Wyrok z 8 stycznia 2014, sygn. VII GC 198/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2014r.

Sąd Okręgowy VII Wydział Gospodarczy w Białymstoku

w składzie:

Przewodniczący: SSO Julita Uryga

Protokolant: Aleksandra Oliferuk

po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. w Białymstoku

na rozprawie

sprawy z powództwa S. O.

przeciwko E. F. i B. F.

o zapłatę

I. Oddala powództwo.

II. Zasądza od powoda S. O. solidarnie na rzecz pozwanych E. F. i B. F. kwotę 3.634 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VII GC 198/13

UZASADNIENIE

Powód S. O. właściciel Zakładu Handlowo Usługowego (...) w A. wniósł o zasadzenie solidarnie od pozwanych E. F. i B. F. właścicieli Zakładu Opieki Zdrowotnej Przychodnia (...) Spółka Cywilna w D. kwoty 91.958,44 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania i kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu stanowiska wskazał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonał na rzecz pozwanych prace budowlane polegające na założeniu instalacji wentylacji mechanicznej w tzw. Pałacu na Wodzie w A.. Przyznał, że prace były wykonywane bez pisemnej umowy stron. Rozliczenia za prace były etapami za wykonanie przez powoda części zleconych prac. Potwierdził, że otrzymał zapłatę od pozwanych faktur VAT nr (...) z dnia 5.08.2011 r. na kwotę 39.799,11 zł brutto i nr (...) z dnia 16.09.2011 r. na kwotę 61.600 zł brutto za wykonanie klimatyzacji w kuchni i pokojach gościnnych przedmiotowego obiektu. Twierdził, że pozwani, pomimo kierowanego do nich wezwania do zapłaty, nie uregulowali należności wynikającej z faktury VAT nr (...) z dnia 31.12.2012 r. w kwocie 91.958,44 zł za montaż klimatyzacji w Sali Bankietowej wspomnianego obiektu.

Pozwani w odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda solidarnie na rzecz pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zdaniem pozwanych powództwo jako niezasadne winno zostać oddalone. Pozwani przyznali, że realizowali inwestycję o nazwie „ Sanatorium (...) na Wodzie” oraz że powód wykonał na ich rzecz roboty w postaci montażu klimatyzacji w kuchni i pokojach gościnnych. Oświadczyli jednocześnie, że nigdy nie zlecali powodowi wykonania robót w postaci montażu klimatyzacji w Sali Bankietowej. Ponadto wskazali, że powód prócz faktury VAT nr (...), która została mu odesłana, wystawionej proforma, nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wykonanie wskazanych w pozwie prac, a tym samym nie udowodnił zasadności dochodzonego roszczenia. Wskazywali, że powód nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność wykazania poniesionych przez niego wydatków na zakup materiałów, kosztów robocizny, nie przedstawił kosztorysu, faktur na okoliczność zakupu materiałów.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Bezsporne w sprawie było, że pozwani realizowali inwestycję o nazwie „ Sanatorium (...) na Wodzie” w A.. Poza sporem pozostawało również, że w ramach realizowanej przez pozwanych inwestycji powód wykonał na ich rzecz roboty w postaci montażu klimatyzacji w kuchni i pokojach hotelowych. Za wykonane prace powód wystawił faktury VAT nr (...) z dnia 5.08.2011 r. w kwocie 39.799,11 zł brutto i nr (...) z dnia 16.09.2011 r. w kwocie 61.600 zł brutto. Pozwani powyższe wynagrodzenie uregulowali w całości. Ponieważ strony czyniły jedynie ustne ustalenia co do treści łączącego je stosunku zobowiązaniowego, spór pomiędzy nimi sprowadzał się do wyjaśnienia co do wykonania jakiego zakresu robót strony w rzeczywistości się umówiły i jaka była umówiona wartość wynagrodzenia za wykonane prace.

Powód wskazywał, że miał wykonać wentylację klimatyzacji w budynku P. na Wodzie w A.. Twierdził, że umawiał się z pozwanymi na wykonanie układu wentylacyjno klimatyzacyjnego prócz kuchni i pokoi hotelowych również w sali bankietowej obiektu. Wskazał, że pozwem dochodzi zwrotu wartości materiałów wbudowanych podczas realizacji umowy, na zakup, których jak twierdził posiada stosowne faktury VAT, które w toku postępowania nie zostały przedłożone.

Jako dowód na wykonanie prac powód zaoferował fakturę proforma nr(...)z dnia 31 grudnia 2012 r. opiewającą na kwotę 91.958,44 zł w której w rubryce nazwa towaru usługi wpisano „elementy wentylacji z montażem” (k.15).

W dniu 22 stycznia 2013 roku powód skierował do pozwanych wezwanie do dobrowolnej zapłaty należności (k.20-21).

W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty z dnia 11 lutego 2013 roku pozwani wskazali, że nie zamawiali u powoda żadnych prac ani urządzeń ponad te, które były niezbędne do wykonania klimatyzacji w pokojach gościnnych i kuchni przedmiotowego obiektu, za które należność została uregulowana. W celu weryfikacji zasadności roszczeń powoda pozwani żądali sporządzenia szczegółowych kosztorysów powykonawczych prac związanych z montażem klimatyzacji w kuchni i pokojach oraz szczegółowego kosztorysu wykonawczego prac związanych z montażem klimatyzacji w „sali bankietowej”. W przedmiotowym piśmie pozwani wskazali, że sporządzone kosztorysy winny zawierać szczegółową inwentaryzację urządzeń oraz materiałów oraz atesty i certyfikaty dla urządzeń i materiałów wykorzystanych w montażu. Pozwani zobowiązali się po przedłożeniu ww. dokumentów odnieść się do roszczeń powoda, w szczególności podjąć decyzję, czy przyjąć tę część niezamawianych prac i urządzeń czy też żądać ich usunięcia (k.22-23).

W odpowiedzi na powyższe powód wystąpił z pozwem o zapłatę domagając się zasądzenia 91.958,44 złotych (k.2-5).

Pozwani w odpowiedzi na pozew prócz żądania oddalenia powództwa domagali się przedłożenia przez powoda szeregu dowodów, które potwierdziłyby zasadność dochodzonego przez niego roszczenia między innymi faktur VAT dokumentujących wykonanie na rzecz pozwanych usługi w postaci montażu klimatyzacji w Sali Bankietowej (k.35-41).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Bezsporne jest, że strony łączyła ustna umowa o dzieło. Zgodnie z definicją zawartą w treści art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło są określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Kodeks cywilny nie wymaga dla zawarcia umowy o dzieło szczególnej formy prawnej. Należy podzielić w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 10 grudnia 2003 r. (sygn. akt I ACa 1144/03, OSA 2005, z. 3, poz. 14), zgodnie z którym "do zawarcia umowy o dzieło stosuje się ogólne zasady dotyczące zawierania umów konsensualnych. W Kodeksie cywilnym nie ma szczególnych postanowień odnoszących się do zawarcia umowy o dzieło. Nie wymaga ona zachowania formy szczególnej. Do zawarcia umowy może dojść, zatem także ustnie, a nawet w sposób dorozumiany". Przy takiej formie zawarcia umowy, gdy dochodzi do konfliktu pomiędzy stronami, często strony nie są zgodne co do treści wiążącego je kontraktu i często zgodna wola stron ustalana jest w toku postępowania sądowego, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Dlatego też wobec braku jasno określonych postanowień umowy Sąd w przedmiotowej sprawie zmierzał w pierwszej kolejności do ustalenia zakresu łączącej strony umowy o dzieło. Strony, bowiem przyznały, że pozwany wykonał na rzecz powoda klimatyzację w kuchni i pokojach hotelowych obiektu „Pałac na Wodzie” i prace te zostały miedzy stronami rozliczone. Natomiast w pozostałym zakresie, już w pismach przedprocesowych, a następnie w toku całego procesu, strony zajmowały rozbieżne stanowiska.

Powód twierdził, że wykonał instalację klimatyzacyjno wentylacyjną w sali bankietowej obiektu, Wskazywał, że ma kosztorysy, faktury i zestawienia potwierdzające wykonanie prac i ich wartość. Powyższe jednak nie zostało ujawnione przez stronę powodową w aktach.

Pozwani natomiast konsekwentnie negowali od początku twierdzenia powoda. Przekonywali, że takie dzieło o jakim mówi powód nie zostało wykonane i że nigdy nie zawierali z powodem umowy na wykonanie robót, ponad prace które zostały miedzy stronami rozliczone. Dodatkowo w odpowiedzi na pozew wprost wskazywali, że powód ma wykazać okoliczności, na które się powołuje.

W tym miejscu godzi się zauważyć, że ustalenia Sądu uzależnione są od przedstawionego przez strony materiału dowodowego. W sprawach cywilnych obowiązek wskazywania dowodów obciąża strony (art. 232 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która wywodzi z tych faktów skutki prawne (art. 6 k.c.- por. wyr. SN z 17.12.1996 r., I CKU 45/96, Pal. 1998, Nr 1-2, s. 204 z glosą A. Zielińskiego). Rozstrzygając spór między stronami nie bez znaczenia jest okoliczność, że obie strony są podmiotami gospodarczymi, którym można i trzeba stawiać jednakowo wysokie wymagania dotyczące staranności działania, jakie obowiązują profesjonalistów w obrocie prawnym (art. 355 § 2 k.c.). Ponadto w procesie obie strony były reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników.

W przedmiotowej sprawie, skoro to powód domagał się zapłaty kwoty dochodzonej pozwem z tytułu zrealizowania dzieła, to na nim spoczywał obowiązek wykazania, że był zobowiązany do wykonania zakresu prac, na jaki wskazuje, że go wykonał oraz wykazanie, że poniósł z tego tytułu koszty w wysokości dochodzonej pozwem. Tymczasem jedynym zaoferowanym przez powoda dowodem na potwierdzenie zakresu łączącej strony umowy o dzieło, której przedmiotem miało być jak twierdził powód, wykonanie także klimatyzacji sali Bankietowej w P. na Wodzie w A., była faktura proforma Nr(...)z dnia 31 grudnia 2012 r. opiewająca na kwotę 91.958,44 zł. Faktura ta została przez pozwanych odesłana.

W orzecznictwie zauważa się, że wyłącznie na podstawie faktury VAT nie sposób ustalić, że strony łączyła umowa określonej treści, jak i tego, czy i w jakim zakresie umowa ta została zrealizowana (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 7 listopada 2007 roku, II CNP 129/07). Nigdy zatem faktura VAT nie będzie wyłącznym dowodem uzasadniającym roszczenie. Może ona jedynie wskazywać na zawarcie przez strony ustnej umowy. Jednak treść takiej umowy oraz jej wykonanie przez strony zawsze musi zostać wykazane dodatkowymi dowodami. W tym kontekście oczywistym jest, że sama faktura nie jest źródłem stosunku cywilnoprawnego (zob. wyrok SN z dnia 6 czerwca 2001 r., CKN 291/00).Chcąc udowodnić przed sądem zasadność dochodzonego roszczenia wierzyciel musi więc wykazać zawarcie oraz treść umowy i spełnienie przez siebie świadczenia. Okoliczności te nie wynikają, bowiem bezpośrednio z treści faktury VAT. Z tych przyczyn zawsze konieczne jest przytoczenie innych dowodów na te okoliczności. Dopiero całokształt wszystkich tych dowodów może pozwolić na ustalenie, że dochodzone roszczenie zasługuje na uwzględnienie.

Jak już wspomniano powyżej, powód takich dowodów nie zaoferował. Pomimo zapewnień, że dysponuje kosztorysami, fakturami i zestawieniami potwierdzającymi wspomniane okoliczności nie przedłożył w toku toczącego się postępowania żadnych z ww. dokumentów, które potwierdziłyby fakt wykonania przez niego dzieła czy wskazywałyby na jego wartość.

Dopiero na trzecim z wyznaczonych terminów rozpraw tj. w dniu 8 stycznia 2014 roku strona powodowa, korzystając z przysługującego jej prawa do przytaczania okoliczności faktycznych i dowodów na uzasadnienie swoich wniosków lub odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej aż do zamknięcia rozprawy (art. 217 § 1 k.p.c.) złożyła do akt wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy z zakresu budownictwa i instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej, który to dowód zdaniem powoda miał wyjaśnić sporne kwestie.

Zgodnie z art. 217 § 2 k.p.c. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności.

W ramach systemu tzw. dyskrecjonalnej władzy sędziego Sąd dokonuje oceny, czy twierdzenia o okolicznościach faktycznych oraz dowody na ich poparcie są zgłaszane przez strony bez zwłoki. Skuteczność przedstawienia przez stronę, w tej fazie postępowania, nowych twierdzeń i nowych dowodów na ich poparcie będzie uwarunkowana uprawdopodobnieniem istnienia jednej z powyżej przytoczonych przesłanek, pozwalającej na wyłączenie rygoru pominięcia. Dokonując takiej oceny Sąd ma na uwadze zarówno racjonalność postępowania obu stron procesowych (art. 3 oraz 6 § 2) oraz okoliczność, że spór sądowy z reguły stanowi kontynuację sporów powstałych przed procesem na tle określonych stosunków cywilnoprawnych, a więc, że strony procesowe z reguły znają stanowiska strony przeciwnej, co do podnoszonych przez stronę twierdzeń o faktach lub oceny prawnej treści stosunków prawnych.

W rozpoznawanej sprawie Sąd analizował zaistnienie przesłanek wymienionych w art. 217 § 2 k.p.c. przez pryzmat tego, że wniosek o powołanie biegłego został zgłoszony przez powoda na trzecim terminie rozprawy, po przeprowadzeniu w zasadzie całego postępowania dowodowego po końcowym dowodzie z przesłuchania stron. Sąd nie dopatrzył się braku zawinienia po stronie powodowej, które uzasadniałoby uwzględnienie tego wniosku. Poza tym w ocenie Sądu uwzględnienie wniosku powoda spowodowałoby zwłokę w rozpoznaniu sprawy ponieważ wniosek został zgłoszony już po przeprowadzeniu całego postępowania, w szczególności po dowodzie z zeznań stron, który jest dowodem końcowym. Ponadto w sprawie nie wystąpiły inne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałby dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Z tych względów Sądu na podstawie art. 217 § 2 k.p.c. pominął wniosek strony powodowej o powołanie biegłego jako spóźniony.

Zawnioskowany przez pozwanych świadek W. F. nie wniósł niczego nowego do sprawy. Potwierdził, że pomiędzy stronami była współpraca, jednakże nie potrafił wskazać ani na ilość ani na zakres prac, które powód wykonał na rzecz pozwanego. Przesłuchane strony potwierdziły swoje dotychczasowe twierdzenia.

Mając zatem na uwadze, że Sąd orzeka na podstawie dowodów, które są zgromadzone w toku postępowania, w realiach niniejszej sprawy zdaniem Sądu powód nie sprostał ciążącemu na nim obowiązkowi wykazania istnienia okoliczności z których wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Nie przedłożył dowodów pozwalających na określenie ani zakresu wykonanych przez niego prac, ani ich wartości, co miałoby przełożenie na ustalenie ewentualnie należnego mu wynagrodzenia za dzieło odpowiadającego uzasadnionemu nakładowi pracy i innych nakładów (art.628 § 1 k.c.).

Wobec powyższego powództwo podlegało o oddaleniu.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu uwzględniając, że powód na podstawie postanowienia z dnia 19.07.2013 r. był zwolniony od opłaty sądowej od pozwu (k.79). Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego jedynie koszty zastępstwa procesowego, których wysokość ustalono w oparciu o § 6 pkt 6 w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).