Wyrok z 31 marca 2026, sygn. III AUa 726/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Aleksandra Zacharjasz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2026 r. w V.

sprawy Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X.

przy udziale U. S.

o składki na ubezpieczenie społeczne

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X.

od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim

z dnia 16 maja 2025 r. sygn. akt V U 419/24

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X. na rzecz Powiatowego Inspektoratu Weterynarii
w D. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz
z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Iwona Szybka

Sygn. akt III AUa 726/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X. stwierdził, że U. S. z tytułu umowy zlecenia u płatnika składek Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w D. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 5 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. oraz ustalił podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz zdrowotne U. S. z tytułu umowy zlecenia u płatnika składek w grudniu 2019 r. oraz w okresie od lutego 2020 r. do grudnia 2023 r.

Powiatowy Inspektorat Weterynarii w D. w odwołaniu wniósł o uchylenie decyzji oraz umorzenie postępowania.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia (...) r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zmienił sporną decyzję i stwierdził, że U. S. z tytułu umowy zlecenia u płatnika składek Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w D. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu w okresie od 5 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. oraz zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że U. S. jest lekarzem weterynarii praktykującym od 1979 r. Prowadzi od 1990 r. w D. pozarolniczą działalność gospodarczą - Gabinet Weterynaryjny. We wpisie do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej działalność weterynaryjna to przeważająca działalność gospodarcza. Jest wpisany na listę Izby Lekarsko-Weterynaryjnej. Wszystkie czynności, które wykonywał U. S. w ramach umów zlecenia i w ramach prowadzonego gabinetu weterynaryjnego to były szeroko pojęte usługi weterynaryjne.

Powiatowy Lekarz Weterynarii w D. wyznaczał U. S. do wykonywania urzędowych czynności weterynaryjnych:

- decyzją nr (...) z dnia 12 czerwca 2019 r. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w zakresie sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników,

- decyzją nr(...)z dnia 12 grudnia 2019 r. na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w zakresie wykonywania szczepień ochronnych i badań rozpoznawczych oraz pobierania próbek do badań – monitoring chorób bydła, świń, owiec i kóz, wykonywania badań rozpoznawczych – obserwacja zwierząt w kierunku wścieklizny, badania zwierząt umieszczanych na rynku

- decyzją nr (...) z 12 grudnia 2019 r. na okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w zakresie sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników

- decyzją nr (...) z 15 czerwca 2020 r. na okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w zakresie sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników,

- decyzją nr (...) z dnia 14 grudnia 2020 r. na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w zakresie wykonywania szczepień ochronnych i badań rozpoznawczych oraz pobierania próbek do badań – monitoring chorób bydła, świń, owiec i kóz, wykonywania badań rozpoznawczych – obserwacja zwierząt w kierunku wścieklizny, wykonywania urzędowych czynności w zakresie prowadzenia kontroli, badania zwierząt umieszczanych na rynku, sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników,

- decyzją nr (...) z dnia 14 grudnia 2021 r. na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w zakresie wykonywania szczepień ochronnych i badań rozpoznawczych oraz pobierania próbek do badań – monitoring chorób bydła, świń, owiec i kóz, wykonywania badań rozpoznawczych – obserwacja zwierząt w kierunku wścieklizny, wykonywania urzędowych czynności w zakresie prowadzenia kontroli, badania zwierząt umieszczanych na rynku, sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników,

- decyzją nr (...) z dnia 14 grudnia 2022 r. na okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 marca 2023 r. w zakresie wykonywania szczepień ochronnych i badań rozpoznawczych oraz pobierania próbek do badań – monitoring chorób bydła, świń, owiec i kóz, wykonywania badań rozpoznawczych – obserwacja zwierząt w kierunku wścieklizny, badania zwierząt umieszczanych na rynku, sprawowania nadzoru nad targowiskiem gminnym w miejscowości O., sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników, badania mięsa zwierząt łownych,

- decyzją nr (...) z dnia 14 marca 2023 r. na okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. w zakresie wykonywania szczepień ochronnych i badań rozpoznawczych oraz pobierania próbek do badań – monitoring chorób bydła, świń, owiec i kóz, wykonywania badań rozpoznawczych – obserwacja zwierząt w kierunku wścieklizny, badania zwierząt umieszczanych na rynku, sprawowania nadzoru nad targowiskiem gminnym w miejscowości O., sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników, badania mięsa zwierząt łownych,

- decyzja nr (...) z dnia 14 czerwca 2023 r. na okres od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w zakresie wykonywania szczepień ochronnych i badań rozpoznawczych oraz pobierania próbek do badań – monitoring chorób bydła, świń, owiec i kóz, wykonywania badań rozpoznawczych – obserwacja zwierząt w kierunku wścieklizny, badania zwierząt umieszczanych na rynku, sprawowania nadzoru nad targowiskiem gminnym w miejscowości O., sprawowania nadzoru nad ubojem zwierząt rzeźnych, sprawowania nadzoru nad rozbiorem, przetwórstwem oraz przechowywaniem mięsa, badania laboratoryjnego mięsa na rzecz zakładów rzeźniczych i na wniosek rolników, badania mięsa zwierząt łownych,

Powiatowy Lekarz Weterynarii w D. w wykonaniu wskazanych decyzji zawarł z U. S. umowy, w których zlecił mu na podstawie ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej wykonywanie czynności wskazanych w poszczególnych decyzjach. W umowach tych U. S. jako wyznaczony, oświadczył że posiada odrębny tytuł ubezpieczenia społecznego i nie wnosi o opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne wynikające z zawartych umów.

Ubezpieczony wykonywał czynności w zakresie zwalczania chorób zakaźnych zwierząt, wykonywał szczepienia ochronne, diagnostykę, pobierał próbki, nadzorował targowiska, ubojnie i przetwórnie. Za wykonanie czynności wynikających z zawartych umów U. S. wystawiał zleceniobiorcy rachunki, na podstawie których otrzymywał wynagrodzenie.

Ubezpieczony uzyskuje przychody nie tylko z Powiatowego Inspektoratu Weterynarii, ale także od klientów indywidualnych. Świadczy bowiem usługi weterynaryjne nie tylko na podstawie umów zlecenia, ale także w ramach prowadzonej prywatnej praktyki weterynaryjnej.

W ramach zawartych umów U. S. wykonywał również obowiązki związane np. ze szczepieniem czy diagnostyką zwierząt, których wykonanie zarezerwowane było wyłącznie dla powiatowego lekarza weterynarii.

W okresie od 5 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. U. S. był zgłoszony do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, obowiązkowego ubezpieczenia wypadkowego oraz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą z ustalonym prawem do emerytury. Ubezpieczony w ramach zawartych umów zlecenia był zgłoszony przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii do ubezpieczenia zdrowotnego.

W konsekwencji tak poczynionych ustaleń Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione.

Cytując treść przepisów regulujących tematykę niniejszego postępowania, tj. art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, art. 9 ust. 1, 2, 2a, 4a i 5, art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z. 2023 r, poz. 1230 z późn. zm.) oraz art. 2 i art. 16 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o zakładach leczniczych dla zwierząt (Dz.U. z 2019 roku, poz. 24, ze zm.) Sąd pierwszej instancji wskazał, że istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy umowy zawarte przez U. S. z Powiatowym Inspektoratem Weterynarii mieściły się w zakresie prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej, co skutkowałoby uznaniem, że wyłącznym i dobrowolnym tytułem ubezpieczenia społecznego jest pozarolnicza działalność gospodarcza ubezpieczonego.

W ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję w przedmiocie objęcia U. S. obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, wypadkowym i zdrowotnymi w spornych okresach jako osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek błędnie przyjął, że czynności wynikające z tej umowy nie wchodziły w zakres prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej (działalność weterynaryjna). Lekarz weterynarii świadczący usługi weterynaryjne w ramach prowadzonego przez niego samodzielnie zakładu leczniczego (na podstawie wpisu do ewidencji działalności i ewidencji działalności regulowanej) jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, która podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą dzielność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Organ rentowy podnosił, że U. S. w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 4 listopada 2019 r. posiadał inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, natomiast od 5 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. nie posiadał innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. ZUS umowy te potraktował odrębnie od tej działalności, jako samodzielną podstawę ubezpieczenia. Rozstrzygniecie sporu wymagało więc ustalenia, co było przedmiotem działalności gospodarczej ubezpieczonego i co było treścią zobowiązań wynikających z przedmiotowych umów.

Sąd pierwszej instancji przypomniał, że w ramach spornych umów U. S. przyjął do wykonania czynności, jak wykonywanie szczepień ochronnych i badań rozpoznawczych oraz pobierania próbek do badań, wykonywanie badań rozpoznawczych – obserwacja zwierząt w kierunku wścieklizny, badanie zwierząt umieszczanych na rynku, sprawowanie nadzoru nad ubojem zwierząt w określonych zakładach, badanie zwierząt łownych na terenie powiatu, sprawowanie nadzoru nad rozbiorem przetwórstwem mięsa, pobieranie próbek do badań. Były one tożsame do czynności oznaczonych w decyzjach o wyznaczeniu U. S. do wykonywania określonych czynności weterynaryjnych. Porównanie zakresu obowiązków umownych U. S. wynikających ze spornych umów, z zakresem jego działalności gospodarczej wynikającym z art. 2 ust 1 ustawy o zakładach leczniczych dla zwierząt nie budzi wątpliwości, że czynności do wykonywania których ubezpieczony mógł zostać wyznaczony (na podstawie art. 16 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej), mieszczą się w pojęciu „usług weterynaryjnych”, które lekarz weterynarii może wykonywać w ramach samodzielnie prowadzonego gabinetu weterynaryjnego. Bez znaczenia było to, że w ramach zawartych umów ubezpieczony wykonywał czynności związane z diagnostyką, czy szczepieniem zwierząt pozostające wyłącznie w kompetencji powiatowego lekarza weterynarii. Usługi te choć formalnie zarezerwowane dla powiatowego lekarza weterynarii i tak mieszczą się w szeroko rozumianym pojęciu „usług weterynaryjnych”.

Z powyższego względu nie było podstaw do potraktowania spornych umów, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej jako samodzielnych tytułów ubezpieczenia. Do spornych umów nie można również stosować wprost przepisów z zakresu prawa cywilnego, regulujących problematykę umów zlecenia, gdyż ich specyfika polega na tym, że pełnią one funkcję pomocniczą do aktu administracyjnego, choć regulują jednocześnie typowe sprawy cywilnoprawne (np. wysokość wynagrodzenia, czy termin jego przekazania).

Sąd Okręgowy nadto wskazał, że stanowisko prezentowane przez organ rentowy jest sprzeczne z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyroki z 23 czerwca 2009 r. w sprawie III UK 24/09; z 14 grudnia 2010 r. I UK 209/10; z 11 sierpnia 2009 r. w sprawie III UK 31/09, legalis) w którym przyjmuje się, że wykonywanie czynności w zakresie inspekcji weterynaryjnej nie stanowi samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 6 ust 1 pkt 4 ustawy systemowej jeżeli są one wykonywane w ramach prowadzonej przez przedsiębiorcę pozarolniczej działalności gospodarczej.

Konkludując Sąd Okręgowy uznał, że zgodnie z wolą stron sporne umowy były wykonywane przez U. S. w ramach działalności gospodarczej, o czym świadczy zawarte w umowach, a zaakceptowane przez zleceniodawcę oświadczenie, iż ubezpieczony posiada odrębny tytułu do ubezpieczenia społecznego i nie wnosi o opłacanie składek na to ubezpieczenie. To potwierdza, że jego zamiarem było realizowanie umów w ramach działalności gospodarczej. W okresie od 5 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. U. S. był zgłoszony do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, obowiązkowego ubezpieczenia wypadkowego oraz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą z ustalonym prawem do emerytury, a więc umowy zawarte z Powiatowym Inspektoratem Weterynarii w D. wykonywane były w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z tego względu nie stanowiły odrębnego tytułu do ubezpieczeń.

W tym stanie rzecz odwołanie podlegało zmianie, o czym orzeczono na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015r. (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 1935). O obowiązku odsetkowym orzeczono zaś stosownie do art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Organ rentowy objął powyższy wyrok apelacją, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:

1.  art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

a)  błędne ustalenie, że w ramach umów zlecenia zawartych z Powiatowym Inspektoratem Weterynarii U. S. wykonywał również obowiązki związane, np. ze szczepieniem czy diagnostyką zwierząt, których wykonanie zarezerwowane było wyłącznie dla Powiatowego Lekarza Weterynarii, podczas gdy U. S. zeznał, że w ramach umów zlecenie wykonywał wyłącznie czynności zlecone przez Powiatowego Lekarza Weterynarii i wyłącznie takie, za które płaci Skarb Państwa, nie miał prawa, nie mógłby wykonywać tych czynności w ramach prywatnej praktyki; diagnostykę, w tym szczepienia, wszystkich zwierząt, które są na terenie Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w D., wykonywał tylko w ramach umów zlecenia, bo te czynności są zarezerwowane tylko dla Powiatowego Inspektora Weterynarii (e-protokół rozprawy z dnia (...)

b)  błędne ustalenie, że wszystkie czynności, które wykonywał U. S. w ramach umów zlecenia i w ramach prowadzonego gabinetu weterynaryjnego byty szeroko pojętymi usługami weterynaryjnymi, czynności wynikające z umów zlecenia wchodziły w zakres prowadzonej przez ubezpieczonego działalności gospodarczej (działalność weterynaryjna), bez rozróżnienia charakteru i rodzaju czynności wykonywanych w ramach umów zlecenia oraz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy, byty to zupełnie odmienne usługi, które ubezpieczony wyraźnie od siebie odróżnia (szczegółowo opisane czynności urzędowe i uregulowane pod względem standardów oraz cen), czynności wykonywanych w ramach umów zlecenia zawartych z Powiatowym Inspektoratem Weterynarii ubezpieczony nie mógł i nie wykonywał w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (zeznania U. S., e protokół z rozprawy z 9.05.2025r. 11:21-22:08),

c)  nie uzasadnioną logicznie ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie skutkującą wnioskiem, że umowy zlecenia z Powiatowym Inspektoratem Weterynarii w D. zostały zawarte i były wykonywane przez U. S. w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, podczas gdy umowy zawarte przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii w D. zawarte zostały z U. S. jako osobą fizyczną, nie były i nie są one wykonywane oraz rozliczane w ramach działalności gospodarczej, są rozliczane jako przychód z umowy zlecenia osoby fizycznej wykonującej zawód lekarza weterynarii osobiście (treść umów zlecenie, zeznania J. L. — Powiatowego Lekarza Weterynarii złożone w toku postępowania przed organem rentowym, rachunki do umów zlecenia, zestawienia zbiorcze rachunków do umów zlecenia, deklaracje roczne o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, zeznania U. S. (e-protokół z rozprawy z 9.05.2025r. 11:21-22:08));

2.  art. 16 ust. 3 ustawy z 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz.U. z 2024r., poz. 12) poprzez jego błędną wykładnię skutkująca uznaniem, że wykonywanie czynności zleconych przez powiatowego lekarza weterynarii odbywa się wyłącznie w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez lekarzy weterynarii polegającej na świadczeniu usług. weterynaryjnych (wykonywanie szeroko pojętych usług weterynaryjnych), podczas gdy zgodnie z regulacją zawartą w tym przepisie umowa cywilnoprawna może zostać zawarta z lekarzem weterynarii również jako osobą fizyczną o określonych kwalifikacjach,

3.  art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 4a, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez stwierdzenie, że U. S. z tytułu umowy zlecenia u płatnika składek Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w D. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu w okresie od 5 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2023 r., podczas gdy od 5 listopada 2019 r., tj. od dnia nabycia prawa do emerytury, do 31 grudnia 2023 r. U. S., poza wykonywaniem umów zlecenia zawartych z Powiatowym Inspektoratem Weterynarii w D., nie posiadał innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (dobrowolne podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z działalności gospodarczej po nabyciu prawa do emerytury), zatem z tytułu umów zlecenia zawartych z płatnikiem składek Powiatowym Inspektoratem Weterynarii w D. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych za obie instancje. Alternatywnie wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Powiatowy Inspektorat Weterynarii w D. – profesjonalnie zastąpiony – w odpowiedzi wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wg. norm przepisanych.

U. S. nie zajął stanowiska w zakresie wywiedzionej apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu.

Kontrola instancyjna zaskarżonego rozstrzygnięcia doprowadziła do pełnej akceptacji ustaleń poczynionych przez Sąd pierwszej instancji oraz uznania, że z dokonanej oceny prawnej sąd ten wyprowadził słuszny wniosek o zasadności uwzględnienia odwołania Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w D.. Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 § 1 k.p.c., nie popełnił też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na akceptację.

Na wstępie wyjść należy od przypomnienia, iż spór w sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy U. S. w spornym okresie od 5 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2023 r. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z Powiatowym Inspektoratem Weterynaryjnym w D. i w związku z tym, czy wynikający z tej okoliczności obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne spoczywał po stronie Powiatowego Inspektoratu Weterynaryjnego, jako płatniku składek. W ocenie Sądu pierwszej instancji odpowiedź na powyższą kwestię jest negatywna, z czym konsekwentnie nie zgadza się organ rentowy.

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Wykonywanie pracy na podstawie takiej umowy nie stanowi odrębnego tytułu do ubezpieczeń, jeżeli ma miejsce w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej. Wówczas tytułem do ubezpieczeń jest działalność gospodarcza. Jeśli zaś przedsiębiorca zawiera umowę cywilnoprawną jako osoba fizyczna, nie jako podmiot gospodarczy, to wykonywanie takiej umowy obok działalności skutkuje zbiegiem odrębnych podstaw podlegania ubezpieczeniom społecznym, o czym stanowi art. 9 ust. 2 i ust. 2a ustawy systemowej.

Kwestia kwalifikacji umów zawieranych przez Powiatowych Inspektorów Weterynarii z Lekarzami Weterynarii wielokrotnie stanowiła przedmiot rozważań judykatury. W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, iż stanowisko organu rentowego nie jest zasadne.

I tak w wyroku z dnia 23 czerwca 2009 r. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zawarta z lekarzem weterynarii, po uprzednim wyznaczeniu przez powiatowego lekarza weterynarii, umowa o świadczenie czynności weterynaryjnych mogła być realizowana w ramach działalności gospodarczej lekarza weterynarii i dlatego nie kreowała odrębnej dla niej podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym z umowy zlecenia (art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) (por. wyrok z dnia 23 czerwca 2009 r., III UK 24/09, Legalis). Z kolei w postanowieniu z dnia 16 lutego 2023 r. (II USK 24/22, Legalis) Sąd Najwyższy wskazał na możliwość zawarcia umowy w ramach prowadzonej przez lekarza weterynarii działalności. Podkreślił, że wobec braku wyraźnego, ustawowego zakazu wykonywania umowy zawartej na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej w ramach prowadzonej przez lekarza weterynarii działalności gospodarczej, nie można stosować wykładni ograniczającej tę wolność. Jedyne – przewidziane w ustawie – ograniczenie swobody kształtowania umów, dotyczące rodzaju stosunku prawnego łączącego strony opisywanej umowy, zostało zawarte w art. 16 ust. 7 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej. Możliwość zawarcia umowy w ramach prowadzonej przez lekarza działalności nie oznacza ani nakazu zawarcia jej w ramach tej działalności, ani domniemania zawarcia umowy w ramach takiej działalności, jeżeli strony nie wyraziły takiego zamiaru. O tym, czy dana umowa cywilnoprawna została zawarta i wykonywana w ramach działalności gospodarczej czy też poza nią, świadczą okoliczności konkretnego przypadku, a więc przede wszystkim treść umowy oraz wola stron nawiązania i pozostawania w określonym stosunku prawnym. Nie można a priori wykluczyć możliwości zawarcia umowy, o której mowa w art. 16 ust. 3 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie woli stron, wyrażonej w treści umów zawartych między skarżącym, a zainteresowanym. W wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., (II UK 8/15 Legalis) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że konsekwencją tezy, że wykonywanie umowy zawieranej na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej między powiatowym lekarzem weterynarii a lekarzem weterynarii niebędącym pracownikiem inspekcji nie jest możliwie w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez lekarza weterynarii jest powstanie tytułu „zleceniobiorcy” na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, co w przypadku emeryta oznacza obowiązek opłacenia składek od przychodu uzyskanego na podstawie umowy zlecenia (art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), w przeciwieństwie do zwolnienia z tego obowiązku w związku wykonywaniem usługi w ramach działalności (art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jednakże przy braku wyraźnego, ustawowego zakazu wykonywania umowy zawartej na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej w ramach prowadzonej przez lekarza weterynarii działalności gospodarczej, nie można stosować wykładni ograniczającej tę wolność. Jedyne - przewidziane w ustawie - ograniczenie swobody kształtowania umów, dotyczące rodzaju stosunku prawnego łączącego strony opisywanej umowy, zostało zawarte w art. 16 ust. 7 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej. O tym, czy dana umowa cywilnoprawna została zawarta i wykonywana w ramach działalności gospodarczej czy też poza nią, świadczą okoliczności konkretnego przypadku, a więc przede wszystkim treść umowy oraz wola stron nawiązania i pozostawania w określonym stosunku prawnym. Nie można a priori wykluczyć możliwości zawarcia umowy, o której mowa w art. 16 ust. 3 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie woli stron, wyrażonej w treści umów. Wykonywaniu czynności wynikających z wyznaczenia przez powiatowego lekarza weterynarii na podstawie art. 16 ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej nie została nadana żadna forma prawna; stwierdzono tylko, że nie jest to zatrudnienie w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (art. 16 ust. 7 ustawy z 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej). Konsekwencją tego jest możliwość nadania tym umowom formy zlecenia czynności osobie fizycznej wykonującej zawód lekarza weterynarii osobiście lub w ramach podmiotu gospodarczego prowadzącego zakład leczniczy dla zwierząt. Lekarz weterynarii może prowadzić działalność gospodarczą jako działalność regulowaną, rejestrowaną w ewidencji zakładów leczniczych dla zwierząt.

Przesłanka ustalenia obowiązku ubezpieczenia na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. wykonywanie czynności zleconych przez organ administracji pod nadzorem i w imieniu organu (Powiatowego lekarza weterynarii) jako domena władztwa publicznego wyrażająca się w decyzji o wyznaczeniu lekarza weterynarii do zadań inspekcji, oceniana jest przez Sąd Najwyższy jako nierozstrzygająca o podstawie ubezpieczeń społecznych. Lekarz weterynarii na podstawie takiej umowy świadczy działalność usługową zleconą przez organ administracji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2009 r., III UK 24/09, Legalis). Rozwijając to trafne spostrzeżenie można stwierdzić, że między specyfiką umowy zawieranej z lekarzem weterynarii, a prowadzeniem działalności gospodarczej nie ma sprzeczności. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą we własnym imieniu, jednak zawarcie umowy z powiatowym lekarzem weterynarii nie oznacza, że przestaje być ona wykonywana w takim charakterze. Ryzyko gospodarcze związane z prowadzeniem działalności nadal pozostaje przy weterynarzu wykonującym usługę, a w imieniu organu administracji podejmowane są tylko czynności związane z wykonaniem usługi określonej w umowie. Wykonywanie zlecenia lub innej umowy pokrewnej na rzecz innego podmiotu nie jest przeszkodą do zakwalifikowania takiej umowy, jako wykonywanej w ramach prowadzonej we własnym imieniu działalności gospodarczej. Prowadzący działalność gospodarczą działa wtedy jako pełnomocnik, co jest typowe dla wielu kategorii przedsiębiorców.

Możliwość zawarcia umowy w ramach prowadzonej przez lekarza działalności nie oznacza ani nakazu zawarcia jej w ramach tej działalności, ani domniemania zawarcia umowy w ramach takiej działalności, jeżeli strony nie wyraziły takiego zamiaru. O tym, czy dana umowa cywilnoprawna została zawarta i wykonywana w ramach działalności gospodarczej czy też poza nią, świadczą okoliczności konkretnego przypadku, a więc przede wszystkim treść umowy oraz wola stron nawiązania i pozostawania w określonym stosunku prawnym. Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, iż wykonywanie czynności w zakresie inspekcji weterynaryjnej nie stanowi samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniu społecznemu z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli są one wykonywane w ramach prowadzonej przez przedsiębiorcę pozarolniczej działalności gospodarczej. W wyroku z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. (III UK 27/09, Legalis) Sąd Najwyższy wskazał, że twierdzenie, że świadczenie usług weterynaryjnych na podstawie umów z wyznaczenia zawartych z Powiatowym Inspektoratem Weterynarii przez lekarza weterynarii, który jednocześnie pobiera świadczenia emerytalne, nie może być wykonywane w ramach działalności gospodarczej jest bezpodstawne, ponieważ ustawa o prowadzeniu działalności gospodarczej nie określa podstaw podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, gdyż samodzielnie reguluje to ustawa systemowa. Zawarcie umowy z emerytowanym lekarzem weterynarii stanowiło również przedmiot sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 lipca 2025 r. (III AUa 669/24, Legalis).

Z powyższego wynika, że gdy osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą wykonuje w jej ramach umowy zlecenia, których przedmiot jest taki sam jak przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej, to podlega ubezpieczeniu społecznemu tylko z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż wolą stron spornych umów było to, by czynności powierzone U. S. były wykonywane w ramach prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej. Wbrew stanowisku apelującego organu rentowego, wynika to z zakresu czynności zlecanych przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii, który odpowiadał zakresowi prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ rentowy podnosił, że umowy zostały zawarte z U. S. jako osobą fizyczną, na co wskazuje treść spornych umów. W judykaturze wskazuje się jednak, że treść umów zawierana z ubezpieczonym była lakoniczna i nie określała precyzyjnie, czy lekarz weterynarii zawiera umowę zlecenia jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą czy też nie, co wynikało z faktu przekazania niejednoznacznych wzorów umów przez jednostki nadrzędne nad Powiatowymi Inspektoratami Weterynarii.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w świetle obowiązujących przepisów i bogatego dorobku judykatury nie ma podstaw do twierdzenia, że umowa cywilnoprawna nie została zawarta z lekarzem weterynarii jako podmiotem gospodarczym, który zlecone czynności realizuje w zakresie prowadzonej działalności. Nawiązanie takiej współpracy nie stanowi samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli są one wykonywane w ramach prowadzonej przez przedsiębiorcę pozarolniczej działalności gospodarczej. Z ustalonego stanu faktycznego jednoznacznie wynikała wola stron spornych umów. Zarówno dla Powiatowego Lekarza Weterynarii, jak i dla biorącego zlecenie U. S. przez wiele lat współpracy kwestią bezsporną był fakt, iż ubezpieczony wykonywał czynności te w ramach prowadzonego przez siebie gabinetu weterynaryjnego, chociażby z uwagi na fakt, iż przy czynnościach tych notorycznie korzystał z środków (narzędzi oraz ogólnie rozumianego zaplecza), które posiadał w ramach prowadzonego gabinetu weterynaryjnego, a bez tego nie byłoby możliwe prawidłowe wykonanie umowy. Podnoszona w apelacji okoliczność, że w ramach swojego gabinetu weterynaryjnego ubezpieczony nie wykonywał czynności urzędowych oczywiście nie ma doniosłego znaczenia. Jasnym jest, że w ramach prywatnej praktyki weterynaryjnej nie miał on uprawnień do wykonywania niektórych zadań, jednak nie sposób jest przyjąć, aby czynności zarezerwowane dla Powiatowego Inspektora Weterynarii (diagnostyka, szczepienia etc.) nie wchodziły w szeroko rozumiany zakres kompetencji lekarza weterynarii, wynikający z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 2019 r. o zakładach leczniczych dla zwierząt.

Konkludując stwierdzić należy, iż zlecone przez Powiatowy Inspektorat Weterynaryjny czynności weterynaryjne wykonywane były przez U. S. wyłącznie w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Świadczy o tym ustalony w toku postępowania zamiar stron oraz okoliczności faktyczne dotyczące realizacji umowy zlecenia przez strony, które ją zawarły.

Kierując się wskazaną argumentacją Sąd Apelacyjny nie podzielając zarzutów apelacji i nie znajdując podstaw, które należałoby uwzględnić z urzędu, na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł o jej oddaleniu.

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono zgodnie z wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, ustalając ich wysokość stosownie do § 10 ust. 1 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 118). O obowiązku odsetkowym orzekł zaś na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Iwona Szybka