sygn. V CZ 1/06 9 lutego 2006 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 9 lutego 2006, sygn. V CZ 1/06

Data orzeczenia 9 lutego 2006
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt V CZ 1/06
POSTANOWIENIE
Dnia 9 lutego 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący)
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
SSN Hubert Wrzeszcz
w sprawie z powództwa W.T., A.V., A.T., R.P., S.T. i R.T.
przeciwko Skarbowi Państwa - Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu "L." -
o wydanie nieruchomości,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 9 lutego 2006 r.,
zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 7 listopada 2005 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 listopada 2005 r., Sąd Apelacyjny odrzucił skargę
kasacyjną powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 lipca 2005 r. W
uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny podkreślił, że w postanowieniu z dnia
2 kwietnia 1998 r., II UZ 24/98 (OSNP 1999, nr 9, poz. 291) Sąd Najwyższy wyraził
pogląd, iż Sąd, do którego wniesiono kasację, jest obowiązany do kontroli jej
dopuszczalności, w związku z czym może z urzędu sprawdzić podaną wartość
przedmiotu zaskarżenia (art. 25 § 1 w zw. z art. 393 pkt 1 k.p.c.). Badanie wartości
zaskarżenia wymienionej w art. 393 pkt 1 k.p.c. nie może być utożsamiane ze
sprawdzeniem wartości przedmiotu sporu w rozumieniu art. 25 § 1 i 2 k.p.c. (por.
postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 71/97 (Wokanda 1997, nr 7,
poz. 4), a ocena dopuszczalności kasacji przez Sąd Najwyższy nie jest ograniczona
żadnym terminem (tak SN w postanowieniu z dnia 22 lipca 1997 r., I CKN 202/97,
niepubl.). Zdaniem Sądu Apelacyjnego powyższe poglądy zachowują aktualność na
gruncie aktualnie obowiązujących przepisów dotyczących skargi kasacyjnej i mają
zastosowanie także do badania dopuszczalności skargi kasacyjnej przez Sąd
II instancji.
Przechodząc do badania dopuszczalności skargi kasacyjnej w niniejszej
sprawie Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie art. 3982
§ 1 k.p.c. skarga kasacyjna
jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość
przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy zł. Powodowie,
powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 1997 r., I CZ
87/97 (OSN 1998, nr 1, poz. 15), oznaczyli wartość przedmiotu sporu na kwotę
150.000 zł jako wartość nieruchomości, której wydania domagają się. W tym
miejscu wskazać należy, iż zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w
uzasadnieniu powołanego już postanowienia z dnia 22 lipca 1997 r., I CKN 202/97
(niepubl.) „art. 7 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz art. 23
k.p.c. decydują o określeniu wysokości przedmiotu sporu w sprawach o eksmisję
(wydanie) nieruchomości lub lokalu. O takim charakterze przepisu art. 7 ustawy
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przesądza art. 6 tej ustawy mówiący
3
o sposobie określenia wartości przedmiotu sporu na użytek ustalenia wpisu.
W każdej sprawie występuje tylko jedna wartość przedmiotu sporu i wartość
przedmiotu zaskarżenia, co uzasadnia konkluzję, że przepisy art. 6 i 7 ustawy
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uzupełniają przepisy kodeksu
postępowania cywilnego o wartości przedmiotu sporu”. W konsekwencji
w rozpoznawanej sprawie, której przedmiotem jest świadczenie polegające na
wydaniu nieruchomości zajmowanej bez tytułu prawnego, wartością zaskarżenia
będzie trzymiesięczna wartość wynagrodzenia za korzystanie z tej nieruchomości.
Wartość ta została określona w pozwie przez powódkę na kwotę 1.000 zł
miesięcznie, co w sumie daje kwotę 3.000 zł i ta kwota musi zostać uznana za
wartość przedmiotu zaskarżenia. Za takim rozstrzygnięciem przemawia także
uzasadnienie powołanego przez powódkę postanowienia Sądu Najwyższego z dnia
13 sierpnia 1997 r., I CZ 87/97 (OSN 1998, nr 1, poz. 15), zgodnie z którym
„kodeks postępowania cywilnego w oddziale o wartości przedmiotu sporu (art. 19-
26) nie zawiera przepisów pozwalających wprost na podstawie któregoś z nich
oznaczyć wartość przedmiotu sporu w każdej sprawie majątkowej. Postanowienia
zawarte w art. 20-24 dotyczą kwestii ogólnych (art. 20-22) oraz wskazują sposób
ustalenia wartości przedmiotu sporu tylko w pewnych rodzajach spraw (art. 23 i 24).
Nakładając na powoda w sprawie majątkowej obowiązek oznaczenia w pozwie
wartości przedmiotu sporu (art. 19 § 2) kodeks postępowania cywilnego nakazuje
jedynie dokonanie tego oznaczenia kwotą pieniężną, przy uwzględnieniu
postanowień zawartych w art. 20-24. Takie unormowanie, z którego wynikają
pewne zasady oznaczenia wartości przedmiotu sporu we wszystkich sprawach
majątkowych, pozwala na wykorzystanie postanowień szczególnych, dotyczących
określonych rodzajów spraw (art. 23 i 24), do spraw podobnych, bezpośrednio nie
wymienionych w tych przepisach”. W ocenie Sądu Apelacyjnego, który podziela
pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 22 lipca 1997 r.,
I CKN 202/97 (niepubl.), takim postanowieniem szczególnym jest art. 7 ustawy
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz art. 23 k.p.c. Dlatego
w niniejszej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia odpowiada
trzymiesięcznemu wynagrodzeniu za korzystanie z nieruchomości i wynosi 3.000 zł.
To zaś, z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia wymaganą w art. 3982
§ 1
4
k.p.c., oznacza, iż skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie przysługuje i jako
niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986
§ 2 k.p.c.
Powodowie w zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego zarzucili
naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,
mianowicie art. 3982
§ 1 k.p.c. w zw. z art. 3986
§ 2 k.p.c. (przez przyjęcie, że
wartość przedmiotu zaskarżenia jest zbyt niska i powoduje, iż skarga kasacyjna jest
niedopuszczalna, podczas gdy wartość przedmiotu zaskarżenia określona na kwotę
150.000 zł i niekwestionowana zarówno w I, jak i II instancji przed Sądem
Okręgowym i Sądem Apelacyjnym jako wartość przedmiotu sporu, a następnie
wartość przedmiotu zaskarżenia pozwala na uznanie za dopuszczalną skargi
kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie), art. 328 § 2 k.p.c. (przez nie wskazanie
w zaskarżonym postanowieniu, czy podstawą prawną odrzucenia skargi był przepis
art. 7 ustawy z dnia 13 czerwca 1997 roku o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych, Dz. U. z 2002 r., Nr 9; poz. 88; ze zm., czy też stosowany odpowiednio
art. 23 k.p.c., a w związku z powyższym niewskazanie, jaki stan faktyczny był
podstawą wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że Sąd
w zaskarżonym postanowieniu posługuje się w treści uzasadnienia zaskarżonego
postanowienia zarówno określeniem „powodowie”, zgodnie z rzeczywistym stanem,
jak również pojęciem „powódka”, co uniemożliwia określenie, czy stan faktyczny
stanowiący podstawę rozstrzygnięcia był tym, który został ustalony przez Sąd
Apelacyjny w niniejszym postępowaniu, czy też w innym, nieznany powodom
postępowaniu) art. 7 ustawy o kosztach sądowych i art. 23 k.p.c. (przez błędną ich
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż powołane przepisy
stosuje się do ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia, podczas gdy wprost
odnoszą się one do innej sytuacji, tj. art. 7 ustawy o kosztach sądowych stosuje się
do ustalania wysokości wpisu sądowego, a nie wartości przedmiotu sporu, a art. 23
k.p.c. pozwala na ustalenie wartości przedmiotu sporu w innej wysokości niż
rzeczywista wartość objętego postępowaniem roszczenia, lecz przy istnieniu
odmiennego niż w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie wniesione przez powodów zasługuje na uwzględnienie.
5
Należy podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym powołane
przezeń orzeczenia Sądu Najwyższego, wydane w okresie obowiązywania
przepisów kodeksu postępowania cywilnego o kasacji (mianowicie postanowienie
z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 71/97, postanowienie z dnia 22 lipca 1997 r.,
I CKN 202/97, postanowienie z dnia 13 sierpnia 1997 r., I CZ 87/97, oraz
postanowienie z dnia 2 kwietnia 1998 r., II UZ 24/98), są aktualne również w
obecnie obowiązującym stanie prawnym. Nie jest natomiast trafne odwołanie się do
tych orzeczeń Sądu Najwyższego jako rzekomo uzasadniających odrzucenie
kasacji w niniejszej sprawie. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie
zawierają regulacji określających wartość przedmiotu zaskarżenia, o której mowa
w art. 3982
§ 1 k.p.c. Konieczne jest w tej sytuacji odwołanie się do przepisów tego
kodeksu określających wartość przedmiotu sporu. Przepisy te, w szczególności zaś
art. 23, nie mają bezpośredniego odniesienia do niniejszej sprawy, dotyczą bowiem
spraw o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzierżawy oraz
o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy. Orzeczenia zaś Sądu
Najwyższego, odwołujące się posiłkowo do stosowania w rozważanym zakresie art.
7 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w każdym wypadku
odnoszą się wyłącznie do takich sytuacji, w których osoba pozwana w procesie
windykacyjnym bądź o eksmisję z lokalu miała uprzednio tytuł prawny do władania
nieruchomością (lokalem). Takim tytułem mógł być przy tym nie tylko stosunek
najmu lub dzierżawy, ale także stosunek użyczenia, który ze swej istoty jest
nieodpłatny. Artykuł 7 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych
w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88) nie ma natomiast
zastosowania do określenia wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną
w sprawie o wydanie nieruchomości w sytuacji, gdy stron nigdy nie łączył stosunek
prawny uprawniający jedną z nich do używania nieruchomości.
Zaskarżone postanowienie należało więc uchylić na podstawie art. 39815
k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 2 i 3 k.p.c.