Wyrok SN z 20 grudnia 2002, sygn. WK 44/02
Data orzeczenia
20 grudnia 2002
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Wojskowa, Wydział I
Przewodniczący
SSN Zygmunt Stefaniak
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
WYROK Z DNIA 20 GRUDNIA 2002 R.
WK 44/02
1. Z zastrzeżeniem art. 317 § 2 k.k., kary i środki karne przewidziane
przepisami rozdziału XXXVIII Kodeksu karnego, mogą być stosowane
wyłącznie wobec żołnierzy, czyli osób, które pełnią czynną służbę wojskową
(art. 115 § 17 k.k.) w chwili orzekania. Jedynym wyjątkiem w tym zakresie jest
wypadek określony w art. 328 k.k.
2. Możliwość orzeczenia w stosunku do żołnierza kary aresztu wojskowego
na podstawie art. 329 k.k. zachodzi jedynie w wypadku, w którym kara ta nie
jest przewidziana w sankcji za dane przestępstwo.
3. W stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w art. 338 § 1 k.k.,
który w chwili orzekania nie jest już żołnierzem, orzeczenie kary ograniczenia
wolności pozostaje możliwe, jednakże nie na podstawie art. 330 k.k., lecz na
zasadach ogólnych, a w szczególności na podstawie art. 58 § 3 k.k.
Przewodniczący: sędzia SN płk Zygmunt Stefaniak.
Sędziowie SN: płk W. Błuś (sprawozdawca), płk B.
Rychlicki.
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J.
Ciepłowski.
Sąd Najwyższy w sprawie Norberta B., skazanego za popełnienie przestępstwa
określonego w art. 338 § 1 k.k., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia
2002 r. kasacji na niekorzyść, wniesionej przez Zastępcę Prokuratora Generalnego –
Naczelnego Prokuratora Wojskowego od wyroku Wojskowego Sądu
Garnizonowego w S. z dnia 11 lipca 2002 r.
u c h yl i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze i
przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi
Garnizonowemu w S. ( ... )
Z u z a s a d n i e n i a :
Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 11 lipca 2002 r.,
wydanym w trybie art. 343 § 4 k.p.k., Norbert B. został uznany za winnego tego, że
w dniu 29 kwietnia 2002 r. nie powrócił z przepustki jednorazowej i samowolnie
pozostawał poza macierzystą Jednostką Wojskową w S. do dnia 20 maja 2002 r.,
kiedy to został przyjęty na hospitalizację w 5 Wojskowym Szpitalu Klinicznym w
K., tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 338 § 1 k.k., i za to na podstawie
art. 338 § 1 k.k. w zw. z art. 329 k.k. w zw. z art. 330 k.k. skazany na karę 3
miesięcy ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na
okres próby wynoszący rok.
Orzeczenie to uprawomocniło się w sądzie pierwszej instancji.
Kasację na niekorzyść od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w S.
złożył, w trybie art. 521 k.p.k., Zastępca Prokuratora Generalnego – Naczelny
Prokurator Wojskowy i zarzucając wyrokowi sądu pierwszej instancji rażące
naruszenie prawa materialnego, a to art. 34 § 2 pkt 2 k.k. oraz art. 35 § 1 i 2 k.k.,
mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a polegające na zaniechaniu nałożenia –
na oskarżonego, który był osobą cywilną w chwili orzekania i któremu wymierzono
karę ograniczenia wolności – obligatoryjnego obowiązku wykonywania pracy
wskazanej przez sąd albo, zamiast nałożenia tego obowiązku, orzeczenia o
potrąceniu od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę, wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze i przekazanie sprawy w tym
zakresie sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Po wysłuchaniu Prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wnoszącego o
uwzględnienie kasacji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja Zastępcy Prokuratora Generalnego – Naczelnego Prokuratora
Wojskowego jest zasadna.
Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z rozkazu dziennego
Dowódcy Jednostki Wojskowej w S. Norbert B. w dniu 27 czerwca 2002 r. został
zwolniony z zasadniczej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy. Okoliczność
ta znana była Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w S., ponieważ wskazany
dokument został ujawniony w toku posiedzenia w przedmiocie rozpoznania
wniosku prokuratora złożonego w trybie art. 335 k.p.k. W tej sytuacji oczywiste
jest, że oskarżony w chwili wyrokowania nie był już żołnierzem, a skoro tak, to
orzeczenie wobec niego kary ograniczenia wolności na podstawie art. 338 § 1 k.k. w
zw. z art. 329 k.k. w zw. z art. 330 k.k. było niedopuszczalne. Kodeks karny (część
wojskowa w rozdziale XXXVIII zatytułowanym „Przepisy ogólne dotyczące
żołnierzy”) w sposób niebudzący najmniejszych wątpliwości określa krąg
podmiotów, wobec których sąd może stosować przewidziane przepisami tego
rozdziału kary i środki karne. Z zastrzeżeniem § 2 art. 317 k.k., podmiotami tymi są
żołnierze, a więc osoby pełniące czynną służbę wojskową ( art. 115 § 17 k.k. ).
Zasada ta zostaje przełamana tylko i wyłącznie w sytuacji określonej w art. 328 k.k.
Przepis ten przewiduje bowiem możliwość orzeczenia obniżenia stopnia
wojskowego albo degradacji wobec osoby, która wprawdzie w chwili popełnienia
czynu zabronionego była żołnierzem, ale przestała nim być w chwili orzekania.
Wyjątek ten nie ma z oczywistych względów zastosowania w sprawie będącej
przedmiotem kasacji.
Norbert B. w chwili orzekania nie był już żołnierzem. Zaskarżonym wyrokiem
uznano go za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 338 § 1 k.k., za
które to przestępstwo sąd może orzec karę aresztu wojskowego albo pozbawienia
wolności do lat 3. W pewnych sytuacjach ustawodawca przewidział jednak
możliwość orzeczenia zamiast sankcji przewidzianych za konkretne przestępstwo
łagodniejszego rodzaju kary lub poprzestaniu na orzeczeniu środka karnego. Jeżeli
chodzi o rozpoznawaną sprawę, to należy stwierdzić, że gdyby Norbert B. w chwili
orzekania był nadal żołnierzem, to sąd mógłby mu wymierzyć karę ograniczenia
wolności na zasadach „wojskowych”, czyli na podstawie art. 330 k.k. w zw. z art.
338 § 1 k.k. (por. wyrok SN z dnia 26 października 2001 r., WA 25/01, OSNKW
2002, z. 1–2, poz. 6). Naturalnie bez powoływania w podstawie prawnej
wymierzenia kary ograniczenia wolności art. 329 k.k., gdyż przepis ten ma
zastosowanie wtedy, gdy w sankcji brak jest kary aresztu wojskowego. Natomiast w
tym wypadku kara aresztu wojskowego jest wprost przewidziana w sankcji art. 338
§ 1 k.k.
Ponieważ jednak, jak już była o tym mowa, oskarżony przestał być żołnierzem
zanim doszło do orzekania w jego sprawie, nie można było orzec wobec niego kary
ograniczenia wolności na podstawie art. 330 k.k. Nie oznacza to jednak, że sąd
wojskowy nie mógł orzec wobec oskarżonego kary ograniczenia wolności za
wymienione przestępstwo wojskowe. W stosunku do sprawcy przestępstwa
określonego w art. 338 § 1 k.k., który w chwili orzekania nie jest już żołnierzem,
możliwe jest orzeczenie kary ograniczenia wolności, tyle tylko, że nie na podstawie
przepisów części wojskowej kodeksu karnego, a to art. 330 k.k. w zw. z art. 338 § 1
k.k., lecz na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów części ogólnej
kodeksu karnego, a w szczególności na podstawie art. 58 § 3 k.k.
Tak więc Wojskowy Sąd Garnizonowy w S., orzekając wobec oskarżonego karę
ograniczenia wolności na podstawie art. 330 k.k. w zw. z art. 329 k.k. w zw. z art.
338 § 1 k.k., dopuścił się rażącej obrazy powołanych przepisów prawa
materialnego, a konsekwencją tego była obraza art. 58 § 3 k.k., który to przepis
prawa materialnego powinien stanowić podstawę prawną orzeczenia kary
ograniczenia wolności wobec Norberta B.
Rezultatem tych błędów było zaniechanie przez ten sąd, wbrew obowiązkowi
wynikającemu z treści art. 34 § 2 pkt 2 k.k. oraz z art. 35 § 1 i 2 k.k., orzeczenia
wobec sprawcy, któremu wymierzono karę ograniczenia wolności, obowiązku
wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, wskazanej przez
sąd, w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej,
organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności
lokalnej, w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym albo, zamiast
nałożenia tego obowiązku, potrącenia od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę na
rzecz Skarbu Państwa lub na cel wskazany przez sąd, w wypadku ustalenia, że
wymieniony był zatrudniony.
Konieczność nałożenia na oskarżonego wskazanych obowiązków istnieje także w
sytuacji warunkowego zawieszenia wykonania kary ograniczenia wolności, w
wypadku bowiem zaistnienia warunków do zarządzenia wykonania kary
warunkowo zawieszonej, sąd orzekający w postępowaniu wykonawczym nie
mógłby konwalidować zaskarżonego orzeczenia w tym zakresie, w związku z czym
stałoby się ono w praktyce niewykonalne (por. wyrok SN z dnia 5 lutego 2002 r.,
WKN 36/01, OSNKW 2002, z. 9–10, poz. 74).
Tak rażące naruszenie przepisów prawa miało niewątpliwy wpływ na treść
orzeczenia, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w S. ( ...
)