Wyrok SN z 24 maja 2005, sygn. V CK 48/05
Data orzeczenia
24 maja 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 maja 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Bronisław Czech
SSA Andrzej Struzik
w sprawie z powództwa "B.(...)" Spółki Akcyjnej w D.
przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 maja 2005 r., kasacji strony
powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 stycznia 2004 r., sygn. akt I ACa
(…),
oddala kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki -
„B.(...)" Spółki Akcyjnej w D. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 czerwca 2003
r. Tym ostatnim wyrokiem zostało oddalone powództwo powodowej Spółki przeciwko
Przedsiębiorstwu Eksploatacji „B.(...)" w likwidacji w D.
Powódka domagała się kwoty 99.610,56 zł tytułem wynagrodzenia za
bezumowne korzystanie przez pozwaną z budynku stacji T.(...). Budynek stanowi
własność powódki.
2
Sąd Okręgowy ustalił, że obie strony powstały w wyniku podziału
przedsiębiorstwa państwowego - „B.(...)" w D.. Podział nastąpił w 1993 r. i od tego czasu
pozwane Przedsiębiorstwo korzystało z budynku stacji T.(...). W wyniku podziału
budynek stał się własnością powódki, natomiast znajdujące się w nim urządzenia
rozdzielcze przyznano stronie pozwanej, która z niego korzystała. Dopiero w 2001 r.
powódka zażądała wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z budynku.
W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy zważył, że pomiędzy stronami
nawiązana została, w drodze dorozumianych oświadczeń woli, umowa użyczenia (art.
710 k.c.). Brak zatem podstaw do domagania się wynagrodzenia za korzystanie z
budynku. Ponadto Sąd zauważył, że za okres od 1 lipca 1998 r. do 27 maja 1999 r.
ewentualne roszczenie powódki uległoby przedawnieniu.
Oddalając apelację powódki Sąd Apelacyjny podzielił i uznał za swoje ustalenia
faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, jednak dokonał innej oceny prawnej
stanu faktycznego. Uznał, że strony nie nawiązały umowy użyczenia i nie łączył ich
żaden stosunek zobowiązaniowy. Podstawy prawnej żądania powódki należy upatrywać
w art. 224 i 225 k.c. W takim razie, jeżeli właściciel poszukuje ochrony swojego prawa,
powinien wykazać złą wiarę posiadacza, co pozwoliłoby zastosować art. 225 k.c.
Ponadto powódka nie wykazała wysokości należnego jej wynagrodzenia, a pozwany
kwestionował także wysokość dochodzonej kwoty. Gdyby zaś nawet odwołać się do art.
405 k.c., to także przy tej podstawie prawnej na powódce ciążyłby obowiązek wykazania
rozmiarów zubożenia (wzbogacenia po stronie pozwanego).
Kasacja powódki oparta została na obu podstawach. Wskazuje się w niej
naruszenie art. 224 § 1 i art. 225 w związku z art. 224 § 2 k.c. oraz naruszenie art. 328 §
2 i art. 227 k.p.c. w związku z art. 6 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się do podstawy
naruszenia przepisów postępowania należy zauważyć, że oparte są one na
nieporozumieniu. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 oraz art. 227 k.p.c. w związku z art.6
k.c. uzasadniony został w sposób następujący: „...jakoby jedną z przyczyn dla których
roszczenie objęte pozwem nie zasługiwało na uwzględnienie było nieudowodnienie
wysokości żądanego wynagrodzenia za korzystanie z obiektu, a tym samym -
niewykonanie przez stronę powodową obowiązku dowodowego, jaki na niej spoczywał,
podczas gdy przyjęta przez Sąd ocena prawnomaterialna, przesądzająca o
bezzasadności powództwa co do zasady, czyniła kwestię wysokości roszczenia
3
okolicznością in concreto nieistotną dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym - nie
podlegająca udowadnianiu".
Tak sformułowane uzasadnienie zarzutu można uznać za trafne jedynie o tyle, że
Sąd Apelacyjny uznając roszczenie powódki za niezasadne, mógł pominąć rozważania
odnoszące się do wysokości żądanej kwoty, gdyż rzeczywiście kwestia ta pozostawała
bez znaczenia. Jednak przywiązywanie do tego fragmentu uzasadnienia zaskarżonego
orzeczenia takiej wagi prawnej, jak czyni to powódka, jest oczywiście niezasadne.
Nietrafne są także rozważania mające wykazać naruszenie art. 224 i 225 k.c.
Uzasadnienie tych zarzutów opiera się analizie pojęcia dobrej wiary oraz polemice z
wyrażonym przez Sąd Apelacyjny poglądem, że pozwanej nie można przypisać złej
wiary. Rozważania te nasuwają następujące uwagi:
Po pierwsze, rozważania dotyczące pojmowania dobrej wiary i orzecznictwo, do
którego nawiązuje skarżąca, odnosi się do posiadacza samoistnego i dobrej wiary w
zakresie przysługiwania prawa własności. Tymczasem w rozważanym stanie
faktycznym strona pozwana nie jest posiadaczem samoistnym w odniesieniu do
budynku, w którym znajduje się stacja T.(...). W wyniku podziału przedsiębiorstwa
państwowego „B.(...)" powódka nabyła prawo własności budynku, a strona pozwana
własność znajdujących się w nim urządzeń. Posiadanie budynku przez pozwane
Przedsiębiorstwo można zatem oceniać jedynie w kategoriach posiadania zależnego.
Przypomnieć warto, że zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem zależnym jest ten, kto
faktycznie włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający
inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Władanie
budynkiem przez stronę pozwaną mieści się w tej kategorii. Oczywiście posiadacz
zależny może także wykonywać władztwo nad cudzą rzeczą w dobrej lub w złej wierze.
Jednak rozważania zawarte w kasacji, mające wykazać, że pozwane Przedsiębiorstwo
miało świadomość nieprzysługiwania mu prawa własności i w związku z tym nie można
przypisać mu dobrej wiary, są całkowicie chybione z uwagi na zależny, a nie samoistny
charakter tego posiadania.
Po drugie, skarżąca pomija istniejące w polskim prawie cywilnym domniemanie
dobrej wiary. Zgodnie z art. 7 k.c. jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub
złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Domniemanie to jest domniemaniem
wzruszalnym, ale ciężar jego obalenia spoczywa, zgodnie z regułą zawartą w art. 6 k.c.,
na podmiocie, który z faktu przypisania innemu podmiotowi złej wiary, wywodzi skutki
prawne. Rzeczą powódki było zatem wykazanie, że pozwane Przedsiębiorstwo
4
wykonując zależne posiadanie budynku, w którym znajduje się stacja T.(...) (będąca
jego własnością), działało w złej wierze. Niewykazanie tej okoliczności oznacza, że na
korzyść pozwanego działa domniemanie z art.7 k.c. i, co za tym idzie, z uwagi na treść
art. 224 § 1 w związku z art. 230 k.c., powódce nie należy się wynagrodzenie za
korzystanie z rzeczy stanowiącej jej własność.
Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako pozbawioną
usprawiedliwionych podstaw, kierując się treścią art. 39312
k.p.c. mającym w sprawie
zastosowanie (por. art.3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U.
2005 r. Nr 13, poz. 98).