Wyrok SN z 14 października 2005, sygn. III CK 92/05
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono kasację
Przedmiot
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb
rozprawa
Data orzeczenia
14 października 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Antoni Górski
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 października 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Górski (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)
SSN Henryk Pietrzkowski
w sprawie z powództwa J. C.
przeciwko K. C., małoletnim: D. C. i S. C.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, po rozpoznaniu
na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2005 r., kasacji powoda od wyroku
Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 listopada 2004 r., sygn. akt II Ca (…),
oddala kasację.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 listopada 2004 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił
apelację powoda J. C. od wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 16 marca 2004 r., w
którym to wyroku Sąd Rejonowy oddalił powództwo J. C. przeciwko K. C. oraz
małoletnim S. C. i D. C., działających przez matkę E. C. W sprawie tej ustalono co
następuje.
Powód J. C. domagał się uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym
stanem prawnym poprzez wykreślenie, w dziale II księgi wieczystej Kw. Nr (…)
2
prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., wpisu z dnia 15 stycznia 1993 r. K. C. jako
współwłaściciela nieruchomości w 1/3 części i wpisanie w jego miejsce powoda J. C..
Sąd Rejonowy oddalając powództwo stwierdził, że podstawa wpisu pozwanego K. C.
jako współwłaściciela nieruchomości w 1/3 części, a mianowicie umowa darowizny z
dnia 25 marca 1992 r., kwestionowana w pozwie, nie jest już aktualna gdyż pozwany ten
jest co prawda wpisany jako współwłaściciel w 1/3 części, ale na podstawie umowy
sprzedaży z dnia 17 marca 1994 r., Pozostałe pozwane zostały wpisane zaś jako
współwłaścicielki wspomnianej nieruchomości po 1/3 na podstawie umowy darowizny z
dnia 3 października 1996 r., zawartej pomiędzy pozwanym K. C. a jego córkami
małoletnią D. i S. C.
Sąd Rejonowy podkreślił ponadto, iż zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c., sąd rozpoznaje
sprawę w ramach podstawy faktycznej pozwu, zatem rozstrzygnięcie w sprawie l C (…)
Sądu Okręgowego w K., uznające za bezskuteczną umowę darowizny z dnia 3
października 1996 r. tylko w stosunku do wierzycielki pozwanego – J. M., jest bez
znaczenia dla rozpatrywanej sprawy.
Rozpatrujący sprawę na skutek apelacji powoda Sąd Okręgowy w K. stwierdził, iż
zarzucane w apelacji naruszenie art. 196 k.c. oraz art. 224 k.p.c. nie mogą odnieść
skutku. Żądanie pozwu nawiązywało dc konkretnej podstawy wpisu pozwanego K. C.
jako współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości w 1/3 części, a mianowicie umowy
darowizny poczynionej na jego rzecz przez powoda w dniu 25 marca 1992 r. Podobnie
jak orzekający wcześniej w sprawie Sąd Rejonowy, Sąd Okręgowy zauważył, iż w chwili
rozstrzygania sporu, podstawą ujawnienia K. C. jako współwłaściciela nieruchomości w
1/3 części była umowa sprzedaży udziału we własności nieruchomości z dnia 17 marca
1994 r., zawarta między pozwanym a jego bratem W. C., która nie jest w pozwie
kwestionowana. Podobnie kwestionowana nie była przez powoda umowa darowizny z
dnia 3 października 1996 r., która była podstawą wpisu po 1/3 części pozostałych
pozwanych ,córek K. C.: S. i D.
W kasacji od wyroku Sądu Okręgowego powód podniósł zarzut naruszenia prawa
materialnego – przepisu art. 196 kodeksu cywilnego poprzez jego błędną wykładnię.
Zdaniem skarżącego Sąd II instancji nie zauważył, że współwłasność ma jednolity i
niepodzielny charakteru i przyjął, iż ułamkowy udział we współwłasności ma charakter
materialny. W konsekwencji Sąd ten uznał, że przy rozporządzaniu przez pozwanego
częścią udziału, wskazanie przez niego w kolejnej czynności rozporządzającej podstawy
nabycia tego udziału, wywołuje skutki prawne w postaci związania kolejnego nabycia
3
udziału z czynnością prawną, mocą której zbywca nabył przedmiotowy udział. Ponadto
skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o
księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. 2001 r. Nr 124 poz. 1361)
poprzez uznanie, iż pomimo, że w Księdze wieczystej ujawniony jest na rzecz
pozwanego wpis prawa własności nieruchomości w 1/3 części, a więc ujawnione są
prawa, które objęte były nieważną umową darowizny, zawartą pomiędzy stronami
niniejszego sporu, nie można żądać usunięcia niezgodności pomiędzy stanem prawnym
widniejącym w Księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym albowiem według
Sądu Okręgowego musi istnieć tożsamość podstawy nabycia przedmiotowego udziału.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W kasacji trafnie skarżący podkreśla, że na tle prawa polskiego brak podstaw dla
traktowania udziału we współwłasności jako odrębnego prawa. Nawet więc jeżeli
pozwany K. C. nabył udziały w nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi
księgę wieczystą Kw. Nr (…), na postawie różnych zdarzeń prawnych, to jest on
właścicielem nieruchomości, a nie uprawnionym z trzech udziałów we współwłasności
tej nieruchomości. Jeżeli jednak powód, kwestionuje nabycie przez pozwanego udziału
wielkości 1/3 we współwłasności, to oczywiście musi skutecznie podważyć, zdarzenie
prawne, które było podstawą prawną nabycia takiego udziału. Powód wskazuje w
pozwie, że umowa darowizny jaką zawarł on z pozwanym w dniu 25 marca 1992 r. jest
nieważna, gdyż była to czynność pozorna, jako że strony tego samego dnia zawarły
nieformalną umowę sprzedaży tej samej nieruchomości. Wprawdzie strony tej umowy
(powód i pozwany oraz pozostałe pozwane), przyznają, że umowa ta była pozorną
darowizną, ale dziwnym zbiegiem okoliczności przypomniały to sobie dopiero w roku
2003, po uprawomocnieniu się wyroku uznającego za bezskuteczną w stosunku do
pozwanego K. C. dokonanej przez niego darowizny na rzecz małoletnich córek. W tej
sytuacji należałoby rzeczywiście dokładnie zbadać, czy umowa ta była pozorna, czy też
dopiero w kilkanaście lat po jej zawarciu, strony maja interes aby oświadczyć, że złożyły
oświadczenie dla pozoru. Słusznie jednak orzekające w sprawie Sądy uznały, że przy
tak określonym żądaniu jak to ma miejsce w pozwie, ustalenia co do ważności umowy
darowizny nie maja znaczenia. Powód domaga się bowiem wykreślenia z księgi
wieczystej wpisu pozwanego K. C. jako współwłaściciela w 1/3 przedmiotowej
nieruchomości. Pozwany zaś jest wpisany w księdze wieczystej jako współwłaściciel w
1/3 nieruchomości, który to udział nabył od swojego brata W. C. na podstawie umowy
sprzedaży z dnia 17 marca 1994 r. Ważność wspomnianej umowy sprzedaży nie była
4
nigdy kwestionowana i nie podważa jej także powód. W tej sytuacji żądanie wykreślenia
z księgi wieczystej wpisu, który, co jest bezsporne był prawidłowy, nie zasługuje na
uwzględnienie. Dopóki więc powód nie podważy wpisu na podstawie, którego pozwany
K. C. nabył 1/3 udziału we współwłasności, nie może żądać usunięcia sprzeczności
pomiędzy rzeczywistym stanem prawnym a treścią księgi wieczystej. Powództwo z art.
10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie może bowiem służyć jako środek do
wykreślenia z księgi wieczystej wpisu, który został dokonany na podstawie ważnej
czynności prawnej.
Jeżeli natomiast powód wykaże, że to jemu skutecznie przysługuje udział w 1/3
własności tej nieruchomości, to musi doprowadzić do wykreślenia wpisu pozwanego do
księgi wieczystej, który nastąpił na podstawie umowy darowizny z dnia 25 marca 1992 r.
Może to oznaczać konieczność zbadania, czy umowa darowizny 2/3 udziałów we
własności nieruchomości zawarta pomiędzy pozwanym a jego córkami w dniu 3
października 2003 r., jest ważna. Aby sąd mógł zbadać wszystkie te okoliczności
musiałby wykroczyć poza podstawę faktyczną powództwa, gdyż powód żądał jedynie
wykreślenia wpisu dokonanego na podstawie ważnej umowy sprzedaży z 17 marca
1992 r.
Mając powyższe względy na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814
k.p.c., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw. nie może bowiem służyć jako środek do
wykreślenia z księgi wieczystej wpisu, który został dokonany na podstawie ważnej
czynności prawnej.
Jeżeli natomiast powód wykaże, że to jemu skutecznie przysługuje udział w 1/3
własności tej nieruchomości, to musi doprowadzić do wykreślenia wpisu pozwanego do
księgi wieczystej, który nastąpił na podstawie umowy darowizny z dnia 25 marca 1992 r.
Może to oznaczać konieczność zbadania, czy umowa darowizny 2/3 udziałów we
własności nieruchomości zawarta pomiędzy pozwanym a jego córkami w dniu 3
października 2003 r., jest ważna. Aby sąd mógł zbadać wszystkie te okoliczności
musiałby wykroczyć poza podstawę faktyczną powództwa, gdyż powód żądał jedynie
wykreślenia wpisu dokonanego na podstawie ważnej umowy sprzedaży z 17 marca
1992 r.
Mając powyższe względy na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814
k.p.c., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.