Wyrok SN z 8 lutego 2002, sygn. II UKN 110/01
Data orzeczenia
8 lutego 2002
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący
SSN Jerzy Kuźniar
Tagi
Podstawa prawna
art. 224
kpc
art. 233
kpc
art. 286
kpc
art. 365
kpc
art. 379
kpc
art. 393
kpc
art. 401
kpc
art. 403
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
II UKN 110/01
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk
(sprawozdawca), Roman Kuczyński.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2002 r. sprawy
z wniosku Grzegorza P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi
w C. o wznowienie postępowania, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
U z a s a d n i e n i e
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. wniósł skargę o wznowienie
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 19 listopada 1998 r. [...]
przyznającym wnioskodawcy Grzegorzowi P. prawo do renty z tytułu choroby zawo-
dowej. Jako podstawę skargi wskazał fakt, że w dacie wyrokowania nie wiedział o
tym, iż złożona w organie rentowym decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego z
dnia 30 marca 1998 r., stwierdzająca u wnioskodawcy chorobę zawodową, była nie-
prawomocna. O zaskarżeniu decyzji przez pracodawcę wnioskodawcy organ rentowy
dowiedział się w styczniu 1999 r.
Wyrokiem z dnia 14 maja 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Katowicach oddalił skargę. Sąd uznał, że podstawą skargi o wzno-
wienie postępowania nie może być przepis art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.), który to przepis dotyczy postępowania przed orga-
nami rentowymi. W postępowaniu sądowym podstawy wznowienia postępowania
określone są w art. 401 i 403 KPC. Skarga oparta na podstawie określonej w art. 403
§ 2 KPC jest bezzasadna, gdyż decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej złożona
2
w organie rentowym nie była opatrzona klauzulą prawomocności. Na nieprawomoc-
ność decyzji organ rentowy mógł powoływać się w poprzednim postępowaniu.
Apelacja organu rentowego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu
Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 18
kwietnia 2000 r. [...]. Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji,
że wznowienie postępowania w sprawie świadczeń emerytalno-rentowych nie może
nastąpić na podstawie art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o eme-
ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze
zm.). Przepis ten stanowi, że organ rentowy na podstawie nowych dowodów lub oko-
liczności istniejących przed wydaniem decyzji występuje o wznowienie postępowa-
nia, jeżeli z tych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świad-
czeń nie istnieje lub, że świadczenie przysługuje w niższej wysokości. Skarga jest
jednak nieuzasadniona, gdyż nowa okoliczność, jaką jest nieprawomocność decyzji
stwierdzającej chorobę zawodową, nie miała wpływu na przyznanie wnioskodawcy
prawa do renty z tytułu choroby zawodowej. Wnioskodawca odwołał się od decyzji
organu rentowego odmawiającej mu prawa do renty z tego względu, że nie stwier-
dzono niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. W postępowaniu są-
dowym, toczącym się w wyniku odwołania wnioskodawcy od tej decyzji, została
ustalona na podstawie opinii biegłego lekarza niezdolność wnioskodawcy do pracy
związana z zawodowym uszkodzeniem słuchu. Decyzja Państwowego Inspektora
Sanitarnego nie zaważyła na rozstrzygnięciu, gdyż sąd nie jest związany ani decyzją
pozytywną ani negatywną. Oceniając spełnienie warunków określonych w art. 18
ustawy z dnia 25 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i
chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) sąd
opiera się na samodzielnych ustaleniach w zakresie istnienia lub nieistnienia choroby
zawodowej.
Wyrok ten zaskarżył kasacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. i
wskazując jako podstawy kasacji naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1,
224 § 1, 290 § 1 i 286 KPC oraz art. 36 ustawy z dnia 25 czerwca 1975 r. o świad-
czeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z
1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) a także naruszenie prawa materialnego - art. 18 ust.
1 powołanej ustawy wypadkowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przeka-
zanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania. W
uzasadnieniu kasacji organ rentowy powołał się na prawomocną decyzję Śląskiego
3
Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 września 1999 r., w której nie
stwierdza się u wnioskodawcy choroby zawodowej. Decyzja została wydana po
przeprowadzeniu badań epidemiologicznych i oparta na orzeczeniu Instytutu Medy-
cyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Naruszenie powołanych przepisów po-
stępowania polega na uznaniu przez Sąd Apelacyjny, że orzeczenia lekarskie wy-
dane przez kompetentny i powołany do tego Instytut Pracy są mniej wartościowe od
opinii biegłego lekarza sądowego, tym bardziej, że biegły nie przeprowadził badania
epidemiologicznego. W dalszej części kasacji stwierdza się, że skarżący nie kwe-
stionuje stanowiska Sądu Apelacyjnego, iż Sąd ten nie jest związany decyzją Pań-
stwowego Inspektora Sanitarnego o istnieniu lub nieistnieniu choroby zawodowej i
może samodzielnie rozstrzygać. Rozstrzygnięcie Sądu winno jednak uwzględniać
orzeczenia lekarskie wydane w sprawie zarówno w toku postępowania administra-
cyjnego jak i sądowego. W świetle powyższego skarżący uważa, że Sąd przekroczył
wynikającą art. 233 § 1 KPC zasadę swobodnej oceny dowodów a także wydał orze-
czenie w sprawie nie przygotowanej do ostatecznego rozstrzygnięcia w myśl art. 224
§ 1 KPC.
Wnioskodawca wniósł o oddalenie kasacji zarzucając, że powołana w niej de-
cyzja Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie jest prawomocna, gdyż
została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podniesione w kasacji zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów po-
stępowania jak i naruszenia prawa materialnego nie mają żadnego odniesienia do
przedmiotu wyrokowania. Sąd Apelacyjny podobnie jak Sąd pierwszej instancji nie
wypowiadał się ani co do istnienia choroby zawodowej wnioskodawcy ani związanej
z nią niezdolności do pracy, nie oceniał opinii ani orzeczeń lekarskich, nie oceniał
także spełnienia przez wnioskodawcę warunków określonych w art. 18 ustawy wy-
padkowej a przepis ten powołał dla wykazania innej tezy. Rozpoznając skargę o
wznowienie postępowania sąd nie jest uprawniony do dokonywania takiej oceny do-
póki nie stwierdzi, że istnieją podstawy do wznowienia postępowania zakończonego
prawomocnym wyrokiem (art. 411 KPC). Podstawy te Sąd Apelacyjny oceniał sto-
sownie do treści art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.) zgodnie z żą-
4
daniem zgłoszonym przez organ rentowy w apelacji. Na podstawie § 1 tego ostatnie-
go przepisu prawo do świadczeń może być ponownie ustalone, jeżeli zostaną ujaw-
nione nowe dowody lub okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji mające
wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Przepis ten odmiennie niż art. 403 §
2 KPC nie zawiera zastrzeżenia, że mogą być przytaczane tylko takie nowe okolicz-
ności lub dowody, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowa-
niu. Strona może powoływać się na okoliczności lub dowody, które nie były wykorzy-
stane w poprzednim postępowaniu, nawet w przypadku, gdy mogła się na nie powo-
łać lecz tego nie uczyniła. Zgodnie z art. 114 § 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i ren-
tach w przypadku przyznania świadczenia prawomocnym wyrokiem sądowym organ
rentowy występuje z wnioskiem o wznowienie postępowania, gdy z przedłożonych
dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje
lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości.
W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomoc-
nych wyroków sądowych (art. 365 § 1 KPC). Przepisy określające warunki, w jakich
może nastąpić uchylenie lub zmiana prawomocnego wyroku, stanowiące wyjątek od
tej zasady, muszą być interpretowane ściśle. Sąd Apelacyjny oceniając wskazane
przez organ rentowy podstawy skargi o wznowienie postępowania uznał, że nie od-
powiadają one warunkom określonym w omawianych przepisów. Jako podstawę
wznowienia postępowania organ rentowy wskazał nową okoliczność - nieprawomoc-
ność decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego z tej
nowej okoliczności nie wynika w żaden sposób, że prawo do świadczeń nie istnieje,
skoro orzekając o prawie do renty z tytułu choroby zawodowej sąd musiał prowadzić
samodzielnie postępowanie dowodowe niezależnie od treści decyzji Państwowego
Inspektora Sanitarnego. Ewentualne braki w tym postępowaniu, wadliwa ocena do-
wodów czy błędny pogląd prawny zaprezentowany w prawomocnym wyroku stano-
wią podstawę do zaskarżenia wyroku w trybie instancyjnym, nie są natomiast pod-
stawą do wznowienia postępowania. Mimo, iż przepis art. 114 § 2 pkt 2 ustawy o
emeryturach i rentach nie wymaga przy żądaniu wznowienia postępowania udowod-
nienia braku prawa do świadczeń, to brak prawa do świadczeń musi bezpośrednio
wynikać ze zgłoszonych nowych okoliczności lub dowodów, których wiarygodność
ocenia się w przypadku merytorycznego rozpoznania skargi. Skarga organu rento-
wego warunku tego nie spełnia, gdyż z faktu nieprawomocności decyzji stwierdzają-
5
cej chorobę zawodową nie wynika, że u wnioskodawcy nie występuje choroba zawo-
dowa.
Omawiany przepis uprawnia organ rentowy do żądania wznowienia postępo-
wania nie określając trybu tego postępowania. Jeżeli świadczenie zostało przyznane
prawomocnym wyrokiem sądu, postępowanie toczy się w trybie określonym w art.
405 - 415 KPC. Zgodnie z art. 411 KPC sąd rozstrzyga na rozprawie przede wszyst-
kim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak ustawowej podstawy
wznowienia. Stwierdzając brak ustawowej podstawy wznowienia zarówno Sąd Okrę-
gowy jak i Sąd Apelacyjny powinien postanowieniem odrzucić skargę. W tym zakre-
sie orzeczenie wydane w formie wyroku oddalającego skargę jest wadliwe. Jednakże
błąd ten nie może być naprawiony w wyniku rozpoznania kasacji, gdyż zgodnie z
39311
KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji a z urzędu bierze
pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Omawiany błąd nie skutkuje nie-
ważnością postępowania, gdyż tego rodzaju uchybienie nie jest wymienione w żad-
nym z punktów art. 379 KPC określającym w sposób wyczerpujący przypadki, w któ-
rych zachodzi nieważność postępowania. Natomiast w kasacji nie wskazuje się jako
jej podstawy naruszenia art. 411 KPC.
Stanowisko Sądu Apelacyjnego co do braku podstaw wznowienia postępowa-
nia nie zostało w kasacji podważone. Nie zarzuca się w niej naruszenia przepisu art.
114 ustawy o emeryturach i rentach. Wszystkie zarzuty naruszenia przepisów postę-
powania dotyczące błędnej oceny dowodów (art. 233 § 1 KPC), niewyjaśnienia istot-
nych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności (art. 224 § 1 KPC), zaniechania uzu-
pełnienia opinii biegłych lekarzy i przeprowadzenia dowodu z opinii instytutu nauko-
wego ( art. 286 § 1 i 290 KPC), braku wyjaśnienia czy stwierdzenie choroby zawo-
dowej nastąpiło zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 36 ustawy wypadkowej,
skierowane są przeciwko prawomocnemu wyrokowi. Przeciwko temu wyrokowi skie-
rowany jest także zarzut naruszenia art. 18 ustawy wypadkowej, który to przepis zo-
stał w tym wyroku zastosowany jako podstawa przyznania prawa do renty z tytułu
choroby zawodowej.
Nie stanowią usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych w sprawie o wznowie-
nie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem zarzuty błędnego zasto-
sowania prawa materialnego i naruszenia prawa procesowego w poprzednim postę-
powaniu. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312
KPC oddalił kasa-
cję jako bezzasadną.
6
========================================