; wskazanie dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Dla skuteczności zarzutu obrazy tego przepisu konieczne jest wykazanie przez skarżącego, że uchybienie sądu w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co do zasady bowiem sposób uzasadnienia orzeczenia nie ma wpływu na wynik sprawy, ponieważ uzasadnienie wyraża jedynie motywy podjętego wcześniej rozstrzygnięcia. Z tego względu zarzut naruszenia art. 327 ¹ § 1 k.p.c. może okazać się uprawniony tylko wówczas, gdy z uzasadnienia nie da się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, co uniemożliwiałoby kontrolę instancyjną, jednak w niniejszej sprawie tego typu okoliczność nie miała miejsca.

W ocenie sądu odwoławczego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku istotnie jest ułomne i lakoniczne, nie zawiera właściwej argumentacji prawnej, ale zawiera konieczne elementy i dlatego orzeczenie poddaje się kontroli instancyjnej.

Zasygnalizować warto, że również pod rządami art. 328 § 2 k.p.c. okoliczność, że uzasadnienie było zbyt lakoniczne, dla oceny formalnej poprawności motywów pozostawało bez znaczenia. Zarzut naruszenia art. 327 ¹ § 1 k.p.c. może być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych przypadkach, w których treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia całkowicie uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia.

Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego - w niniejszej sprawie wnioskodawczyni Ł. X. domagała się przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz. U. 2026r. poz. 115), przy czym sporne było spełnienie warunku cytowanego przepisu, odnoszącego się do niezachowania terminu na zarejestrowanie się przez wnioskodawczynię we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny sprawy jest niesporny, a w szczególności to, że faktycznie Ł. X. nie spełniła przesłanki zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w terminie 60 dni od formalnego stwierdzenia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgłoszenia tego dokonała w dniu 17.04.2024r.. Co wymaga zaakcentowania Ł. X. zaprzestała pobierać świadczenie pielęgnacyjne z MOPS z dniem 31.03.2024r. – a nie do 9.01.2024r.. Na skutek bowiem udzielenia przez wnioskodawczynię informacji, iż mąż A. X. otrzymał prawo do świadczenia wspierającego i na prośbę wnioskodawczyni z dnia 11.04.2024r. na mocy decyzji Burmistrza Miasta R. z dnia 15.04.2024r. uchylono decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 09.01.2024r, natomiast decyzją z dnia 17.04.2024r. ustalono, iż świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres 09.01.2024r. do 31.03.2024r. i w wysokości 8.193,00 zł podlega zwrotowi, jako nienależne. Wnioskodawczyni zwróciła całe świadczenie za wymieniony okres.

W myśl, bowiem art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, co miało bezpośredni wpływ na utratę przez Ł. X. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wstecz, czyli od 9.01.2024r..

W dniu wydania decyzji przez Burmistrza Miasta R. z dnia 17.04.2024r. Ł. X. złożyła natychmiast wniosek we właściwym powiatowym urzędzie pracy. Jest jednak również niewątpliwe i niesporne, że zgłoszenie to nie mogło nastąpić wcześniej, gdyż wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, które dopiero ww. decyzją zostało wstecznie wstrzymane, a równolegle trwała procedura ze złożonego w dniu 2 stycznia 2024r. wniosku do X. Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia dla męża wnioskodawczyni A. X.. Decyzją z dnia 07.03.2024r. doręczoną wnioskodawczyni w dniu 12.03.2024r. ustalono poziom wsparcia dla męża wnioskodawczyni A. X. od dnia 09.01.2024r. wyrażony w wartości punktowej 100 punktów.

Podkreślenia, zatem na kanwie niniejszej sprawy wymaga, że postępowanie w przedmiocie uzyskania świadczenia wspierającego jest de facto postępowaniem dwuetapowym. W pierwszym etapie należy uzyskać decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, a dopiero po uzyskaniu tej decyzji istnieje możliwość złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Jak wynika z przepisu art. 26 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. 2023 poz.1429) złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego w terminie 3 miesięcy od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia powoduje, że prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie tej pierwszej decyzji tj. decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.

Co istotne i warte pokreślenia w okolicznościach niniejszej sprawy to, to, że celem świadczenia wspierającego jest udzielenie wsparcia finansowego osobie niepełnosprawnej (w tym przypadku A. X.). Nie kompensuje ono osobie zamieszkującej i gospodarującej z osobą niepełnosprawną kosztów prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Służy ono wyłącznie „częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych osób niepełnosprawnych". Uzyskanie decyzji o poziomie potrzeby wsparcia na podstawie orzeczenia (...) nie jest równoznaczne z nabyciem prawa do świadczenia wspierającego. Co więcej już z samej powyższej regulacji wynika, że uzyskanie prawa do świadczenia wspierającego będzie następowało w terminie, co najmniej kilku miesięcy. W przypadku męża wnioskodawczyni ta okoliczność przełożyła się na zastosowanie art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie, z którym, jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, co z kolei oznaczało, że skoro wniosek o świadczenie wspierające był z 26.03.2024r., to A. X. nabył prawo do świadczenia wspierającego od 9.01.2024r.

W dniu 8.04.2024r. ZUS wydal decyzję o przyznaniu świadczenia wspierającego, a w dniu 17.04.2024r. Ł. X. dokonała rejestracji w (...), czyli w dniu wydania decyzji przez Burmistrza Miasta R. z dnia 17.04.2024r. Ł. X. niewątpliwie wszystkie wymagane czynności dokonywała w pierwszych możliwych terminach, a zgłoszenie do Urzędu Pracy nastąpiło natychmiast po wydaniu decyzji o wstrzymaniu wypłaty i zwrocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wypada też przypomnieć, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U z 2025 r. poz.1208) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tym osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowiło, zatem dla Ł. X. ekwiwalent zarobków za pracę.

Tymczasem stosownie do treści art. 2 ust. 3 pkt 1 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2019 r. 2173) świadczenie to przysługuje osobie, która jest zarejestrowana, jako bezrobotna. Osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - Dz. U. z 2019.1482). Zatem świadczenie przedemerytalne przewidziane jest dla osób wyrażających wolę i chęć podjęcia zatrudnienia, ale tego zatrudnienia nieznajdujących, nie zaś dla osób rezygnujących z zatrudnienia. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4a i ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie, która zarejestrowała się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208), po upływie, co najmniej 180 dni pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia, jeżeli osoba ta spełnia łącznie następujące warunki: nadal jest zarejestrowana, jako bezrobotna; w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych. Taka konstrukcja świadczenia przedemerytalnego sprawia, że jest ono dedykowane osobom legitymującym się przede wszystkim odpowiednim stażem pracy (okresem uprawniającym do emerytury), które po ustaniu poprzedniego zatrudnienia (ew. innego przewidzianego w tej ustawie źródła dochodu) mają trudności z podjęciem kolejnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i z tego powodu rejestrują się jako osoby bezrobotne. Warunkiem przyznania świadczenia przedemerytalnego jest przy tym stosunkowo długi, bo przynajmniej 180 - dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, podczas którego osoba bezrobotna nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc pozostawał w gotowości do świadczenia pracy, który to warunek został przez wnioskodawczynię spełniony.

Ł. X. spełniła wszystkie powyższe warunki za wyjątkiem warunku zarejestrowania w ww. terminie we właściwym powiatowym urzędzie pracy.

W tej kwestii należy ponownie odwołać się do stanowiska, że celem unormowań ustawy i prawa do świadczenia przedemerytalnego jest zapewnienie wsparcia socjalnego dla osób tracących źródło utrzymania z przyczyn od siebie niezależnych przed nabyciem uprawnień emerytalnych, które ze względu na wiek nie są w stanie skutecznie konkurować na rynku pracy. Taki cel ustawy został przedstawiony w uzasadnieniu projektu (Sejm IV kadencji, druk nr 2420). W myśl zaś art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej wart. 43 cyt. ustawy w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 cyt. ustawy, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego.

Analizując powyższe przepisy i odmienne cele poszczególnych świadczeń, tj. świadczenia pielęgnacyjnego, prawa do świadczenia wspierającego i świadczenia przedemerytalnego Sąd Apelacyjny wskazuje na istnienie luki w przepisach wynikającej z artykułu 45 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) zgodnie z którym w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 779) wprowadzono zmianę w art. 2 w ust. 1 pkt 4a który otrzymał brzmienie "zarejestrowała się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658, 852 i 1429), lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297), pobieranych nieprzerwanie przez okres, co najmniej 365 dni, jeżeli utrata prawa do nich była spowodowana śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana, albo przyznaniem osobie, nad którą opieka była sprawowana, prawa do świadczenia wspierającego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), i do dnia, w którym ustało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, ukończyła co najmniej 55 lat - kobieta oraz 60 lat - mężczyzna i osiągnęła okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub" - bez uwzględnienia, że przyznanie prawa do świadczenia wspierającego stwierdzane jest z datą wsteczną po przeprowadzeniu postępowania, które trwa jak wskazuje niniejszy przypadek, oraz jak wynika z praktyki sądowej wiele miesięcy. Zgodnie zaś z treścią art. 71 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r., z wyjątkiem art. 4 ust. 1 pkt 3 - w zakresie osób, którym w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie 85 i 86 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 39, pkt 4, pkt 5 - w zakresie osób, którym w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie 78 i 79 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 39 - które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2025 r..

Apelujący wskazał w apelacji, że „analiza przepisów ustawy przedemerytalnej, ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o świadczeniu wspierającym, pozwala dostrzec, iż ustawodawca wprowadzając do polskiego systemu prawnego nowe świadczenie w postaci świadczenia wspierającego, uwzględnił kwestię uprawnień sprawującego opiekę do świadczenia pielęgnacyjnego, nadając jednocześnie art. 2 ust. l pkt 4a ustawy przedemerytalnej aktualne jego brzmienie. Inaczej rzecz ujmując, zdaniem apelującego - wprowadzając do polskiego systemu prawnego instytucję świadczenia wspierającego, przy jednoczesnej korekcie m.in. brzmienia art. 2 ust. l pkt 4a ustawy przedemerytalnej, ustawodawca taki właśnie miał zamiar i tak a nie inaczej zamierzał określić sposób obliczania terminu na zarejestrowanie się przez opiekuna we właściwym powiatowym urzędzie pracy tj. wprost tak jak wynika to z językowego brzmienia cyt. przepisu”.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie da się zaakceptować wskazywanej przez apelujący organ rentowy koncepcji oznaczającej, że w istocie ubiegający się o świadczenie ubezpieczony (w tym przypadku Ł. X.) utraci prawo do świadczenia tak pielęgnacyjnego - za okres w toczącego się postępowania o świadczenie wspierające, jak i do świadczenia przedemerytalnego - wskutek braku możliwości zarejestrowania się w wymaganym terminie we właściwym urzędzie pracy.

Długość trwania postępowania w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, a następnie przyznania świadczenia wspierającego ma oczywisty wpływ na możliwość wykazania wymaganego ww. okresu 60 dni do zarejestrowania się we właściwym urzędzie pracy. Przedłużające się postępowanie w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia i przyznania świadczenia wspierającego może prowadzić – tak jak w niniejszej sprawie - do pozbawienia ubezpieczonego realnej możliwości spełnienia warunku, o którym mowa w art. art. 2 ust. l pkt 4a oraz art.2 ust.3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych tj. zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym Sąd stwierdza istnienie luki w prawie polegającej na braku wprowadzenia stosownej regulacji odnośnie do sposobu liczenia okresów z art. 2 ust. l pkt 4a oraz art.2 ust.3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych skorelowanej ze zmianą brzmienia wprowadzoną w art. 45 z dniem 1 stycznia 2024 r. przez ustawę z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie ulega, zatem wątpliwości, że okres od 9 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. winien być uwzględniony w ten sposób, że o ten właśnie okres wydłużony zostanie okres 60 dni poprzedzających dzień zarejestrowania we właściwym urzędzie pracy. Nie do zaakceptowania jest zdaniem Sądu odwoławczego taka interpretacja przepisu art.2 ust. l pkt 4a oraz art.2 ust.3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, która pomija okoliczność długości postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia wspierającego, i to, że na skutek przedłużenia tego postępowania, (co w ostatnim czasie na terenie Polski ma miejsce w coraz większym zakresie wskutek niewydolności systemu jednostek ustalających stopień niepełnosprawności osób wnioskujących) może dojść do sytuacji, w której spełnienie przesłanki zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanie się w ogóle niemożliwe i to nie z przyczyn leżących po stronie ubezpieczonego.

Apelujący odwołuje się do brzmienia art.2 ust.1 pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych i jego językowej wykładni, wskazując, iż „początkiem biegu owego terminu jest jedynie chwilą utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie zaś chwila uzyskania informacji o utracie prawa do takiego świadczenia, bez względu na to czy utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje ex tunc czy ex nunc”. A w dalszej części argumentując, że „Skoro ustawodawca w treści art.2 ust. l pkt 4a ustawy o świadczeniach przedemerytalnych posłużył się sformułowaniem „od ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" to właśnie data utraty prawa wyznacza początek biegu terminu, nie zaś jakakolwiek inna”.

Taka jednak interpretacja ww. stanu prawnego jest nie do przyjęcia, gdyż traci w pola widzenia faktyczny, realny brak możliwości zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskutek długotrwałego, dwuetapowego postępowania o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz poprzedzającego tę decyzję, uzyskania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia dla osoby niepełnosprawne.

Pamiętać też należy o tym, że uzyskanie decyzji o poziomie potrzeby wsparcia na podstawie orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie jest równoznaczne z nabyciem prawa do świadczenia wspierającego. Ustawodawca pominął zatem całkowicie okoliczność nieraz bardzo wydłużonej długości postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia wspierającego, i to, że na skutek przedłużenia tegoż może dojść do sytuacji – jak w niniejszej sprawie - w której spełnienie przesłanki zachowania terminu 60 dni od dnia ustania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy nie będzie możliwe i to nie z przyczyn zawinionych przez ubezpieczonego – w tej zaś konkretnej sprawie przez wnioskodawczynię Ł. X.. Jeszcze raz przypomnieć trzeba, że zupełnie inne cele towarzyszą świadczeniu wspierającemu, którego celem jest udzielenie wsparcia finansowego osobie niepełnosprawnej (a nie jego opiekunowi), świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest osobom zdolnym do pracy (opiekunom) w celu zrekompensowania im kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, a w szczególności utraconych przez nie dochodów, zaś świadczenie przedemerytalne przewidziane jest dla osób wyrażających wolę i chęć podjęcia zatrudnienia, ale tego zatrudnienia nieznajdujących, nie zaś dla osób rezygnujących z zatrudnienia. W takiej zaś właśnie sytuacji znalazła się wnioskodawczyni.

W świetle, zatem wskazanego powyżej stanowiska Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu wyrażonego w apelacji, a związku z powyższym apelację oddalił na podstawie art. 385 kpc.

SSA Ewa Preneta-Ambicka

Sygn. akt III AUa 311/25

ZARZĄDZENIE

1.  Opis wyroku z uzasadnieniem wraz z aktami rentowymi doręczyć pełn. ZUS O/U. i wnioskodawczyni.

2.  Kal. 60 dni.

Ewa Preneta-Ambicka

20.02.2026r.

1